14
Phần II
Phơng pháp tập huấn

Phần này đề cập đến những vấn đề sau đây: các nguyên tắc cơ bản của phơng
pháp tập huấn; vai trò của ngời giảng viên; một số kỹ năng quan trọng của ngời giảng
viên; phẩm chất của ngời giảng viên giỏi; chuẩn bị tổ chức một khoá tập huấn; một vài điểm
cần lu ý khi thực hiện công việc giảng dạy.

1. Các nguyên tắc cơ bản của phơng pháp tập huấn
Các bài giảng trong cuốn giáo trình này đợc xây dựng trên cơ sở ba nguyên tắc sau:
Cùng tham gia
Học hỏi lẫn nhau
Trực quan hoá
Phơng pháp tập huấn cùng tham gia nhằm giúp học viên lớn tuổi tiếp nhận thông
tin hiệu quả nhất bằng cách thu hút họ tham gia tích cực vào quá trình học tập, thay vì thụ
động thu nhận kiến thức. Phơng pháp cùng tham gia thừa nhận những kinh nghiệm, kỹ
năng và ý tởng phong phú, đa dạng của học viên, đồng thời lấy đó làm cơ sở để xây dựng
tiến trình học tập. Phơng pháp này khuyến khích học viên tự xác định nhu cầu và mục tiêu
học tập; thảo luận về cách tiến hành các hoạt động trên lớp; lựa chọn các cách thức phù hợp;
thờng xuyên đánh giá quá trình học tập; cùng chịu trách nhiệm về quá trình cũng nh kết
quả học tập.
Học hỏi lẫn nhau nghĩa là học viên cùng tích cực trao đổi về quan điểm, ý kiến và
kinh nghiệm của mình. Trong quá trình đó, mọi ý kiến hoặc quan điểm đa ra đều đợc tôn
trọng và có giá trị nh nhau. Nhiệm vụ của ngời giảng viên chỉ là hớng dẫn, cung cấp các
kiến thức cơ bản và các bài tập nhằm hỗ trợ học viên nghiên cứu vấn đề, phân tích quan

và cách phân chia trách nhiệm: là chuyên gia hay ngời hớng dẫn. Tuy nhiên, các giảng
viên có thể đảm nhiệm và hoán đổi các vai trò trên nếu cả hai ngời đều có kiến thức chuyên
môn và kỹ năng điều phối nh nhau.

3. Một số kỹ năng quan trọng của ngời giảng viên
Để điều phối thành công một khoá tập huấn, ngời giảng viên cần có một số kỹ năng
quan trọng dới đây:
Xác định các mục tiêu phù hợp: Ngời ta thờng xác định mục tiêu tập huấn trên
cơ sở trả lời các câu hỏi sau:
Khoá tập huấn là nhằm:

Cung cấp thông tin?

Trang bị các kỹ năng mới?

Giải quyết vấn đề? 16

Thay đổi hành vi?

Thuyết phục về một vấn đề nào đó?

Tạo điều kiện cho học viên giải trí?

Khuyến khích học viên hành động/vận dụng kiến thức?
Biên soạn nội dung tập huấn phù hợp: Nội dung tập huấn có quan hệ chặt chẽ với
đề cơng bài giảng và thiết kế chơng trình giảng dạy. Kiến thức có sẵn của học viên
là yếu tố quan trọng để xây dựng nội dung thảo luận và hoạt động tập huấn. Vì vậy,

Nêu rõ mục đích, sự mong đợi hoặc
giải thích các dự định và hành động.

Kết thúc bằng một câu hỏi mới nhằm
khuyến khích học viên tiếp tục t duy
về chủ đề đó.

Câu hỏi cha đúng kỹ thuật

Là câu hỏi mà chỉ cần trả lời có/không.

Là câu hỏi mơ hồ, chung chung, khó
trả lời.

Là câu hỏi trực tiếp dành cho một học
viên nào đó trong lớp, hoặc chỉ các
chuyên gia hay lãnh đạo cơ quan mới
có thể trả lời đợc.

Là câu hỏi đi sâu vào vấn đề riêng t,
cá nhân của một hoặc nhiều học viên.

Là câu hỏi chỉ ra điểm yếu của một cá
nhân.

Chỉ có tính chất xác minh hoặc phê
phán.

dụng một số cách sau:

Đặt câu hỏi đúng kỹ thuật (xem phần gợi ý câu hỏi ở trên),

Chia lớp thành các nhóm nhỏ (tạo cơ hội cho học viên tham gia thảo luận và phát
biểu),

Đa học viên vào các bài tập/tình huống cụ thể để khuyến khích họ tham gia,

Sử dụng các phơng pháp cùng tham gia,

Lu ý và giải quyết vấn đề của học viên,

Xử lý tình huống linh hoạt nhằm đáp ứng các nhu cầu mới của học viên trong quá
trình học (ví dụ: không nên tiếp tục nói nhiều về một chủ đề mà học viên đã nắm
vững hoặc không mấy quan tâm. Ngợc lại, nên tiếp tục thảo luận khi học viên
cho thấy thái độ quan tâm của họ).

4. Phẩm chất của ngời giảng viên giỏi
Để trở thành giảng viên giỏi, cần có thời gian, kinh nghiệm và một số phẩm chất nhất
định. Các phẩm chất đó có thể là nhờ năng khiếu, do đào tạo hoặc tích luỹ đợc từ kinh
nghiệm công tác của bản thân. 18
1. Tin vào năng lực của học viên.
2. Kiên nhẫn và biết lắng nghe.
3. Nhạy cảm và ham học hỏi.
4. Không thiên vị (hoặc nhận biết đợc định kiến và kiểm soát đợc định kiến đó trong quá
trình tập huấn).

Nguồn: Pretty.J.Guijt, Scoones. I và Thompson.J. 1995. Hớng dẫn giảng viên về phơng pháp học cùng tham
gia, SIDA và FAO, Học viện Quốc tế về Môi trờng và Phát triển, Luân Đôn - Anh.