ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THANH MAI

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY
HỌC MÔN LỊCH SỬ VÀ ĐỊA LÝ LỚP 4,5
Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO
DỤC

THÁI NGUYÊN - 2020
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THANH MAI

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY
HỌC MÔN LỊCH SỬ VÀ ĐỊA LÝ LỚP 4,5
Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN
Ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 8 14 01 14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO
DỤC

nghiên cứu.
Tôi xin chân thành cảm ơn Phòng Giáo dục Đào tạo thành phố Thái
Nguyên, Ban Giám hiệu các trường mầm non, cán bộ quản lý, giáo viên trường
mầm non thành phố Thái Nguyên đã giúp đỡ, chia sẻ, cung cấp cho tôi nhiều tư
liệu, thông tin cũng như đóng góp cho tôi nhiều ý kiến quý báu để hoàn thành
luận văn này.
Cuối cùng, xin cảm ơn những người thân trong gia đình, bạn bè,
đồng nghiệp đã quan tâm, tạo điều kiện tốt nhất cho tôi hoàn thành luận văn.
Trong quá trình học tập, nghiên cứu, mặc dù bản thân đã có nhiều
cố gắng, tâm huyết và trách nhiệm, song luận văn không thể tránh khỏi
những thiếu sót. Kính mong các thầy giáo, cô giáo và các bạn đồng nghiệp chỉ
dẫn, góp ý.
Xin chân thành cảm ơn!
Thái Nguyên, tháng năm 2020
Tác giả

Nguyễn Thanh Mai

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




MỤC LỤC
Lời cam đoan ........................................................................................................ i
Lời cảm ơn ........................................................................................................... ii
Mục lục ............................................................................................................... iii
Danh mục các từ viết tắt ..................................................................................... iv
Danh mục các bảng.............................................................................................. v
MỞ ĐẦU.............................................................................................................1

1.3.3. Mục tiêu hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Lịch sử và Địa lý
lớp 4,5 ................................................................................................................19
1.2.4. Nội dung của hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Lịch sử và
Địa lý lớp 4,5 .....................................................................................................21
1.3.5. Hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Lịch sử
và Địa lý lớp 4,5 ................................................................................................22
1.3.6. Các lực lượng giáo dục tham gia để tổ chức hoạt động trải nghiệm
trong dạy học môn Lịch sử và Địa lý lớp 4,5 ở trường tiểu học .......................25
1.4. Quản lý hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Lịch sử và Địa lý
lớp 4,5 ở trường tiểu học ...................................................................................26
1.4.1. Lập kế hoạch tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Lịch
sử và Địa lý lớp 4,5 ở trường tiểu học...............................................................26
1.4.2. Tổ chức thực hiện hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Lịch sử
và Địa lý lớp 4,5 ở trường tiểu học....................................................................28
1.4.3. Chỉ đạo thực hiện hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Lịch sử
và Địa lý lớp 4,5ở trường tiểu học.....................................................................29
1.4.4. Kiểm tra, đánh giá thực hiện hoạt động trải nghiệm trong dạy học
môn Lịch sử và Địa lý lớp 4,5 ở trường tiểu học ..............................................31
1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động trải nghiệm trong dạy học
môn Lịch sử và Địa lý lớp 4,5 ở trường tiểu học ..............................................32
1.5.1. Các yếu tố chủ quan.................................................................................32
1.5.2. Các yếu tố khách quan.............................................................................35
Tiểu kết chương 1 ..............................................................................................37
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM
TRONG DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ VÀ ĐỊA LÝ LỚP 4,5 Ở CÁC



2.4. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động trải nghiệm trong dạy
học môn Lịch sử và Địa lý lớp 4,5 ....................................................................62
Tiểu kết chương 2 ..............................................................................................64
Chương 3: CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TRẢI
NGHIỆM TRONG DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ VÀ ĐỊA LÝ LỚP 4,5
Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN ...............65
3.1. Nguyên tắc đề xuất biện pháp ....................................................................65
3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu ..........................................................65
3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa ............................................................65
3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống ..........................................................66
3.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi, tính hiệu quả......................................66
3.2. Các biện pháp quản lý hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Lịch
sử và Địa lý lớp 4,5 ở các trường tiểu học thành phố Thái Nguyên .................66
3.2.1. Tổ chức nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý, giáo viên và các lực
lượng xã hội về tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Lịch sử
và Địa lý lớp 4,5 ở các trường tiểu học .............................................................66
3.2.2. Chỉ đạo xây dựng kế hoạch thực hiện hoạt động trải nghiệm trong
dạy học môn Lịch sử và Địa lý lớp 4,5 cho học sinh đúng quy định và phù
hợp với điều kiện thực tiễn của trường tiểu học................................................70
3.2.3. Chỉ đạo việc xây dựng quy trình thiết kế hoạt động trải nghiệm trong
dạy học môn Lịch sử và Địa lý lớp 4,5 cho học sinh tiểu học ..........................72
3.3.4. Chỉ đạo việc đổi mới và đa dạng hóa các hình thức tổ chức HĐTN
trong dạy học môn Lịch sử và Địa lý lớp 4,5 ....................................................74
3.2.5. Tổ chức bồi dưỡng nâng cao năng lực tổ chức HĐTN trong dạy học
môn Lịch sử và Địa lý lớp 4,5 cho GV các trường tiểu học .............................77
3.2.6. Đổi mới kiểm tra, giám sát, đánh giá kết quả của hoạt động trải
nghiệm trong dạy học môn Lịch sử và Địa lớp 4,5 ở trường tiểu học ..............79


