B
TR

GIÁO D C VÀ ÀO T O
NG

I H C KINH T TP.HCM
----

---

NGUY N TH THANH TH O

HOÀN THI N H TH NG KI M SOÁT
N IB
I V I NGHI P V TÍN D NG
T I CÁC NGÂN HÀNG TH
NG M I TRÊN
A BÀN THÀNH PH H CHÍ MINH
Chuyên ngành: K toán – Ki m toán
Mã s :60.34.30

LU N V N TH C S
NG

IH

NG D N:PGS.TS MAI THI HÒANG MINH

THÀNH PH


I

V I NGHI P V TÍN D NG NGÂN HÀNG
1.1. T ng quan v ki m soát n i b :....................................................................... 4
1.1.1 Nh ng v n đ c b n v ki m soát n i b ................................................... 4
1.1.1.1 L ch s ra đ i và phát tri n h th ng lý lu n v ki m soát n i b ...... 4
1.1.1.2

nh ngh a ki m soát n i b ............................................................... 7

1.1.1.3 Các b ph n h p thành h th ng ki m soát n i b ............................ 7
a.

Môi tr

ng ki m soát ...................................................................... 7

b.

ánh giá r i ro.................................................................................. 7

c.

Ho t đ ng ki m soát......................................................................... 8

d.

Thông tin truy n thông..................................................................... 8

e.


M c tiêu và vai trò c a nguyên t c ki m soát n i b ngân hàng. 13

1.1.3.2

Các nguyên t c c a h th ng ki m soát n i b ngân hàng .......... 14

1.2 Ki m soát n i b đ i v i nghi p v tín d ng trong các ngân hàng
th

ng m i......................................................................................................18

1.2.1 Tín d ng và vai trò c a tín d ng trong các ngân hàng th

ng m i........... 18

1.2.1.1

Khái ni m tín d ng ........................................................................18

1.2.1.2

Tín d ng ngân hàng ....................................................................... 19

1.2.1.3

Các lo i hình nghi p v tín d ng ...................................................19

1.2.1.4



NG 2: TH C TR NG H

TH NG KI M SOÁT N I B

NGHI P V TÍN D NG T I CÁC NGÂN HÀNG TH
BÀN THÀNH PH
2.1

H

IV I

NG M I TRÊN

A

CHÍ MINH

S hình thành, phát tri n và ho t đ ng tín d ng c a h th ng ngân
hàng th

ng m i Vi t Nam và h th ng ngân hàng th

ng m i trên đ a

bàn Thành ph H Chí Minh .......................................................................30
2.1.1

S hình thành, phát tri n và ho t đ ng tín d ng c a h th ng Ngân

2.2.2.1 Nguyên nhân khách quan................................................................ 38
2.2.2.2

Nguyên nhân ch quan ..................................................................40

a. Nguyên nhân t phía ngân hàng ..................................................... 41
b. Nguyên nhân t phía khách hàng ...................................................44


2.2.3

Nh ng u đi m và t n t i c a h th ng ki m soát n i b đ i v i nghi p
v tín d ng t i các Ngân hàng th

ng m i trên đ a bàn Thành ph H

Chí Minh ……………………………………………………………. 51
2.2.3.1

Môi tr

2.2.3.2

Phân tích và đánh giá r i ro ...........................................................54

2.2.3.3

Các ho t đ ng ki m soát................................................................56

2.2.3.4

A BÀN THÀNH PH

H

CHÍ MINH

ng hoàn thi n.............................................................................64

3.2 M t s gi i pháp hoàn thi n h th ng ki m soát n i b đ i v i nghi p
v tín d ng t i các ngân hàng th

ng m i trên đ a bàn Thành ph H

Chí Minh ...................................................................................................... 65
3.2.1

i v i ngân hàng Nhà n

c ................................................................ 65

3.2.1.1 T o các kênh thông tin cho ngân hàng và doanh nghi p............... 65
3.2.1.2 T ng c

ng công tác thanh tra, giám sát, đánh giá h th ng

ki m soát n i b ngân hàng............................................................66
3.2.1.3 Hoàn thi n môi tr
3.2.2

i v i ngân hàng th

trong ngân hàng th

K t lu n ch

ng m i.................................84

ng m i ...........................................................87

ng 3 .............................................................................................. 89

K T LU N..............................................................................................................90
Tài li u tham kh o
Ph l c


DANH M C CÁC CH

VI T T T

NHTM

Ngân hàng th

ng m i.

