B
TR

GIÁO D C VÀ ÀO T O
NG
I H C KINH T TP.HCM
----------------

Lể QUANG TI N

HOÀN THI N CÔNG TÁC QU N Lụ R I RO
TệN D NG
I V I DOANH NGHI P V A VÀ
NH T I NGỂN HÀNG TH
NG M I C
PH N Á CHỂU

LU N V N TH C S KINH T

TP. H Chí Minh - N m 2012


B
TR

GIÁO D C VÀ ÀO T O
NG
I H C KINH T TP.HCM
----------------

Lể QUANG TI N


c; đ

c

đ ng t i trên các t p chí, báo chí, các website h p pháp. Các gi i pháp, ki n
ngh là c a cá nhân tôi rút ra t quá trình nghiên c u lỦ lu n và th c ti n.
Tp. H Chí Minh, ngày 12 tháng 07 n m 2012
Ng

i cam đoan

Lê Quang Ti n


i

M CL C
------------Trang ph bìa
L i cam đoan
M cl c
Danh m c các t vi t t t
Danh m c các b ng, bi u
L IM
CH

U .................................................................................................... 1
NG I : Lụ LU N CHUNG V

Lụ R I RO TệN D NG

1.2.2 Công tác qu n lỦ r i ro tín d ng t i NHTM ............................ 15
1.2.2.1 Khái ni m ................................................................... 15


ii

1.2.2.2 Nhi m v c a công tác qu n lỦ r i ro tín d ng .......... 15
1.2.2.3 S

c n thi t ph i qu n lỦ r i ro tín d ng đ i v i

DNVVN ..................................................................... 16
1.2.2.4 Qui trình qu n lý r i ro tín d ng (theo Basel 2) ........ 16
1.2.2.5 Nguyên t c Basel v qu n lỦ r i ro tín d ng .............. 20
1.3

KINH NGHI M C A M T S

N

C V QU N Lụ R I RO

TệN D NG ......................................................................................... 20
1.3.1 Bài h c kinh nghi m t các ngân hàng Hàn Qu c .................. 20
1.3.2 Bài h c kinh nghi m t

02 ngân hàng Thái Lan : Siam

Commercial Bank (SCB) và Kasikorn bank ............................ 21
1.3.3 Bài h c kinh nghi m v qu n lỦ r i ro tín d ng đ i v i NHTM

2.2.2 Ho t đ ng tín d ng giai đo n 2008-2011 ................................ 29
2.2.3 Th c tr ng cho vay các DNVVN............................................. 30
2.2.3.1 Tình hình cho vay các DNVVN qua các n m ........... 30
2.2.3.2 Tình hình tài tr DNVVN thông qua các ch

ng trình


iii

h p tác ........................................................................ 32
2.2.3.3 Tình hình n x u khi cho vay các DNVVN............... 36
2.2.4 Công tác qu n lý r i ro tín d ng đ i v i DNVVN t i
NHTMCP Á Châu.................................................................... 38
2.2.4.1 C c u t ch c ho t đ ng tín d ng ............................ 38
2.2.4.2 Chính sách tín d ng.................................................... 40
2.2.4.3 H th ng x p h ng tín d ng doanh nghi p n i b ..... 41
2.2.4.4 Các gi i h n trong ho t đ ng tín d ng c a ngân hàng
và khách hàng............................................................. 43
2.2.4.5 Công tác ki m tra, ki m soát n i b .......................... 44
2.2.4.6 H th ng thông tin ngân hàng .................................... 44
2.2.4.7 Chính sách tài s n đ m b o ........................................ 45
2.2.5 Nh ng thành t u đ t đ

c ....................................................... 46

2.2.6 Nh ng t n t i trong công tác QLRRTD đ i v i DNVVN t i
NHTMCP Á Châu.................................................................... 47
2.2.7 Nguyên nhân d n đ n nh ng t n t i trong công tác QLRRTD
đ i v i DNVVN t i NHTMCP Á Châu ................................... 49


