NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TTKDTM TRONG NỀN KINH TẾ THỊ
TRƯỜNG
1.1 Sự cần thiết và vai trò của TTKDTM trong nền kinh tế thị trường
1.1.1 Sự cần thiết khách quan của TTKDTM trong nền kinh tế thị trường
Một trong những phát minh quan trọng nhất của con người có tính chất đột
phá, đẩy nền văn minh của nhân loại tiến một bước dài là sự phát minh ra tiền
tệ.Tiền tệ ra đời và không ngừng được nghiên cứu hoàn thiện nhằm 2 mục
tiêu chính : sự tiện lợi và sự an toàn.
Trước đây người ta dùng vỏ sò, vỏ hến những vật không có giá trị để làm vật
trao đổi, tiếp đến là những thứ có giá trị cao như vàng bạc châu báu làm
phương tiện lưu thông và tích trữ. Trải qua quá trình lưu thông những đồng
tiền đúc kim loại bằng vàng, bạc hoặc hợp kim bị mòn vẹt, không đủ trọng
lượng nhưng vẫn được xã hội thừa nhận như những đồng tiền có đầy đủ giá
trị. Lợi dụng hiện tượng đó người ta đã sử dụng tiền giấy để thay thế tiền kim
loại trong lưu thông vì những ưu việt của nó như :gọn nhẹ, dễ vận chuyển...
Tuy nhiên tính ưu việt này chỉ phù hợp khi nền sản xuất hàng hoá chưa phát
triển, việc trao đổi với số lượng nhỏ trên phạm vi hẹp. Còn khi nền sản xuất
hàng hoá phát triển ở trình độ cao, việc trao đổi hàng hoá đa dạng với khối
lượng lớn trên bình diện rộng,dung lượng thị trường và cơ cấu thị trường
được mở rộng, mọi quan hệ kinh tế trong xã hội đều được tiền tệ hoá thì việc
thanh toán bằng tiền mặt đã bộc lộ nhiều hạn chế như: thanh toán mất nhiều
thời gian, vận chuyển không an toàn, bảo quản phức tạp, ngoài ra mỗi quốc
gia đều có đồng tiền riêng và đồng bản tệ của những nước kém phát triển và
đang phát triển thường không được chấp nhận trong thanh toán quốc tế.
Trong cơ chế thị trường , cái gì mang lại hiệu quả kinh tế cao, cái đó sẽ
được thừa nhận. Do đó cùng với sự ra đời và phát triển của hệ thống Ngân
hàng, người ta đã phát minh ra phương thức thanh toán không dùng tiền mặt.
TTKDTM là sự vận động của tiền tệ thông qua chức năng phương tiện thanh
toán nhằm phục vụ các quan hệ thanh toán giữa các tổ chức kinh tế và cá nhân
trong xã hội. TrongTTKDTM không có sự xuất hiện của đồng tiền mà chỉ là
tiền ghi sổ , nghĩa là dựa trên số tiền ở tài khoản tiền gửi tại Ngân hàng việc

-TTKDTM tạo điều kiện tập trung một nguồn vốn lớn của xã hội vào tín dụng
để tái đầu tư vào nền kinh tế, phát huy vai trò điều tiết, kiểm tra của Nhà
nước vào hoạt động tài chính ở tầm vĩ mô và vi mô qua đó kiểm soát được lạm
phát đồng thời tạo điều kiện nâng cao năng suất lao động.
Vai trò của TTKDTM đối với ngân hàng thương mại:
Việc hoàn thiện và phát triển hoạt động TTKDTM có vị trí và vai trò hết sức
quan trọng đối với ngân hàng vì TTKDTM không chỉ là một dịch vụ thanh toán
thuần tuý mà nó còn được coi là một mặt không thể thiếu được trong hoạt
động kinh doanh của ngân hàng , nó bổ xung và hỗ trợ cho các mặt hoạt động
kinh doanh khác của ngân hàng . Cụ thể:
_TTKDTM tạo điều kiện cho hoạt động huy động vốn của ngân hàng, TTKDTM
không những làm giảm được chi phí in ấn, bảo quản, vận chuyển tiền mặt mà
nó còn bổ xung nguồn vốn cho ngân hàng thông qua hoạt động mở tài khoản
thanh toán của tổ chức kinh tế và cá nhân. Khách hàng gửi tiền vào tài khoản
này với mong được ngân hàng đáp ứng một cách kịp thời chính xác các yêu
cầu thanh toán của họ chứ không phải mục đích là để kiếm lời.Tuy nhiên việc
thanh toán không phải lúc nào cũng tiến hành cùng lúc nhất là đối với các hình
thức như séc bảo chi, TTD phải ký quỹ một số tiền tương ứng với giá trị của nó.
