SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT LANG CHÁNH

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI:
DẠY HỌC VĂN HỌC DÂN GIAN TRONG NHÀ TRƯỜNG THEO TINH
THẦN PHÔNCƠLO QUA VĂN BẢN TẤM CÁM- NGỮ VĂN 10, TẬP 1
(CHƯƠNG TRÌNH CƠ BẢN)

Người thực hiện: Phạm Thị Hà
Chức vụ:
Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Ngữ văn

THANH HOÁ, NĂM 2017


MỤC LỤC
1. MỞ ĐẦU
1.1. Lý do chọn đề tài ........................................................................... 2
1.2. Mục đích nghiên cứu ..................................................................... 3
1.3. Đối tượng nghiên cứu .................................................................... 3
1.4. Phương pháp nghiên cứu ............................................................... 3
1.5. Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm…………………….3
2. NỘI DUNG
2.1. Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm……………………........4
2.1.1. Khái niệm Văn học dân gian……………………………….…...4
2.1.2.Thuật ngữ Phôncơlo…………………………………………......4
2.1.3. Khái niệm truyện cổ tích - truyện cổ tích Tấm cám…………….5

sức hấp dẫn người đọc, người nghe, dễ phổ biến, dễ tiếp thu và có sức lâu bền
cùng năm tháng.
Văn học dân gian có giá trị to lớn và vai trò quan trọng trong nền văn học
dân tộc. Nó có tác dụng giáo dưỡng và giáo dục tốt đối với thế hệ trẻ trong nhà
trường, nó góp phần bồi đắp tâm hồn học sinh, hướng học sinh tới những ước
mơ, suy nghĩ cao đẹp, niềm tin vào cái tốt, cái thiện, làm những việc xấu nhất
định sẽ bị trừng trị. Quan trọng hơn nữa nó còn giúp chúng ta giữ gìn và phát
huy những nét đẹp của truyền thống, của bản sắc dân tộc. Đó chính là cái hồn
dân tộc mà khi xa tổ quốc quê hương mọi người đều nhớ đến. Nó trở thành sức
mạnh tinh thần để chúng ta vươn tới. Nguyễn Khoa Điềm đã nói rất đúng:
Trong anh và em hôm nay
Đều có một phần đất nước.
(Đất nước- trích Trường ca Mặt đường khát vọng)
Người Việt nào mà chẳng có trong tâm hồn mình một Hồ Hoàn kiếm, một Đền
Hùng, một giếng nước gốc đa, một bức tranh Đông Hồ, một làn dân ca quan họ,
và cả những mắt đen cô gái long lanh…Những cái đó làm nên hồn dân tộc, giúp
ta hiểu rõ bản sắc Việt Nam: Một dân tộc bất khuất hiền hòa, anh hùng mà tình
nghĩa “Súng gươm vứt bỏ lại hiền như xưa” (Nguyễn Đình Thi) và “ Lưng đeo
gươm tay mềm mại bút hoa” (Huy Cận).
Tất cả những điều đó văn học dân gian đều ghi lại một cách đậm đà, từ
một lời ca tát nước đầu đình đến hình ảnh cô Tấm hóa kiếp, từ khúc hát Tiễn dặn
người yêu đến hình tượng Đam Săn đi bắt nữ thần Mặt trời…đều in đậm bản sắc
đân tộc Việt Nam mà người học sinh – những thế hệ trẻ càng cần phải lĩnh hội
được.
Hơn nữa, cuộc sống ngày càng phát triển, hiện đại hơn, lối sống của con
người vì thế cũng có nhiều biến đổi, xấu có, tốt có. Chính vì vậy chúng ta cần
giáo dục cho thế hệ trẻ không nên quay lưng với quá khứ, sống buông thả, vô
trách nhiệm với chính bản thân mình. Chính vì vậy, VHDG với nghĩa tuyệt đối
của nó sẽ là dòng sữa mát lạnh giúp ta tìm về với chính con người mình. Cho
nên, chúng ta cũng không thể tìm hiểu tác phẩm VHDG một cách nửa vời, làm

phôncơlo mà phôn cơlo thì có những quy luật cấu tạo riêng của nó khác với văn
học viết. Do vậy tác phẩm phôncơlo có những đặc trưng mà tác phẩm văn học
viết không có. Phải từ những đặc trưng đó của tác phẩm phôncơlo mà tìm ra
cách tiếp cận nó.
Như vậy chúng ta tìm hiểu một tác phẩm văn học dân gian theo đúng nghĩa của
nó sẽ tạo ra cho học sinh sự hứng thú, kích thích sự tò mò để học sinh tiếp nhận
tác phẩm với một tâm thế mới.
1.3. Đối tượng nghiên cứu:
- Truyện cổ tích Tấm Cám
4