ng trình hành đ ng u tiên ........................................ 57

GI I PHÁP HOÀN THI N CÔNG TÁC QU N Lụ R I RO
TệN D NG

I V I DNVVN T I ACB....................................... 58

3.2.1 Xây d ng và th c hi n chính sách tín d ng phù h p .............. 58
3.2.1.1 Chính sách khách hàng .............................................. 58
3.2.1.2 Xây d ng và đi u ch nh danh m c cho vay phù h p
t ng th i k .............................................................................. 60
3.2.1.3 Chính sách s n ph m tín d ng ................................... 60
3.2.1.4 Chính sách tài s n đ m b o........................................ 61
3.2.1.5 Chính sách lưi su t, phí .............................................. 62
3.2.2 Hoàn thi n và tuân th nghiêm ng t quy trình cho vay ........... 62
3.2.2.1 Giai đo n ti p nh n h s ........................................... 62
3.2.2.2 Giai đo n th m đ nh h s vay v n ............................ 63
3.2.2.3 Giai đo n quy t đ nh cho vay .................................... 64
3.2.2.4 Giai đo n ki m tra sau cho vay .................................. 65
3.2.3 Gi i pháp x lỦ n có v n đ và x lỦ t n th t tín d ng .......... 66
3.2.3.1 Cho vay thêm ............................................................. 66
3.2.3.2 Chuy n n quá h n .................................................... 66
3.2.3.3 X lỦ n có v n đ ..................................................... 66
3.2.3.4 S d ng các công c b o hi m và b o đ m ti n vay . 67
3.2.3.5 Bán n ........................................................................ 67
3.2.3.6 Kh i ki n.................................................................... 68
3.2.4 Hoàn thi n và nâng c p h th ng x p h ng tín d ng doanh
nghi p n i b hi n hành ........................................................... 68
3.2.5 Hoàn thi n và phát tri n h t ng công ngh thông tin ............. 69


C ..................... 75

QUAN QU N Lụ NHÀ N

C78

NG III ............................................................................. 80

PH N K T LU N ........................................................................................ 81
TÀI LI U THAM KH O
PH L C


vi

DANH M C CÁC T

VI T T T

Ti ng Vi t
BCS&QLTD

Ban chính sách và qu n lỦ tín
d ng

BCTC

Báo cáo tài chính


Khách hàng

KHCN

Khách hàng Cá nhân

KHDN

Khách hàng Doanh nghi p

Khu v c HCM

Khu v c H Chí Minh

NH

Ngân hàng

NHNN

Ngân hàng Nhà n

NHTM

Ngân hàng Th

ng m i

NHTMCP


TD

Tín d ng

c

c

c


vii

TP.HCM

Thành ph H Chí Minh

TSB

Tài s n b o đ m

VN

Vi t Nam

Ti ng Anh
ACB

Asia Commercial Bank


Ch

EU

European Union

Liên minh Châu Âu

L/C

Letter of Credit

Th tín d ng

ROA

Return on Asset

Su t sinh l i trên tài s n

ROE

Return on Equity

Su t sinh l i trên v n ch s h u

TCBS

Total Core Banking
Solution


B ng 2.2

: T ng ngu n v n huy đ ng qua các n m

B ng 2.3

: Huy đ ng v n theo lo i hình khách hàng

B ng 2.4

: Tình hình d n tín d ng qua các n m

B ng 2.5

: Phân lo i n qua các n m

B ng 2.6

: Tình hình cho vay DNVVN qua các n m

B ng 2.7

: D n cho vay DNVVN theo ngành ngh

B ng 2.8

: Tình hình tài tr các DNVVN t các ch

B ng 2.9

ng m i

(NHTM), chi m t tr ng l n kho ng 70% ho t đ ng kinh doanh c a NHTM.
Theo đó r i ro trong ho t đ ng kinh doanh ngân hàng t p trung ch y u vào
l nh v c tín d ng. Trong xu th toàn c u hóa và h i nh p qu c t , nguy c và
m c đ r i ro ngày càng t ng lên v i nh ng bi u hi n h t s c đa d ng và ph c
t p. Do đó đ đ m b o an toàn tài chính, nâng cao n ng l c c nh tranh, đòi h i
NHTM ph i có ph

ng pháp qu n lỦ t t r i ro tín d ng.