Nhờ đó, ngân hàng sẽ luôn có một lượng tiền nhất định tạm thời nhàn rỗi trên
các tài khoản này với chi phí thấp, và nếu sử dụng tốt sẽ không chỉ mang lại
lợi nhuận cho ngân hàng, giúp ngân hàng giành thắng lợi trong cạnh tranh mà
còn mang lại lợi ích rất lớn cho toàn bộ nền kinh tế quốc dân.
_TTKDTM thúc đẩy quá trình cho vay
Nhờ có nguồn vốn tiền gửi không kỳ hạn, ngân hàng có cơ hội để tăng lợi
nhuận cho mình bằng cách cấp tín dụng cho nền kinh tế . Do ngân hàng thu
hút được một nguồn vốn có chi phí thấp nên trên cơ sở đó hạ lãi suất tiền vay,
khuyến khích doanh nghiệp cá nhân đầu tư, sản xuất kinh doanh có lãi.
Mặt khác thông qua công tác thanh toán không dùng tiền mặt, Ngân hàng có
thể đánh giá được tình hình sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp vì thu
chi bằng tiền của các tác nhân thể hiện trên tài khoản tại ngân hàng sẽ phản

dân, mọi doanh nghiệp đều tham gia vào hệ thống thanh toán qua ngân
hàng.Như vậy TTKDTM giúp ngân hàng thực hiện được việc mở rộng đối
tượng thanh toán, tăng doanh số thanh toán, mở rộng phạm vi thanh toán
trong và ngoài nước, qua đó làm tăng lợi nhuận của ngân hàng và giúp ngân
hàng giành thắng lợi trong cạnh tranh cũng như nâng cao uy tín cho chính bản
thân ngân hàng.
Vai trò của TTKDTM đối với ngân hàng trung ương:
-TTKDTM tăng cường hoạt động lưu thông tiền tệ trong nền kinh tế, tăng
cường vòng quay của đồng tiền, khơi thông các nguồn vốn khác nhau, tạo điều
kiện quan trọng cho việc kiểm soát khối lượng giao dịch thanh toán của dân cư
và của cả nền kinh tế, qua đó là tiền đề cho việc tính toán lượng tiền cung ứng
và điều hành thực thi chính sách tiền tệ có hiệu quả.
Vai trò củaTTKDTM đối với cơ quan tài chính:
Tăng tỷ trọng TTKDTM không chỉ có ý nghĩa về mặt tiết kiệm tiền mặt, chi phí
lưu thông mà còn giúp công tác quản lý tài sản của doanh nghiệp được tốt
hơn.
Nếu các ngân hàng áp dụng các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt, chỉ
cho vay, thanh toán bằng chuyển khoản, uỷ nhiêm chi, séc, thẻ... thì tiền chỉ
chuyển từ tài khoản của người này sang tài khoản của người khác, từ tài
khoản của doanh nghiệp này sang tài khoản của doanh nghiệp khác, từ ngân
hàng này sang ngân hàng khác, tiền vẫn nằm trong hệ thống ngân hàng thì tổn
thất tài sản nhà nước và tổn thất tài sản của người dân... đâu có lớn tới hàng
trăm tỷ đồng, thậm chí hàng nghìn tỷ đồng như vụ: "Dệt Nam Định, Epco,Minh
Phụng, Đông Nam..."đã xảy ra trong thời gian qua.
Như vậy trên cơ sở tài khoản tiền gửi và các tài khoản thanh toán được thực
hiện qua ngân hàng đã giúp doanh nghiệp và cơ quan quản lý như bộ chủ
quản, cơ quan thuế có điều kiện để kiểm tra theo dõi doanh thu, chi phí, xác
định kết quả kinh doanh chính xác. Do đó hạn chế các hoạt động" kinh tế
ngầm", kiểm soát các hoạt động giao dịch kinh tế, giảm thiểu các tác động tiêu
cực của các hoạt động" kinh tế ngầm", tăng cường tính chủ đạo của nhà nước

Tuy nhiên mức độ tội phạm ngày càng cao thì người ta lại càng có xu hướng
sử dụng các phương tiện TTKDTM để tránh rủi ro bị mất cắp hoặc cướp giật.