- Học sinh lớp 10 trường THPT Lang Chánh
1.4. Phương pháp nghiên cứu:
1.4.1. Nghiên cứu lí thuyết: Dựa trên việc đọc và tìm hiểu các tài liệu về Thi
pháp văn học dân gian, Phôncơlo học, Từ điển Tiếng Việt…
1.4.2. Nghiên cứu thực tiễn: Qua việc dự giờ một số tiết dạy bài Tấm Cám,
đồng thời chọn 2 lớp 10A8,10A9 đề thực nghiệm bài dạy.
1.5. Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm
Như đã trình bày ở trên, Tấm Cám là câu chuyện cổ tích quen thuộc. Vì vậy
làm lạ một tác phẩm quen là một điều không dễ. Nhưng sự phong phú đa dạng,
cái hay, cái đẹp của một tác phẩm văn học dân gian nói chung và truyện cổ tích
nói riêng khiến chúng ta không thể không suy ngẫm. Không thể đi mãi trên một
con đường mòn, điều đó nó sẽ làm cho một tác phẩm trở nên nhàm chán, mà
quan trọng hơn học sinh sẽ không thấy được đặc trưng của một tác phẩm văn
học dân gian. Không tìm hiểu Tấm Cám như một tác phẩm tự sự hiện đại hay
một câu chuyện cổ tích đơn thuần như trước kia mà tìm hiểu tiếp cận theo thi
pháp văn học dân gian, theo tinh thần phôncơlo học. Tức là chúng ta sẽ tiếp cận
ở sáu bình diện sau:
- Cách cấu tạo cốt truyện

nghĩa rộng hẹp khác nhau, liên quan tới đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành
khoa học.
Ở Việt Nam, thuật ngữ này được dịch là văn hóa dân gian với những ý
nghĩa sau :
* Nghĩa rộng : bao gồm những giá trị vật chất và tinh thần do dân chúng sáng
tạo (folkculture). Theo cách hiểu nầy, văn hoá dân gian là đối tượng nghiên cứu
của nhiều ngành khoa học, kể cả khoa học tự nhiên và khoa học xã hội, đồng
thời nó cũng là đối tượng nghiên cứu của văn hoá học
* Nghĩa hẹp : Những sáng tạo của dân chúng mang tính nghệ thuật Theo nghĩa
hẹp, văn hóa dân gian gồm ba thành tố : Nghệ thuật ngữ văn dân gian (tức văn
học dân gian), nghệ thuật tạo hình dân gian , nghệ thuật diễn xướng dân gian.
* Nghĩa chuyên biệt : folklore là văn học dân gian, theo đó tác phẩm folklore là
hình thức ngôn từ gắn với nhạc, vũ, kịch …do tập thể dân chúng sáng tác. Cũng
có thể dùng thuật ngữ folklore văn học để chỉ văn học dân gian đồng thời phân
biệt nó với các đối tượng khác cũng thuộc phạm trù folklore – văn hoá văn dân
gian .
2.1.3. Khái niệm truyện cổ tích - truyện cổ tích Tấm cám
* Khái niêm:
Truyện cổ tích Việt Nam là những truyện truyền miệng dân gian kể lại
những câu chuyện tưởng tượng xoay quanh một số nhân vật quen thuộc như
nhân vật tài giỏi, nhân vật dũng sĩ, người mồ côi, người em út, người con riêng,
người nghèo khổ, người có hình dạng xấu xí, người thông minh, người ngốc
nghếch và cả những câu chuyện kể về các con vật nói năng và hoạt động như
người…
6


* Phân loại:
Truyện cổ tích gồm 3 loại: truyện cổ tích thần kì, truyện cổ tích sinh hoạt và
truyện cổ tích về loài vật. Truyện Tấm Cám thuộc loại cổ tích thần kì.

thấy có miếng trầu do Tấm têm, đã nhận ra vợ. Tấm trở lại cuộc sống hạnh phúc
bên vua, còn mẹ con Cám thì bị trừng phạt thích đáng.
2.2. Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:
7


