Những vấn đề lý luận chung về hiệu quả sản xuất kinh doanh
1.1. Bản chất của hiệu quả sản suất kinh doanh
1.1.1. Khái niệm
Hiệu quả sản xuất kinh doanh là phạm trù kinh tế thể hiện sự phát
triển kinh tế theo chiều sâu, phản ánh trình độ khai thác nguồn lực trong
quá trình tái sản xuất của đơn vị cơ sở. Nguồn lực ở đây bao gồm 3 yếu
tố lao động, vốn và đất đai.
Quan điểm 1: Hiệu quả kinh tế là biểu hiện của kết quả sản xuất
bao gồm : số lượng sản phẩm, GO, GDP, VA, lợi nhuận….
Quan điểm 2: Hiệu quả kinh tế là đại lượng được xác định bằng
cách so sánh giữa kết quả sản xuất kinh doanh với chi phí bỏ ra để đạt
được kết quả đó. Hay nói cách khác hiệu quả kinh tế là đại lượng so
sánh giữa kết quả đầu ra so với chi phí đầu vào.
Quan điểm 3: Hiệu quả kinh tế là quan hệ tỉ lệ giữa phần tăng thêm
của kết quả sản xuất kinh doanh so với phần tăng thêm của chi phí.
Hiện nay chúng ta thường sử dụng quan điểm 2 để tìm hiểu và
đánh giá về hiệu quả kinh tế. Cũng theo quan điểm này ta có 2 cách
hiểu khác nhau về quan hệ so sánh giữa kết quả đầu ra và chi phí đầu
vào, tương ứng là 2 loại chỉ tiêu hiệu quả kinh tế khác nhau:
- Nếu so sánh kết quả đầu ra và chi phí đầu vào bằng phép trừ thì
ta có hiệu quả tuyệt đối:
CPDVKQDRHQKT
−=
- Nếu so sánh kết quả đầu ra và chi phí đầu vào bằng phép chia thì
ta có hiệu quả tương đối:
CPDV
KQDR
HQKT
=
(chỉ tiêu dạng thuận)
hoặc

CP
KQ
H
=

- Hiệu quả dạng nghịch:
KQ
CP
H =
Theo phạm vi tính các chỉ tiêu:
- Hiệu quả đầy đủ (hiệu quả toàn phần): được tính chung cho toàn
bộ kết quả và toàn bộ chi phí của tổng nguồn lực hoặc của từng bộ
phận.
- Hiệu quả tăng thêm: được tính cho kết quả tăng thêm và phần đầu
tư tăng thêm.
- Hiệu quả cận biên: dược tính cho đồng đầu tư cuối cùng và kết
quả tăng thêm do đồng đầu tư cuối cùng đem lại. Hiện nay hầu hết các
cơ sở sản xuất chưa tính được chỉ tiêu hiệu quả cận biên.
Theo hình thái biểu hiện bao gồm:
- Hiệu quả ẩn
- Hiệu quả hiện
Hiện nay hầu hết các đơn vị mới chỉ tính toán được các chỉ tiêu
hiệu quả sản xuất kinh doanh dưới dạng hiện (hiệu quả hiện) mà chưa
thể tính toán được hiệu quả ẩn. Nguyên nhân chủ yếu là do không thể
xác định được các thiệt hại ẩn.
1.1.3 Bản chất của hiệu quả sản xuất kinh doanh
Hiệu quả sản xuất kinh doanh là một phạm trù phản ánh mặt lượng
cuả các hoạt động sản xuất kinh doanh, phản ánh trình độ sử dụng các
yếu tố nguồn lực sản xuất. Để hiểu rõ bản chất của hiệu quả sản xuất
kinh doanh ta phải phân biệt rõ phạm trù hiệu quả và phạm trù kết quả: