BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HCM

---------------------

Phan Thị Cẩm Tú

CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN HIỆU QUẢ KINH DOANH
CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

TP. Hồ Chí Minh - Năm 2014


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HCM

---------------------

Phan Thị Cẩm Tú

CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN HIỆU QUẢ KINH DOANH
CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM

Chuyên ngành: Tài chính - ngân hàng
Mã số: 60340201

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
GS. TS. DƢƠNG THỊ BÌNH MINH

7. Kết cấu của luận văn ...................................................................................... 4
Chƣơng 1. Cơ sở lý thuyết đánh giá các yếu tố tác động đến hiệu quả
kinh doanh của ngân hàng thƣơng mại ............................................................ 5
1.1. Khái niệm ngân hàng thƣơng mại và hiệu quả kinh doanh của
ngân hàng thƣơng mại ....................................................................................... 5
1.2. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh của ngân hàng
thƣơng mại ....................................................................................................... 5
1.2.1. Tỷ lệ thu nhập trên vốn chủ sở hữu (ROE) .......................................... 6
1.2.2. Tỷ lệ thu nhập trên tổng tài sản (ROA) ................................................ 7
1.2.3. Tỷ lệ thu nhập cận biên......................................................................... 7
1.2.4. Thu nhập trên cổ phiếu (EPS) .............................................................. 7
1.2.5. Chênh lệch lãi suất bình quân .............................................................. 8
1.2.6. Tỷ lệ hiệu suất sử dụng tài sản cố định ................................................ 8


1.2.7. Tỷ lệ tài sản sinh lời .............................................................................. 8
1.2.8. Mức tăng giá cổ phiếu của ngân hàng trên thị trường ........................ 9
1.3. Các yếu tố tác động đến hiệu quả kinh doanh của ngân hàng
thƣơng mại ........................................................................................................ 9
1.3.1. Các yếu tố nội tại của ngân hàng tác động đến hiệu quả
kinh doanh của ngân hàng thương mại ......................................................... 9
1.3.1.1. Quy mô và chất lượng tài sản ........................................................... 9
1.3.1.2. Vốn chủ sở hữu ............................................................................... 10
1.3.1.3. Năng lực quản trị, điều hành .......................................................... 10
1.3.1.4. Chất lượng nguồn nhân lực............................................................. 10
1.3.1.5. Các yếu tố khác ............................................................................... 11
1.3.2. Các yếu tố ngoại sinh tác động đến hiệu quả kinh doanh của
ngân hàng thương mại ................................................................................. 11
1.3.2.1. Đặc điểm ngành ngân hàng ............................................................ 11
1.3.2.2. Đặc điểm kinh tế vĩ mô .................................................................... 12

1.4.2.1.10. Loại hình sở hữu của ngân hàng ................................................ 26
1.4.2.2. Các yếu tố ngoại sinh ........................................................................ 26
1.4.2.2.1. Đặc trưng của ngành ngân hàng .................................................. 26
1.4.2.2.2. Đặc điểm kinh tế vĩ mô ................................................................. 28
Kết luận chƣơng 1 ............................................................................................ 31
Chƣơng 2. Phân tích các yếu tố tác động đến hiệu quả kinh doanh
của ngân hàng thƣơng mại tại Việt Nam ....................................................... 32
2.1. Tình hình kinh doanh của các ngân hàng thƣơng mại
tại Việt Nam giai đoạn năm 2006-2013 ......................................................... 32
2.1.1. Số lượng và quy mô các ngân hàng thương mại tại Việt Nam
giai đoạn năm 2006-2013 .............................................................................. 32


2.1.2. Tình hình huy động và cho vay của các ngân hàng thương mại
tại Việt Nam giai đoạn năm 2006-2013 ........................................................ 33
2.1.3. Tình hình nợ xấu của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam
giai đoạn năm 2006-2013 .............................................................................. 35
2.1.4. Tình hình thanh khoản của các ngân hàng thương mại tại Việt
Nam giai đoạn năm 2006-2013 ..................................................................... 36
2.1.5. Kết quả kinh doanh của các ngân hàng thương mại tại
Việt Nam giai đoạn năm 2006-2013 ............................................................. 38
2.2. Phân tích các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh của
ngân hàng thƣơng mại tại Việt Nam ............................................................. 39
2.3. Phân tích mô hình nghiên cứu các yếu tố tác động đến
hiệu quả kinh doanh của ngân hàng thƣơng mại tại Việt Nam .................. 46
2.3.1. Phân tích dữ liệu nghiên cứu ............................................................. 46
2.3.2. Phân tích tương quan ......................................................................... 46
2.3.3. Phân tích hồi quy, thực hiện các kiểm định và điều chỉnh mô hình . 47
2.3.3.1. Phân tích mô hình 1 – ROA và các yếu tố ảnh hưởng ..................... 47
2.3.3.2. Phân tích mô hình 2 – ROE và các yếu tố ảnh hưởng ..................... 50