Có thể thấy rằng, hiện nay việc tiếp cận tác phẩm Tấm Cám đã có nhiều
đổi mới. Nếu như trước kia, trong các giờ giảng văn phân tích truyện Tấm Cám
giáo viên thường kẻ đôi bảng, một bên nhân vật Tấm, một bên ghi nhân vật mụ
dì ghẻ, rồi hướng dẫn học sinh phân tích hai nhân vật đó qua các hành động để
đi đến kết luận: Tấm là một cô gái hiền lành, nết na, chăm chỉ, tượng trưng cho
chính nghĩa; mụ dì ghẻ là người tham lam, gian ác tiêu biểu cho cái tà; nhưng
người chính nghĩa dù có gặp nhiều tai họa nhưng được Bụt giúp nên cuối cùng
đã thắng lợi và được hưởng hạnh phúc, còn kẻ gian bị trừng trị thích đáng.
Trong thời gian gần đây, giáo viên tiếp cận và giảng dạy truyện Tám cám
theo thi pháp văn học dân gian và đặc trưng thể loại truyện cổ tích, nhưng lại
chủ yếu xoáy sâu vào các mâu thuẫn, xung đột, và đặc biệt hơn là dạy truyện cổ
tích như dạy truyện ngắn, phân tích đánh giá nhân vật truyện cổ tích như phân
tích nhân vật tự sự trong văn học viết; hoặc khai thác quá sâu, quá tỉ mỉ không
chú ý đến tính dị bản của VHDG, có khi đó chỉ là ngôn từ của người ghi chép
lại.
Qua đó chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy rằng không hề có bóng dáng
phôncơlo, màu sắc phôncơlo và vẻ đẹp riêng của tác phẩm phôncơlo. Hiển nhiên
học sinh sẽ không hiểu hết bản chất, đặc trưng của một tác phẩm VHDG.
Vì sao có hiện tượng trên? Nguyên nhân có nhiều: do chúng ta chưa nắm
được bản chất và đặc trưng của tác phẩm phôncolo, do khả năng còn hạn chế, do
sức ỳ của thói quen nên ngại đổi mới cách phân tích… một phần do chúng ta
chủ quan khi nghĩ rằng việc tìm hiểu truyện cổ tích khá dễ dàng, không quá khó
khăn vì một học sinh tiểu học cũng có thể biết được nội dung câu chuyện.
2.3. Một số phương pháp tiếp cận truyện Tấm Cám theo tinh thần

Thành chim vàng anh:
Thành cây xoan đào
Thành khung cửi
Thành
cây
thị
(quả
vàng
thơm)
Bốn lần bị giết, bốn lần hóa thân của Tấm chứng minh sức sống mãnh liệt không
thể bị tiêu diệt. Cái thiện không chịu chết oan ức trong im lặng, vùng dậy huỷ
diệt cái ác.
2.3.2. Các môtíp
Đọc truyện cổ tích ta thường gặp các motif. Đó là những phần tử đơn vị
vừa mang tính đặc trưng vừa mang tính bền vững của truyện kể dân gian. Các
motif do vậy mang tính phôncơlo đậm đặc và góp phần qua trọng để tạo nên sắc
thái dân gian của truyện. cho nên tiếp cận truyện Tấm cám không thể không tiếp
cận các motif của truyện.
Các môtíp quen thuộc: người mẹ ghẻ ác nghiệt, ông Bụt hiền từ nhân đức, vật
giúp người, vật xấu xí biến thành người đẹp đẽ, người biến thành vật rồi trở lại
làm người…
- Motif người mẹ ghẻ ác nghiệt cũng khá quen thuộc với chúng ta. Trong câu
chuyện, mụ dì ghẻ tham lam và độc ác, Tấm luôn bị mẹ con Cám ghen ghét và
ngược đãi
- Motif ông Bụt hiền lành nhân hậu, luôn xuất hiện khi những người tôt bụng
gặp khó khăn, luôn bênh vực và đứng về phía thiện, là lực lượng phù trợ cho các
9