DNVVN đư và đang đóng góp m t vai trò quan tr ng trong s phát tri n
kinh t - xư h i c a Vi t Nam. Vi c phát tri n DNVVN là m t trong nh ng
m c tiêu và chính sách kinh t mà chính ph Vi t Nam đư đ t ra. Khách hàng
DNVVN là khách hàng ch đ o c a ACB hi n t i c ng nh trong th i gian t i.
Hi n nay, d

i tác đ ng c a tình hình suy thoái kinh t toàn c u c ng v i

tác đ ng c a chính sách th t ch t ti n t c a NHNN, ho t đ ng c a đa ph n các
DNVVN g p khó kh n và thua l , nh h
các NHTM. N x u có xu h

ng l n đ n ch t l

ng tín d ng c a

ng gia t ng và d ki n trong th i gian t i r i ro

tín d ng v n tác đ ng m nh m đ n ho t đ ng ngân hàng và n n kinh t , nên


trong cho vay đ i v i khách hàng DNVVN t i NHTMCP Á Châu.
Ph m vi nghiên c u : Các ho t đ ng kinh doanh, đ c bi t là công tác qu n
lỦ r i ro tín d ng đ i v i khách hàng DNVVN trong 4 n m tr l i đây. Tuy
nhiên, ho t đ ng tín d ng c a ACB ch y u là cho vay (chi m g n 90% ho t
đ ng tín d ng) nên ph m vi đ tài ch t p trung nghiên c u các r i ro trong quá
trình cho vay c a ho t đ ng tín d ng.
4. Ph

ng pháp nghiên c u:

S d ng ph

ng pháp nghiên c u th ng kê, so sánh, phân tích, …, có

tham kh o Ủ ki n ph n bi n c a các chuyên gia trong l nh v c ngân hàng, cán
b qu n lỦ, đi u hành có liên quan đ hoàn thi n gi i pháp.
5. K t c u c a lu n v n:
Ngoài ph n m đ u và ph n k t lu n, lu n v n đ

c chia làm 3 ch

ng,

c th :
Ch

ng 1: LỦ lu n chung v r i ro tín d ng và qu n lỦ r i ro tín d ng đ i

v i DNVVN t i các NHTM.


i đi vay và ng

n, quan h s d ng v n l n nhau gi a

i cho vay d a trên nguyên t c hoàn tr , kèm theo l i t c

khi đ n h n. Tín d ng có th hi u m t cách đ n gi n là m t quan h giao d ch
gi a hai ch th , trong đó m t bên chuy n giao quy n s d ng ti n ho c tài s n
cho bên kia b ng nhi u hình th c nh : cho vay, bán ch u hàng hóa, chi t kh u,
b o lưnh,… đ

c s d ng trong m t th i gian nh t đ nh và theo m t s đi u

ki n nh t đ nh nào đó đư th a thu n.
Tín d ng ngơn hƠng (sau đây g i t t là tín d ng) là quan h chuy n
nh

ng quy n s d ng v n t ngân hàng cho khách hàng trong m t th i gian

nh t đ nh v i m t chi phí nh t đ nh.
1.1.2 Khái ni m v r i ro tín d ng
Theo

y ban Basel thì RRTD là kh n ng mà khách hàng vay ho c bên

đ i tác không th c hi n đ

c các ngh a v c a mình theo nh ng đi u kho n đư



Hình 1.1 : Nh ng khó kh n và thi t h i khi x y ra RRTD
N u d a trên nguyên nhân phát sinh r i ro thì r i ro tín d ng bao g m
r i ro danh m c và r i ro giao d ch :
R i ro danh m c : nguyên nhân phát sinh là do nh ng h n ch trong qu n lỦ
danh m c cho vay c a ngân hàng, đ

c phân chia thành r i ro n i t i và r i ro

t p trung
R i ro n i t i: xu t phát t các y u t , các đ c đi m riêng có, mang tính


