B GIO DC V O TO
TRNG I HC S PHM H NI

INH TH XUN THO

PHáT TRIểN NĂNG LựC DạY HọC CHủ Đề TíCH HợP
CHO SINH VIÊN SƯ PHạM HóA HọC THÔNG QUA DạY HọC
CáC HọC PHầN lí LUậN Và PHƯƠNG PHáP DạY HọC HOá HọC

LUN N TIN S KHOA HC GIO DC

H NI, 2020


B GIO DC V O TO
TRNG I HC S PHM H NI

INH TH XUN THO

PHáT TRIểN NĂNG LựC DạY HọC CHủ Đề TíCH HợP CHO
SINH VIÊN SƯ PHạM HóA HọC THÔNG QUA DạY HọC CáC
HọC PHầN lí LUậN Và PHƯƠNG PHáP DạY HọC HOá HọC
Chuyờn ngnh: LL&PPDH B Mụn Húa Hc
Mó s: 91.40.111

LUN N TIN S KHOA HC GIO DC

Ngi hng dn khoa hc:
TS. Cao Th Thng
PGS.TS. Lờ Th Hng Hi


Tác giả

Đinh Thị Xuân Thảo


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
TT
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23

NVSP
NXB
PGS
PPDH
SGK
STĐ
SV
SVSPHH
TB
TKKT
TNSP
TS
TTĐ
THCS
THPT

Đọc là
Bộ Giáo dục và đào tạo
Chủ đề tích hợp
Dạy học
Dạy học tích hợp
Đại học
Đại học sư phạm
Giáo dục
Giáo dục phổ thông
Giải quyết vấn đề
Giáo viên
Giảng viên
Học sinh
Kĩ năng

6. Nhiệm vụ nghiên cứu.................................................................................................3
7. Phương pháp nghiên cứu...........................................................................................3
8. Đóng góp mới của luận án.........................................................................................4
9. Cấu trúc luận án.........................................................................................................4
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN
NĂNG LỰC DẠY HỌC CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP CHO SINH VIÊN SƯ PHẠM
HÓA HỌC....................................................................................................................5
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề về dạy học chủ đề tích hợp và việc phát triển
năng lực dạy học tích hợp cho sinh viên sư phạm hóa học.......................................5
1.1.1. Các nghiên cứu về dạy học tích hợp và dạy học chủ đề tích hợp.........................5
1.1.1.1. Các nghiên cứu trên thế giới.........................................................................5
1.1.1.2. Các nghiên cứu ở Việt Nam..........................................................................8
1.1.2. Các nghiên cứu về phát triển năng lực dạy học tích hợp cho sinh viên sư phạm
..................................................................................................................................... 11
1.1.2.1. Các nghiên cứu trên thế giới....................................................................... 11
1.1.2.2. Các nghiên cứu ở Việt Nam........................................................................ 11
1.2. Dạy học tích hợp................................................................................................. 13
1.2.1. Khái niệm.......................................................................................................... 13
1.2.2. Sự cần thiết phải tổ chức dạy học tích hợp......................................................... 14
1.2.3. Một số quan điểm về mức độ tích hợp chương trình dạy học............................15
1.2.3.1. Quan điểm của Fogarty (1991)................................................................... 15
1.2.3.2. Quan điểm của Xavier Roegiers (1996)...................................................... 17
1.2.3.3. Quan điểm của Susan M Drake (2007)...................................................... 17
1.2.4. Các mức độ tích hợp trong dạy học................................................................... 18
1.2.4.1. Tích hợp nội môn (tích hợp trong một môn học)........................................ 18
1.2.4.2. Tích hợp đa môn (lồng ghép, liên hệ)......................................................... 18
1.2.4.3. Tích hợp liên môn....................................................................................... 19