nhân vật. Như anh Khoai trong truyện Cây tre trăm đốt, ôm mặt khóc hu hu khi

lành, nhân hậu và ngây thơ, cả tin vào người khác đến mức gây hại cho chính
bản thân mình. Họ là những cô gái ngoan hiền, chăm chỉ như cô Ba, như Gơliu,
như Tấm… một mình gánh vác công việc gia đình mặc cho người chị, người em
của họ suốt ngày nhàn rỗi vui chơi. Đã thế, những nhân vật ấy còn bị hắt hủi,
đánh đập, hành hạ mà không dám oán than, một chút niềm vui nhỏ nhoi bình dị
10


như nuôi một con cá bống cũng bị người ta cướp mất (Tấm Cám). Những nhân
vật ấy còn tốt bụng và nhân hậu, sẵn sàng giúp đỡ mọi người, ngây thơ xuống
suối gội đầu để bị người ta cướp công bắt cá, hồn nhiên trèo lên cây thật cao hái
trái để rồi bị kẻ ác đẵn gốc cây hại chết… Tuy nhiên bên trong những con người
hiền lành ấy cũng tiềm ẩn một khả năng chịu đựng ghê gớm với một sức sống
dai dẳng, mãnh liệt mà không một thế lực gian ác nào có thể tiêu diệt được. Dù
có bị truy sát đến đường cùng, họ cũng tìm mọi cách đấu tranh để bảo vệ cho sự
tồn sinh của mình. Cuối cùng thì cái thiện cũng thắng, người thiện cho dù đã bị
hãm hại chỉ còn một chút tro tàn rồi cũng được tái sinh.
Bản thân các motif đều mang ý nghĩa sâu sắc, nhưng điều quan trọng hơn cả là
các motif này đã tạo nên cái không khí mơ màng vừa thực vừa ảo rất hấp dẫn
của truyện cổ tích, đưa ta vào thế giới huyền diệu của phôncơlo.
2.3.3. Những câu văn vần xen kẽ.
Văn vần là thể văn diễn ý bằng câu có vần. Khi đọc rất thuận miệng, dễ
đọc, dễ nhớ và dễ đi vào lòng người. Văn học dân gian thường sử dụng rất nhiều
những câu văn vần, điều đó cũng phù hợp với tính truyền miệng của văn học dân
gian.
Trong truyện Tấm Cám cũng vậy, có nhiều câu văn vần xen kẽ được sử dụng,
một dấu hiệu đặc trưng của truyện cổ tích Việt Nam. Những câu văn vần xen kẽ
này cũng cần được tiếp cận vì nó giữ một vai trò quan trọng trong truyện cổ tích.
Nó Thường xuất hiện những lúc mâu thuẫn xung đột, những tình huống có vấn
đề cần nhấn mạnh, khắc sâu cốt truyện, đồng thời tạo đà đẩy cốt truyện diễn tiến

liền bảo chim rằng:
“ Vàng ảnh vàng anh
Có phải vợ anh
Chui vào tay áo”
Khi Tấm biến thành khung cửi, mỗi lần Cám dệt vải, khung cửi lại kêu lên:
“Kẽo cà, kẽo kẹt
Lấy tranh chồng chị
Chị khoét mắt ra”
Hay khi Tấm ẩn mình trong quả thị, bà lão hàng nước đi qua đã thủ thỉ:
“Thị ơi thị rơi bị bà
Bà để bà ngửi chứ bà không ăn”….
Như vậy ở những câu văn vần này, chất diễn cảm được bộc lộ dồi dào
nhất và chất phôncơlo đậm nét nhất. Đến mức, khi ta có thể quên những chi tiết
nào trong truyện nhưng những câu văn vần này lại mãi còn trong trí nhớ, thậm
chí nó đã trở thành lời ru ngọt ngào của người mẹ dành cho những đứa con thân
yêu của mình. Có lẽ cũng vì thế mà dấu ấn của cổ tích Tấm Cám càng sâu đậm
12


trong lòng người đọc, và đó cũng là cách để lưu lại dấu ấn trong trí nhớ của học
trò.
2.3.4. Thời gian nghệ thuật, không gian nghệ thuật.
Trong văn học thời gian nghệ thuật và không gian nghệ thuật được xem
như những yếu tố của nghệ thuật, vì vậy nó thuộc đối tượng nghiên cứu của thi
pháp học. Đối với tác phẩm phôn cơlo cũng vậy chỉ có điều thời gian nghệ thuật
và không gian nghệ thuật ở đây in rõ đặc điểm và sắc thái phôncơlo.Thời gian
nghệ thuật, không gian nghệ thuật đều mang tính chất phiếm chỉ để diễn đạt các
ý.
Ở truyện Tấm Cám dường như không có thời gian cụ thể qua sự diễn tiến của
câu chuyện, không hề có khái niệm sáng, trưa, chiều, tối mà chỉ có một hôm,

