SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT LANG CHÁNH

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI:
DẠY HỌC VĂN HỌC DÂN GIAN TRONG NHÀ TRƯỜNG THEO TINH
THẦN PHÔNCƠLO QUA VĂN BẢN TẤM CÁM- NGỮ VĂN 10, TẬP 1
(CHƯƠNG TRÌNH CƠ BẢN)

Người thực hiện: Phạm Thị Hà
Chức vụ:
Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Ngữ văn

THANH HOÁ, NĂM 2018


MỤC LỤC
1. MỞ ĐẦU
1.1. Lý do chọn đề tài........................................................................................................ 2
1.2. Mục đích nghiên cứu................................................................................................ 3
1.3. Đối tượng nghiên cứu............................................................................................... 3
1.4. Phương pháp nghiên cứu...................................................................................... .4
1.5. Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm……………………...4
2. NỘI DUNG
2.1. Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm……………………..........5
2.1.1. Khái niệm Văn học dân gian……………………………….….....5
2.1.2.Thuật ngữ Phôncơlo…………………………………………........5
2.1.3. Khái niệm truyện cổ tích - truyện cổ tích Tấm cám……………...5

cùng năm tháng.
Văn học dân gian có giá trị to lớn và vai trò quan trọng trong nền văn học
dân tộc. Nó có tác dụng giáo dưỡng và giáo dục tốt đối với thế hệ trẻ trong nhà
trường, nó góp phần bồi đắp tâm hồn học sinh, hướng học sinh tới những ước
mơ, suy nghĩ cao đẹp, niềm tin vào cái tốt, cái thiện, làm những việc xấu nhất
định sẽ bị trừng trị. Quan trọng hơn nữa nó còn giúp chúng ta giữ gìn và phát
huy những nét đẹp của truyền thống, của bản sắc dân tộc. Đó chính là cái hồn
dân tộc mà khi xa tổ quốc quê hương mọi người đều nhớ đến. Nó trở thành sức
mạnh tinh thần để chúng ta vươn tới. Nguyễn Khoa Điềm đã nói rất đúng:
Trong anh và em hôm nay
Đều có một phần đất nước.
(Đất nước- trích Trường ca Mặt đường khát vọng)
Người Việt nào mà chẳng có trong tâm hồn mình một Hồ Hoàn kiếm, một
Đền Hùng, một giếng nước gốc đa, một bức tranh Đông Hồ, một làn dân ca
quan họ, và cả những mắt đen cô gái long lanh…Những cái đó làm nên hồn dân
tộc, giúp ta hiểu rõ bản sắc Việt Nam: Một dân tộc bất khuất hiền hòa, anh hùng
mà tình nghĩa “Súng gươm vứt bỏ lại hiền như xưa” (Nguyễn Đình Thi) và “
Lưng đeo gươm tay mềm mại bút hoa” (Huy Cận).
Tất cả những điều đó văn học dân gian đều ghi lại một cách đậm đà, từ một
lời ca tát nước đầu đình đến hình ảnh cô Tấm hóa kiếp, từ khúc hát Tiễn dặn
người yêu đến hình tượng Đam Săn đi bắt nữ thần Mặt trời…đều in đậm bản sắc
đân tộc Việt Nam mà người học sinh – những thế hệ trẻ càng cần phải lĩnh hội
được.
Hơn nữa, cuộc sống ngày càng phát triển, hiện đại hơn, lối sống của con
người vì thế cũng có nhiều biến đổi, xấu có, tốt có. Chính vì vậy chúng ta cần
giáo dục cho thế hệ trẻ không nên quay lưng với quá khứ, sống buông thả, vô
trách nhiệm với chính bản thân mình. Chính vì vậy, VHDG với nghĩa tuyệt đối
của nó sẽ là dòng sữa mát lạnh giúp ta tìm về với chính con người mình. Cho
nên, chúng ta cũng không thể tìm hiểu tác phẩm VHDG một cách nửa vời, làm
mất đi vẻ đẹp của nó, thậm chí còn phản tác dụng. VHDG mãi là VHDG, nó là

học viết. Do vậy tác phẩm phôncơlo có những đặc trưng mà tác phẩm văn học
viết không có. Phải từ những đặc trưng đó của tác phẩm phôncơlo mà tìm ra
cách tiếp cận nó.
Như vậy chúng ta tìm hiểu một tác phẩm văn học dân gian theo đúng nghĩa
của nó sẽ tạo ra cho học sinh sự hứng thú, kích thích sự tò mò để học sinh tiếp
nhận tác phẩm với một tâm thế mới.
1.3. Đối tượng nghiên cứu:
- Truyện cổ tích Tấm Cám
3