3.1.8. Nâng cao hoạt động của bộ máy kiểm tra, giám sát
độc lập và thường xuyên ............................................................................... 71
3.1.9. Giải pháp khác .................................................................................... 72
3.2. Kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nƣớc, Chính phủ............................. 73
3.2.1. Kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước............................................. 73
3.2.2. Kiến nghị đối với Chính phủ............................................................... 74
3.3. Các giải pháp hỗ trợ khác ....................................................................... 76
Kết luận chƣơng 3 .......................................................................................... 77
Kết luận ............................................................................................................. 78


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tiếng Việt
Tiếng Anh
Cổng thông tin điện tử
PHỤ LỤC
Phụ lục 1: Danh sách các ngân hàng trong mẫu nghiên cứu
Phụ lục 2: Dữ liệu nghiên cứu
Phụ lục 3: Kết quả phân tích ban đầu dữ liệu nghiên cứu
Phụ lục 4: Kết quả phân tích tương quan giữa các biến
Phụ lục 5: Kết quả chạy mô hình “ROA và các yếu tố ảnh hưởng” lần đầu tiên
Phụ lục 6: Kết quả chạy mô hình “ROA và các yếu tố ảnh hưởng” lần cuối sau khi đã loại
các biến có VIF>10
Phụ lục 7: Kết quả chạy mô hình “ROE và các yếu tố ảnh hưởng” lần đầu tiên
Phụ lục 8: Kết quả chạy mô hình “ROE và các yếu tố ảnh hưởng” lần cuối sau khi đã loại
các biến có VIF>10
Phụ lục 9: Kết quả chạy mô hình “NIM và các yếu tố ảnh hưởng” lần đầu tiên
Phụ lục 10: Kết quả chạy mô hình “NIM và các yếu tố ảnh hưởng” lần cuối sau khi đã
loại các biến có VIF>10


ROA: Tỷ lệ thu nhập trên tổng tài sản
ROE: tỷ lệ thu nhập trên vốn chủ sở hữu
ROL: tỷ lệ lợi nhuận sau thuế trên chi phí cho nhân viên
T: tỷ lệ thuế thu nhập doanh nghiệp trên lợi nhuận trước thuế của ngân hàng
TMCP: thương mại cổ phần
U: tỷ lệ thất nghiệp hàng năm
VCBS: Công ty trách nhiệm hữu hạn Chứng khoán Ngân hàng Thương Mại Cổ Phần
Ngoại Thương Việt Nam


DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Trang
Bảng 2.1: Thông tin dữ liệu nghiên cứu ............................................................ 40
Bảng 2.2: Bình quân chỉ số ROA qua các năm theo từng nhóm ngân hàng ...... 41
Bảng 2.3: Bình quân chỉ số ROE qua các năm theo từng nhóm ngân hàng ...... 42
Bảng 2.4: Bình quân chỉ số NIM qua các năm theo từng nhóm ngân hàng ...... 43
Bảng 2.5: Một số chỉ tiêu khác về hiệu quả kinh doanh của các ngân hàng ..... 44
Bảng 2.6: Tổng hợp tương quan giữa các biến theo mô hình thu hồi được ...... 54


DANH MỤC ĐỒ THỊ

Trang
Đồ thị 2.1. Tốc độ tăng trưởng huy động qua các năm ............................ 34
Đồ thị 2.2. Tốc độ tăng trưởng tín dụng qua các năm ............................. 34
Đồ thị 2.3: Tỷ lệ nợ xấu toàn ngành qua các năm ................................... 36
Đồ thị 2.4: Các mức quy định trần lãi suất trong giai đoạn
2006-2013 (bắt đầu là ngày 03/03/2011)................................................ 37
Đồ thị 2.5. Cơ cấu thu nhập của 10 ngân hàng lớn năm 2010................. 38

NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM” nhằm đƣa ra đánh giá tổng quát
nhất về các yếu tố tác động đến hiệu quả kinh doanh của ngân hàng ở 3 cấp độ: cấp độ
từng ngân hàng, cấp độ ngành, cấp độ vĩ mô.
2. Mục tiêu nghiên cứu
Bài nghiên cứu thực hiện phân tích, đánh giá và kết luận về các yếu tố tác động
đến hiệu quả kinh doanh của ngân hàng thƣơng mại tại Việt Nam trong giai đoạn 20062013.


2

Từ đó, đƣa ra các giải pháp và kiến nghị nhằm kiểm soát các yếu tố tác động đến
hiệu quả kinh doanh của các ngân hàng thƣơng mại tại Việt Nam trong thời gian tới.
Mục tiêu nghiên cứu cụ thể là:
Thiết lập mối quan hệ có ý nghĩa thống kê giữa các yếu tố đƣợc đƣa ra với hiệu
quả kinh doanh của ngân hàng theo một mô hình xác định.
Bài nghiên cứu nhằm giúp trả lời câu hỏi:
- Các yếu tố nào tác động đến hiệu quả kinh doanh của ngân hàng thƣơng mại, từ
các cấp độ đặc điểm riêng của từng ngân hàng, đặc điểm ngành đến tình hình kinh tế vĩ
mô.
- Ở từng cấp độ, yếu tố cụ thể nào là có mối quan hệ với hiệu quả kinh doanh của
ngân hàng và mức độ tác động là bao nhiêu.
Kết quả mong đợi:
- Xây dựng đƣợc mô hình định lƣợng xác định các yếu tố tác động đến hiệu quả
kinh doanh của ngân hàng thƣơng mại.
- Kiểm định mô hình cho mẫu nghiên cứu trong giai đoạn 2006-2013.
- Đánh giá các yếu tố tác động đến hiệu quả kinh doanh của các ngân hàng
thƣơng mại tại Việt Nam trong các năm vừa qua và đƣa ra các giải pháp và kiến nghị
thích hợp dựa trên mô hình đã xây dựng đƣợc.
3. Phạm vi nghiên cứu
Bài nghiên cứu đƣợc thực hiện trong phạm vi nhƣ sau:

lƣờng hiệu quả kinh doanh của các ngân hàng thƣơng mại là NIM (tỷ lệ thu nhập lãi
cận biên). Ngoài ra, dữ liệu nghiên cứu của luận văn bao gồm các ngân hàng đƣợc
phân chia theo loại hình sở hữu nhằm so sánh và đƣa ra đánh giá đối với các ngân hàng
thƣơng mại có loại hình sở hữu khác nhau.
Ý nghĩa:
Kết quả nghiên cứu của bài luận văn không chỉ giúp định hƣớng cho công tác
quản trị của các nhà lãnh đạo ngân hàng mà còn có ý nghĩa đối với các cơ quan Chính


4

phủ, Ngân hàng Nhà nƣớc và Hiệp hội ngân hàng dùng làm cơ sở để đƣa ra các quy
định và chính sách phù hợp trong từng giai đoạn.
6. Kết cấu của luận văn
Luận văn có kết cấu gồm 3 phần chính:
- Chƣơng 1. Cơ sở lý thuyết đánh giá hiệu quả kinh doanh của ngân hàng thƣơng
mại
- Chƣơng 2. Phân tích và đánh giá các yếu tố tác động đến hiệu quả kinh doanh
của các ngân hàng thƣơng mại ở Việt Nam
- Chƣơng 3. Một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả kinh doanh của các ngân
hàng thƣơng mại ở Việt Nam


5

CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT ĐÁNH GIÁ CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG
ĐẾN HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI
1.1. Khái niệm ngân hàng thƣơng mại và hiệu quả kinh doanh của ngân
hàng thƣơng mại
Theo Peter S. Rose, “ngân hàng là các tổ chức tài chính cung cấp một danh mục

Theo đó, để đánh giá hiệu quả kinh doanh của ngân hàng, ngƣời ta thƣờng dùng
các chỉ tiêu liên quan đến khả năng sinh lời nhƣ sau:
1.2.1. Tỷ lệ thu nhập trên vốn chủ sở hữu (ROE)
ROE =