TMCP

Th

TP.HCM

H th ng t ch c tín d ng t i Vi t Nam.

Bàng 2.2

Tình hình huy đ ng và cho vay c a các NHTM trên đ a bàn TP.HCM t
n m 2006 - 2009.

B ng 2.3

T l n x u t i các NHTM trên đ a bàn TP.HCM và toàn h th ng
ngân hàng.

DANH M C CÁC PH L C:
Ph l c 1:

Quy trình tín d ng.

Ph l c 2:

Các lo i hình nghi p v tín d ng.

Ph l c 3:

T ng h p d n và t l n x u t i các NHTM đ

c ph ng v n t i

TP.HCM.
Ph l c 4:


c các NHTM quan tâm, ngoài

nh ng bi n pháp k thu t nghi p v thì các NHTM c n ph i xây d ng m t h th ng
ki m soát n i b hi u qu s góp ph n quan tr ng trong vi c ki m soát và giám sát r i
ro tín d ng.
Trong th i gian qua, các NHTM đã không ng ng hi n đ i hóa trên t t c lo i
hình d ch v đ ng th i áp d ng các bi n pháp ng n ng a, h n ch r i ro nh m t ng
c

ng kh n ng c nh tranh trên th tr

ng. Tuy nhiên, v n còn t n t i nh ng y u kém

và các r i ro ti m n nh : hành lang pháp lý có nhi u s h t o đi u ki n cho ý đ x u
c a khách hàng, khách hàng phá s n, kinh t suy thoái……..chính vì v y đ ho t đ ng
kinh doanh đ

c an toàn và hi u qu thì các NHTM c n ph i đ a ra các bi n pháp

phòng ng a và h n ch r i ro đ c bi t là ph i xây d ng m t h th ng ki m soát n i b
h u hi u.
T nh ng đánh giá mang tính t ng quan nh trên, tác gi ch n đ tài: “Hoàn
thi n h th ng ki m soát n i b đ i v i nghi p v tín d ng t i các Ngân hàng th

ng

m i trên đ a bàn TP.HCM” đ nghiên c u và đ a ra các gi i pháp góp ph n gi m thi u
và ki m soát r i ro.

1

3.

Ph m vi nghiên c u:
Nghiên c u h th ng ki m soát n i b đ i v i nghi p v tín d ng t i các ngân

hàng th
4.

Ph

ng m i trên đ a bàn Thành ph H Chí Minh.
ng pháp nghiên c u:

Áp d ng ph

ng pháp nghiên c u l ch s , ph

ng pháp phân tích, t ng h p các

báo cáo, s li u và tham kh o ý ki n c a các nhà qu n lý, ki m toán viên n i b và m t
ng m i trên đ a bàn TP.HCM:

s cán b tín d ng t i m t s Ngân hàng th
1.

S d ng b ng câu h i v h th ng KSNB đ kh o sát th c tr ng h th ng

KSNB đ i v i nghi p v tín d ng t i 14 NHTM trên đ a bàn TP.HCM.
2.


Ch

ng m i trên đ a bàn TP.HCM.

ng 3: M t s gi i pháp hoàn thi n h th ng ki m soát n i b đ i v i

nghi p v tín d ng t i các Ngân hàng th

ng m i trên đ a bàn TP.HCM.

3


CH

NG 1:

LÝ LU N CHUNG V H TH NG KI M SOÁT N I B
TRONG CÁC NGÂN HÀNG TH
N IB

NG M I VÀ KI M SOÁT

I V I NGHI P V TÍN D NG NGÂN HÀNG

1.1 T ng quan v ki m soát n i b :
1.1.1 Nh ng v n đ c b n v ki m soát n i b :
1.1.1.1 L ch s ra đ i và phát tri n h th ng lý lu n v ki m soát n i b :
Khái ni m Ki m soát n i b xu t hi n đ u th k XX, trong các tài li u v ki m
toán v i ý ngh a r t đ n gi n: các bi n pháp nh m b o v ti n không b nhân viên bi n


c ban hành, các báo cáo c a Cohen Commission và Hi p h i

các nhà qu n tr tài chính FEI 1 đ u đ c p đ n vi c hoàn thi n h th ng k toán và
ki m soát n i b .