Giáo dục đào tạo

GV

Giáo viên

HĐTN

Hoạt động trải nghiệm

HS

Học sinh

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1. Tổng số lớp và số học sinh tại các trường tiểu học năm học
2019-2020 ........................................................................................ 38
Bảng 2.2. Nhận thức của CBQL, GV về vai trò, ý nghĩa của hoạt động trải
nghiệm trong dạy học môn Lịch sử và Địa lý lớp 4,5 .....................
41
Bảng 2.3. Thực trạng thực hiện mục tiêu của hoạt động trải nghiệm trong
dạy học môn Lịch sử và Địa lý lớp 4,5............................................ 42
Bảng 2.4. Thực trạng nội dung của hoạt động trải nghiệm trong dạy học
môn Lịch sử và Địa lý lớp 4,5 ......................................................... 45
Bảng 2.5. Thực trạng hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy

động giáo dục do nhà giáo dục định hướng, thiết kế và hướng dẫn thực hiện,
tạo cơ hội cho học sinh tiếp cận thực tế, thể nghiệm các cảm xúc tích cực, khai
thác những kinh nghiệm đã có và huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng của các
môn học để thực hiện những nhiệm vụ được giao hoặc giải quyết những vấn đề
của thực tiễn đời sống nhà trường, gia đình, xã hội phù hợp với lứa tuổi; thông
qua đó, chuyển hoá những kinh nghiệm đã trải qua thành tri thức mới, hiểu biết
mới, kĩ năng mới góp phần phát huy tiềm năng sáng tạo và khả năng thích ứng
với cuộc sống, môi trường và nghề nghiệp tương lai.
Ở cấp tiểu học, nội dung Hoạt động trải nghiệm tập trung vào các hoạt
động khám phá bản thân, hoạt động rèn luyện bản thân, hoạt động phát triển
quan hệ với bạn bè, thầy cô và người thân trong gia đình. Các hoạt động xã hội
và tìm hiểu một số nghề nghiệp gần gũi với học sinh cũng được tổ chức thực
hiện với nội dung, hình thức phù hợp với lứa tuổi. Môn học Lịch sử và Địa lý
4,5 có nội dung cốt lõi bao gồm các mạch kiến thức và kĩ năng cơ bản, thiết
yếu về Lịch sử và Địa lý đáp ứng các yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực
của HS ở từng lớp học. Đặc trưng môn học là tích hợp liên môn gắn với thực
tiễn đời sống và cung cấp tri thức cho HS về lịch sử, truyền thống đấu tranh
dựng nước và giữ nước của dân tộc, vì vậy 2 môn học này là điều kiện thuận
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




lợi để vận dụng và tổ chức HĐTN vào quá trình dạy học. Tích hợp 2 môn học
này không chỉ ở nội dung mà còn cả trong phương pháp, cách thức tổ chức hoạt
động: trong tổ chức giáo dục về lịch sử tích hợp giáo dục về địa lý. Chính vì
vậy, tổ chức các HĐTN môn Lịch sử và Địa lý phù hợp với kinh nghiệm, năng
lực nhận thức, khả năng khả năng tiếp nhận của HS ở mỗi lớp học để bồi dưỡng
HS tình yêu quê hương đất nước và phát triển về năng lực.
Đứng ở góc độ nhà quản lý, quản lý hoạt động trải nghiệm trong dạy học