1.2.4.4. Tích hợp xuyên môn (hòa trộn).................................................................. 19

1.5.4. Định hướng phát triển năng lực dạy học chủ đề tích hợp cho sinh viên sư phạm
..................................................................................................................................... 32
1.6. Đổi mới phương pháp dạy học ở đại học theo định hướng phát triển năng
lực cho sinh viên sư phạm......................................................................................... 33
1.6.1. Phương pháp dạy học ở đại học......................................................................... 33


1.6.2. Các lí thuyết học tập – cơ sở đổi mới phương pháp dạy học ở trường đại học...33
1.6.3. Đổi mới phương pháp dạy học ở đại học........................................................... 35
1.6.4. Các mô hình, phương pháp dạy học tích cực vận dụng ở Đại học theo định
hướng phát triển năng lực người học........................................................................... 35
1.6.4.1. Mô hình học tập qua trải nghiệm của Kolb................................................. 35
1.6.4.2. Phương pháp dạy học vi mô....................................................................... 37
1.6.4.3. Phương pháp đóng vai................................................................................ 38
1.6.4.4. Phương pháp tự học.................................................................................... 39
1.7. Thực trạng năng lực dạy học chủ đề tích hợp và vấn đề phát triển năng lực
dạy học chủ đề tích hợp trong đào tạo giáo viên hoá học ở các trường Đại học
miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ............................................................................... 39
1.7.1. Điều tra đối với giảng viên................................................................................. 40
1.7.1.1. Mục đích điều tra........................................................................................ 40
1.7.1.2. Nội dung điều tra........................................................................................ 40
1.7.1.3. Kết quả điều tra và bàn luận....................................................................... 40
1.7.2. Điều tra đối với sinh viên sư phạm hoá học....................................................... 43
1.7.2.1. Mục đích điều tra........................................................................................ 43
1.7.2.2. Nội dung điều tra........................................................................................ 43
1.7.2.3. Kết quả khảo sát và bàn luận...................................................................... 43
Tiểu kết chương 1...................................................................................................... 45
CHƯƠNG 2. PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP
CHO SINH VIÊN SƯ PHẠM HOÁ HỌC THÔNG QUA DẠY HỌC CÁC
HỌC PHẦN LÍ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC HOÁ HỌC...................46

sư phạm hoá học.......................................................................................................... 77
2.4.2. Quy trình phát triển năng lực dạy học chủ đề tích hợp cho sinh viên sư phạm
hóa học........................................................................................................................ 77
2.5. Một số biện pháp phát triển năng lực dạy học chủ đề tích hợp cho sinh viên sư phạm

hóa học thông qua dạy học các học phần Lí luận và Phương pháp dạy học hóa học 79

2.5.1. Biện pháp 1. Xây dựng và hướng dẫn sinh viên sử dụng tài liệu hỗ trợ nhằm
phát triển NL nhận thức về những vấn đề chung trong dạy học chủ đề tích hợp..........79
2.5.1.1. Định hướng xây dựng tài liệu hỗ trợ nhằm nâng cao nhận thức về những
vấn đề chung trong DH CĐTH................................................................................ 79
2.5.1.2. Xây dựng tài liệu hỗ trợ.............................................................................. 80
2.5.1.3. Giới thiệu nội dung tài liệu hỗ trợ............................................................... 81
2.5.1.4. Tổ chức cho sinh viên sử dụng tài liệu hỗ trợ nhằm phát triển năng lực nhận
thức về những vấn đề chung về dạy học chủ đề tích hợp cho sinh viên sư phạm hoá học
.........................................................................................................................................85

2.5.1.5. Kế hoạch dạy học minh họa “Những vấn đề chung về DH CĐTH STEM” 85
2.5.2. Biện pháp 2: Thiết kế và tổ chức cho sinh viên trải nghiệm theo mô hình học
tập qua trải nghiệm của Kolb nhằm phát triển năng lực xây dựng và thiết kế kế
hoạch dạy học chủ đề tích hợp trong dạy học hóa học................................................. 88