trưng…Phải chăng khi đọc những câu văn vần” Bống bống bang bang…, Vàng
ảnh vàng anh…, Kẽo cà kẽo kẹt….ta nghe thấy âm vang lên trong những dòng
chữ gợi nhớ những làn điệu dân ca quen thuộc của quê hương. Và hình ảnh của
cái yếm đỏ, con gà bới xương, con chim nhặt thóc, ngày hội với cảnh ướm giày,
cây xoan đào, quả thị thơm nở ra cô Tấm, miếng trầu têm cánh phượng…tất cả
hiện ra trước mắt người đọc như một bức tranh dân gian.
Thế là các yếu tố âm nhạc, hội họa, tạo hình đã in đậm dấu vết vào văn
bản văn học dân gian và cùng với các yếu tố nằm trong văn bản tạo nên cái
không khí dân gian của truyện. Do đó cái không khí dân gian đó là một không
khí rất dặc trưng của truyện cổ tích mà chúng ta không thể bỏ qua được.
2.3.6. Sự vận động của truyện trong đời sống dân gian và diễn xướng
dân gian.
Tác phẩm dân gian có đời sống riêng của nó. Phôncơlo học đòi hỏi chúng
ta phải tiếp cận với tác phẩm phôncơlo trong chính đời sống riêng của nó. Đối
với Tấm Cám, có hai vấn đề được đặt ra: Một là do sự vận động của truyện qua
không gian, thời gian, Tấm cám có nhiều dị bản cả ở Việt Nam( dân tộc Kinh và
các dân tộc ít người) và cả trên thế giới. Do vậy phải tiếp cận với một số truyện
tiêu biểu ở Việt Nam và thế giới để so sánh.
Hai là vấn đề kể truyện Tấm Cám với tư cách là diễn xướng dân gian thì
ngoài văn bản truyện, còn có các yếu tố khác như môi trường dân gian, nghệ
nhân dân gian, sự đồng cảm mang tính chất dân gian giữa người kể với nhân vật
truyện và người nghe. Tất cả tạo nên một không khí dân gian hỗ trợ cho văn bản
truyện và nâng cao văn bản truyện lên một chất lượng cao hơn.
2.4. Kết quả của sáng kiến kinh nghiệm:
2.4.1. Đối với hoạt động giáo dục:
Chúng ta thấy rất rõ một điều rằng giáo dục nhân cách cho học sinh qua
mỗi môn học là rất quan trọng, đặc biệt là môn Ngữ văn. Một phần do đặc thù
môn học mà mỗi tác phẩm mang lại cho người đọc, những chân lí, những bài
học đều rất bổ ích và lí thú. Không thể phủ nhận truyện cổ tích nói chung và
truyện Tấm Cám nói riêng có vai trò giáo dục rất mạnh mẽ. Đó là bài học về Ở

- Giúp học sinh hiểu được cuộc đấu tranh giữa thiện và ác, ước mơ thiện thắng
ác và tinh thần lạc quan của nhân dân lao động
- Hiểu được đặc trưng của một truyện cổ tích thần kì theo thi pháp văn học dân
gian
- Nắm được giá trị nghệ thuật của truyện
2.Về kĩ năng:
- Biết cách đọc và hiểu một số truyện cổ tích thần kì, nhận biết một số truyện cổ
tích thần kì qua đặc trựng thể loại
3.Về thái độ:
Có được tình yêu đối với người lao động, củng cố niềm tin vào sự chiến thắng
của cái thiện, chính nghĩa trong cuộc sống.
4. Định hướng phát triển năng lực:
- Năng lực hợp tác: thảo luận nhóm để thể hiện cảm nhận của cá nhân và lắng
nghe ý kiến của bạn để tự điều chỉnh cá nhân mình.
- Năng lực tự giải quyết vấn đề: giải quyết các câu hỏi, yêu cầu và nhiệm vụ mà
giáo viên nêu ra.
15