3.2. Đối tượng nghiên cứu
Biện pháp quản lý hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Lịch sử và
Địa lý lớp 4,5 ở các trường tiểu học thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái
Nguyên.
4. Giả thuyết khoa học
Hiện nay hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Lịch sử và Địa lý lớp
4,5 ở các trường tiểu học còn tồn tại nhiều hạn chế về nội dung, hình thức tổ
chức, chưa có sự phối hợp giữa các lực lượng giáo dục. Mặt khác, công tác quản
lý trải nghiệm trong dạy học môn Lịch sử và Địa lý lớp 4,5 ở các trường tiểu
học còn nhiều bất cập trong khâu lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo thực
hiện và kiểm tra, đánh giá. Nếu đề xuất các quản lý hoạt động trải nghiệm trong
dạy học môn Lịch sử và Địa lý lớp 4,5 ở các trường tiểu học thì sẽ nâng cao
hiệu quả quản lý hoạt động này.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Xây dựng cơ sở lý luận về quản lý hoạt động trải nghiệm trong dạy
học môn Lịch sử và Địa lý lớp 4,5 ở các trường tiểu học.
5.2. Khảo sát thực trạng quản lý hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn
Lịch sử và Địa lý lớp 4,5 ở các trường tiểu học thành phố Thái
Nguyên.
5.3. Đề xuất biện pháp quản lý hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn
Lịch sử và Địa lý lớp 4,5 ở các trường tiểu học thành phố Thái
Nguyên.
6. Phạm vi giới hạn nghiên cứu
6.1. Giới hạn vấn đề nghiên cứu

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN





nghiệm trong dạy học môn Lịch sử và Địa lý lớp 4,5 ở các trường tiểu học, phân
tích những ưu điểm, hạn chế thực trạng này. Đây là phương pháp chính sử dụng
trong đề tài.
- Phỏng vấn trực tiếp cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh nhằm bổ sung
cho kết quả điều tra bằng phiếu hỏi.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




- Phương pháp xin ý kiến chuyên gia nhằm khảo nghiệm tính hiệu quả,
tính khả thi của các biện pháp đề xuất.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




7.3. Phương pháp xử lý số liệu
Dùng thống kê toán học để xử lý các kết quả nghiên cứu.
8. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và khuyến nghị, Danh mục tài liệu tham
khảo, Phụ lục, nội dung luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động trải nghiệm trong dạy
học môn Lịch sử và Địa lý lớp 4,5 ở các trường tiểu học
Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn
Lịch sử và Địa lý lớp 4,5 ở các trường tiểu học thành phố Thái Nguyên
Chương 3: Các biện pháp quản lý hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn
Lịch sử và Địa lý lớp 4,5 ở các trường tiểu học thành phố Thái Nguyên

ngoài giờ lên lớp, coi hoạt động này là bộ phận hữu cơ của chương trình giáo
dục phổ thông. Chương trình được “thiết kế dựa vào kế hoạch chương trình do
Bộ giáo dục xây dựng và quán triệt yêu cầu của mục tiêu đào tạo, thể hiện hàm
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




nghĩa bản chất và đặc điểm của chương trình hoạt động và phù hợp với tình
hình thực tế của từng trường, từng địa phương” [dẫn theo 8].

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




Ở Australia, hoạt động giáo dục ngoài trời được coi là môn học trong
chương trình giáo dục, được thực hiện xuyên suốt từ mẫu giáo đến cuối cấp học
THPT. Hoạt động này có sự kết hợp cùng các môn học khác như Giáo dục thể
chất và Sức khỏe, Địa lý, Lịch sử, tiếng Anh…, thông qua đó HS hình thành ý
thức tự lực, sự gắn kết với bạn bè, sự lãnh đạo. Hoạt động giáo dục trải nghiệm
được thực hiện đồng thời với các chương trình môn học ở nhà trường, góp phần
vào sự phát triển toàn diện HS.
Chương trình giáo dục trải nghiệm của Hàn Quốc gồm bốn nhóm hoạt
động chính: Hoạt động độc lập, hoạt động câu lạc bộ, hoạt động tình nguyện,
hoạt động định hướng. Về hoạt động cụ thể trong từng nhóm, các trường ở Hàn
Quốc lựa chọn và tổ chức thực hiện một cách linh hoạt để phù hợp với HS từng
cấp học và điều kiện kinh tế - xã hội. Trong đó, hoạt động trải nghiệm coi trọng
các hoạt động thực tiễn mang tính tự chủ của HS, do vậy, ở Hàn Quốc, khi GV
và HS cùng tham gia bàn bạc và nêu ý kiến hoặc tự HS xây dựng kế hoạch và