1

Financial Excecutives Institute – Vi t t t FEI

4


N m 1979

y ban ch ng khoán Hoa k (SEC) 2 đ a ra các đi u lu t b t bu c

các nhà qu n tr ph i báo cáo v h th ng ki m soát n i b c a t ch c. C ng trong
n m này, Hi p h i K toán viên công ch ng Hoa K (AICPA) 3 đã thành l p m t y
ban t v n đ c bi t v ki m soát n i b nh m đ a ra các h

ng d n v vi c thi t l p và

đánh giá h th ng ki m soát n i b .
T n m 1980 đ n 1985, tr

c s s p đ c a các công ty c ph n có niêm y t thì

KSNB đ



gian l n báo cáo tài chính và tìm cách kh c ph c. C ng t đó y ban các t ch c đ ng
b o tr -COSO 4 c a H i đ ng qu c gia ch ng gian l n v báo cáo tài chính đ

c

thành l p nh m nghiên c u v KSNB:
•
t

Th ng nh t đ nh ngh a v KSNB đ ph c v cho nhu c u c a các đ i

ng khác nhau.
•

Cung c p đ y đ m t h th ng tiêu chu n đ giúp các đ n v có th đánh

giá h th ng KSNB đ tìm gi i pháp hoàn thi n.

Securities and Exchange Commission – Vi t t t SEC
American Institite of Certified Public Accountants – Vi t t t AICPA
4
Committee of Sponsoring organizations – Vi t t t COSO
2

3

5




ng bên ngoài v KSNB liên quan đ n tài chính.

Ph n 4 – Các công c đánh giá: Bao g m các b ng bi u ph c v cho vi c

đánh giá s h u hi u c a h th ng KSNB
Trên c s báo cáo COSO hàng lo t các nghiên c u phát tri n v KSNB trong
nhi u l nh v c khác nhau đã ra đ i nh : 5
•

Phát tri n theo h

ng qu n tr : n m 2001 COSO ti p t c tri n khai nghiên

c u h th ng đánh giá r i ro doanh nghi p trên c s báo cáo COSO.
•

Phát tri n theo h

ng công ngh thông tin: n m 1996, báo cáo COBIT

nh n m nh ki m soát trong môi tr
•

Phát tri n theo h

ng máy tính.

ng chuyên sâu vào nh ng ngành ngh c th : báo cáo



đ c, nhà qu n lý và các nhân viên c a đ n v , đ
b o h p lý nh m đ t đ

c thi t k đ cung c p m t s đ m

c các m c tiêu sau đây:

•

M c tiêu v s h u hi u và hi u qu c a ho t đ ng.

•

M c tiêu v s tin c y c a báo cáo tài chính.

•

M c tiêu v s tuân th các lu t l và quy đ nh” 6

1.1.1.3 Các b ph n h p thành h th ng ki m soát n i b :
Theo báo cáo COSO thì m t h th ng KSNB bao g m n m b ph n: môi tr

ng

ki m soát, đánh giá r i ro, ho t đ ng ki m soát, thông tin và truy n thông, giám sát.
Các b ph n này có m i liên h ch t ch v i nhau.
a.

Môi tr

hay ch

Nh n d ng r i ro: r i ro có th tác đ ng đ n t ch c
nh h

ng đ n t ng ho t đ ng c th .

th s d ng nhi u ph

m c đ toàn đ n v

nh n d ng r i ro, ng

ng pháp nh s d ng các ph

quá kh , cho đ n vi c rà soát th
•

c x lý nh th nào:

i qu n lý có

ng ti n d báo, phân tích d li u

ng xuyên các ho t đ ng.