2.5.2.1. Định hướng thiết kế và tổ chức cho sinh viên trải nghiệm theo mô hình
học tập qua trải nghiệm của Kolb............................................................................ 88
2.5.2.2. Xây dựng các pha của chu trình trải nghiệm............................................... 89
2.5.2.3. Tổ chức cho sinh viên thực hiện các pha của chu trình trải nghiệm............89
2.5.3. Biện pháp 3: Thiết kế và tổ chức cho sinh viên thực hành dạy học chủ đề tích
hợp theo phương pháp đóng vai và quy trình phương pháp dạy học vi mô nhằm phát
triển năng lực tổ chức dạy học và năng lực đánh giá, điều chỉnh hoạt động dạy học

3.2.2. Chọn đối tượng thực nghiệm............................................................................ 122
3.2.3. Chọn nội dung thực nghiệm............................................................................. 122
3.3. Tiến trình thực nghiệm.....................................................................................124
3.3.1. Thực nghiệm thăm dò...................................................................................... 124
3.3.2. Thực nghiệm đánh giá...................................................................................... 126
3.4. Thu thập xử lí số liệu thực nghiệm sư phạm...................................................128
3.4.1. Thu thập và đánh giá kết quả định tính............................................................ 128
3.4.2. Thu thập và đánh giá kết quả định lượng......................................................... 128
3.5. Kết quả thực nghiệm sư phạm.........................................................................129
3.5.1. Kết quả định tính.............................................................................................. 129
3.5.2. Kết quả định lượng........................................................................................... 132
3.5.2.1. Đánh giá biện pháp 1: Xây dựng và hướng dẫn sinh viên sử dụng tài liệu hỗ trợ
nhằm phát triển năng lực nhận thức về những vấn đề chung trong dạy học CĐTH
............................................................................................................................... 132
3.5.2.2. Đánh giá biện pháp 2: Thiết kế và tổ chức cho sinh viên trải nghiệm theo
mô hình học tập qua trải nghiệm của Kolb nhằm phát triển năng lực xây dựng và
thiết kế kế hoạch dạy học chủ đề tích hợp trong dạy học hóa học.........................136
3.5.2.3. Đánh giá biện pháp 3: Thiết kế và tổ chức cho sinh viên thực hành dạy học
chủ đề tích hợp theo phương pháp đóng vai và quy trình dạy học vi mô nhằm phát
triển năng lực tổ chức dạy học và năng lực đánh giá, điều chỉnh chủ đề tích hợp. 143
3.5.3. Đánh giá tác động phát triển năng lực dạy học chủ đề tích hợp cho sinh viên
sư phạm hoá học thông qua việc vận dụng 3 biện pháp đề xuất................................. 144
3.5.3.1. Đánh giá tác động phát triển năng lực dạy học chủ đề tích hợp cho sinh
viên sư phạm hoá học thông qua phiếu tự đánh giá năng lực................................. 144
3.5.3.2. Đánh giá tác động phát triển năng lực dạy học chủ đề tích hợp cho sinh
viên sư phạm hoá học thông qua bài kiểm tra đánh giá năng lực........................... 146
Tiểu kết chương 3..................................................................................................... 148
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ..........................................................................149
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN
ÁN ĐÃ CÔNG BỐ...................................................................................................151

Bảng 3.8. Điểm bài kiểm tra nhận thức của SV qua 2 vòng TNSP.........................136
Bảng 3.9. Phân loại kết quả học tập của SV qua điểm bài kiểm tra........................136
Bảng 3.10. Các tham số đặc trưng trong biện pháp 2– vòng 1, vòng 2.....................137
Bảng 3.11. Danh mục tên một số CĐTH KHTN trong DH hoá học do SVSPHH xây
dựng....................................................................................................... 138
Bảng 3.12. Danh mục tên một số CĐTH STEM trong DH hóa học do SVSPHH
xây dựng................................................................................................. 139
Bảng 3.13. Nội dung tích hợp trong một số CĐTH KHTN do SVSPHH xác định...139
Bảng 3.14. Nội dung tích hợp trong một số CĐTH STEM do SVSPHH xác định. . .140
Bảng 3.15. Tổng hợp kết quả điểm trung bình các tiêu chí đánh giá KHDH
CĐTH nhóm SV xây dựng và thiết kế – vòng 1, vòng 2........................141