- Năng lực thưởng thức văn học, cảm thụ thẩm mĩ: học sinh cảm nhận được giá
trị thẩm mĩ thông qua tác phẩm.
- Năng lực giao tiếp: nghe, nói , đọc , viết.
II. Chuẩn bị của giáo viên và học sinh:
1. Chuẩn bị của giáo viên:
- Thiết bị : bảng, phấn
- Học liệu:
- Bài tập tình huống
2. Chuẩn bị của học sinh:
- Chuẩn bị các nội dung liên quan đến bài học: sách giáo khoa
- Sưu tầm tranh ảnh, tư liệu

những hiểu biets của mình về truyện cổ màu)
- Nhân vật chính là những con người
tích thần kì?
bình thường nhưng bất hạnh trải qua
nhiều hoạn nạn mới được hưởng hạnh
phúc.
b. Giá trị
- CH: Ý nghĩa của truyện cổ tích thần
Thể hiện ước mơ của nhân dân lao
kì là gì?
động về hạnh phúc gia đình, về lẽ
16


- CH: Các tác phẩm tiêu biểu.

công bằng xã hội, về phẩm chất và
năng lực tuyệt vời của con người
2. Truyện Tấm Cám:
-Nhan đề:

- CH: Em hiểu như thế nào về nhan đề
Tấm, Cám?
- CH: Tóm tắt truyện Tấm Cám
- CH: Chia bố cục văn bản

+Tấm" có nghĩa là hạt gạo đã bị vỡ
thành các mảnh nhỏ, gọi là hạt tấm.
Tấm có thể được dùng để nấu ăn như
gạo.

hậu
Tấm bị giết và hóa thân .
+ Kết truyện: còn lại
 Tấm trả thù mẹ con Cám.
Hoạt động 2: Học sinh tìm hiểu Văn bản(20’)
1.Mục tiêu: Giúp học sinh nhận biết được
- Cách cấu tạo truyện Tấm Cám
2. Phương pháp: Thảo luận nhóm. Vấn đáp, thuyết trình
3. Hình thức: Trong lớp
4. Phương tiện: Bảng phụ, sách giáo khoa
HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS

Bước 1: Giao nhiệm vụ

NỘI DUNG CHÍNH

II. Đọc hiểu văn bản:
17


GV: Hướng dẫn HS tìm hiểu kiến thức
1. Cách cấu tạo cốt truyện
bài học qua việc đọc văn bản. HS phải
• Khái quát về nhân vât:
trả lời các câu hỏi sau:
Nhân vật Tấm:
- Mồ côi, sống với dì ghẻ và em gái
-CH: Cuộc đời và thân phận của Tấm
cùng cha khác mẹ là Cám
được miêu tả như thế nào ?

HS: suy nghĩ trả lời
giết cá bống làm thịt ăn. Về không
thấy bống đâu Tấm lại cũng khóc.
- Đi xem hội : Mẹ con Cám trắng
trợn trộn thóc với gạo bắt Tấm nhặt,
không cho Tấm đi xem hội..
-Trèo cây cau: nhân ngày giỗ bố,
nghe lời mụ dì ghẻ Tấm trèo cau hái
cau để cúng cha, mẹ con Cám chặt
gốc cau giết Tấm.
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
=> Cô Tấm yếu đuối thụ động luôn
HS: theo dõi SGK và trả lời câu hỏi
bị mẹ con Cám bắt nạt, phải có sự
GV: - Định hướng và gợi mở cho HS
giúp đỡ của Bụt.
18


Bước 3: Thảo luận, trao đổi, báo cáo

-Bốn lần hoá thân của Tấm:
+Thành chim vàng anh:
GV: Lắng nghe câu trả lời
+Thành cây xoan đào
HS: Trả lời câu hỏi. Hs khác bổ sung ý +Thành khung cửi
kiến nếu thấy không phù hợp.
+Thành cây thị (quả vàng thơm)
=>Bốn lần bị giết, bốn lần hóa thân
Bước 4: Phương án kiểm tra, đánh của Tấm chứng minh sức sống

ghẻ tham lam và độc ác, Tấm luôn bị mẹ
con Cám ghen ghét và ngược đãi
- Motif ông Bụt hiền lành nhân hậu, luôn
xuất hiện khi những người tôt bụng gặp
khó khăn
Ông Bụt chính là ước mơ của nhân dân
luôn mong muốn có thế lực che chở và
phù trợ cho mình, và người tốt thì luôn
luôn được giúp đỡ.
- Motif vật xấu xí biến thành người đẹp
đẽ: trong truyện Tấm cám đó là khi Tấm
muốn đi dự hội mà không có quần áo