- Học sinh lớp 10 trường THPT Lang Chánh
1.4. Phương pháp nghiên cứu:
1.4.1. Nghiên cứu lí thuyết: Dựa trên việc đọc và tìm hiểu các tài liệu về
Thi pháp văn học dân gian, Phôncơlo học, Từ điển Tiếng Việt…
1.4.2. Nghiên cứu thực tiễn: Qua việc dự giờ một số tiết dạy bài Tấm
Cám, đồng thời chọn lớp 10A4 đề thực nghiệm bài dạy.
1.5. Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm:
Như đã trình bày ở trên, Tấm Cám là câu chuyện cổ tích quen thuộc. Vì
vậy làm lạ một tác phẩm quen là một điều không dễ. Nhưng sự phong phú đa
dạng, cái hay, cái đẹp của một tác phẩm văn học dân gian nói chung và truyện
cổ tích nói riêng khiến chúng ta không thể không suy ngẫm. Không thể đi mãi
trên một con đường mòn, điều đó nó sẽ làm cho một tác phẩm trở nên nhàm
chán, mà quan trọng hơn học sinh sẽ không thấy được đặc trưng của một tác
phẩm văn học dân gian. Không tìm hiểu Tấm Cám như một tác phẩm tự sự hiện
đại hay một câu chuyện cổ tích đơn thuần như trước kia mà tìm hiểu tiếp cận
theo thi pháp văn học dân gian, theo tinh thần phôncơlo học. Tức là chúng ta sẽ
tiếp cận ở sáu bình diện sau:
- Cách cấu tạo cốt truyện
- Các môtip

2.1.2. Thuật ngữ Phôncơlo:
Thuật ngữ folklore do nhà nhân chủng học người Anh, ông William Thoms
dùng trong bài báo đăng trên tờ Athenaeum, ngày 22/8/1846, với ý nghĩa là
những di tích của nền văn hóa vật chất và chủ yếu là di tích của nền văn hoá tinh
thần như phong tục, đạo đức, tín ngưỡng, những baì dân ca, những câu chuyện
kể của cộng đồng. Sau khi xuất hiện, thuật ngữ này được hiểu với ngiều nghĩa
rộng hẹp khác nhau, liên quan tới đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa
học.
Ở Việt Nam, thuật ngữ này được dịch là văn hóa dân gian với những ý
nghĩa sau :
* Nghĩa rộng: bao gồm những giá trị vật chất và tinh thần do dân chúng
sáng tạo (folkculture). Theo cách hiểu nầy, văn hoá dân gian là đối tượng nghiên
cứu của nhiều ngành khoa học, kể cả khoa học tự nhiên và khoa học xã hội,
đồng thời nó cũng là đối tượng nghiên cứu của văn hoá học
* Nghĩa hẹp: Những sáng tạo của dân chúng mang tính nghệ thuật Theo
nghĩa hẹp, văn hóa dân gian gồm ba thành tố : Nghệ thuật ngữ văn dân gian (tức
văn học dân gian), nghệ thuật tạo hình dân gian , nghệ thuật diễn xướng dân
gian.
* Nghĩa chuyên biệt: folklore là văn học dân gian, theo đó tác phẩm
folklore là hình thức ngôn từ gắn với nhạc, vũ, kịch …do tập thể dân chúng sáng
tác. Cũng có thể dùng thuật ngữ folklore văn học để chỉ văn học dân gian đồng
thời phân biệt nó với các đối tượng khác cũng thuộc phạm trù folklore – văn hoá
văn dân gian .
2.1.3. Khái niệm truyện cổ tích - truyện cổ tích Tấm
cám: * Khái niệm:
Truyện cổ tích Việt Nam là những truyện truyền miệng dân gian kể lại
những câu chuyện tưởng tượng xoay quanh một số nhân vật quen thuộc như
nhân vật tài giỏi, nhân vật dũng sĩ, người mồ côi, người em út, người con riêng,
5