Bảng 3.16. Mô tả và so sánh kết quả điểm trung bình các tiêu chí đánh giá KHDH
CĐTH nhóm SV xây dựng và thiết kế – vòng 1, vòng 2

141

Bảng 3.17. Các tham số đặc trưng trong biện pháp 3– vòng 1, vòng 2.....................143
Bảng 3.18. Kết quả điểm trung bình các tiêu chí đánh giá NLDH CĐTH do SV tự
đánh giá TTĐ và STĐ

145

Bảng 3.19. Kết quả bài kiểm tra NLDH CĐTH của SVSPHH trước và sau tác động
qua 2 vòng TNSP

146



Các mức độ dạy học tích hợp................................................................... 18
Mức độ tích hợp đa môn........................................................................... 18
Mức độ tích hợp liên môn........................................................................ 19
Mức độ tích hợp xuyên môn..................................................................... 19
Chu trình STEM (theo )............................................ 22
Giáo dục STEM và DH............................................................................ 23
Mô hình học tập theo thuyết hành vi........................................................ 34
Mô hình học tập theo thuyết nhận thức.................................................... 34
Mô hình học tập theo thuyết kiến tạo....................................................... 35
Mô hình học tập qua trải nghiệm của Kolb.............................................. 36
Chu trình PPDH vi mô............................................................................. 38
Đồ thị kết quả khảo sát về NLDH CĐTH của SVSPHH của các trường. .42
Kết quả khảo sát về các đặc trưng cơ bản của GD STEM........................43
Sơ đồ CĐTH STEM................................................................................. 50
Quy trình chung khi xây dựng và thiết kế KHDH CĐTH........................53
Mô tả cách xây dựng các vấn đề cần giải quyết trong CĐTH...................54
Hình minh họa website ....................................... 83
Chu trình trải nghiệm cho SVSPHH......................................................... 89
Quy trình vận dụng phương pháp đóng vai và PPDH vi mô...................107
Biểu đồ kết quả đạt được ở các tiêu chí của NL nhận thức về những vấn
đề chung trong dạy học CĐTH thông qua phiếu GiV đánh giá NL biện
pháp 1 - vòng 1....................................................................................... 135
Biểu đồ kết quả đạt được ở các tiêu chí của NL xây dựng và thiết kế
KHDH CĐTH trong DH hóa học thông qua phiếu GiV đánh giá NL biện
pháp 2 - vòng 1....................................................................................... 137
Biểu đồ kết quả điểm trung bình các tiêu chí đánh giá KHDH CĐTH...142
Biểu đồ kết quả đạt được ở các tiêu chí của NL tổ chức DH và NL đánh giá,

điều chỉnh CĐTH thông qua phiếu GiV đánh giá NL trong biện pháp 3 vòng 1.................................................................................................... 143
Đồ thị biểu diễn kết quả 2 bài kiểm tra đánh giá NLDH CĐTH.............147

trường trung học phổ thông (THPT), Hoá học là môn học thuộc nhóm môn
khoa học tự nhiên (KHTN), nội dung môn Hóa học có mối quan hệ hữu cơ với nội
dung các môn KHTN khác như Vật lí, Sinh học và cùng với Toán học, Tin học và
Công nghệ, môn Hoá học góp phần thúc đẩy GD STEM. Trong chương trình GDPT
môn Hóa học hiện hành và trong chương trình ban hành năm 2018 của Bộ Giáo dục và
Đào tạo (Bộ GD&ĐT) [16], định hướng dạy học tích hợp được thể hiện thông qua việc
tổ chức DH các chủ đề tích hợp (CĐTH). Tuy nhiên hiện nay, năng lực dạy học
(NLDH) CĐTH của nhiều GV phổ thông và nhiều sinh viên sư phạm hoá học
(SVSPHH) - những GV hóa học tương lai còn rất hạn chế.


