Phong tục tập quán Việt Nam Nguyễn Văn Đa – DH9SU
PHẦN MỘT. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI Việt Nam là một nước nông nghiệp thuộc về xứ nóng, vùng nhiệt đới gió mùa. Ngoài
ra lãnh thổ Việt Nam được chia ra ba miền rõ rệt là Bắc, Trung, Nam; chính các đặc điểm
về địa lý, văn hóa, dân tộc, khí hậu đã quy định nên những đặc điểm riêng của ẩm thực
từng vùng, miền. Mỗi vùng, miền có mổi nét, mổi khẩu vị đặc trưng riêng. Điều đó góp
phần làm cho ẩm thực Việt Nam thêm phong phú, đa dạng. Đây là một văn hóa ăn uống sử
dụng rất nhiều loại rau (luộc, xào, làm dưa, ăn sống); nhiều loại nước canh, đặc biệt là canh
chua, trong khi đó số lượng các món ăn có dinh dưỡng từ động vật thường ít hơn. Những
loại thịt được dùng phổ biến nhất là thịt lợn, bò, gà, ngan, vịt, các loại tôm, cá, cua, ốc, hến,
trai, sò v.v. Những món ăn chế biến từ những loại thịt ít thông dụng hơn như thịt chó, thịt
dê, thịt rùa, thịt rắn, thịt ba ba thường không phải là nguồn thịt chính, nhiều khi được coi là
đặc sản và chỉ được sử dụng trong một dịp liên hoan nào đó với rượu uống kèm. Người
Việt cũng có một số món ăn chay theo đạo Phật được chế biến từ các loại rau, đậu tương
tuy trong cộng đồng thế tục ít người ăn chay trường, chỉ có các sư sãi trong chùa hoặc
người bị bệnh buộc phải ăn kiêng. Khi đến với Việt Nam, ngoài những phong cảnh “biển
trời xanh trong”, “sơn núi hữu tình”…khiến cho du khách phải trầm trồ khen ngợi thì các
món ăn của Việt Nam từ dân giã cho đến cầu kì sang trọng cũng để lại nhiều hương vị khó
phai trong lòng du khách. Vì sao lại như vậy? phải chăng ẩm thực của người Việt có sức
hút mê hồn? Để lí giải cho điều đó, và đồng thời cũng giới thiệu đôi nét về văn hóa ẩm thực
của người Việt nên tôi đã chọn đề tài này làm tiểu luận.
- 1 -
Phong tục tập quán Việt Nam Nguyễn Văn Đa – DH9SU
PHẦN HAI. MỞ ĐẦU

Ẩm thực Việt Nam là cách gọi của phương thức chế biến món ăn, nguyên lý phối trộn
gia vị và những thói quen ăn uống nói chung của mọi người Việt trên đất nước Việt Nam.
Tuy hầu như ít nhiều có sự khác biệt, nhưng ẩm thực Việt Nam vẫn bao hàm ý nghĩa khái
quát nhất để chỉ tất cả những món ăn phổ biến trong cộng đồng các dân tộc thiểu số, tương

(ví dụ như các món măng, chân cánh gà, phủ tạng động vật v.v). Trong thực tế, nhiều người
nhận thấy một cách cảm tính đặc trưng ẩm thực Việt Nam toát lộ trong sự đối sánh với các
nền văn hóa ẩm thực khác trên thế giới: món ăn Trung Hoa ăn bổ thân, món ăn Việt ăn
ngon miệng, món ăn Nhật nhìn thích mắt. Tuy nhiên, đặc điểm này càng ngày càng phai
nhòa và trở nên ít bản sắc trong thời hội nhập.
Theo ý kiến của tiến sĩ sử học Hãn Nguyên Nguyễn Nhã cho rằng ẩm thực Việt Nam
có 9 đặc trưng:
• Tính hoà đồng hay đa dạng
• Tính ít mỡ
• Tính đậm đà hương vị
• Tính tổng hoà nhiều chất, nhiều vị
• Tính ngon và lành
• Tính dùng đũa
• Tính cộng đồng hay tính tập thể
• Tính hiếu khách
• Tính dọn thành mâm.
Tuy có những nét chung nói trên, nhưng ẩm thực Việt Nam vẫn còn có những đặc
điểm riêng theo từng vùng miền :
1. Ẩm thực miền Bắc
Ẩm thực miền Bắc thường không đậm các vị cay, béo, ngọt bằng các vùng khác, chủ
yếu sử dụng nước mắm loãng, mắm tôm. Sử dụng nhiều món rau và các loại thủy sản nước
- 3 -
Phong tục tập quán Việt Nam Nguyễn Văn Đa – DH9SU
ngọt dễ kiếm như tôm, cua, cá, trai, hến v.v. và nhìn chung, do truyền thống xa xưa có nền
nông nghiệp nghèo nàn, ẩm thực miền Bắc trước kia ít thịnh hành các món ăn với nguyên
liệu chính là thịt, cá. Nhiều người đánh giá cao ẩm thực Hà Nội một thời, cho rằng nó đại
diện tiêu biểu nhất của tinh hoa ẩm thực miền Bắc Việt Nam với những món phở, bún
thang, bún chả, các món quà như cốm Vòng, bánh cuốn Thanh Trì v.v. và gia vị đặc sắc
như tinh dầu cà cuống, rau húng Láng…
2. Ẩm thực miền Nam

đặc sắc của nó dần được biết tới nhiều ở các nước khác như Hàn Quốc, Lào, Trung Quốc
và các nước châu Âu có cộng đồng người Việt ngụ cư. Có thể dễ dàng tìm thấy các tiệm ăn
Việt Nam ở Hoa Kỳ, Canada, Pháp, Úc, Cộng hoà Séc, Đức, Ba Lan và Nga. Các món ăn
thuần Việt như phở, nem rán và các loại hương liệu đặc biệt như mắm tôm, rau húng rất
phổ biến ở những vùng có đông người châu Á, trong đó có người Việt sinh sống. Tuy
nhiên, ẩm thực Việt Nam tại các nước trên thế giới đã ít nhiều lai tạp với ẩm thực bản địa,
hoặc đã gia giảm, thay đổi để phù hợp hơn với khẩu vị của cộng đồng dân cư khắp thế giới.
II. Bữa ăn
1. Bữa ăn gia đình Việt Nam truyền thống
Người Việt thường ăn phụ vào buổi
sáng với các thức ăn vặt (như các loại bánh,
xôi, cháo, phở, bún). Một bữa ăn chính, đặc
trưng của một gia đình Việt Nam diễn ra
vào buổi trưa hoặc buổi tối, thông thường
là khi gia đình đã tụ họp đông đủ. Bữa ăn
chính của người Việt thường bao gồm một
- 5 -