thành chim vàng anh. Chim vàng anh bị cám giết chết lại hóa thành cây xoan
đào. Cám chặt cây xoan đào, đóng khung cửi, khi ngồi vào dệt vải, con ác bằng
gỗ trên khung cửi kêu: "cót ca cót két, mày tranh chồng chị, chị khoét mắt ra".
Cám đốt khung cửi, đồ tro ở một nơi xa cung vua. Từ đống tro mọc lên một cây
thị lớn, chỉ có một quả thật to. Một bà cụ bán hàng nước được quả thị ấy, mang
về để ở nhà. Mỗi khi bà cụ vắng nhà, từ quả thị, một cô gái - tức Tấm chui ra
quét dọn, nấu ăn giúp bà cụ. Một hôm, vua đến uống nước, ăn trầu ở hàng bà cụ,
thấy có miếng trầu do Tấm têm, đã nhận ra vợ. Tấm trở lại cuộc sống hạnh phúc
bên vua, còn mẹ con Cám thì bị trừng phạt thích đáng.
6


2.2. Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:
Có thể thấy rằng, hiện nay việc tiếp cận tác phẩm Tấm Cám đã có nhiều đổi
mới. Nếu như trước kia, trong các giờ giảng văn phân tích truyện Tấm Cám giáo
viên thường kẻ đôi bảng, một bên nhân vật Tấm, một bên ghi nhân vật mụ dì
ghẻ, rồi hướng dẫn học sinh phân tích hai nhân vật đó qua các hành động để đi
đến kết luận: Tấm là một cô gái hiền lành, nết na, chăm chỉ, tượng trưng cho
chính nghĩa; mụ dì ghẻ là người tham lam, gian ác tiêu biểu cho cái tà; nhưng
người chính nghĩa dù có gặp nhiều tai họa nhưng được Bụt giúp nên cuối cùng
đã thắng lợi và được hưởng hạnh phúc, còn kẻ gian bị trừng trị thích đáng.
Trong thời gian gần đây, giáo viên tiếp cận và giảng dạy truyện Tám cám
theo thi pháp văn học dân gian và đặc trưng thể loại truyện cổ tích, nhưng lại
chủ yếu xoáy sâu vào các mâu thuẫn, xung đột, và đặc biệt hơn là dạy truyện cổ
tích như dạy truyện ngắn, phân tích đánh giá nhân vật truyện cổ tích như phân
tích nhân vật tự sự trong văn học viết; hoặc khai thác quá sâu, quá tỉ mỉ không
chú ý đến tính dị bản của VHDG, có khi đó chỉ là ngôn từ của người ghi chép
lại.
Qua đó chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy rằng không hề có bóng dáng
phôncơlo, màu sắc phôncơlo và vẻ đẹp riêng của tác phẩm phôncơlo. Hiển nhiên

- Đi chăn trâu: mẹ con Cám gạt Tấm đi chăn đồng xa, Cám ở nhà giết cá
bống làm thịt ăn. Về không thấy bống đâu Tấm lại cũng khóc.
- Đi xem hội : Mẹ con Cám trắng trợn trộn thóc với gạo bắt Tấm nhặt,
không cho Tấm đi xem hội. Dù rất khao khát được đi dự hội nhưng Tấm không
một chút tinh thần phản kháng nào chỉ biết khóc hu hu.
- Trèo cây cau: nhân ngày giỗ bố, nghe lời mụ dì ghẻ Tấm trèo cau hái cau
để cúng cha, mẹ con Cám chặt gốc cau giết Tấm.
- Bốn lần hoá thân của Tấm:
Thành chim vàng anh:
Thành cây xoan đào
Thành khung cửi
Thành cây thị (quả vàng thơm)
Bốn lần bị giết, bốn lần hóa thân của Tấm chứng minh sức sống mãnh liệt không
thể bị tiêu diệt. Cái thiện không chịu chết oan ức trong im lặng, vùng dậy huỷ
diệt cái ác.
2.3.2. Các môtíp:
Đọc truyện cổ tích ta thường gặp các motif. Đó là những phần tử đơn vị
vừa mang tính đặc trưng vừa mang tính bền vững của truyện kể dân gian. Các
motif do vậy mang tính phôncơlo đậm đặc và góp phần qua trọng để tạo nên sắc
thái dân gian của truyện. cho nên tiếp cận truyện Tấm cám không thể không tiếp
cận các motif của truyện.
Các môtíp quen thuộc: người mẹ ghẻ ác nghiệt, ông Bụt hiền từ nhân đức,
vật giúp người, vật xấu xí biến thành người đẹp đẽ, người biến thành vật rồi trở
lại làm người…
- Motif người mẹ ghẻ ác nghiệt cũng khá quen thuộc với chúng ta. Trong
câu chuyện, mụ dì ghẻ tham lam và độc ác, Tấm luôn bị mẹ con Cám ghen ghét
và ngược đãi
- Motif ông Bụt hiền lành nhân hậu, luôn xuất hiện khi những người tôt
bụng gặp khó khăn, luôn bênh vực và đứng về phía thiện, là lực lượng phù trợ
cho các nhân vật. Như anh Khoai trong truyện Cây tre trăm đốt, ôm mặt khóc hu