2
Việc phát triển NL DHTH cho SV sư phạm nói chung, SVSPHH nói riêng đã được
chú ý từ một số năm gần đây. Mặc dù trong “Chuẩn đầu ra trình độ Đại học (ĐH) khối
ngành Sư phạm đào tạo GV THPT”, NL DHTH là NL thành phần của NLDH cần có của
người GV tương lai [12], yêu cầu SV cần biết phân tích khả năng DHTH của một chủ đề,
một phần, một chương trong chương trình môn học và biết soạn và triển khai kế hoạch
DHTH một chủ đề, một bài...nhưng hầu hết chương trình đào tạo ngành sư phạm hoá học
của các trường ĐH còn chưa có học phần riêng dành cho nội dung DHTH, DH CĐTH và
chưa có tài liệu thống nhất, đi sâu phát triển NLDH CĐTH cho SVSPHH.

NLDH CĐTH là một bộ phận quan trọng của NL DHTH, là NL cần phát triển
cho SVSPHH và GV hóa học ở các trường THPT nhằm đáp ứng chương trình GDPT
môn Hóa học ban hành năm 2018 với định hướng phát triển NL nhận thức, NL tìm
hiểu KHTN, NL vận dụng kiến thức, kĩ năng vào thực tiễn đời sống dưới góc độ hóa
học. Tuy nhiên hiện nay, việc nghiên cứu phát triển NLDH CĐTH còn chưa được tiến
hành có hệ thống, chưa có quy trình phát triển xuyên suốt với các biện pháp cụ thể vì
vậy giảng viên (GiV) và SVSPHH còn gặp nhiều khó khăn trong quá trình dạy học.
Để phát triển NLDH CĐTH cho các GV hóa học tương lai, đáp ứng yêu cầu đổi
mới DH và kiểm tra đánh giá theo định hướng NL trong chương trình GDPT ban hành

6.1. Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của việc phát triển NLDH CĐTH cho
SVSPHH.
0Nghiên cứu cơ sở lí luận về: DHTH và GD STEM trên thế giới và ở Việt
Nam; NL và đào tạo GV theo định hướng phát triển NL; phát triển NL DHTH, NLDH
CĐTH cho SVSP; một số mô hình, phương pháp DH tích cực ở ĐH.
1 Nghiên cứu cơ sở thực tiễn về: thực trạng NLDH CĐTH và phát triển NLDH
CĐTH cho SVSPHH ở một số trường ĐH (thông qua phân tích chương trình đào tạo
và khảo sát ý kiến của GiV và SV).
6.2. Đề xuất khái niệm, cấu trúc NLDH CĐTH của SVSPHH và bộ công cụ
đánh giá NLDH CĐTH.
6.3. Đề xuất quy trình, các biện pháp để phát triển NLDH CĐTH cho SVSPHH
thông qua các học phần Lí luận và PPDH hoá học.
6.4. Tiến hành thực nghiệm sư phạm (TNSP) để khẳng định tính khả thi và hiệu
quả của các đề xuất.
1 Phương pháp nghiên cứu
Sử dụng kết hợp các nhóm phương pháp nghiên cứu sau đây:
7.1. Nhóm các phương pháp nghiên cứu lí thuyết: phân tích, tổng hợp, phân
loại, hệ thống hóa,… trong nghiên cứu tài liệu lí luận có liên quan.
7.2. Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn
5888
Phân tích mục tiêu, nội dung, cấu trúc các học phần Lí luận và
PPDH hoá học
1 các trường ĐH có đào tạo SVSPHH.
5888
Phương pháp điều tra: Khảo sát thực tiễn về NLDH CĐTH và vấn
đề về phát triển NLDH CĐTH cho SVSPHH ở các trường ĐH miền Nam Trung Bộ và
Nam Bộ.