Môi trường pháp lý
Có thể nói môi trường pháp lý là nhân tố quan trọng dẫn dắt việc tổ chức
TTKDTM . Một môi trường pháp lý ổn định sẽ hạn chế những nhược điểm vốn
có của các hình thức TTKDTM , do đó các bên mua và bên bán cũng như các
trung gian thanh toán sẽ thực hiện tốt quyền và nghĩa vụ của mình qua đó
hoạt động TTKDTM sẽ thể hiện rõ vai trò của nó đối với các bên có liên quan.
Tâm lý thói quen, trình độ dân trí và thu nhập của người dân
Tâm lý ưa chuộng tiền mặt vẫn còn phổ biến trong dân cư. Người dân vẫn còn
xa lạ với việc giao dịch với ngân hàng và các dịch vụ mà ngân hàng cung cấp,
vì hiện nay đại bộ phận dân cư quan niệm rằng nếu thanh toán qua ngân hàng
thì thủ tục còn rườm rà, phức tạp và thậm chí còn thêm chi phí, do đó việc mở
tài khoản tại ngân hàng là rất hạn chế vì vậy ảnh hưởng rất lớn đến TTKDTM.
Chẳng hạn nếu có dịp đến Bangkok- thủ đô Thái Lan chúng ta có thể thấy trên
đại lộ Floanchit, đại lộ chạy qua đại sứ quán Việt Nam và các đại lộ khác trong
khu vực thương mại, có rất nhiều máy rút tiền tự động ATM . Song hầu hết
người dùng thẻ để rút tiền đều là khách ngoại quốc chứ chính người Thái Lan
thì hầu như không có, việc thanh toán trong các siêu thị ở Bangkok của người
Thái cũng hầu hết bằng tiền Baht. Đó là Thái Lan là đất nước có thu nhập quốc
dân tính theo đầu người gấp 6 lần Việt Nam và số lượng khách du lịch nước
ngoài cũng gấp 5-6 lần Việt Nam.
Tương tự, máy rút tiền tự động và việc sử dụng thẻ ở Trung Quốc chỉ thấy phổ
biến ở các thành phố lớn như Thượng Hải, Thẩm Quyến, Bắc Kinh… mà đối
tượng chủ yếu là người nước ngoài và một bộ phận nhỏ là những ông chủ
người địa phương có thu nhập cao và ổn định.
Ngoài ra thói quen phải kể đến đó là khi thu nhập của cá nhân cao, mọi người
có xu hướng tiết kiệm để mua nhà cửa, đất đai chứ không đem gửi vào tài
khoản thanh toán ở ngân hàng. Do đó hạn chế việc mở rộng thanh toán bằng
các hình thức TTKDTM .

Việc ứng dụng công nghệ thanh toán hiện đại của ngân hàng sẽ giúp cho chất
lượng của các hình thức thanh toán được cải thiện theo chiều hướng tốt, an
toàn hơn, thuận tiện hơn, chi phí giao dịch tốt hơn, qua đó sẽ tạo niềm tin nơi
công chúng, thúc đẩy người dân tích cực tham gia thanh toán qua ngân hàng .
Công nghệ hiện đại còn ảnh hưởng rất lớn tới việc lựa chọn hình thức
TTKDTM nào trong thanh toán. Hiện nay thẻ thanh toán có thể được coi là
phương tiện thanh toán lý tưởng thay thế cho séc, bởi nó có thể được sử lý với
tốc độ nhanh hơn với giá thành thấp hơn nhiều so với séc và không phải thực
hiện nhiều thủ tục như khi sử dụng séc. Rõ ràng công nghệ hiện đại ảnh hưởng
rất lớn tới việc lựa chọn các hình thức TTKDTM .
Nhân tố con người.
Ta biết rằng chất lượng sản phẩm dịch vụ của ngân hàng không thể tính
toán được bằng các thông số kỹ thuật hay bằng những chỉ tiêu cụ thể mà nó
chỉ được thể hiện ở việc dịch vụ đó có khả năng đáp ứng như thế nào đối với
nhu cầu và mong muốn của khách hàng, đặc biệt là trong thanh toán. Điều này
phụ thuộc phần lớn vào năng lực của đội ngũ nhân viên giao dịch trực tiếp với
khách hàng. Khả năng thực hiện các thao tác nghiệp vụ đúng với yêu cầu của
khách hàng với thái độ nhiệt tình của nhân viên sẽ làm cho khách hàng hài
lòng, thêm vào đó là điều kiện kỹ thuật thực hiện các khoản thanh toán sẽ đáp
ứng được mong muốn nhanh chóng, chính xác của họ. Như vậy mối quan hệ
giữa ngân hàng - khách hàng sẽ được giải quyết tốt, từ đó nâng cao uy tín của