BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NỘI VỤ

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

PHÙNG THỊ LINH KHANH

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI GIÁO DỤC MẦM NON
TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ CÔNG

HÀ NỘI, 2020


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NỘI VỤ

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

PHÙNG THỊ LINH KHANH

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI GIÁO DỤC MẦM NON
TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Chuyên ngành: Quản lý công
Mã số: 9.34.04.03

LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ CÔNG

năm 2020

TÁC GIẢ LUẬN ÁN


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN
LỜI CẢM ƠN
MỤC LỤC
BẢNG CHỮ CÁI VIẾT TẮT
DANH MỤC BẢNG
DANH MỤC BIỂU ĐỒ
DANH MỤC SƠ ĐỒ
MỞ ĐẦU ................................................................................................................ 1
Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ
TÀI ......................................................................................................................... 9
1.1. Các nghiên cứu về giáo dục mầm non ........................................................ 9
1.1.1. Các nghiên cứu ở nước ngoài .................................................................. 9
1.1.2. Các nghiên cứu ở trong nước................................................................. 10
1.2. Các nghiên cứu về quản lý giáo dục, quản lý nhà nước về giáo dục ....... 12
1.2.1. Sách tham khảo ..................................................................................... 12
1.2.2. Luận án, luận văn .................................................................................. 14
1.2.3. Các bài báo, tạp chí, tham luận hội thảo ................................................ 18
1.3. Các nghiên cứu về quản lý giáo dục mầm non, quản lý nhà nước về giáo
dục mầm non .................................................................................................... 19
1.3.1. Sách tham khảo ..................................................................................... 19
1.3.2. Luận án, luận văn .................................................................................. 19
1.4. Đánh giá các nghiên cứu đã tổng quan và hướng nghiên cứu tiếp theo
của đề tài ........................................................................................................... 23
1.4.1. Những kết quả đạt được của các nghiên cứu đã có ................................ 23

phương trong nước .......................................................................................... 58
2.4.2. Kinh nghiệm quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm non ở một số quốc
gia trên thế giới ............................................................................................... 62
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 .................................................................................... 70
Chương 3: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI GIÁO DỤC
MẦM NON TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI ...................................... 71
3.1. Khái quát điều kiện kinh tế, xã hội của thành phố Hà Nội có ảnh hưởng
đến quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm non ........................................... 71
3.1.1. Những điều kiện thuận lợi ..................................................................... 71


3.1.2. Những khó khăn, thách thức .................................................................. 72
3.2. Khái quát về giáo dục mầm non trên địa bàn thành phố Hà Nội............ 75
3.2.1. Quy mô hệ thống giáo dục mầm non giai đoạn từ năm 2008 đến nay .......... 75
3.2.2. Chất lượng giáo viên mầm non trên địa bàn thành phố Hà Nội .............. 79
3.3. Phân tích thực trạng quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm non trên
địa bàn thành phố Hà Nội hiện nay ................................................................. 82
3.3.1. Ban hành và triển khai các văn bản pháp luật, chương trình, kế hoạch
giáo dục mầm non ....................................................................................... 8283
3.3.2. Tổ chức bộ máy và xây dựng đội ngũ CBCC quản lý nhà nước đối với
giáo dục mầm non ........................................................................................... 90
3.3.3. Huy động và sử dụng nguồn lực phục vụ hoạt động quản lý nhà nước đối
với giáo dục mầm non ................................... Error! Bookmark not defined.94
3.3.4. Thanh tra, kiểm tra trong QLNN đối với giáo dục mầm non ............ 10694
3.4. Đánh giá thực trạng quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm non trên
địa bàn thành phố Hà Nội .......................................................................... 10894
3.4.1. Những thành tựu và nguyên nhân .................................................... 10894
3.4.2. Các hạn chế và nguyên nhân ........................................................... 10994
KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 .............................................................................. 11594
Chương 4 TĂNG CƯỜNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI GIÁO DỤC

PHỤ LỤC 3 .................................................................................................... 16594
PHỤ LỤC 5 .................................................................................................... 18194