5889

pháp đóng vai và quy trình PPDH vi mô nhằm phát triển NL tổ chức và NL đánh giá,
điều chỉnh CĐTH trong DH hóa học.
1 Cấu trúc luận án
Luận án gồm 3 phần: Mở đầu (4 trang), Nội dung (144 trang), Kết luận và
khuyến nghị (2 trang). Trong đó phần nội dung gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc phát triển NLDH CĐTH cho
SVSPHH (41 trang).
Chương 2: Một số biện pháp phát triển NLDH CĐTH cho SVSPHH thông qua
các học phần Lí luận và PPDH hóa học (76 trang).
Chương 3: Thực nghiệm sư phạm (27 trang).
Ngoài ra còn có: Danh mục các từ viết tắt, danh mục bảng biểu (30 bảng), hình
vẽ (25 hình), các công trình khoa học liên quan đến luận án đã công bố (9 công trình),
tài liệu hỗ trợ SVSPHH “Xây dựng và thiết kế KHDH CĐTH trong DH hoá học ở
trường THPT” (100 trang), Tài liệu tham khảo (128 tài liệu) và phụ lục (121 trang).


5
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN

NĂNG LỰC DẠY HỌC CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP CHO SINH VIÊN SƯ PHẠM
HÓA HỌC
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề về dạy học chủ đề tích hợp và việc phát triển năng
lực dạy học tích hợp cho sinh viên sư phạm hóa học
1.1.1. Các nghiên cứu về dạy học tích hợp và dạy học chủ đề tích hợp
1.1.1.1. Các nghiên cứu trên thế giới
Khái niệm tích hợp trong chương trình DH đã có từ khá lâu trong các nền GD
trên thế giới. Nhiều nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng trong các bài viết của nhà triết học
Herbert Spencer (1820-1903) đã có nhắc đến một khung chương trình DH trung tâm
tích hợp nhiều chủ đề môn học. Theo tài liệu [37], từ năm 1935 trong các tài liệu công
bố của Hội đồng quốc gia GV dạy tiếng Anh của Mỹ đã đề xuất “đưa các tài liệu có

thông qua các chủ đề: Giới thiệu về khoa học; Sự duy trì và phát triển của cuộc sống; Vật
chất trong tự nhiên; Năng lượng trong cuộc sống; Cân bằng và quản lí môi


7
trường; Khám phá không gian và thiên văn học; Lực và chuyển động; Công nghệ và
phát triển công nghệ xã hội [64], [73].
Những công trình nghiên cứu trên cho thấy DHTH và DH CĐTH đang là một
xu hướng DH được nhiều nước trên thế giới quan tâm và thực hiện. Trong chương
trình cải cách GD của một số nước, quan điểm tích hợp được ghi rõ trong chương
trình như là một yêu cầu bắt buộc vì đó là một bước chuyển từ cách tiếp cận nội dung
sang tiếp cận NL để đào tạo được con người vừa có đủ tri thức, vừa biết hành động
một cách năng động, sáng tạo khi giải quyết các vấn đề trong thực tiễn cuộc sống.
Về GD STEM – một cách tiếp cận tích hợp, trong những năm đầu thế kỉ XXI, việc
cải cách DH khoa học ở Úc, Canada, Trung Quốc, Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan,
Vương quốc Anh và đặc biệt là Mĩ đã chú ý đến mối liên hệ giữa khoa học, công nghệ, kĩ
thuật và toán học. Dạy khoa học theo hướng liên ngành, trong đó khoa học tích hợp với
công nghệ, kĩ thuật và toán để giúp HS khám phá và giải quyết các vấn đề thực tiễn của
đời sống từ đó một cách tiếp cận tích hợp trong quá trình học ra đời đó chính là GD
STEM [9]. Thuật ngữ STEM được lần đầu tiên giới thiệu bởi Quỹ Khoa học Mĩ vào năm
2001, đến năm 2009 trong một bài diễn văn về “GD để đổi mới” tại Nhà trắng tổng thống
Barack Obama đã tuyên bố “Hãy tái khẳng định và làm mạnh mẽ hơn nữa vai trò của
nước Mỹ đối với các phát minh khoa học và công nghệ trên thế giới. Hãy xem GD STEM
là ưu tiên hàng đầu của nước Mỹ trong thập niên tới”[37]. Từ 2009 đến nay, đã có nhiều
công trình nghiên cứu về DHTH STEM được thực hiện ở nhiều nước trên thế giới. Theo
thống kê của Josh Brown - Trường ĐH Illinois giai đoạn 2007 - 2010 tại Mĩ có khoảng 60
bài báo khoa học liên quan trực tiếp đến GD STEM được xuất bản từ 8 tạp chí nổi tiếng
trong lĩnh vực GD của Mĩ [101]. Với mục đích nghiên cứu về xu hướng GD STEM, YuanChung Yu và cộng sự [127] đã tập hợp và phân tích các tài liệu về GD STEM trong cơ sở
dữ liệu ISI giai đoạn từ 1992 - 2013 cho thấy: từ năm 2008 xu hướng nghiên cứu về GD
STEM phát triển rất mạnh, trong năm 2008 có khoảng 15 bài báo thì đến năm 2013 số