Phân tích và đánh giá r i ro: phân tích và đánh giá r i ro là đánh giá t m

quan tr ng c a r i ro, tác h i r i ro gây ra, kh n ng x y ra r i ro và các bi n pháp có
th đ đ i phó r i ro.

i trong đ n v th c hi n

d

i hình th c và th i gian thích h p sao cho nó giúp m i ng

đ

c nhi m v c a mình. Thông tin và truy n thông t o ra báo cáo, ch a đ ng các

thông tin c n thi t cho vi c qu n lý và ki m soát đ n v . S trao đ i thông tin h u hi u
đòi h i ph i di n ra theo chi u h

ng: t c p trên đ n c p d

i, t d

i lên trên và

gi a các c p v i nhau. M i cá nhân c n hi u rõ vai trò c a mình trong h th ng KSNB

8


c ng nh ho t đ ng c a cá nhân có tác đ ng đ n công vi c c a ng

i khác nh th

nào. Ngoài ra c ng c n có s trao đ i h u hi u gi a các đ n v v i các đ i t


Các lu t l và quy đ nh đang đ

c

m c đ nào.

c l p và trình bày m t cách đáng tin c y.
c tuân th .

Ngoài ba tiêu chí trên đ đánh giá m t h th ng KSNB là h u hi u c n ph i
đánh giá thêm:
•

N m b ph n c u thành c a h th ng KSNB có hi n h u hay không?

•

N u có, thì chúng có đang ho t đ ng hi u qu không?

Có th th y, n m b ph n c u thành c a m t h th ng KSNB c ng là tiêu chí đ
đánh giá s h u hi u c a h th ng KSNB đó. Tuy nhiên không có ngh a là m i b
ph n h p thành c a h th ng KSNB đ u ph i ho t đ ng nh nhau ho c cùng m c đ
các t ch c khác nhau.

9


1.1.1. 5 Nh ng h n ch ti m tàng c a h th ng ki m soát n i b :
H th ng KSNB ch có th giúp h n ch t i đa nh ng sai ph m ch không th
đ m b o r i ro, gian l n và sai sót không x y ra vì nó có nh ng h n ch ti m tàng xu t


ng xuyên, do đó các sai sót trong

ng hay b b qua.

Yêu c u th

ng xuyên và trên h t c a ng

i qu n lý là chi phí b ra cho

m i ho t đ ng ki m soát ph i nh h n giá tr thi t h i

c tính do sai sót gian l n gây

ra.
•

Luôn có kh n ng là các cá nhân có trách nhi m ki m soát đã l m d ng

quy n h n c a mình nh m ph c v cho m u đ riêng.
•

i u ki n ho t đ ng c a đ n v thay đ i nên d n đ n nh ng th t c ki m

soát không còn phù h p.
Nh ng h n ch này làm cho h th ng KSNB không th đ m b o tuy t đ i mà
ch đ m b o h p lý trong vi c đ t đ
1.1.2


Các r i ro mà m t ngân hàng ph i đ i m t bao g m:
•

R i ro lãi su t: là r i ro phát sinh khi có s thay đ i c a lãi su t th tr

ng

ho c có nh ng y u t có liên quan đ n lãi su t d n đ n nh ng t n th t v tài s n ho c
làm gi m thu nh p c a ngân hàng.
•

R i ro ngo i h i: là r i ro phát sinh khi vi c thanh toán đ

c n đ nh b ng

m t lo i ngo i t nào đó, mà t giá bi n đ ng s gây t n th t cho m t trong hai phía
tham gia thanh toán.
•

R i ro tín d ng: R i ro tín d ng phát sinh trong tr

không thu h i đ

ng h p ngân hàng

c đ y đ c v n g c và lãi c a nh ng kho n vay ho c vi c thanh

toán n g c và lãi không đúng k h n đã th a thu n gi a ngân hàng và khách hàng
vay.
•


11


•

R i ro công ngh và ho t đ ng: r i ro phát sinh do nh ng sai sót c a quy

trình nghi p v , do nh ng sai sót c a h th ng thông tin ho c ki m soát n i b d n đ n
th t thoát
•

R i ro khác: là nh ng r i ro liên quan đ n nh ng tr

ng h p b t kh kháng

nh thiên tai, l l t, cháy n ….
1.1.2.3 Nhi m v c a h th ng ki m soát n i b trong ho t đ ng ngân hàng:
H th ng KSNB trong ho t đ ng ngân hàng có các nhi m v sau:
-

Ng n ng a thi u sót trong h th ng x lý nghi p v .

