NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ KẾ TOÁN TIÊU THỤ VÀ
XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH
1.1. Đặc điểm kế toán tiêu thụ và xác định kết quả kinh doanh
Bán hàng là việc chuyển quyền sở hữu về hàng hoá cho khách hàng, đồng
thời doanh nghiệp thu được tiền hàng hoặc có quyền thu tiền hàng . Đó là giai
đoạn cuối cùng của chu trình tuần hoàn vốn trong doanh nghiệp, là quá trình
thực hiện mặt giá trị của hàng hoá. Quá trình bán hàng được thực hiện khi thoả
mãn hai điều kiện sau:
- Có sự chuyển giao hàng hoá cho khách hàng.
- Khách hàng thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán.
* Kết quả bán hàng: Là chỉ tiêu biểu hiện kết quả của chu trình lưu
chuyển hàng hoá. Nó được xác định bằng doanh thu thuần trừ đi các khoản chi
phí bao gồm: giá vốn hàng bán, chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh
nghiệp trong một thời kỳ nhất định.
* Yêu cầu của quá trình bán hàng: Bán hàng là quy trình cuối cùng quyết
định thành công hay thất bại của một doanh nghiệp. Thực hiện tốt quá trình này
sẽ đẩy nhanh tốc độ lưu chuyển vốn, giúp doanh nghiệp thu hồi vốn và thực
hiện tái sản xuất mở rộng. Hơn nữa, hàng hoá tiêu dung nhanh giúp doanh
nghiệp tránh sử dụng những nguồn vốn ít hiệu quả: vốn vay, vốn chiếm dụng
…. Xuất phát từ ý nghĩa đó, mỗi doanh nghiệp phải xây dựng cho mình “Nghệ
thuật bán hàng” riêng phù hợp với đặc điểm kinh doanh của đơn vị. Nhìn chung
các yêu cầu chính trong quá trình quản lý bán hàng mà các doanh nghiệp quản
trị cần quan tâm là:
- Nghiên cứu và áp dụng những phương thức bán hàng hợp lý và quản lý
chặt chẽ từng phương thức đó.
- Quản lý, theo dõi chặt chẽ từng loại hàng hoá bán ra.
- Xây dựng chính sách giá cả hợp lý đối với từng loại hàng hoá.
- Có biện pháp đôn đốc thu hồi nợ đấy đủ, tránh bị chiếm dụng vốn.
Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam số 14 có những mục chính cần xác
định trong quá trình tiêu thụ và xác định kết quả kinh doanh.
- Doanh thu tiêu thụ: Là tổng giá trị của hàng hóa, dịch vụ mà doanh

bán hàng, bảo hành sản phẩm,…)
- Chi phí quản lý doanh nghiệp: Là toàn bộ chi phí liên quan đến hoạt
động quản lý kinh doanh, điều hành chung của toàn DN.
- Thu nhập khác: Là chỉ tiêu phản ánh các khoản thu nhập khác, các
khoản doanh thu ngoài hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
- Chi phí khác: Phản ánh các khoản chi phí của các hoạt động ngoài các
hoạt động SXKD tạo ra doanh thu.
- Chi phí thuế TNDN phải nộp: Là chi phí thuế thu nhập DN hiện hành
phát sinh trong năm của DN.
- Kết quả kinh doanh của DN: Là kết quả cuối cùng của hoạt động sản
xuất kinh doanh và các hoạt động khác sau một thời kỳ nhất định biểu diễn bằng
kết quả Lãi hoặc Lỗ.
* Những phương pháp tiêu thụ sản phẩm như sau:
- Phương thức tiêu thụ trực tiếp: Đơn vị/ cá nhân trực tiếp đến mua hàng.
DN xuất hàng và giao trực tiếp cho người mua, ký nhận đủ số hàng, bên mua đã
thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán thì được xác định là tiêu thụ.
- Phương thức bán hàng chuyển thẳng: Căn cứ vào các hợp đồng đã ký kết,
DN chuyển thẳng hàng hoá, thành phẩm hoàn thành đến địa điểm giao hàng. Số
hàng này được xác nhận là tiêu thụ nếu bên mua chấp nhận thanh toán, thanh
toán..
* Các hình thức thanh toán của bên mua khi chấp nhận mua hàng:
- Thanh toán trực tiếp: Đây là phương thức thanh toán ngay khi khách hàng
nhận được hàng (áp dụng với khách hàng lẻ và không thường xuyên)
- Khách hàng ứng trước: Khách hàng ứng trước một số tiền để đặt mua sản
phẩm hoặc đặt mua theo đơn đặt hàng.
- Mua chịu: là phương thức mà khi mua hàng khách hàng có thể kéo dài
thời gian thanh toán tiền hàng và được công ty chấp nhận. Thường xẩy ra với
khách hàng lâu năm của công ty và mua với số lượng lớn.
- Khách hàng mua chịu: Là phương thức mà khi mua hàng khách hàng có
thể kéo dài thời gian thanh toán tiền hàng và được công ty chấp nhận nhưng thời

dùng của xã hội, thông qua đó đem đến cho người tiêu dùng những sản phẩm,
dịch vụ chất lượng và đem lại lợi nhuận cho DN.
Tiêu thụ có vai trò quan trọng trong việc đáp ứng nhu cầu của người tiêu
dùng.Thông qua công tác tiêu thụ, các đơn vị kinh doanh có thể dự đoán được
nhu cầu tiêu dùng của xã hội và từng loại sản phẩm, dịch vụ phù hợp với thị
hiếu của người tiêu dùng. Từ đó xây dựng các kế hoạch kinh doanh nhằm đạt
hiệu quả cao nhất, góp phần điều hòa cung cầu trong nền kinh tế.
Công tác tiêu thụ là cơ sở để xác định kết quả kinh doanh, nó quyết định
kết quả kinh doanh cao hay thấp. Còn kết quả kinh doanh là căn cứ quan trọng
để đưa ra các quyết định kinh doanh, phản ánh kết quả của quá trình tiêu thụ. Vì
vậy kết quả kinh doanh là mục tiêu cuối cùng của DN còn công tác tiêu thụ là
công cụ để thực hiện mục tiêu đó.
Việc xác định kết quả kinh doanh chính là xác định phần chênh lệch giữa
doanh thu thuần và toàn bộ chi phí bỏ ra. Số chênh lệch được biểu diễn bằng Lãi
hay Lỗ. Xác định đúng kết quả kinh doanh là cơ sở để đánh giá hiệu quả của
hoạt động sản xuất kinh doanh trong một thời kỳ nhất định của doanh nghiệp,
xác định các nghĩa vụ mà doanh nghiệp phải thực hiện với nhà nước, tạo lập các
quỹ tạo điều kiện cho việc tái sản xuất.Việc xác định kết quả kinh doanh còn là
cơ sở để lập báo cáo tài chính, lập kế hoạch cho các kỳ sau, đây cũng là cơ sở để