BẢNG CHỮ CÁI VIẾT TẮT
Chữ viết tắt

Chữ viết đầy đủ

GDMN

Giáo dục mầm non

GD&ĐT

Giáo dục và Đào tạo

HĐND

Hội đồng nhân dân

PCGD

Phổ cập giáo dục

QLNN

Quản lý nhà nước

THCS


DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1. Số lượng trường mầm non trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn từ
năm học 2008-2009 đến năm học 2018-2019......................................................... 76
Biểu đồ 3.2. Số lượng trẻ mầm non trường công lập và ngoài công lập trên địa bàn
Hà Nội từ năm học 2008-2009 đến năm học 2018-2019 ........................................ 77
Biểu đồ 3.3. Trình độ giáo viên tại các cơ sở giáo dục mầm non công lập trên địa
bàn thành phố Hà Nội năm học 2016-2017 ............................................................ 80
Biểu đồ 3.4. Tổng hợp ý kiến đánh giá tiêu chí về mức độ an toàn đối với học sinh
mầm non tại các cơ sở GDMN trên địa bàn thành phố Hà Nội............................... 81
Biểu đồ 3.5. Đánh giá hiệu quả hoạt động của bộ máy QLNN đối với GDMN trên
địa bàn thành phố Hà Nội .................................................................................. 9994


DANH MỤC SƠ ĐỒ
Sơ đồ 2.1. Hệ thống giáo dục quốc dân ở nước ta theo Luật Giáo dục 2019 ........... 30
Sơ đồ 3.1. Tổ chức bộ máy quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm non thành phố
Hà Nội ................................................................................................................... 91


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Giáo dục là một hoạt động có tính xã hội rộng lớn trong đó nó đóng vai trò
không chỉ nâng cao dân trí mà còn góp phần tạo ra hệ thống giá trị xã hội mới và
trực tiếp cung cấp nguồn nhân lực có trình độ trong việc phát triển kinh tế - xã hội.
Từ thực tiễn phát triển, Đảng và Nhà nước ta luôn nhận thức rõ tầm quan trọng của
công tác giáo dục và xác định một cách đúng đắn mục đích và chính sách phát triển
giáo dục, trong đó coi phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu nhằm năng cao dân
trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài. Nhà nước ưu tiên đầu tư và thu
hút các nguồn đầu tư khác cho giáo dục; chăm lo giáo dục ở tất cả các cấp học; từng

giải pháp khắc phục, tháo gỡ và tạo đà cho một tiến trình thực hiện quản lý nhà
nước có hiệu lực, hiệu quả hơn, hướng đến việc tạo đà phát triển cho giáo dục mầm
non, cởi trói về mặt cơ chế đối với các cơ sở giáo dục mầm non, đặc biệt là các cơ
sở ngoài công lập; tạo tiền đề vững chắc để thực hiện cơ chế tự chủ trong giáo dục;
xây dựng triết lý giáo dục phù hợp định hướng xây dựng con người Việt Nam và
công dân Thủ đô; quy chuẩn hóa các chức danh trong ngành giáo dục gắn với định
lượng chất lượng giáo dục mầm non…
Những kỳ vọng đó so với thực tiễn quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm
non ở Thủ đô Hà Nội cho thấy vẫn còn một khoảng chênh lệch tương đối lớn xuất
phát từ những nguyên nhân khách quan nằm ngoài sự tác động một cách chủ động,
trực tiếp của các cấp chính quyền Thủ đô và cả những nguyên nhân chủ quan do
những hạn chế nội tại trong bộ máy quản lý. Đồng thời, đánh giá một cách khách
quan, hoạt động quản lý nhà nước được tiến hành chủ yếu chỉ dựa vào những quy
định có tính pháp lý mà thiếu hẳn những giá trị tham chiếu khác, những kênh tham
vấn từ các chuyên gia, nhà nghiên cứu, thiếu các nghiên cứu khoa học dẫn đường
trong đó bao gồm cả nghiên cứu lý thuyết thuần túy lẫn nghiên cứu ứng dụng. Việc
đánh giá, tổng kết hoạt động quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm non hiện nay
cũng chưa được thực hiện hiệu quả, thiếu tính khách quan cần thiết, đặc biệt là việc
nhìn thẳng vào các hạn chế, các mặt tiêu cực để có những giải pháp phù hợp.
Thực tiễn, vấn đề nghiên cứu quản lý nhà nước về giáo dục mầm non hiện
nay đã được nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu ở những khía cạnh nhất định
nhưng chưa có công trình nào nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện ở cấp độ

2


luận án tiễn sĩ quản lý nhà nước về giáo dục mầm non trên địa bàn thành phố Hà
Nội ở phương diện khoa học quản lý công.
Xuất phát từ thực tiễn nêu trên, nghiên cứu sinh chọn đề tài “Quản lý nhà
nước đối với giáo dục mầm non trên địa bàn thành phố Hà Nội” làm đề tài luận

