Những luận cứ khoa học về hiệu quả hoạt động của doanh
nghiệp
1. Khái niệm và bản chất của hiệu quả kinh tế trong các doanh nghiệp.
a. Khái niệm về hiệu quả kinh tế.
Từ trước tới nay các nhà kinh tế đa đưa ra nhiều khái niệm khác nhau
về hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp.
- Hiệu quả sản xuất kinh doanh là mức độ hữu ích của sản phẩm sản
xuất ra tức giá trị sử dụng của nó (hoặc là doanh nghiệp thuần và nhất là lợi
nhuận thu được sau quá trình kinh doanh ). Quan điểm này lẫn lộn giữa hiệu
quả với mục tiêu kinh doanh.
- Hiệu quả sản xuất kinh doanh và sự tăng trưởng kinh tế phản ánh qua
nhịp độ tăng của các chỉ tiêu kinh tế. Cách hiểu này là phiến diện, chỉ đứng trên
mức độ biến động của thời gian.
- Hiệu quả sản xuất kinh doanh là mức độ tiết kiệm chi phí và mức tăng
kết quả. Đây là biểu hiện của bản chất chứ không phải là khái niệm về hiệu quả
kinh tế.
- Hiệu quả sản xuất kinh doanh là chỉ tiêu được xác định bằng tỷ lệ so
sánh giữa kết quả chi phí. Định nghĩa như vậy chỉ muốn nói về cách xác lập các
chỉ tiêu, chứ không toát lên ý niệm của vấn đề.
- Hiệu quả sản xuất kinh doanh là mức tăng của kết quả sản xuất kinh
doanh trên mỗi lao động hay mức doanh lợi của sản xuất kinh doanh. Quan
điểm này muốn quy hiệu quả về một chỉ tiêu tổng hợp cụ thể nào đó, bởi vậy
cần có khái niệm bao quát hơn.
Hiệu quả sản xuất kinh doanh là phạm trù kinh tế biểu hiện tập trung
của sự phát triển kinh tế theo chiều sâu, phản ánh trình độ khai thác của
nguồn lực đó trong quá trình sản xuất nhằm thực hiện mục tiêu kinh doanh.
Nó là thước đo ngày càng trở nên quan trọng của sự tăng trưởng kinh tế và là
chỗ dựa cơ bản để đánh gía việc thực hiện mục tiêu kinh tế của doanh nghiệp
trong từng thời kỳ. Cụ thể ra hiệu quả sản xuất kinh doanh là một phạm trù
kinh tế phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực (lao động, máy móc thiết bị,
nguyên vật liệu và tiền vốn) nhằm đạt được các mục tiêu đã xác định là tối đa

xuất, đồng thời là phạm trù kinh tế gắn liền với nền sản xuất hàng hoá. Sản
xuất hàng hoá có phát triển hay không là nhờ đạt hiệu quả cao hay thấp. Biểu
hiện của hiệu quả là lợi ích mà thước đo cơ bản của lợi ích là " tiền". Vấn đề cơ
bản trong lĩnh vực quản lý là phải biết kết hợp hài hoà giữa lợi ích trước mắt
và lợi ích lâu dài, giữa lợi ích trung ương và địa phương, giữa lợi ích cá nhân,
lợi ích tập thể và lợi ích nhà nước.
- Hiệu quả kinh doanh vừa là một phạm trù cụ thể vừa là phạm trù trừu
tượng. Nếu là phạm trù cụ thể thì trong công tác quản lý phải định lượng
thành các con số, chỉ tiêu để tính toán so sánh; nếu là phạm trù trừu tượng
phải định tính thành mức độ quan trọng hoặc vai trò của nó trong lĩnh vực sản
xuất kinh doanh. Cụ thể nói rằng phạm trù hiệu quả là kiến thức thường trực
của mọi cán bộ quản lý, được ứng dụng rộng rãi vào mọi khâu, mọi bộ phận
trong quá trình sản xuất kinh doanh.
Trên các nội dung vừa phân tích, ta có thể chia hiệu quả làm hai loại:
- Nếu đứng trên phạm vi từng yếu tố riêng lẻ thì có phạm trù hiệu quả
kinh tế hoặc hiệu quả kinh doanh.
- Nếu đứng trên phạm vi xã hội và nền kinh tế quốc dân để xem xét thì có
hiệu quả chính trị và hiệu quả xã hội.
Cả hai loại hiệu quả này đều có vị trí quan trọng trong sự phát triển
kinh tế xã hội của đất nước. Trong nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, chỉ
có doanh nghiệp nhà nước có điều kiện thực hiện được hai loại hiệu quả trên,
còn các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác chỉ chạy theo hiệu
quả kinh tế. Đứng trên góc độ này mà xem xét thì sự tồn tại của doanh nghiệp
nhà nước trong nền kinh tế hiện nay là một tất yếu khách quan.
Trong thực tế hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp đạt được
trong các trường hợp sau:
- Kết quả tăng, chi phí giảm.
- Kết quả tăng, chi phí tăng, nhưng tốc độ tăng của chi phí chậm hơn tốc
độ tăng của kết quả sản xuất kinh doanh. Trường hợp thứ hai diễn ra chậm
hơn và trong sản xuất kinh doanh có lúc chúng ta phải chấp nhận: thời gian