- CH: Kể tên các môtip quen
thuộc thường gặp trong truyện cổ
tích.
- CH: Ở truyện Tấm Cám có
những Môtip nào?
- CH: Ý ngĩa của các môtip đó là

19


gì?
- CH: Văn vần là gì?
- CH: liệt kê các câu văn vần
trong tác phẩm?
- CH:Nêu ý nghĩa của việc sử
dụng các câu văn vần đó.
HS: suy nghĩ trả lời

- Lừa Tấm đi chăn trâu đồng xa
- Khi Tấm hóa thân thành chim vàng
anh, cây xoan đào, khung cửi….
=>Xuất hiện những lúc mâu thuẫn xung
đột, những tình huống có vấn đề cần nhấn
mạnh, khắc sâu cốt truyện, đồng thời tạo
đà đẩy cốt truyện diễn tiến một cách tự
nhiên

Hoạt động 2: Học sinh tìm hiểu: Thời gian nghệ thuật, không gian nghệ
thuật; Không khí truyện(20’).
1.Mục tiêu: Giúp học sinh nhận biết được
- Thời gian nghệ thuật, không gian nghệ thuật;
- Không khí truyện
2. Phương pháp: Thảo luận, Vấn đáp, thuyết trình
3. Hình thức: Trong lớp
4. Phương tiện: Bảng phụ, sách giáo khoa
HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS

NỘI DUNG CHÍNH

Bước 1: Giao nhiệm vụ
GV: Hướng dẫn HS tìm hiểu kiến thức
bài học qua việc đọc văn bản. HS phải
trả lời các câu hỏi sau:

4. Thời gian nghệ thuật, không
gian nghệ thuật của tác phẩm.
* Thời gian nghệ thuật:
- Từ ngữ chỉ thời gian: ngày xưa,

- Không gian trong Tấm Cám cũng
HS: theo dõi SGK và trả lời câu hỏi
không được xác định cụ thể
GV: - Định hướng và gợi mở cho HS
->là không gian hiện thực không
gian gắn liền với đời sống hàng
Bước 3: Thảo luận, trao đổi, báo cáo
ngày của nhân dân lao động
GV: Lắng nghe câu trả lời
5. Không khí truyện
HS: Trả lời câu hỏi. Hs khác bổ sung ý Không khí dân gian mơ màng vừa
kiến nếu thấy không phù hợp.
hư vừa thực
- Từ những câu văn vần” Bống
Bước 4: Phương án kiểm tra, đánh bống bang bang…, Vàng ảnh vàng
anh…, Kẽo cà kẽo kẹt….ta nghe
giá.
HS vẽ sơ đồ nội dung bài học
thấy âm vang lên trong những dòng
chữ gợi nhớ những làn điệu dân ca
quen thuộc của quê hương.
- Hình ảnh của cái yếm đỏ, con gà
bới xương, con chim nhặt thóc,
ngày hội với cảnh ướm giày, cây
xoan đào, quả thị thơm nở ra cô
Tấm, miếng trầu têm cánh
phượng…
IV. Tổng kết và hướng dẫn học tập.(5’)
1. Tổng kết:
21

loại khác nữa nhằm tạo cho học sinh một sân chơi bổ ích lí thú.
Hoặc cũng có thể tổ chức cho học sinh xem một số video về sinh hoạt văn
hóa dân gian hay diễn xướng dân gian, tham gia các trò chơi dân gian…
Đồng thời tạo mọi điều kiện để giáo viên có thể mạnh dạn đổi mới những
tiết dạy để làm cho mỗi tiết học trở nên phong phú hơn.
XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ

Thanh Hóa, ngày 20 tháng 05 năm2017
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình viết,
không sao chép nội dung của người khác.

Phạm Thị Hà
22


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.Văn học dân gian Việt Nam trong nhà Trường – PTS.Nguyễn Xuân Lạc, 1998
NXB Giáo dục
2. Hình thái học truyện cổ tích - V. Ia. Prốp,1969 NXB Khoa học
3. Trên đường tìm hiểu văn hóa dân gian – Đinh Gia Khánh, 1989 NXB Khoa
học xã hội.
4. Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam – Nguyễn Đổng Chi, 1975 NXB Khoa học
xã hội.

23