Nhìn mưa nhớ Nguyễn Ngọc Ly
Mấy ngày nay mưa dầm dề thối đất. Dầm mình trong mưa, tôi
bỗng nhớ Nguyễn Ngọc Ly làm sao. Thực ra, ở cái thị xã (nay là
thành phố) Bắc Ninh nhỏ bé này, hầu như rất ít người biết tới
Nguyễn Ngọc Ly.
Anh không là người nổi tiếng gì, cả về nghĩa đen và nghĩa bóng, cho
dù nổi tiếng cả về cái tốt cái xấu. Anh bị lòe nhòe trong vô vàn người
lòe nhòe ở cái chốn tỉnh lẻ, mà còn có phần buồn tẻ của thị xã bị bỏ
quên một thời. Ấy vậy mà tôi lại nhoi nhói nhớ anh.
Bởi chưng, anh có dính dáng đến chữ nghĩa, anh có mê viết lách. Mà
nghiệp chữ nghĩa, anh cũng chưa được hưởng vinh quang chói lọi gì,
nó chỉ là những đốm lửa lom đom, le lói khiêm nhường. Ấy thế nhưng
nó lại là những ánh sáng mong manh chiếu lên thân phận anh…
Tôi biết anh khi anh đang là gã thanh niên gầy guộc đạp xích lô chạy xòng xọc quanh bến xe bến tàu
kiếm tiền nuôi miệng, nuôi vợ con bìu díu nheo nhóc. Cái gã đạp xích lô ấy, thi thoảng trả khách xong,
ghé quán cóc ngồi bệt xuống đất làm mồi thuốc lào, gã rít lấy rít để như kẻ sắp chết đói vớ được bát
cơm nguội. Đôi lúc, gã khoan thai mơ màng nhả khói, ngửa mặt ngắm trời xanh vòi vọi trên cao như có
phần cứu rỗi gã.
Thực ra, Nguyễn Ngọc Ly có thơ in trên Báo Văn nghệ từ rất sớm. Nếu tôi nhớ không nhầm, thì bài thơ
"Ngày mưa" của anh được in vào năm 1966, thời điểm mà lớp anh em mê viết lách ở cái thị xã nhỏ bé
ấy mới chỉ có Đỗ Chu được in truyện trên Báo Văn nghệ.
Ngày đó, tôi chỉ mới biết tên chứ chưa gặp anh, nhưng tôi đã thấy nể lắm. Nghe nói, nhà anh có hiệu
sách Khánh Ký sang trọng giữa phố chính của thị xã. Đấy là giai đoạn cuối của thời vàng son gia đình
anh. Bài thơ anh viết về cơn mưa thị xã với những cảm xúc rất đáng yêu:
Không có người gánh nước dưới mái hiên
Mà cứ mưa tầm tã
Ôi ngày mưa thị xã
Rãnh nước ngập ngừng nhớ thuyền giấy đàn em.
Ngay ngày đó, anh đã có những niềm tin lạc quan, tin tưởng vào tương lai:
Anh biết chăng phía sau ngôi nhà đổ
Là mảnh vườn đã mọc hàng xoan...

Sau những giây phút còng lưng hay ngửa mặt kiếm đồng tiền nát nhừ mồ hôi lương thiện của mình,
cầm những đồng tiền lẻ về nuôi vợ nuôi con, Nguyễn Ngọc Ly lại áp mặt vào tờ báo, trang sách mong
tìm lấy những từ ngữ đồng cảm và an ủi số phận mình. Ấy rồi anh viết. Niềm say mê thi ca chưa đoạn
tuyệt với anh. Cho dù thơ ca chẳng đổ đầy thêm thùng gạo, chẳng thay thế hóa đơn thanh toán tiền
điện nước, chẳng hóa thành cuốn vở cho con tập viết, nhưng Ly đã thấy, nếu không có niềm say mê
đó, thì anh khó có thể đi qua được nỗi vất vả thường ngày.
Đương nhiên phố xá mải buôn bán, mọi người mải chạy theo mánh mung phi vụ áp-phe hàng hóa hoặc
tranh giành chức sắc còm nào đó, hỏi làm sao họ đồng cảm cùng anh về những mơ mộng viển vông?
Chưa kể, anh lại là người làm nghề dưới đáy xã hội, theo con mắt thông thường của người đời thuở
đó. Anh trở về căn phòng tồi tàn với lối đi nham nhở vôi vữa và ánh sáng tù mù của ngọn đèn điện tiết
kiệm không đủ sáng.