lí lớp 4, 5 [79]. Ở bậc trung học cơ sở (THCS), việc nghiên cứu tích hợp đã được thực
hiện vào năm 1997 trong các đề tài, dự án nghiên cứu như: đề tài khoa học cấp Bộ B9112-37 [92], dự án phát triển GD THCS do GS.TSKH Nguyễn Cương, PGS.TS Vũ Quang,
PGS.TS Nguyễn Quang Vinh, TS. Đoàn Duy Hinh, TS. Cao Thị Thặng [29] nghiên cứu và
xây dựng môn học mới có tên “Khoa học tự nhiên” là sự tích hợp của ba môn học riêng rẽ
Vật lí, Hóa học, Sinh học và xây dựng môn Sử – Địa từ các môn Lịch sử, Địa lí và môn
Ngữ văn trên cơ sở kết hợp chặt chẽ giữa việc DH ba phân môn: Tiếng Việt, Văn học,
Làm văn [79]. Trong kết quả nghiên cứu của các đề tài cấp Bộ B98- 49- 65 (2001) do tác
giả Nguyễn Minh Phương (chủ nhiệm đề tài) [65] đã triển khai xây dựng các CĐTH
KHTN và khoa học xã hội và DH các chủ đề này trong các môn trong đó có môn Hóa học
tại một số trường THCS ở Hà Nội. Tuy nhiên, các công trình chưa đưa ra khái niệm
DHTH mà mới thể hiện DHTH ở các chủ đề như “Sự biến đổi quanh ta” và hướng dẫn
DH các CĐTH do các cán bộ nghiên cứu ở 3 môn thực hiện và các GV Vật lí, Hóa học,
Sinh học dạy theo tài liệu hướng dẫn, chú ý phát triển kĩ năng (KN) tiến trình khoa học
cho HS. Năm 2003, nhóm tác giả Cao Thị Thặng, Nguyễn Thúy Hồng đã thực hiện đề tài
cấp Viện C12 của Viện KHGD về “Nghiên cứu xu hướng tính hợp một số môn KHTN khoa học xã hội trong nhà trường phổ thông ở một số nước trên thế giới” [79] góp phần
làm sáng tỏ khái niệm tích hợp môn học, các mức độ tích hợp và nghiên cứu xu thế tích
hợp môn KHTN, môn khoa học xã hội và môn Tiếng ở các cấp học, bậc học ở một số