hoạt động thực tế; Con người là một phần của chu cảnh, một phần tử của bối
cảnh trải nghiệm, vì thế có môi trường để con người có thể được tương tác,
giao tiếp với nhau và tương tác với những đối tượng chung quanh của cuộc trải
nghiệm; Trong cuộc trải nghiệm, con người là chủ thể tích cực, chủ động và
sáng tạo; Kết quả của trải nghiệm là hình thành: “kinh nghiệm mới, tri thức
mới, năng lực mới, thái độ mới” [15]. Tổ chức HĐTN trong nhà trường phổ
thông với những nội dung hình thức, phương pháp, định hướng đánh giá tổ
chức HĐTN. Đặc biệt, cuốn sách đã trang bị cho cán bộ, GV phổ thông (tiểu
học, trung học cơ sở, trung học phổ thông) những kiến thức kĩ năng cơ bản về
HĐTN. Vận dụng thiết kế HĐTN trong một số bài học cụ thể, đây được coi là
một nội dung rất có giá trị thực tiễn cho GV khi vận dụng các thiết kế mẫu
HĐTN theo các chủ đề vào quá trình tổ chức HĐTN trong các môn học cụ thể.
Chương trình giáo dục phổ thông: Hoạt động trải nghiệm và hoạt động
trải nghiệm, hướng nghiệp Ban hành kèm theo Thông tư số 32/2018/TTBGDĐT ngày 26 tháng 12 năm 2018 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo
[7], đã nhấn mạnh hoạt động trải nghiệm và hoạt động trải nghiệm, hướng
nghiệp là hoạt động giáo dục do nhà giáo dục định hướng, thiết kế và hướng
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




dẫn thực hiện, tạo cơ hội cho học sinh tiếp cận thực tế, thể nghiệm các cảm xúc
tích cực, khai thác những kinh nghiệm đã có và huy động tổng hợp kiến thức,
kĩ năng của các môn học để thực hiện những nhiệm vụ được giao hoặc giải
quyết những vấn đề của thực tiễn đời sống nhà trường, gia đình, xã hội phù hợp
với lứa tuổi; thông qua đó, chuyển hoá những kinh nghiệm đã trải qua thành tri
thức mới, hiểu biết mới, kĩ năng mới góp phần phát huy tiềm năng sáng tạo và
khả năng thích ứng với cuộc sống, môi trường và nghề nghiệp tương lai. Năm
2018, hoạt động trải nghiệm được đưa vào chương trình giáo dục phổ thông Chương trình tổng thể. Chương trình đã xác định nội dung trải nghiệm của bậc
tiểu học được lồng ghép vào môn học và hoạt động trải nghiệm bắt buộc như:

của học sinh phổ thông [23]; kỹ năng xây dựng các hoạt động trải nghiệm [24].
Nguyễn Thị Thế Bình trong bài viết “Tổ chức hoạt động trải nghiệm
trong dạy học lịch sử ở trường phố thông” đã nhấn mạnh tầm quan trọng của
việc tổ chức hoạt động trải nghiệm trong môn Lịch sử, tác giả đưa ra quy thiết
kế hoạt động trải nghiệm trong dạy học Lịch sử gồm các bước: Lập kế hoạch,
thiết kế hoạt động trải nghiệm, tổ chức HĐTN và đánh giá HĐTN, tác giả đi
đến kết luận “Để HĐTN trong dạy học Lịch sử đạt hiệu quả tốt, đòi hỏi GV bộ
môn phải không ngừng trau dồi kiến thức chuyên môn sâu, rộng, có nghiệp vụ
sư phạm vững vàng, biết vận dụng linh hoạt và sáng tạo các phương pháp,
phương tiện, kĩ thuật dạy học” [3].
Lê Thị Nga trong “Tổ chức hoạt động học tập trải nghiệm sáng tạo cho
hoc sinh trong dạy học Lịch sử địa phương ở trường THPT huyện Ba Vì – Hà
Nội” đã tổ chức quy trình tổ chức học tập trải nghiệm sáng tạo và một số hình
thức tổ chức như: Tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo bằng hình thức đóng
vai, Tổ chức hoạt động học tập trải nghiệm bằng phương pháp điều tra, khảo sát
địa phương, Tổ chức hoạt động học tập trải nghiệm bằng hình thức tham quan
học tập, Tổ chức hoạt động học tập trải nghiệm bằng hình thức dạy học dự án,
Tổ chức hoạt động học tập trải nghiệm bằng phương pháp tình huống [19].
Nguyễn Thị Dung (2019), trong luận án Hoạt động trải nghiệm trong
dạy học Tiếng Việt cho học sinh lớp 4, 5 [11] đã bổ sung lí luận về phương
pháp dạy học Tiếng Việt ở tiểu học qua việc lựa chọn, hệ thống những tri thức
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




quan trọng của HĐTN và đề xuất các yêu cầu, xây dựng quy trình, cách thức tổ
chức HĐTN vào thực tiễn dạy học tiếng Việt cho HS lớp 4, 5. Khẳng định khả
năng, hiệu quả của việc tổ chức HĐTN trong dạy học tiếng Việt giúp HS hiểu
và vận dụng được kiến thức vào quá trình học tập nhằm hướng tới phát triển