5

riêng bi t bên trong c a m i ch th đi vay ho c ngành, l nh v c kinh t . Nó
xu t phát t đ c đi m ho t đ ng ho c đ c đi m s d ng v n c a KH vay v n.
R i ro t p trung là tr

ng h p ngân hàng t p trung v n cho vay quá

nhi u đ i v i m t s khách hàng, m t s ngành kinh t , ho c trong cùng m t
khu v c đ a lỦ ho c cùng m t lo i hình cho vay có r i ro cao.
R i ro giao d ch: nguyên nhân phát sinh là do nh ng h n ch trong quá
trình giao d ch và xét duy t cho vay, đánh giá khách hàng. R i ro giao d ch có
ba b ph n chính là: r i ro l a ch n, r i ro b o đ m và r i ro nghi p v .
R i ro l a ch n là r i ro có liên quan đ n quá trình đánh giá và phân
tích tín d ng khi ngân hàng l a ch n nh ng ph

ng án cho vay v n có hi u

nh h

ng x u đ n tình hình s n su t kinh doanh

c a doanh nghi p. H n n a, s ho ng lo n c a các NH nh h

ng r t l n đ n

toàn b n n kinh t . Nó làm cho n n kinh t b suy thoái, giá c t ng, s c mua


6

gi m, th t nghi p t ng, xư h i m t n đ nh. Ngoài ra, r i ro tín d ng c ng nh
h

ng đ n n n kinh t th gi i vì ngày nay n n kinh t m i qu c gia đ u ph

thu c vào n n kinh t khu v c và th gi i, ví d đi n hình là kh ng ho ng tài
chính Châu Á và kh ng ho ng tín d ng

M .

1.1.4 D u hi u nh n bi t vƠ nguyên nhân gây ra r i ro tín d ng
Nh n di n r i ro, qua đó có gi i pháp t i u giúp ng n ng a và x lỦ các
kho n cho vay r i ro là khâu quan tr ng, quy t đ nh đ n hi u qu kinh doanh
tín d ng c a ngân hàng. D u hi u nh n bi t RRTD bao g m: d u hi u tài chính
và d u hi u phi tài chính :
D u hi u tài chính: th hi n qua các ch tiêu đ


Nhóm các d u hi u phát sinh r i ro t phía khách hàng: trì hoãn cung
c p thông tin, gây tr ng i cho vi c ki m tra đ nh k , đ ngh gia h n n , đi u
ch nh k h n tr n thi u c n c thuy t ph c, chây trong vi c tr n .
Nhóm d u hi u liên quan đ n giao d ch ngân hàng: nh ng thay đ i b t
th

ng trong tài kho n ti n g i thanh toán, có d u hi u tìm ki m ngu n tài tr

b t th

ng, ch m thanh toán n g c và lưi cho ngân hàng, ….
Nhóm d u hi u liên quan đ n ho t đ ng kinh doanh, tình hình tài


7

chính và ph

ng pháp qu n lý c a khách hàng: khó kh n trong vi c phát tri n

s n ph m, s n ph m có tính th i v cao, phát sinh chi phí b t th
c c u t ch c, thuyên chuy n nhân viên quá th

ng, thay đ i

ng xuyên, ch y theo trào l u,

v n đ th hi u, ….
Nhóm d u hi u phát sinh t chính sách tín d ng c a ngân hàng: đánh
giá và phân lo i không chính xác r i ro khách hàng, d u hi u che gi u n có

c thay đ i; nguyên nhân b t kh kháng (h a ho n, thiên tai, chi n tranh, …)
Nhóm nguyên nhân t phía b o đ m tín d ng: Giá tài s n th ch p, c m

c bi n đ ng nhi u, khó đ nh giá, tài s n mang tính chuyên d ng, tính kh m i
th p, tranh ch p v pháp lỦ ho c b o lưnh bên th ba có v n đ nh m t kh
n ng tài chính, tài s n gi m giá tr , thay đ i hi n tr ng, ….


8

1.2 QU N Lụ R I RO TệN D NG

I V I DNVVN

1.2.1 T ng quan v DNVVN
1.2.1.1 Khái ni m DNVVN
Tiêu chí đ x p lo i DNVVN t i VN c a HSBC là DN có doanh thu
m tn md

i 10 tri u USD, có v n t 2 tri u USD tr xu ng.