Lợi nhuận ròng
Vốn chủ sở hữu (Vốn tự có bình quân)

ROE đo lƣờng tỷ lệ thu nhập cho các cổ đông của ngân hàng. Nó thể hiện thu
nhập mà các cổ đông nhận đƣợc từ việc đầu tƣ vốn vào ngân hàng.
ROE phụ thuộc vào khả năng sinh lời của tài sản mà ngân hàng nắm giữ và cơ
cấu nguồn vốn của ngân hàng. ROE của ngân hàng sẽ tăng nếu hiệu quả sử dụng tài
sản của ngân hàng tăng hoặc tỷ trọng vốn chủ sở hữu của ngân hàng trên tổng nguồn
vốn giảm. Ngoài ra, ta còn có thể xét thấy:
ROE =

Thu nhập sau thuế
Tổng thu từ hoạt động

x

Tổng thu từ hoạt động
Tổng tài sản

x

Tổng tài sản
Vốn chủ sở hữu

ROE = tỷ lệ sinh lời hoạt động x tỷ lệ hiệu quả sử dụng tài sản x tỷ trọng vốn chủ

Thu nhập lãi – Chi phí lãi
Tài sản có sinh lãi

- Tỷ lệ thu nhập ngoài lãi cận biên (MN): đo lƣờng mức chênh lệch giữa nguồn
thu ngoài lãi (thu phí dịch vụ) với mức phí ngoài lãi (tiền lƣơng, sửa chữa, bảo hành
thiết bị, chi phí tổng thất tín dụng…)
MN =

Thu nhập ngoài lãi – Chi phí ngoài lãi
Tài sản có sinh lãi

- Tỷ lệ sinh lời hoạt động (NPM): phản ánh hiệu quả của việc quản lý chi phí và
các chính sách định giá dịch vụ
NPM =

Thu nhập sau thuế
Tổng thu từ hoạt động

1.2.4. Thu nhập trên cổ phiếu (EPS)
Đo lƣờng trực tiếp thu nhập của các cổ đông tính trên mỗi cổ phiếu đang lƣu hành


8

EPS =

Thu nhập sau thuế
Tổng số cổ phiếu thƣờng phát hành

Nguyên tắc cơ bản về quản trị tài chính đã khẳng định rằng tối đa hóa giá trị cổ


Thu nhập lãi
Tổng tài sản

+

Thu nhập ngoài lãi
Tổng tài sản

Khi cạnh tranh trên thị trƣờng tín dụng gia tăng và các khoản cho vay kém chất
lƣợng ngày càng nhiều thì các ngân hàng sẽ chuyển hƣớng gia tăng thu nhập ngoài lãi
1.2.7. Tỷ lệ tài sản sinh lời
Tỷ lệ này cho thấy tài sản sinh lời chiếm bao nhiêu phần trăm trong tổng tài sản
của ngân hàng. Khi tỷ lệ này giảm sẽ làm giảm mức thu nhập hiện tại của ngân hàng.
Tỷ lệ tài sản sinh lời =

Tổng tài sản sinh lời
Tổng tài sản


9

Trong đó, tổng tài sản sinh lời bao gồm các khoản cho vay, các khoản cho thuê,
đầu tƣ chứng khoán (còn bằng Tổng tài sản – Tài sản không sinh lời).
1.2.8. Mức tăng giá cổ phiếu của ngân hàng trên thị trường
Lợi nhuận của ngân hàng là một chỉ tiêu đƣợc các nhà quản lý Ngân hàng và các
cổ đông đặc biệt quan tâm và đƣợc coi là một mục tiêu quan trọng trong những mục
tiêu kinh doanh của ngân hàng. Vì vậy, họ thƣờng xuyên phân tích và đánh giá khả
năng sinh lời của ngân hàng.
Tuy nhiên, về phía ngân hàng, một tín hiệu để nhận biết rằng thị trƣờng đã công

