Ô nhiễm môi trường không khí
K thût Mäi trỉåìng Ä NHIÃÙM MÄI TRỈÅÌNG
KHÄNG KHÊ

=============================================================== 3.1 - THNH PHÁƯN, CÁÚU TRỤC V TIÃU CHØN VÃƯ CHÁÚT LỈÅÜNG MÄI
TRỈÅÌNG KHÊ:
3.1.1 - Thnh pháưn khê quøn:
Khê quøn l häùn håüp ca khäng khê khä v håi nỉåïc. Håi nỉåïc thỉåìng
âỉåüc âạnh giạ theo âäü áøm (%). Cn khäng khê khä khi chỉa bë ä nhiãùm cọ
thnh pháưn ch úu khong 78% nitå, 21% oxy v khong 1% cạc khê ä
nhiãùm khạc nhỉ CO
2
, CO, SO
2
, NO,...
Nhỉng thỉûc tãú thnh pháưn ca khäng khê â bë thay âäøi khạ låïn do cạc
hoảt âäüng ca con ngỉåìi thi ra nhiãưu loải khê thi khạc nhau trong quạ trçnh

C åí âäü cao 50km.
Âäü cao (km)
3- Táưng trung lỉu (50÷90km): ÅÍ âáy
cn gi l táưng ion (táưng âiãûn ly). Dỉåïi
tạc dủng ca tia tỉí ngoải sọng cỉûc ngàõn,
cạc phán tỉí bë ion họa:
O + hν → O
+
+ e
O
2
+ hν → O
2
+
+ e
Trong táưng ny nhiãût âäü khäng khê
gim dáưn theo t lãû báûc nháút våïi âäü cao v âảt trë säú khong -100
o
C, nhiãût âäü
ca khê quøn tháúp nháút åí âäü cao khong 85÷90km.
Táưng nhiãût

Táưng trung lỉu

Táưng bçnh lỉu

Táưng âäúi lỉu

-
1200

phán tỉí/cm
3
. Nhiãût âäü trong táưng nhiãût s tàng theo chiãưu cao v âảt trë
säú khong 1200
o
C åí âäü cao 700 km.
3.1.3- Âån vë âo v tiãu chøn cháút lỉåüng mäi trỉåìng khäng khê :
a/ Âån vë âo:
Âãø âạnh giạ hm lỉåüng cháút ä nhiãùm trong mäi trỉåìng khäng khê ngỉåìi
ta thỉåìng xạc âënh khäúi lỉåüng ca cháút ä nhiãùm chiãúm bao nhiãu so våïi khäúi
khäng khê. Vê dủ: trong 1m
3
khäng khê thç cháút ä nhiãùm nhiãùm s chiãúm bao
nhiãu cm
3
.
- Âäúi våïi cạc khê ä nhiãùm thỉåìng âo bàòng âån vë pháưn tràm (%),
pháưn triãûu (ppm), pháưn t (ppb), hồûc cm
3
/m
3
, mg/m
3
, mg/l,...
- Âäúi våïi bủi, thỉåìng xạc âënh trng lỉåüng ca nọ chỉïa trong 1m
3

khäng khê, nãn cọ âån vë âo l mg/m
3
, g/m

Ozon 0,0001 Phenol 0,005
Xàng (cäng
nghiãûp)
0,3 Xàng (nhiãn liãûu) 0,1
Dioxyt lỉu hunh 0,013 Bủi 0,01

3.1.4- Sỉû ä nhiãùm mäi trỉåìng khäng khê :
Sỉû ä nhiãùm mäi trỉåìng khäng khê l quạ trçnh thi cạc cháút ä nhiãùm vo
mäi trỉåìng lm cho näưng âäü ca chụng trong mäi trỉåìng vỉåüt quạ tiãu chøn
cho phẹp, nh hỉåíng âãún sỉïc khe con ngỉåìi, cạc âäüng thỉûc váût, cnh quan v
hãû sinh thại.
Nhỉ váûy, cạc cháút ä nhiãùm thi vo mäi trỉåìng m näưng âäü ca chụng
chỉa vỉåüt quạ giåïi hản cho phẹp, chỉa nh hỉåíng âãún âåìi säúng sn xút ca
con ngỉåìi v hãû sinh thại thç cọ thãø xem l chỉa ä nhiãùm mäi trỉåìng.