mối tương quan thu chi giảm đi, cho rằng như thế là có " hiệu quả", không thể
được coi là hiệu qủa chính đáng và toàn diện được.
Như vậy ta thấy rằng không phải lúc nào giảm chi phí cũng nâng cao
hiệu quả kinh tế mà việc giảm chi phí phải kết hợp được lợi ích trước mắt là
lâu dài.
b. Về mặt không gian
Có hiệu qủa kinh tế hay không còn tuỳ thuộc vào chỗ hiệu quả hoạt động
kinh tế cụ thể nào đó ảnh hưởng tăng giảm như thế nào đến hiệu quả kinh tế
của cả hệ thống mà có liên quan tức giữa ngành kinh tế này với ngành kinh tế
khác, giữa từng bộ phận với toàn bộ hệ thống, giữa hiệu quả kinh tế với việc
thực hiện các nhiệm vụ khác ngoài kinh tế. Chằng hạn các doanh nghiệp xuất
nhập khẩu được phép nhập các xe gắn máy dưới dạng CKD thì lợi nhuận đem
laị là rất lớn song lại ảnh hưởng không nhỏ tới tình hình sản xuất và tiêu thụ
của Xí nghiệp sản xuất xe máy trong nước.
Như vậy, với nỗ lực được tính từ giải pháp kinh tế tổ chức - kỹ thuật nào
đó dự định áp dụng vào thực tiễn đều phải được đặt vào sự xem xét toàn diện.
Khi hiệu quả ấy không làm ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả chung của nền
kinh tế quốc dân thì nó mới được coi là hiệu quả kinh tế.
c. Về mặt định lượng
Hiệu quả kinh tế phải được thể hiện qua mối tương quan giữa thu và
chi theo hướng tăng giảm chi. Điều đó có nghĩa là tiết kiệm đến mức tối đa chi
phí sản xuất kinh doanh mà thực chất là hao phí lao động (lao động sống và
lao động vật hoá) để tạo ra một đơn vị sản xuất có ích nhất. Nếu xem xét về
tổng lượng thu được người ta chỉ thu được hiệu quả sản xuất kinh doanh khi
kết quả thu được lớn hơn chi phí bỏ ra, chênh lệch này càng lớn thì hiệu quả
càng cao.
d. Về mặt định tính
Đứng trên góc độ nền kinh tế quốc dân, hiệu quả kinh tế mà doanh
nghiệp đạt được phải gắn chặt với hiệu quả toàn xã hội. Dành được hiệu quả
cao cho doanh nghiệp chưa phải là đủ mà còn đòi hỏi mang lại hiệu quả cho xã

a. Mục tiêu của việc bảo đảm và nâng cao hiệu quả kinh tế
- Về kinh tế: doanh nghiệp thực hiện tự chủ trong hoạt động sản xuất
kinh doanh muốn tồn tại và phát triển phải đảm bảo mang lại hiệu quả kinh tế
nhất định. Hay nói cách khác là hoạt động có lợi nhuận và lợi nhuận ngày
càng cao, ít nhất là thu nhập đủ bù đắp chi phí bỏ ra. Nếu một doanh nghiệp
hoạt động kém hiệu quả trong thời gian ngắn với lý do đặc biệt nào đó thì có
thể chấp nhận được, hiệu quả hoạt động nhằm mục đích duy trì, mở rộng sản
xuất, phát triển doanh nghiệp ngày một lớn mạnh không ngừng.
- Về xã hội: Các doanh nghiệp hoạt động làm sao cho ngày càng thoả
mãn nhu cầu và quyền lợi của mọi thành viên trong doanh nghiệp như thu
thập, việc làm và không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần. Bảo
vệ, duy trì, phát triển quyền lợi của các bạn hàng cũng như người tiêu dùng.
Thực hiện công tác từ thiện, an ninh quốc phòng, bảo vệ môi trường, sử dụng
tiết kiệm nguyên vật liệu, tài nguyên thiên nhiên của đất nước.