Vợ con anh chỉ biết anh là người chồng lam làm thương vợ thương con; làm sao thấu hiểu cái khát
khao bay bổng, cái mơ hồ, mong manh, âm ỉ làm sung sướng, làm đau khổ tâm hồn anh. Đôi lúc, như
có sức mạnh vô hình bất thần kéo dựng anh thức dậy giữa nửa đêm, hoặc nâng tiếp đôi chân anh dấn
mạnh trên chặng đường trập trùng lam lũ. Có thể ai đó sẽ cho anh là người dở hơi, hão huyền.
Thực ra, đã là kẻ mê chữ nghĩa, thì ai chả có phút giây hão huyền, dở hơi? Nhưng Nguyễn Ngọc Ly
không thể sống mãi với trạng thái hão huyền đó. Cuộc sống kéo anh căng ra như chiếc chão nhầu nhĩ
đang gồng sức kéo con thuyền qua vùng nước cạn, kéo cỗ xe gia đình nặng nề ngược dốc.--
PageBreak--
Anh chỉ có những giây phút ngắn ngủi dành cho thi ca. Ấy là đêm đêm khi vợ con đã ngủ say trong tấm
màn bùng nhùng như gọng vó tôm cũ nát, hoặc ban trưa khi ngồi trên thùng xe xích lô chờ khách, anh
thả tâm trí mình cho tự do bay lượn theo một tứ thơ bất chợt.
Cũng có thể anh ngồi vục mặt vào cuốn vở cũ mèm lấm lem dầu mỡ, ghi địa chỉ khách hàng cần
chuyên chở hàng hóa. Anh xoay ngược cuốn sổ, lật trang cuối, ghi chép lại những câu thơ vụt đến.
Không biết bài thơ "Mưa" của anh có phải được ghi chép trong tình huống như thế không? Trời đất như
đã run rủi cho anh bài thơ này:
Ấy là tôi nói ngày xưa
Mẹ tôi tái giá - đò đưa theo dòng
Không mưa cũng thể phập phồng
Lừa tôi ngõ trước, mẹ vòng lối sau

năm 1990, Hội Văn nghệ Hà Bắc đã tập hợp và in cho anh tập thơ "Mưa thầm".
Năm 2006, sau ba năm ngày anh mất, Hội Văn nghệ Bắc Ninh với nghĩa cử tình người đáng trân trọng,
tập hợp in cho anh tập thơ "Ngày mưa".
Trong tập thơ của anh thấy nhắc rất nhiều đến mưa. Đời thuở nào, ngay tên bài trong tập, cũng có tới
bảy bài thơ về mưa. Bạn bè có người nói, thơ Ly chỉ hay khi viết về đề tài mưa gió. Đúng là mưa đã
vận vào cuộc đời anh thật.
Mà thông thường, tâm trạng con người thấy mưa thì vui ít, buồn nhiều. Mưa thì vốn tơi bời, mù mịt,
thẳm xa tất cả. Chuỗi ngày tháng trên cõi dương gian với Nguyễn Ngọc Ly đúng là buồn nhiều hơn vui.
Nghe nói, những ngày cuối đời, anh uống rượu nhiều, anh uống lặng lẽ, không làm phiền ai. Anh ôm
mặt, uống. Anh sống cô đơn với chính mình.
Công việc thường nhật thu nhập bữa đực bữa cái. Anh không kêu ca, oán thán. Tấm thân gày guộc của
anh đã không còn đủ sức kéo cỗ xe thân phận tiến thêm chút nào nữa. Anh đã đổ gục.
Anh là người ít may mắn. Có lẽ cái may mắn nhất với Nguyễn Ngọc Ly, là anh đã tìm tới thi ca. Thi ca
đã làm anh không sớm bị quên lãng. Nói theo cách khác, thi ca đã làm anh không bị mất tích trên cõi
dương gian. Cho dù ý nghĩa này có thể chỉ đúng trong phạm vi bạn bè hạn hẹp của anh. Nhưng theo
tôi, như thế cũng đủ hạnh phúc cho một kiếp người.
Những năm gần đây, tôi thỉnh thoảng có trở về Bắc Ninh. Thị xã tỉnh lẻ bỏ quên dạo nào, nay đã là
thành phố bề thế. Phố xá không còn nhiều bóng dáng xe xích lô như dạo trước. Cửa hàng cửa hiệu
3
sáng trưng, ôtô đan nhau như mắc cửi. Tôi có tìm đến số nhà 142 phố Tiền An thuở nào. Phố xá đã đổi
cả số nhà và tên phố. Tôi vẫn nhận ra nơi đây từng có một con người, từng lầm lũi sống, lầm lũi đi giữa
bao cơn mưa cuộc đời, để viết được bài thơ hay về mưa.
Nhưng hỏi người dân nơi đây, nào còn mấy người nhớ về Nguyễn Ngọc Ly? Điều này làm tôi buồn
sững lại
Tháng 11/2008
Vũ Từ Trang
Nguồn: CAND online.
4