Ý nghĩa của motif tái sinh do hóa thân trong truyện cổ tích còn là sự phản
ánh quan niệm của dân gian về sức sống mãnh liệt của các nhân vật đại diện cho
cái thiện. Các nhân vật được tái sinh do hóa thân đều là những con người hiền
lành, nhân hậu và ngây thơ, cả tin vào người khác đến mức gây hại cho chính
bản thân mình. Họ là những cô gái ngoan hiền, chăm chỉ như cô Ba, như Gơliu,
như Tấm… một mình gánh vác công việc gia đình mặc cho người chị, người em
của họ suốt ngày nhàn rỗi vui chơi. Đã thế, những nhân vật ấy còn bị hắt hủi,
đánh đập, hành hạ mà không dám oán than, một chút niềm vui nhỏ nhoi bình dị
như nuôi một con cá bống cũng bị người ta cướp mất (Tấm Cám). Những nhân
vật ấy còn tốt bụng và nhân hậu, sẵn sàng giúp đỡ mọi người, ngây thơ xuống
suối gội đầu để bị người ta cướp công bắt cá, hồn nhiên trèo lên cây thật cao hái
trái để rồi bị kẻ ác đẵn gốc cây hại chết… Tuy nhiên bên trong những con người
hiền lành ấy cũng tiềm ẩn một khả năng chịu đựng ghê gớm với một sức sống
dai dẳng, mãnh liệt mà không một thế lực gian ác nào có thể tiêu diệt được. Dù
có bị truy sát đến đường cùng, họ cũng tìm mọi cách đấu tranh để bảo vệ cho sự
9


tồn sinh của mình. Cuối cùng thì cái thiện cũng thắng, người thiện cho dù đã bị
hãm hại chỉ còn một chút tro tàn rồi cũng được tái sinh.
Bản thân các motif đều mang ý nghĩa sâu sắc, nhưng điều quan trọng hơn
cả là các motif này đã tạo nên cái không khí mơ màng vừa thực vừa ảo rất hấp
dẫn của truyện cổ tích, đưa ta vào thế giới huyền diệu của phôncơlo.
2.3.3. Những câu văn vần xen kẽ:
Văn vần là thể văn diễn ý bằng câu có vần. Khi đọc rất thuận miệng, dễ
đọc, dễ nhớ và dễ đi vào lòng người. Văn học dân gian thường sử dụng rất nhiều
những câu văn vần, điều đó cũng phù hợp với tính truyền miệng của văn học
dân gian.
Trong truyện Tấm Cám cũng vậy, có nhiều câu văn vần xen kẽ được sử
dụng, một dấu hiệu đặc trưng của truyện cổ tích Việt Nam. Những câu văn vần