đối với giáo dục mầm non, đặc biệt là trên địa bàn thành phố Hà Nội.
+ Luận án tập trung nghiên cứu về quản lý nhà nước đối với GDMN với 5
nội dung cơ bản: 1) Xây dựng, ban hành hệ thống văn bản quản lý nhà nước đối với
giáo dục mầm non; 2) Tổ chức bộ máy quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm non;
3) Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức làm công tác quản lý nhà nước đối với giáo
dục mầm non; 4) Huy động và sử dụng các nguồn lực quản lý nhà nước đối với giáo
dục mầm non; 5) Thanh tra, kiểm tra và giải quyết khiếu nại, tố cáo trong quản lý
nhà nước đối với giáo dục mầm non.
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Làm rõ những vấn đề về lý luận, thực tiễn về quản lý nhà nước về giáo dục
mầm non, đánh giá thực trạng quản lý nhà nước về giáo dục mầm non trên địa bàn
thành phố Hà Nội và đề xuất các quan điểm, giải pháp tăng cường quản lý nhà nước
về giáo dục mầm non trên địa bàn thành phố Hà Nội nhằm nâng cao chất lượng giáo
dục ở bậc học mầm non.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Luận án tập trung giải quyết những nhiệm vụ nghiên cứu chủ yếu sau:
- Tác giả tiến hành khảo cứu các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước
có liên quan đến giáo dục mầm non, QLNN về GDMN, phân tích và chỉ ra những
kết quả mà luận án kế thừa, những nội dung còn chưa đề cập hoặc đã đề cập đến
nhưng chưa nghiên cứu cụ thể, sâu sắc và xác định các vấn đề cần tiếp tục nghiên
cứu.
- Hệ thống lại và phân tích những nội dung về cơ sở khoa học của QLNN đối
với GDMN.
- Đánh giá thực trạng của hoạt động QLNN đối với GDMN của thành phố
Hà Nội; chỉ ra những kết quả đạt được và hạn chế, nguyên nhân hạn chế trong quản
lý nhà nước về giáo dục mầm non.
- Đưa ra một số giải pháp, kiến nghị nhằm tăng cường quản lý nhà nước đối
với giáo dục mầm non trên địa bàn thành phố Hà Nội.
4


5


giáo viên các trường mầm non (gọi chung là viên chức giáo dục); phiếu khảo sát 3
gồm 200 phiếu đối với nhóm cha mẹ học sinh của các trường mầm non.
Chương 4 Luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu tài liệu, hệ thống hóa,
quy nạp và phân tích nhằm làm rõ những nội dung cốt lõi nhất trong hệ thống các
quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về đổi mới hệ thống giáo dục quốc dân,
hoàn thiện quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm non. Đồng thời, sử dụng phương
pháp loại suy, quy nạp, phân tích để xây dựng và làm rõ các giải pháp tăng cường
quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm non trên địa bàn thành phố Hà Nội trong
giai đoạn hiện nay.
5. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu
5.1. Câu hỏi nghiên cứu
Việc nghiên cứu đề tài xuất phát từ việc cố gắng lý giải các câu hỏi nghiên
cứu liên quan đến QLNN đối với GDMN trên địa bàn thành phố Hà Nội. Cụ thể:
- Các nghiên cứu hiện có liên quan đến đề tài được thực hiện ở mức độ nào?
Những nội dung nghiên cứu nào cần được làm rõ hơn?
- Cơ sở khoa học của QLNN đối với GDMN là gì?
- Thực trạng QLNN đối với GDMN hiện nay trên địa bàn thành phố Hà Nội
như thế nào? Có những ưu điểm, hạn chế, nguyên nhân của những hạn chế nào?
- Để tăng cường QLNN đối với GDMN trên địa bàn thành phố Hà Nội cần
dựa trên những quan điểm, giải pháp nào?
5.2. Giả thuyết nghiên cứu
- Giả thuyết 1: Về giáo dục mầm non, QLNN về GDMN đã có một số công
trình nghiên cứu trong và ngoài nước, tuy nhiên nhìn chung các công trình chưa
thực sự toàn diện, hệ thống, do vậy còn nhiều vấn đề về QLNN đối với GDMN từ
khía cạnh lý luận và thực tiễn chưa được nghiên cứu.
- Giả thuyết 2: Nghiên cứu QLNN về GDMN cần phải căn cứ vào cơ sở khoa

7. Kết cấu Luận án
Luận án có bố cục như sau: Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục bảng
biểu, danh mục chữ viết tắt, danh mục công trình, bài báo đã công bố của tác giả và
danh mục tài liệu tham khảo, nội dung Luận án được chia thành 4 chương:
Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài;
Chương 2: Cơ sở khoa học của quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm non;

7


Chương 3: Thực trạng quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm non trên địa
bàn thành phố Hà Nội;
Chương 4: Giải pháp tăng cường quản lý nhà nước đối với giáo dục mầm
non trên địa bàn thành phố Hà Nội.