Nguùn Âçnh Hún
= 40 =

K thût Mäi trỉåìng

Do váûy, cáưn phi xạc âënh näưng âäü ca cạc cháút ä nhiãùm trong mäi
trỉåìng räưi so våïi tiãu chøn cho phẹp âãø xạc âënh mäi trỉåìng â bë ä nhiãùm
hay chỉa, hồûc ä nhiãùm gáúp máúy láưn tiãu chøn cho phẹp.
3.2 - CẠC NGƯN GÁY Ä NHIÃÙM MÄI TRỈÅÌNG KHÄNG KHÊ:
Hiãûn nay sỉû ä nhiãùm mäi trỉåìng khäng khê cọ thãø do nhiãưu ngun
nhán khạc nhau, chụng ráút âa dảng v khọ kiãøm soạt. Âãø nghiãn cỉïu v xỉí l
cọ thãø phán thnh cạc loải ngưn nhỉ sau:
* Theo ngưn gäúc phạt sinh:
- Ngưn tỉû nhiãn: do thiãn nhiãn hçnh thnh nãn.
- Ngưn nhán tảo: do cạc hoảt âäüng ca con ngỉåìi gáy nãn.

thổồỡng xaớy ra ồớ nhổợng vuỡng õỏỳt trọỳng khọng coù cỏy cọỳi che phuớ, õỷc bióỷt laỡ
caùc vuỡng sa maỷc, chuùng coù thóứ mang chỏỳt ọ nhióựm õi rỏỳt xa, gỏy ọ nhióựm cho
caớ nhióửu khu vổỷc.
Nhổợng nồi ỏứm thỏỳp seợ laỡ mọi trổồỡng thuỏỷn lồỹi cho caùc vi sinh vỏỷt phaùt
trióứn maỷnh, õóỳn khi trồỡi khọ hanh chuùng seợ phaùt taùn theo gioù vaỡo mọi trổồỡng
rọửi thỏm nhỏỷp vaỡo cồ thóứ ngổồỡi qua con õổồỡng họ hỏỳp, gỏy ra caùc bóỷnh vóử da,
mừt vaỡ õổồỡng tióu hoùa.
Nuùi lổớa hoaỷt õọỹng õaợ mang theo nhióửu nham thaỷch vaỡ hồi khờ õọỹ
c tổỡ
loỡng õỏỳt vaỡo mọi trổồỡng, õỷc bióỷt laỡ caùc khờ SO
2
, CH
4
vaỡ H
2
S.
Sổỷ phỏn huớy tổỷ nhión caùc chỏỳt hổợu cồ, caùc xaùc chóỳt õọỹng thổỷc vỏỷt seợ taỷo
ra nhióửu muỡi họi vaỡ khờ õọỹc õọỳi vồùi sổùc khoớe con ngổồỡi. Saớn phỏứm phỏn huớy
thổồỡng sinh ra laỡ H
2
S, NH
3
, CO
2
, CH
4
vaỡ sunfua.
Sổỷ phaùt taùn phỏỳn hoa, buỷi muọỳi bióứn, buỷi phoùng xaỷ trong tổỷ nhión,... õóửu
laỡ nhổợng taùc nhỏn khọng coù lồỹi cho cuọỹc sọỳng cuớa con ngổồỡi vaỡ caùc sinh vỏỷt.
Tọứng khọỳi lổồỹng chỏỳt thaới do thión nhión sinh ra laỡ rỏỳt lồùn, nhổng noù