Phơi áo chồng tao
Thì phơi bằng sào
Chớ phơi hàng rào
Rách áo chồng tao”
Tấm chết biến thành chim vàng anh. Vua thấy chim bay theo mình, nhớ
Tấm liền bảo chim rằng:
“ Vàng ảnh vàng
anh Có phải vợ anh
Chui vào tay áo”
Khi Tấm biến thành khung cửi, mỗi lần Cám dệt vải, khung cửi lại kêu
lên: “Kẽo cà, kẽo kẹt
Lấy tranh chồng chị
Chị khoét mắt ra”
Hay khi Tấm ẩn mình trong quả thị, bà lão hàng nước đi qua đã thủ
thỉ: “Thị ơi thị rơi bị bà
Bà để bà ngửi chứ bà không ăn”….
Như vậy ở những câu văn vần này, chất diễn cảm được bộc lộ dồi dào nhất
và chất phôncơlo đậm nét nhất. Đến mức, khi ta có thể quên những chi tiết nào
trong truyện nhưng những câu văn vần này lại mãi còn trong trí nhớ, thậm chí
nó đã trở thành lời ru ngọt ngào của người mẹ dành cho những đứa con thân yêu
của mình. Có lẽ cũng vì thế mà dấu ấn của cổ tích Tấm Cám càng sâu đậm trong
lòng người đọc, và đó cũng là cách để lưu lại dấu ấn trong trí nhớ của học trò.
2.3.4. Thời gian nghệ thuật, không gian nghệ thuật:
Trong văn học thời gian nghệ thuật và không gian nghệ thuật được xem
như những yếu tố của nghệ thuật, vì vậy nó thuộc đối tượng nghiên cứu của thi
pháp học. Đối với tác phẩm phôn cơlo cũng vậy chỉ có điều thời gian nghệ thuật
và không gian nghệ thuật ở đây in rõ đặc điểm và sắc thái phôncơlo.Thời gian
nghệ thuật, không gian nghệ thuật đều mang tính chất phiếm chỉ để diễn đạt các
ý.

đó do cái gì tạo nên?
Do cốt truyện, các môtíp, câu văn vần, không gian, thời gian tượng trưng…
Phải chăng khi đọc những câu văn vần” Bống bống bang bang…, Vàng ảnh
vàng anh…, Kẽo cà kẽo kẹt….ta nghe thấy âm vang lên trong những dòng chữ
gợi nhớ những làn điệu dân ca quen thuộc của quê hương. Và hình ảnh của cái
yếm đỏ, con gà bới xương, con chim nhặt thóc, ngày hội với cảnh ướm giày, cây
xoan đào, quả thị thơm nở ra cô Tấm, miếng trầu têm cánh phượng…tất cả hiện
ra trước mắt người đọc như một bức tranh dân gian.
Thế là các yếu tố âm nhạc, hội họa, tạo hình đã in đậm dấu vết vào văn bản
văn học dân gian và cùng với các yếu tố nằm trong văn bản tạo nên cái không
khí dân gian của truyện. Do đó cái không khí dân gian đó là một không khí rất
dặc trưng của truyện cổ tích mà chúng ta không thể bỏ qua được.
2.3.6. Sự vận động của truyện trong đời sống dân gian và diễn xướng
dân gian:
Tác phẩm dân gian có đời sống riêng của nó. Phôncơlo học đòi hỏi chúng
ta phải tiếp cận với tác phẩm phôncơlo trong chính đời sống riêng của nó. Đối
với Tấm Cám, có hai vấn đề được đặt ra: Một là do sự vận động của truyện qua
không gian, thời gian, Tấm cám có nhiều dị bản cả ở Việt Nam( dân tộc Kinh và
các dân tộc ít người) và cả trên thế giới. Do vậy phải tiếp cận với một số truyện
tiêu biểu ở Việt Nam và thế giới để so sánh.
Hai là vấn đề kể truyện Tấm Cám với tư cách là diễn xướng dân gian thì
ngoài văn bản truyện, còn có các yếu tố khác như môi trường dân gian, nghệ
nhân dân gian, sự đồng cảm mang tính chất dân gian giữa người kể với nhân vật
12


truyện và người nghe. Tất cả tạo nên một không khí dân gian hỗ trợ cho văn bản
truyện và nâng cao văn bản truyện lên một chất lượng cao hơn.
2.4. Kết quả của sáng kiến kinh nghiệm:
2.4.1. Đối với hoạt động giáo dục:

- Giúp học sinh hiểu được cuộc đấu tranh giữa thiện và ác, ước mơ thiện
thắng ác và tinh thần lạc quan của nhân dân lao động
- Hiểu được đặc trưng của một truyện cổ tích thần kì theo thi pháp văn học
dân gian
- Nắm được giá trị nghệ thuật của truyện
2. Về kĩ năng:
13