Theo u ban chu n m c k toán qu c t (FASB) đ nh ngh a DNVVN có
kho ng 50 nhân viên và doanh thu hàng n m kho ng 10 tri u euro, th c t đa
s trên d

i 10 nhân viên, không có b ph n theo dõi tuân th chu n m c báo

cáo tài chính.
Theo Ngh đ nh 56/2009/CP-N , ngày 30/06/2009: DNVVN là c s
kinh doanh đư đ ng kỦ kinh doanh theo quy đ nh pháp lu t, đ

i tr

xu ng
10 ng

i tr

xu ng
10 ng

i tr

xu ng

DN nh

DN v a

T ng

S lao

T ng ngu n

S lao

ngu n v n

đ ng


200 ng

i

đ ng đ n

ng

iđ n

100 t đ ng

300 ng

t trên 20 t

t trên 200

đ ng đ n

ng

i

iđ n

100 t đ ng

300 ng



ng, trong quá trình th c


9

hi n các bi n pháp, ch

ng trình tr giúp có th linh ho t áp d ng đ ng th i c

hai tiêu chí v n và lao đ ng ho c m t trong hai tiêu chí trên.
1.2.1.2

c đi m c a DNVVN

T n t i vƠ phát tri n
nh : th

h u h t các l nh v c, các thƠnh ph n kinh t

ng m i, d ch v , công nghi p, nông nghi p,… và ho t đ ng d

i

m i hình th c nh : DNNN, DN t nhân, công ty c ph n, công ty trách nhi m
h u h n, DN có v n đ u t n

c ngoài,….

Có tính n ng đ ng cao và r t nh y c m tr


ng

ng, công tác ti p th hình

nh còn kém hi u qu , làm cho các m t hàng s n xu t ra khó tiêu th tên th
tr

ng d n đ n h n ch kh n ng chi m l nh th tr

ng và gi m kh n ng c nh

tranh.
Trình đ lao đ ng vƠ n ng l c qu n lỦ còn th p : trình đ và tay ngh
c a ng

i lao đ ng, đ i ng qu n lỦ trong các DNVVN c ng là m t v n đ

b c xúc hi n nay. L c l

ng lao đ ng ch y u là lao đ ng ph thông, ít đ

đào t o tay ngh và thi u k n ng đ ng th i c ng ít đ

c

c ch DN quan tâm đào


10

c hi n nay.

Bình quân trong giai đo n 2001 đ n 2006, s doanh nghi p t ng 22%/n m,
s v n t ng trên 49%/n m. Các DNVVN t o công n vi c làm cho g n 3 tri u
lao đ ng, đóng góp h n 40% GDP, chi m t tr ng 29% t ng kim ng ch xu t
kh u c a c n

c, đóng góp g n 15% t ng thu ngân sách Nhà n

n n m 2007, c n

c có trên 320,000 DNVVN - đa s là DN dân doanh

trong đó kho ng 31% ho t đ ng trong l nh v c công nghi p và th
S l

c.
ng m i.

ng thành l p m i riêng trong n m 2010 đư đ t g n 90.000 doanh

nghi p, t ng 5,5% so v i 2009 (t ng v n đ ng kỦ là 545.000 t đ ng, bình
quân m i doanh nghi p có v n 6 t ). Tính chung đ n h t n m 2010, c n
544.394 doanh nghi p đ ng kỦ kinh doanh, v

t m c tiêu đã đ

c có

c Chính ph

ng doanh nghi p m i thành l p, trong đó, đ nh

cao là n m 2009 v i g n 85.000 doanh nghi p thì t 2010 tr đi xu h
có d u hi u gi m l i.

nh đi m là 9 tháng đ u n m 2011, s l

ng này

ng DNVVN

thành l p m i c ng gi m đi đáng k .
Bên c nh vi c gi m v l

ng đ ng kỦ m i, s l

ng các DN gi i th ,

ng ng ho t đ ng/gi i th không chính th c tính đ n h t tháng 9/2011 c ng lên
t i 160.930 doanh nghi p. Hi n nay, s l

ng DN đang t n t i là 445.970 DN.