b/ Ngưn giao thäng:
Våïi sỉû tiãún bäü ca khoa hc cäng nghãû, con ngỉåì
i â tảo ra nhiãưu thiãút
bë mạy mọc cå giåïi, thãø hiãûn bàòng nhỉỵng dng xe cäü nỉåìm nỉåüp trãn âỉåìng
phäú, chụng chảy bàòng xàng dáưu nãn sinh ra nhiãưu khọi, cạc khê CO, CO
2
, NO
v HC ,... sỉû nh hỉåíng ny phủ thüc ch úu vo cháút lỉåüng ca xe cäü lỉu
thäng trãn âỉåìng. Xàng pha chç cng l mäüt tạc nhán nh hỉåíng ráút låïn âãún
sỉïc khe con ngỉåìi.
Khi xe lỉu thäng trãn âỉåìng phäú s tung bủi âáút âạ tỉì bãư màût âỉåìng vo
mäi trỉåìng khäng khê, âiãưu ny phủ thüc ch úu vo mỉïc âäü vãû sinh v sỉû
thäng thoạng ca phäú phỉåìng.
Ngưn giao thäng cọ âàûc âiãøm l phạt tạn theo dảng tuún, l ngưn
tháúp, nãn sỉû nh hỉåíng ca nọ táûp trung ch úu åí khu vỉûc dán cỉ åí hai bãn
âỉåìng phäú, do váûy cáưn phi cọ biãûn phạp träưng cáy xanh âãø ngàn c
n båït sỉû
phạt tạn cháút ä nhiãùm tåïi cạc cäng trçnh hai bãn.
c/ Ngưn cäng nghiãûp:
Mäüt xu hỉåïng âi ngỉåüc våïi cháút lỉåüng mäi trỉåìng l quạ trçnh âä thë
họa, cäng nghiãûp họa, âọ l quạ trçnh gim båït diãûn têch cáy xanh v säng häư,
thãú vo âọ l nhỉỵng ngäi nh cao táưng, nhỉỵng nh mạy cäng nghiãûp våïi cạc
äúng khọi tn thi nghi ngụt cạc cháút ä nhiãùm khạc nhau lm cho cháút lỉåüng
mäi trỉåìng khäng khê åí khu âä thë nh hỉåíng ráút låïn.
Cạc cháút thi ca khu cäng nghiãûp ráút âa dảng, sỉû nh hỉåíng ca chụng
âãún mäi trỉåìng cng khạc nhau, do âọ âãø nghiãn cỉïu thç cáưn xẹt củ thãø cho
tỉìng loải nh
mạy.

Nguùn Âçnh Hún

chạy nhiãn liãûu, quạ trçnh tuøn qûng, sng, lc, âáûp nghiãưn,... Nhiãût âäü khê
thi khạ cao (300-400
o
C, cọ khi âãún 800
o
C hồûc hån nỉỵa), âäưng thåìi våïi äúng
khọi thi cng khạ cao (80 - 200m) nãn tảo âiãưu kiãûn cho cạc cháút ä nhiãùm
khúch tạn âi lãn v bay xa, gáy ä nhiãùm trong c mäüt khäng gian räüng låïn.
 Nh mạy váût liãûu xáy dỉûng: Âọ l cạc nh mạy nhỉ xi màng, gảch ngọi,
väi, xỉåíng bã täng,... chụng thỉåìng sinh ra nhiãưu khọi, bủi âáút âạ v cạc khê
CO, SO
2
, NO
x
,...
Sỉû ä nhiãùm ca cạc nh mạy ny ch úu phủ thüc vo cäng nghãû sn
xút, mỉïc âäü xỉí l cháút thi trỉåïc khi thi vo mäi trỉåìng; nhỉng hiãûn nay cọ
nhiãưu vng näng thän cn täưn tải nhiãưu l gảch, ngọi, väi våïi cạch thỉïc âäút
th cäng nãn gáy ä nhiãùm ráút låïn, nh hỉåíng khäng nh âãún sỉïc khe con
ngỉåìi v nàng sút cáy träưng, váût ni åí khu vỉûc âọ.
3.3 - CẠC TẠC NHÁN Ä NHIÃÙM MÄI TRỈÅÌNG KHÄNG KHÊ :
Cọ thãø nọi cạc cháút ä nhiãùm trong mäi trỉåìng täưn tải åí ráút nhiãưu dảng
khạc nhau, nhỉng cọ thãø âỉåüc xãúp thnh 2 loải chênh sau:
- Khê : SOx, NOx, COx, H
2
S,... v cạc håi âäüc.
- Ràõn : tro, bủi, khọi v cạc Sol khê.

Nguùn Âçnh Hún
= 44 =

Triãûu chỉïng ca con ngỉåìi khi bë nhiãùm båíi CO thỉåìng bë nhỉïc âáưu,
tai, chọng màût, bưn nän, mãût mi. Nãúu bë láu s cọ triãûu chỉïng âau âáưu dai
dàóng, chọng màût, mãût mi, sụt cán. Nãúu bë nàûng s bë hän mã, co giáût, màût
xanh têm, chán tay mãưm nhn, ph phäøi cáúp.
Thỉûc váût êt nhảy cm våïi CO, nhỉng khi näưng âäü cao (100 -
10.000ppm) s lm xồõn lạ cáy, chãút máưm non, rủng lạ v kçm hm sỉû sinh
trỉåíng ca cáy cäúi.
- Våïi CO
2
: cọ låüi cho cáy cäúi phạt triãøn trong quạ trçnh quang håüp
nhỉng gáy nãn hiãûu ỉïng nh kênh lm nọng báưu khê quøn ca Trại Âáút.
b/ Khê SOx :
(SO
2
: Sunfua dioxit; SO
3
: Sunfua trioxit).
Ch úu l SO
2
, l khê khäng mu, cọ vë hàng cay, mi khọ chëu. SO
2

trong khäng khê cọ thãø biãún thnh SO
3
dỉåïi ạnh sạng Màût Tråìi khi cọ cháút xục
tạc.

Nguùn Âçnh Hún
= 45 =


Thổỷc vỏỷt khi tióỳp xuùc vồùi SO
2
seợ bở vaỡng laù, ruỷng laù, giaớm khaớ nng sinh
trổồớng vaỡ coù thóứ bở chóỳt.
c/ Khờ NOx:
(NO: nitric oxit ; NO
2
: nitồ dioxit).

NOx thổồỡng xuỏỳt hióỷn nhióửu trong giao thọng vaỡ cọng nghióỷp. Trong
khọng khờ nitồ vaỡ ọxy coù thóứ tổồng taùc vồùi nhau khi coù nguọửn nhióỷt cao >
1100
o
C vaỡ laỡm laỷnh nhanh õóứ traùnh phỏn huớy:

t

1100
o
C
N
2
+ xO
2
2 NOx

Laỡm laỷnh nhanh
Trổợ lổồỹng NOx sinh ra khoaớng 48 trióỷu tỏỳn / nm (chuớ yóỳu laỡ NO
2
).

so vồùi CO), nhổng rỏỳt may NO hỏửu nhổ khọng coù khaớ nng thỏm nhỏỷp vaỡo
maỷch maùu õóứ phaớn ổùng vồùi Hemoglobin.
Vồùi NO
2
laỡ taùc nhỏn gỏy ra hióỷn tổồỹng khoùi quang hoaù.
d/ Khờ H
2
S:
H
2
S coỡn goỹi laỡ Sunfur hydro, laỡ khờ khọng maỡu, coù muỡi trổùng thọỳi.
H
2
S sinh ra do quaù trỗnh huớy caùc chỏỳt hổợu cồ, caùc xaùc chóỳt õọỹng thổỷc
vỏỷt, õỷc bióỷt laỡ ồớ caùc baợi raùc, khu chồỹ, cọỳng raợnh thoaùt nổồùc, sọng họử ọ nhióựm
vaỡ hỏửm loỡ khaùi thaùc than.
Trổợ lổồỹng H
2
S sinh ra khoaớng 113 trióỷu tỏỳn / nm (mỷt bióứn 30 tióỷu
tỏỳn, mỷt õỏỳt 80 trióỷu tỏỳn, saớn xuỏỳt cọng nghióỷp 3 trióỷu tỏỳn).
H
2
S coù taùc haỷi laỡ ruỷng laù cỏy, thọỳi hoa quaớ vaỡ giaớm nng suỏỳt cỏy trọửng.
ọỳi vồùi con ngổồỡi, khi tióỳp xuùc vồùi H
2
S seợ caớm thỏỳy khoù chởu, nhổùc
õỏửu, buọửn nọn vaỡ móỷt moới. Nóỳu tióỳp xuùc lỏu seợ laỡm mỏỳt khaớ nng nhỏỷn bióỳt
cuớa khổùu giaùc, tổỡ õoù tọứn haỷi õóỳn hóỷ thỏửn kinh khổùu giaùc vaỡ rọỳi loaỷn õóỳn khaớ
nng hoaỷt õọỹng bỗnh thổồỡng cuớa caùc tuyóỳn nọỹi tióỳt trong cồ thóứ, cuọỳi cuỡng dỏựn
õóỳn bóỷnh thỏửn kinh hoaớng họỳt thỏỳt thổồỡng. Ngoaỡi ra noù coỡn kờch thờch tim õỏỷp