- Biết cách đọc và hiểu một số truyện cổ tích thần kì, nhận biết một số
truyện cổ tích thần kì qua đặc trưng thể loại
3. Về thái độ:
Có được tình yêu đối với người lao động, củng cố niềm tin vào sự chiến
thắng của cái thiện, chính nghĩa trong cuộc sống.
4. Định hướng phát triển năng lực:
- Năng lực hợp tác: thảo luận nhóm để thể hiện cảm nhận của cá nhân và
lắng nghe ý kiến của bạn để tự điều chỉnh cá nhân mình.
- Năng lực tự giải quyết vấn đề: giải quyết các câu hỏi, yêu cầu và nhiệm
vụ mà giáo viên nêu ra.
- Năng lực thưởng thức văn học, cảm thụ thẩm mĩ: học sinh cảm nhận được
giá trị thẩm mĩ thông qua tác phẩm.
- Năng lực giao tiếp: nghe, nói , đọc , viết.
II. Chuẩn bị của giáo viên và học sinh:
1. Chuẩn bị của giáo viên:
- Thiết bị : bảng, phấn
- Học liệu:
- Bài tập tình huống
2. Chuẩn bị của học sinh:
- Chuẩn bị các nội dung liên quan đến bài học: sách giáo
khoa - Sưu tầm tranh ảnh, tư liệu


-CH: Dựa vào sgk, em hãy trình bày

chuyện (bụt, tiên, những vật có phép
màu)
những hiểu biets của mình về truyện - Nhân vật chính là những con người
cổ tích thần kì?
bình thường nhưng bất hạnh trải qua
nhiều hoạn nạn mới được hưởng hạnh
phúc.
b. Giá trị
- CH: Ý nghĩa của truyện cổ tích thần
Thể hiện ước mơ của nhân dân lao
động về hạnh phúc gia đình, về lẽ
kì là gì?
công bằng xã hội, về phẩm chất và
- CH: Các tác phẩm tiêu biểu.
năng lực tuyệt vời của con người
2. Truyện Tấm Cám:
-Nhan đề:
+Tấm" có nghĩa là hạt gạo đã bị vỡ
thành các mảnh nhỏ, gọi là hạt tấm.
Tấm có thể được dùng để nấu ăn như
- CH: Em hiểu như thế nào về nhan gạo.
đề Tấm, Cám?
+"Cám" có nghĩa là phần vỏ mỏng bao
- CH: Tóm tắt truyện Tấm Cám
quanh hạt gạo (dưới lớp vỏ trấu),
- CH: Chia bố cục văn bản
thường được xát ra khi xay xát gạo và

15


HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS

NỘI DUNG CHÍNH

Bước 1: Giao nhiệm vụ
GV: Hướng dẫn HS tìm hiểu kiến
thức bài học qua việc đọc văn bản.
HS phải trả lời các câu hỏi sau:
-CH: Cuộc đời và thân phận của Tấm

II. Đọc hiểu văn bản:
1. Cách cấu tạo cốt truyện
Khái quát về nhân vât:
Nhân vật Tấm:
- Mồ côi, sống với dì ghẻ và em gái
cùng cha khác mẹ là Cám
được miêu tả như thế nào ?
- Luôn bị hai mẹ con Cám hành hạ,
lừa gạt:
═> Tấm bất hạnh, yếu đuối, bị hắt
hủi, hành hạ, lừa gạt. Đồng thời cô
cũng là một cô gái chăm chỉ, ngoan
- CH: Công việc và thân phận đáng hiền, khao khát được vui chơi và
thương của Tấm như thế nào?
được hưởng hạnh phúc.
Mẹ con Cám: độc ác, nhẫn tâm, đố kị
- CH:Mẹ con Cám là người như thế nhưng lại có miệng lưỡi ngon ngọt,

bị mẹ con Cám bắt nạt, phải có sự
giúp đỡ của Bụt.
-Bốn lần hoá thân của Tấm:
16


Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
HS: theo dõi SGK và trả lời câu hỏi
GV: - Định hướng và gợi mở cho HS
Bước 3: Thảo luận, trao đổi, báo
cáo
GV: Lắng nghe câu trả lời
HS: Trả lời câu hỏi. Hs khác bổ sung
ý kiến nếu thấy không phù hợp.