Đối với các ngân hàng thƣơng mại, vốn chủ sở hữu tuy chiếm tỷ trọng nhỏ trong
tổng nguồn vốn nhƣng nó đóng vai trò rất quan trọng. Vốn chủ sở hữu hay vốn tự có
luôn đƣợc chú trọng nhằm đảm bảo ngân hàng thƣơng mại hoạt động an toàn và hiệu
quả. Do đó, trong các quy định về tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu của Basel I, Basel II,
Basel III đã quy định mức tối thiểu của vốn tự có.
Vốn tự có là yếu tố quan trọng trong quản trị rủi ro của ngân hàng. Nguồn vốn tự
có cao và ổn định sẽ giúp ngân hàng thƣơng mại có nền tảng vững chắc, hạn chế rủi ro
phá sản, tạo niềm tin từ khách hàng, từ đó giúp hoạt động của ngân hàng ổn định và
hiệu quả hơn. Tuy nhiên, vốn tự có lớn mà không đƣợc quản lý chặt chẽ sẽ dễ dẫn đến
vấn đề rủi ro đạo đức, sử dụng không hiệu quả.
1.3.1.3. Năng lực quản trị, điều hành
Năng lực quản trị, điều hành thể hiện ở cơ chế tổ chức bộ máy quản lý, cơ cấu ban
điều hành, chính sách nhân sự, hiệu quả sử dụng chi phí và tính hữu hiệu của cơ chế
điều hành. Hiện nay, lĩnh vực tài chính nói chung và lĩnh vực ngân hàng nói riêng đang
phải đối mặt với nhiều thách thức to lớn trong nƣớc và trên thế giới. Do đó, đòi hỏi bộ
máy quản lý, điều hành ngày càng phải nâng cao năng lực, phải hoạch định chiến lƣợc
kinh doanh sao cho thật hiệu quả.
1.3.1.4. Chất lượng nguồn nhân lực
Nhân viên là tài sản của mỗi ngân hàng, chất lƣợng nguồn nhân lực mà mỗi ngân
hàng có đƣợc sẽ ảnh hƣởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động của nó. Chất lƣợng đó bao


11

gồm cả số lƣợng và trình độ của nhân viên mà mỗi ngân hàng sử dụng. Nó đƣợc thể
hiện thông qua năng suất lao động trên từng nhân viên.
1.3.1.5. Các yếu tố khác
Ngoài các yếu tố trên, hiệu quả hoạt động của ngân hàng còn phụ thuộc vào các
yếu tố nhƣ: chất lƣợng các sản phẩm dịch vụ mà ngân hàng cung cấp, trình độ khoa
học – công nghệ.

1.3.2.2. Đặc điểm kinh tế vĩ mô
Môi trƣờng kinh tế, chính trị, xã hội có ảnh hƣởng rất lớn đến hoạt động kinh
doanh của ngân hàng. Trình độ phát triển của nền kinh tế một phần quyết định trình độ
phát triển của ngành ngân hàng. Đồng thời, các ngân hàng hoạt động phải phù hợp với
định hƣớng phát triển nền kinh tế của đất nƣớc.
Trong giai đoạn nền kinh tế phát triển ổn định, hoạt động sản xuất kinh doanh
đƣợc duy trì và mở rộng có hiệu quả, các ngân hàng thƣơng mại có điều kiện tốt để
kinh doanh vì nhu cầu vốn và nhu cầu sử dụng sản phẩm dịch vụ ngân hàng cũng tăng
lên.
Ngƣợc lại, nếu nền kinh tế rơi vào suy thoái, sản xuất trì trệ có thể khiến các ngân
hàng khó phát triển, việc cung cấp sản phẩm dịch vụ bị giảm sút, nợ quá hạn tăng …
dẫn đến giảm sút hiệu quả hoạt động của ngân hàng.
1.4. Mô hình nghiên cứu về các yếu tố tác động đến hiệu quả kinh doanh của
ngân hàng thƣơng mại
1.4.1. Mô hình nghiên cứu trong và ngoài nước về các yếu tố tác động đến
hiệu quả kinh doanh của ngân hàng thương mại
1.4.1.1. Các mô hình nghiên cứu trên thế giới về các yếu tố tác động đến hiệu quả
kinh doanh của ngân hàng thương mại
1.4.1.1.1. Các mô hình nghiên cứu trên thế giới trước năm 2000 về các yếu tố tác
động đến hiệu quả kinh doanh của ngân hàng thương mại
Trong thời gian qua có khá nhiều bài nghiên cứu trên thế giới liên quan đến vấn
đề lợi nhuận, hiệu quả kinh doanh của ngân hàng. Đặc điểm chung của các bài nghiên