9
nước trên thế giới từ đó đề xuất định hướng vận dụng quan điểm tiếp cận tích hợp vào
việc xây dựng chương trình các môn KHTN và Khoa học xã hội, Tiếng Việt, Ngữ văn
trong trường phổ thông Việt Nam trước mắt và lâu dài.
Từ năm 2010, để chuẩn bị cho việc xây dựng chương trình GDPT sau năm 2015, có
nhiều công trình nghiên cứu của các tác giả như: tác giả Cao Thị Thặng đã có các công trình
nghiên cứu như bài báo (2010) về xây dựng CĐTH liên môn Vật lí, Hóa học, Sinh học và DH
theo dự án ở trường THCS thực nghiệm [74], đề tài khoa học công nghệ cấp Bộ (2011) “Vận
dụng quan điểm tích hợp trong việc phát triển chương trình GDPT giai đoạn sau 2015” [75],
bài báo "Một số ý kiến đề xuất về định hướng phát triển chương trình môn hóa học sau 2015
ở Việt Nam" [76] và “Một số vấn đề về đào tạo giáo viên dạy học tích hợp môn Khoa học ở

nghiên cứu của các tác giả như: bài báo “DHTH nhằm phát triển NL vận dụng kiến
thức vào thực tiễn cho HS” của tác giả Trần Trung Ninh, Phạm Thị Kim Chung [60];
“DHTH KHTN cho HS THPT thông qua chủ đề hiệu ứng nhà kính theo định hướng
phát triển NL khoa học” của nhóm tác giả Đặng Thị Thuận An, Trần Trung Ninh [2];
“Nguyên tắc, quy trình xây dựng CĐTH trong môn KHTN ở trường THCS” của nhóm
tác giả Đào Thị Việt Anh, Chu Văn Tiềm [4] và một số tác giả khác như Vũ Thị Hiền,
Hà Thị Lan Hương, Phạm Thị Bình, Đỗ Thị Quỳnh Mai, Bùi Thị Thủy, Phạm Thị Kim
Giang… đã nghiên cứu về thực trạng DHTH ở trường THPT, đề xuất giải pháp và xây
dựng các CĐTH liên môn trong DH hóa học. Luận án tiến sĩ của tác giả Chu Văn Tiềm
(2019) [88] đã đề xuất bổ sung nguyên tắc và quy trình xây dựng CĐTH trong DH hoá
học ở trường THCS, xây dựng 11 CĐTH KHTN trong môn Hoá học ở trường THCS
và 50 bài tập có nội dung gắn với thực tiễn. Đây là những công trình nghiên cứu về
DHTH và DH CĐTH để phát triển NL của HS, các nghiên cứu này đều cho thấy
DHTH có thể phát triển NL của HS và khi DH một CĐTH có thể bồi dưỡng, nâng cao
một số NL của HS. Như vậy, ở Việt Nam việc xây dựng chương trình DH theo tư tưởng
tích hợp, nghiên cứu và triển khai DHTH và DH CĐTH ở các bậc học, cấp học với
các mức độ khác nhau đã được nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu.
Về nghiên cứu và triển khai GD STEM ở Việt Nam, từ năm học 2016-2017, GD
STEM đã được triển khai trong dự án thí điểm “Áp dụng phương pháp tiếp cận STEM của
Anh vào bối cảnh Việt Nam” của Hội đồng Anh và Bộ GD&ĐT đã triển khai ở 15 trường
THCS, THPT ở 5 tỉnh thành phía bắc với mục tiêu xây dựng NL, áp dụng cách tiếp cận
STEM cho GV và xây dựng SGK, đổi mới SGK, hình thức, PPDH theo định hướng GD
STEM. Gần đây, đã có một số chỉ thị và quyết định của Thủ tướng Chính phủ như chỉ thị
số 16/CT-TTg ngày 04/05/2017 [84] và Quyết định số 522/QĐ-TTg ngày 14/05/2018
0
yêu cầu tăng cường NL tiếp cận cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4, thúc đẩy
triển khai GD về khoa học, công nghệ, kĩ thuật và toán học trong chương trình GDPT.
Trong chương trình GDPT ban hành năm 2018 [16], GD STEM đã chính thức được đưa
vào chương trình và được thể hiện cụ thể trong từng môn học như Toán, KHTN, Vật lí,
Hóa học, Sinh học, Công nghệ, Tin học ở các cấp học, bậc học. Hiện nay, đã có một số