+Thành chim vàng anh:
+Thành cây xoan đào
+Thành khung cửi
+Thành cây thị (quả vàng thơm)
=>Bốn lần bị giết, bốn lần hóa thân
của Tấm chứng minh sức sống mãnh
liệt không thể bị tiêu diệt. Cái thiện
không chịu chết oan ức trong im
lặng, vùng dậy huỷ diệt cái ác.
-> cấu tạo theo đường thẳng,theo
trình tự diễn biến các hành động của
nhân vật

Bước 4: Phương án kiểm tra, đánh
giá.

luôn mong muốn có thế lực che chở và
phù trợ cho mình, và người tốt thì luôn
luôn được giúp đỡ.
- Motif vật xấu xí biến thành người đẹp đẽ:
trong truyện Tấm cám đó là khi Tấm muốn
đi dự hội mà không có quần áo đẹp.
- Motif tái sinh: nhân vật Tấm trải qua
nhiều lần biến hóa:

thuộc thường gặp trong truyện
cổ tích.
- CH: Ở truyện Tấm Cám có
những Môtip nào?
- CH: Ý ngĩa của các môtip đó
là gì?
- CH: Văn vần là gì?

17


- CH: liệt kê các câu văn vần => các motif này đã tạo nên cái không khí
trong tác phẩm?
mơ màng vừa thực vừa ảo rất hấp dẫn của
- CH:Nêu ý nghĩa của việc sử truyện cổ tích
dụng các câu văn vần đó.
3. Những câu văn vần xen kẽ:
HS: suy nghĩ trả lời
- Văn vần là thể văn diễn ý bằng câu có
vần.
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

3. Hình thức: Trong lớp
4. Phương tiện: Bảng phụ, sách giáo khoa
HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS
NỘI DUNG CHÍNH
Bước 1: Giao nhiệm vụ
4. Thời gian nghệ thuật, không gian
GV: Hướng dẫn HS tìm hiểu kiến
nghệ thuật của tác phẩm.
thức bài học qua việc đọc văn bản.
* Thời gian nghệ thuật:
HS phải trả lời các câu hỏi sau:
- Từ ngữ chỉ thời gian: ngày xưa, một
-CH: Tìm các từ ngữ chỉ thời gian
hôm, sáng hôm sau, đến chiều, đến
bữa cơm, đến ngày giỗ bố, ít lâu sau,
trong câu chuyện?
từ đó, cứ mỗi lần…
- CH: Đó có phải là thời gian cụ thể
-> không có thời gian cụ thể
- Thời gian nghệ thuật trong Tấm
không?
Cám là thời gian khép kín, không có
- CH:Tìm các từ ngữ miêu tả không
thời gian quá khứ, thời gian tương lai
mà tất cả chỉ là thời gian hiện tại kéo
18


gian trong tác phẩm?


Kẽo cà kẽo kẹt….ta nghe thấy âm
ý kiến nếu thấy không phù hợp.
vang lên trong những dòng chữ gợi
Bước 4: Phương án kiểm tra, đánh nhớ những làn điệu dân ca quen
thuộc của quê hương.
giá.
GV liên hệ giáo dục đạo đức, lối sống - Hình ảnh của cái yếm đỏ, con gà
bới xương, con chim nhặt thóc, ngày
cho học sinh
hội với cảnh ướm giày, cây xoan đào,
quả thị thơm nở ra cô Tấm, miếng
trầu têm cánh phượng…
IV. Tổng kết và hướng dẫn học tập.(5’)
1. Tổng kết:
a. Nội dung: cuộc đấu tranh giữa thiện và ác, ước mơ thiện thắng ác và
tinh thần lạc quan của nhân dân lao động
b. Nghệ thuật: Cách cấu tạo cốt truyện, không-thời gian nghệ thuật, những
câu văn vần...
2. Hướng dẫn học
tập - Học bài cũ
- Chuẩn bị bài mới
V. Rút kinh nghiệm sau tiết giảng:
19


- Về nội dung:
- Về phương pháp: Gv kết hợp cho học sinh thảo luận đưa ra ý kiến của
nhóm
- Về phương tiện: cho HS xem những bức tranh về sinh hoạt văn hóa dân
gian.


20


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Văn học dân gian Việt Nam trong nhà Trường - PTS.Nguyễn Xuân Lạc, 1998
NXB Giáo dục
2. Hình thái học truyện cổ tích - V. Ia. Prốp,1969 NXB Khoa học
3. Trên đường tìm hiểu văn hóa dân gian - Đinh Gia Khánh, 1989 NXB Khoa
học xã hội.
4. Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam - Nguyễn Đổng Chi, 1975 NXB Khoa học
xã hội.

21