-

B o v ngân hàng tr

-

c nh ng th t thoát tài s n có th tránh.

ng l n ti n m t đ lo i bao g m ti n m t và các

ng, đòi h i ph i đ

c qu n lý v m t v t ch t c trong khâu

l u tr c ng nh khi chuy n ti n. Vì lí do này ngân hàng c n ph i thi t l p các quy
trình ho t đ ng, xác đ nh rõ gi i h n t do cá nhân và l p ra m t h th ng ki m soát
n i b ch t ch v i tài s n.
Ngoài đ c tr ng trên, h u h t các tài s n c a ngân hàng đ u không th ki m đ m
đ

c. Nh ng tài s n này ph n l n bao g m m t giá tr l n các kho n ph i thu (ph i thu

12


ti n vay, ph i thu ti n lãi, kh an d phòng n khó đòi), các tài s n ngo i b ng (cam k t
b o lãnh, cam k t cho vay….) đòi h i các ngân hàng càng đ c bi t chú tr ng đ n vi c
thi t l p m t quy trình ch t ch đ m b o ki m soát đu c đ y đ các tài s n n và có
c a ngân hàng.
m b o vi c ch p hành chính sách kinh doanh:
C c u ki m soát n i b c n đ
chính sách kinh doanh c a ngân hàng đ

c thi t l p bao g m nh ng th t c đ đ m b o
c t t c các nhân viên ngân hàng ch p hành.

Ch ng h n c n ph i thi t k các bi n pháp ki m tra đ đ m b o cán b tín d ng s th c
hi n các kho n vay đúng theo quy đ nh c a ngân hàng…

y quy n thích h p.

c phân tích rõ ràng.

•

nh k ti n hành các bi n pháp ki m tra đ c l p.

•

nh k ph i ki m tra và nâng cao hi u qu c a các bi n pháp ki m soát

n ib .
1.1.3 H th ng lý lu n v ki m soát n i b ngân hàng theo báo cáo Basle:
1.1.3.1 M c tiêu và vai trò c a nguyên t c ki m soát n i b ngân hàng 8 :

8

Framework for Internal Control In Banking Organisations – Basle Committee 1998

13


Theo Balse: “Ki m soát n i b là quá trình đ
tr , Ban đi u hành và tòan th nhân viên.
sách đ

c th c hi n b i H i đ ng qu n

ó không ch là m t th t c ho c m t chính


S đáng tin c y, đ y đ và k p th i c a các thông tin qu n tr và tài chính

(m c tiêu thông tin): ngân hàng ph i có h th ng s sách, h s , báo cáo tài chính và
các báo cáo ho t đ ng đ y đ , chính xác và k p th i. Thông tin g i đ n Ban đi u hành,
H i đ ng qu n tr và các đ i t

ng bên ngoài ph i đáng tin c y, đ y đ và trung th c

đ h có th d a vào nh ng thông tin này ra quy t đ nh.
•

Tuân th các quy đ nh và lu t l thích h p (m c tiêu tuân th ): m i ho t

đ ng đ u ph i tuân th theo các quy đ nh, các c ch chính sách pháp lu t hi n hành,
các chi n l

c, các chính sách kinh doanh và quy trình mà ngân hàng ban hành.

1.1.3.2 Các nguyên t c c a h th ng ki m soát n i b ngân hàng 9 :
Basle đ ra 13 nguyên t c thi t k và đánh giá h th ng ki m soát n i b ngân
hàng. C th nh sau:
Giám sát đi u hành và v n hóa ki m soát:
1)
9

Nguyên t c 1:

Framework for Internal Control In Banking Organisations – Basle Committee 1998


s phân công rõ ràng v trách nhi m, quy n h n và các m i quan h gi a các b ph n,
đ m b o r ng đã th c hi n nhi m v đ

c giao phó m t cách có hi u qu , thi t l p

nh ng chính sách ki m soát n i b thích h p, ki m tra đ y đ và hi u qu c a h th ng
ki m soát n i b .
3) Nguyên t c 3:
H i đ ng qu n tr và Ban đi u hành có trách nhi m nâng cao đ o đ c, tính chính
tr c, thi t l p v n hóa trong đó nh n m nh và làm cho t t c nhân viên th y t m quan
tr ng c a ki m soát n i b . T t c nhân viên ngân hàng c n ph i hi u vai trò c a mình
trong quá trình ki m soát n i b và th c s tham gia vào quá trình đó.
Nh n bi t và đánh giá r i ro:
4) Nguyên t c 4
M t h th ng ki m soát n i b hi u qu đòi h i r ng nh ng r i ro tr ng y u nh
h

ng có h i đ n vi c hoàn thành thành m c tiêu c a ngân hàng ph i đ

c nh n bi t

và đánh giá liên t c. S đánh giá này ph i bao trùm t t c các r i ro trong ho t đ ng

15


c a ngân hàng (đó là r i ro tín d ng, r i ro chính sách qu c gia, r i ro th tr
lãi su t, r i ro thanh kho n, r i ro v n hành, r i ro pháp lý và r i ro th
soát n i b c n xem l i nh ng r i ro ch a đ


h p lý và các nhân viên đó không đ
xung đ t v quy n l i ph i đ

c phân công mâu thu n v i trách nhi m. Nh ng

c nh n bi t, gi m thi u t i đa và tùy thu c vào s ki m

soát đ c l p, th n tr ng.
7) Nguyên t c 7:
M t h th ng KSNB hi u qu đòi h i có d ki n đ y đ và t ng th v s tuân
th , v tình hình ho t đ ng và tình hình tài chính c ng nh là nh ng thông tin th
tr

ng bên ngoài v nh ng s ki n và đi u ki n mà nó xác đáng đ n vi c đ a ra quy t

đ nh. Thông tin ph i đáng tin c y, k p th i, có th s d ng đ
bi u m u.
8) Nguyên t c 8:

16

c và đ

c trình bày theo


M t H th ng KSNB hi u qu đòi h i m t h th ng thông tin đáng tin c y, có
th đáp ng cho h u h t các ho t đ ng ch y u c a ngân hàng. H th ng này ph i đ
l u tr và s d ng d li u b ng máy tính, an toàn, đ


l p. Ch c n ng ki m toán n i b c ng là vi c theo dõi h th ng KSNB, ph i đ

c báo

cáo tr c ti p cho H i đ ng qu n tr ho c Ban ki m soát và ban đi u hành.
12) Nguyên t c 12:
Nh ng sai sót c a h th ng ki m soát đ

c phát hi n b i b ph n kinh doanh,

ki m toán n i b , ho c cá nhân viên khác thì ph i đ

c báo cáo k p th i cho c p qu n

lý thích h p và ghi nh n ngay l p t c. Nh ng sai sót tr ng y u c a KSNB ph i đ
báo cáo cho Ban đi u hành và H i đ ng qu n tr .

17

c


ánh giá h th ng ki m soát n i b thông qua c quan thanh tra ngân
hàng:
13) Nguyên t c 13
Cán b thanh tra đòi h i r ng t t c các ngân hàng, không k đ l n, c n có H
th ng KSNB hi u qu , phù h p n i b hi u qu , phù h p v i b n ch t, s ph c t p, r i
ro v n có c a ho t đ ng n i và ngo i b ng t ng k t và thích nghi đ

c v i s thay đ i


ng giá tr

i khác s d ng và s hoàn tr s

ng giá tr l n h n.
n tài s n (ti n t ho c hàng hóa) d a trên

nguyên t c có hoàn tr c v n l n l i sao m t th i gian nh t đ nh.
Nh v y quan h tín d ng là giao d ch gi a hai bên, trong đó m t bên (ng

i

cho vay) cung ng ti n, hàng hóa, d ch v ho c ch ng khoán….d a vào l i h a thanh
toán trong t

ng lai c a bên kia (ng

i đi vay).

N u xem xét v quan h gi a hai bên trong giao d ch tín d ng có th có nhi u
m i quan h khác nhau nh quan h gi a Nhà n
n

c v i doanh nghi p (tín d ng nhà

c), quan h gi a doanh nghi p v i doanh nghi p (tín d ng th

18