8


Chương 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

1.1. Các nghiên cứu về giáo dục mầm non
1.1.1. Các nghiên cứu ở nước ngoài
Trong tập 1 của cuốn sách Giáo dục học mẫu giáo

[1]

, tác giả A.I. Xôrơkina

đã phân tích, làm rõ 5 nội dung cơ bản và quan trọng trong hoạt động giáo dục đối

luận và thực tiễn ở phạm vi rộng lớn mà các quốc gia có thể vận dụng. Tuy nhiên
các tác phẩm chưa gắn các nội dung trên vào một quốc gia, một đơn vị hành chính
cụ thể. Do vậy tác giả có thể tiếp thu, vận dụng những lý luận và thực tiễn trong các
9


tác phẩm này vào Việt Nam mà cụ thể là vào hoạt động QLNN về GDMN trên địa
bàn thành phố Hà Nội.
1.1.2. Các nghiên cứu ở trong nước
Trong tập 1 của cuốn sách Giáo dục học mầm non: Những vấn đề lý luận
chung của “giáo dục học mầm non” [2] tác giả Đào Thanh Âm đã làm rõ đối tượng,
nhiệm vụ và phương pháp của giáo dục mầm non; chỉ rõ những nội dung về nghiên
cứu giáo dục và sự phát triển nhân cách; phân tích sơ lược một số tư tưởng giáo dục
trong lịch sử giáo dục thế giới, mục tiêu giáo dục mầm non trong hệ thống giáo dục
quốc dân Việt Nam.
Tác giả Phạm Minh Hạc trong ấn phẩm có tiêu đề Một số vấn đề giáo dục và
khoa học giáo dục

[16]

đã tập hợp các báo cáo khoa học và bài nói tập trung làm

sáng tỏ các vấn đề về vị trí của giáo dục đối với ba cuộc cách mạng đang tiến hành
ở Việt Nam; Đối tượng của giáo dục và khoa học giáo dục; Tính chất và nhiệm vụ
của nhà trường phổ thông; Phát triển giáo dục và xây dựng khoa học giáo dục...
Trong tập đầu tiên của cuốn sách Giáo dục học [15] các tác giả Hà Thế Ngữ,
Đặng Vũ Hoạt đã đề cập tương đối hệ thống những vấn đề chung của giáo dục học;
đối tượng và phương pháp của giáo dục học; mối quan hệ giữa giáo dục và sự phát
triển nhân cách; mục đích, nguyên lý giáo dục và hệ thống giáo dục quốc dân;
những vấn đề chung về lý luận dạy học...

với vai trò, vị trí, yêu cầu của công tác giáo dục ở trường phổ thông. Đồng thời, các
tác giả cũng đề cập đến vai trò của hiệu trưởng trong công tác quản lý và lãnh đạo
nhà trường.
Trong cuốn sách Chương trình chăm sóc giáo dục mẫu giáo và hướng dẫn
thực hiện: 4-5 tuổi

[58]

do hai tác Trần Thị Trọng, Phạm Thị Sửu làm chủ biên đã

tập trung làm rõ những nội dung chương trình và hướng dẫn chăm sóc giáo dục trẻ
mẫu giáo từ 4-5 tuổi như: Chế độ sinh hoạt, chế độ dinh dưỡng, hoạt động vui chơi,
học tập, lao động... Đây là nghiên cứu đặc thù trong lĩnh vực giáo dục học đối với
nhóm đối tượng là trẻ mẫu giáo, cung cấp những hiểu biết có giá trị về đặc tính tâm
lý và các phương pháp giáo dục cơ bản đối với nhóm đối tượng này của hoạt động
giáo dục.
Tác giả Nguyễn Thu Thuỷ trong cuốn sách Giáo dục trẻ mẫu giáo qua
truyện và thơ [56] đã trình bày khả năng tạo ra những tác động tích cực của văn học
trong việc giáo dục trẻ mẫu giáo. Đồng thời, phân tích các phương pháp liên quan
đến kể và đọc truyện cho trẻ mẫu giáo, các phương pháp sử dụng thơ, ca dao và
đồng dao trong quá trình thực hiện các hoạt động giáo dục đối với trẻ mẫu giáo ở
lớp học và tại nhà.
Nghiên cứu các cuốn sách trên đây tác giả thấy rằng GDMN đã được rất
nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu một cách sâu sắc ở nhiều góc độ khác
11