Th ng kê c a T ng c c Th ng kê c ng cho th y, t c đ gi i th và ng ng ho t
đ ng c a DN trong 2 n m 2009 và 2010 g n g p đôi so v i nh ng n m tr
i u đáng nói là ph n l n đ i t

c.

ng DN phá s n r i vào quy mô nh và v a.

đ y nhanh t c đ phát tri n DNVVN c v quy mô và ch t l

ng.

Ngh đ nh 56/2009/CP-N , ngày 30/06/2009 và Ngh quy t s 22/NQ-CP
c a Chính ph . Chính ph đ a ra 6 bi n pháp l n h tr các DNVVN : H

ng

d n xây d ng k ho ch, ch

ng

ng trình tr giúp phát tri n DNVVN; T ng c

kh n ng ti p c n ngu n v n tín d ng và huy đ ng các ngu n l c h tr tài
chính cho DNVVN; Tháo g khó kh n v m t b ng s n xu t; H tr nâng cao


12

n ng l c c nh tranh cho các DNVVN;

y m nh th c hi n m t s gi i pháp

c i cách th t c hành chính t o thu n l i cho DNVVN; Xây d ng và c ng c
h th ng tr giúp phát tri n DNVVN. Ngoài ra, còn có m t s chính sách tài
chính u đưi khác nh dưn vi c n p thu , …
Lu t doanh nghi p và lu t đ u t


h tr r t l n t các thành viên trong gia đình c ng nh h tr l n nhau v
nhi u m t nh v v n, kinh nghi m, thông tin đ i v i các DN ho t đ ng trong
cùng ngành ngh , cùng đ a ph

ng.

B máy t ch c g n nh , tính n ng đ ng và linh ho t cao nên các DNVVN
ti t ki m đ

c chi phí, nhanh chóng đ a ra các quy t đ nh kinh doanh k p th i,

t n d ng đ

c c h i kinh doanh. Các DNVVN d dàng chuy n đ i ph

s n xu t kinh doanh và m t hàng kinh doanh phù h p v i th tr
th i đi m h n so v i các DN l n.

ng án

ng vào t ng


13

DNVVN đa ph n là các DN ngoài qu c doanh, các DN này s d ng ngu n
v n c a mình có ch n l c và hi u qu h n so v i các DNNN, góp ph n t ng
thêm uy tín, làm cho các ngân hàng m nh d n đ u t v n nhi u h n cho lo i
hình DN này.
1.2.1.6 Nh ng khó kh n, h n ch

ng đ

c r i ro c a

ho t đ ng kinh doanh.
V k thu t vƠ công ngh , d

i 10% s DNVVN có công ngh , thi t b

tiên ti n, còn l i trên 90% đang s d ng công ngh trung bình ho c l c h u,
m c đ đ u t đ i m i công ngh th p, do đó s c c nh tranh s n ph m y u,
nh h

ng đ n vi c s d ng tài nguyên (nguyên nhiên v t li u, n ng l

và b o v môi tr

ng. S tham gia và th h

ng, …)

ng c a DNVVN đ i v i các d ch

v đào t o v qu n lý, t v n tài chính, k toán, thu , t v n qu n lỦ, ng d ng
công ngh thông tin, … còn r t h n ch . N ng l c ti p c n và chi m l nh th
tr

ng, nh t là nh ng th tr

ng ngoài n

ho c là có ngu n l c h n ch , ho c ch a chu n b đ ti p c n các ngu n l c
phân b b i Chính ph đ phát tri n các ngành, ngh và l nh v c u tiên.
Nh ng v n đ mƠ các DNVVN ph i đ i m t trong v n đ xu t nh p
kh u, g m:
Vi c ti p c n v i h n ng ch xu t - nh p kh u b h n ch và trên th c t
các DNNN v n giành đ
- nh p kh u đ

cs

m rà; thu xu t

c áp d ng tùy ti n do h th ng mư thu ch a chu n.

Thi u thông tin v th tr
thi u m ng l

u tiên. Th t c h i quan còn r

ng c a đ i tác, v khách hàng n

c ngoài và

i marketing.

Tín d ng xu t kh u và b o hi m xu t kh u không đáp ng đ

c yêu c u

c a các doanh nghi p.