nhau, tuy nhiên đều nặng về lý luận và phạm vi chung, chưa gắn với một địa bàn,
địa phương cụ thể một cách toàn diện, nhất là về công tác QLNN về GDMN. Tiếp
thu lý luận và kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học và các tác phẩm trên đây đã

chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể của các thiết chế trong bộ máy QLNN về
giáo dục, gồm: Bộ GD&ĐT, UBND các cấp, Sở GD&ĐT (cấp tỉnh), Phòng
12


GD&ĐT (cấp huyện). Khi xem xét các chủ thể này, nhóm tác giả đã vô hình chung
loại trừ vai trò của Chính phủ trong việc thống nhất QLNN về giáo dục mà trực tiếp
đề cập đến vai trò cụ thể của các cơ quan khác với tính cách là cơ quan tham mưu
của Chính phủ (Bộ GD&ĐT) và là cơ quan thực hiện phân cấp QLNN về giáo dục
trong phạm vi quản lý cấp địa phương (UBND các cấp).
Phần cuối của Chương 3, cuốn sách đề cập đến nội dung “quản lý dựa vào
nhà trường”, làm rõ nội hàm, các kiểu mô hình quản lý dựa vào nhà trường, các
kiểu quan hệ trong quản lý dựa vào nhà trường. Đây cũng là một nội dung tương đối
quan trọng khi xem xét đến một chủ thể cụ thể trong hoạt động quản lý giáo dục:
các cơ sở giáo dục và đào tạo.
Các chương còn lại của cuốn sách nhấn mạnh đến mô hình tự chủ của các cơ
sở giáo dục và đào tạo, nội dung xã hội hóa và quan hệ đối tác công tư trong giáo
dục… là những nội dung còn tương đối mới mẻ ở Việt Nam.
Tác giả Bùi Minh Hiền trong cuốn sách “Quản lý giáo dục” [20] đã hệ thống
hóa những vấn đề lý luận về quản lý giáo dục, các khái niệm căn bản, đặc trưng,
yêu cầu, các yếu tố chi phối và nội dung của hoạt động quản lý giáo dục. Trên cơ sở
phân tích một số kinh nghiệm có tính quốc tế về quản lý giáo dục, so sánh đối chiếu
với hoạt động quản lý giáo dục trong nước để đúc rút những giá trị tham chiếu cốt
lõi, từ đó xây dựng các giải pháp tăng cường hoạt động quản lý giáo dục Việt Nam
trong xu hướng phát triển.
Các nghiên cứu của tác giả Trần Kiểm cũng đã chỉ ra những nội dung lý luận
và thực tiễn về quản lý giáo dục ở Việt Nam trong những năm qua. Thêm nữa, ông
cũng đưa lại một cách tiếp cận mới (tiếp cận hiện đại) [30] trong quản lý giáo dục, từ
đó lý giải một số nội dung cơ bản, quan trọng định hướng cho hoạt động quản lý
giáo dục trên thực tiễn.

giáo dục đã được các nhà khoa học quan tâm sâu sắc và đi sâu làm rõ, phân tích các
nội dung, phương pháp QLNN về GD. Đây chính là cơ sở để tác giả vận dụng trong
việc đánh giá thực trạng công tác QLNN về GDMN trên địa bàn thành phố Hà Nội,
trên cơ sở đó tác giả mạnh dạn đưa ra các đề xuất, phương pháp tăng cường QLNN
về GDMN trên địa bàn thành phố Hà Nội.
1.2.2. Luận án, luận văn
Trong Luận án tiến sĩ “Nghiên cứu các giải pháp quản lý giáo dục trong môi
trường hội nhập WTO” [14] tác giả Nguyễn Công Giáp đã chỉ ra những yếu tố thuận
lợi và khó khăn đối với giáo dục Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế,
những yêu cầu bức thiết đặt ra đối với hoạt động quản lý giáo dục nhằm mục tiêu
xây dựng nền giáo dục Việt Nam tương xứng với bối cảnh chung của thế giới và
ngang tầm các nhiệm vụ xã hội đặt ra cho ngành giáo dục đào tạo. Tác giả cũng
14