ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
---------------------------

Chu Thanh Vân

CHÍNH SÁCH CỦA ANH ĐỐI VỚI EU
TỪ 1992 ĐẾN 2016

LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUỐC TẾ HỌC

Hà Nội - 2018


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
---------------------------

Chu Thanh Vân

CHÍNH SÁCH CỦA ANH ĐỐI VỚI EU
TỪ 1992 ĐẾN 2016
Chuyên ngành:

Quan hệ Quốc tế

Mã số:

62 31 02 06

LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUỐC TẾ HỌC

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN
LỜI CẢM ƠN
MỤC LỤC.................................................................................................................. 1
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ................................................................................ 4
DANH MỤC SƠ ĐỒ ................................................................................................. 5
MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 6
1. Lý do chọn đề tài ................................................................................................ 6
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu ..................................................................... 8
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu ...................................................................... 9
4. Phƣơng pháp nghiên cứu .................................................................................. 10
5. Đóng góp của luận án ....................................................................................... 11
6. Bố cục của luận án ............................................................................................ 11
Chƣơng 1. TỔNG QUAN LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU .......................................... 13
1.1. CÁC LÝ THUYẾT TIẾP CẬN QUAN HỆ ĐỐI NGOẠI VÀ CHÍNH SÁCH
CỦA ANH VỚI EU .................................................................................................. 13
1.1.1. Lý thuyết tiếp cận quan hệ quốc tế ............................................................. 13
1.1.2. Lý thuyết hoạch định chính sách đối ngoại ................................................ 17
1.1.3. Tiếp cận ba cấp độ trong hoạch định chính sách ........................................ 20
1.2. CHÍNH SÁCH CỦA ANH ĐỐI VỚI EU GIAI ĐOẠN 1992-2016 ................. 24
1.2.1. Các yếu tố ảnh hƣởng đến chính sách đối ngoại của Anh.......................... 24
1.2.2. Thực tế điều chỉnh chính sách của Anh với EU giai đoạn 1992-2016 ....... 32
1.3. TRIỂN VỌNG QUAN HỆ ANH - EU VÀ ẢNH HƢỞNG CỦA QUAN HỆ
NÀY ĐẾN CHỦ NGHĨA KHU VỰC VÀ TOÀN CẦU HÓA HẬU BREXIT ....... 36
1.4. NHẬN XÉT VỀ CÁC TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU VỀ ĐỀ TÀI CHÍNH SÁCH
CỦA ANH VỚI EU .................................................................................................. 39
1.4.1. Những kết quả đạt đƣợc và những hạn chế ................................................ 39
1.4.2. Hƣớng phát triển của đề tài ........................................................................ 41
Chƣơng 2. CƠ SỞ HOẠCH ĐỊNH CHÍNH SÁCH CỦA ANH VỚI
LIÊN MINH CHÂU ÂU ......................................................................................... 43

VÀ XÃ HỘI ............................................................................................................ 104
3.3.1. Đối với vấn đề an ninh phòng thủ chung châu Âu ................................... 104
3.3.2. Đối với vấn đề tị nạn và nhập cƣ .............................................................. 109
3.3.3. Đối với hợp tác trên lĩnh vực luật pháp và chống tội phạm,
chống khủng bố ....................................................................................................... 110
3.4. CHÍNH SÁCH BREXIT CỦA ANH ĐỐI VỚI EU ........................................ 112
3.4.1. Các nguyên nhân bên ngoài tác động đến chính sách Brexit của Anh..... 112
3.4.2. Các nguyên nhân bên trong nƣớc Anh dẫn đến chính sách Brexit .......... 113
3.5. TIỂU KẾT ........................................................................................................ 117
2


CHƢƠNG 4. ĐÁNH GIÁ VÀ TRIỂN VỌNG CHÍNH SÁCH CỦA ANH
ĐỐI VỚI EU .......................................................................................................... 120
4.1. ĐÁNH GIÁ CHÍNH SÁCH CỦA ANH VỚI EU TỪ NĂM 1992
ĐẾN NĂM 2016 ..................................................................................................... 120
4.1.1. Đánh giá chính sách của Anh đối với EU trong giai đoạn 1992-2016
từ quan điểm lợi ích quốc gia.................................................................................. 121
4.1.2. Đánh giá chính sách của Anh đối với EU theo mô hình hoạch định và
tiếp cận ba cấp độ .................................................................................................... 129
4.2. ĐÁNH GIÁ ẢNH HƢỞNG CỦA CHÍNH SÁCH BREXIT ĐỐI VỚI ANH,
KHU VỰC VÀ THẾ GIỚI ..................................................................................... 132
4.2.1. Đối với nƣớc Anh ..................................................................................... 132
4.2.2. Đối với EU ................................................................................................ 134
4.2.3. Ảnh hƣởng của Brexit đối với các khu vực khác và thế giới ................... 136
4.3. TRIỂN VỌNG CHÍNH SÁCH CỦA ANH ĐỐI VỚI EU TRONG NGẮN
HẠN VÀ TRUNG HẠN......................................................................................... 138
4.3.1. Chính sách hợp tác về kinh tế ................................................................... 138
4.3.2. Chính sách hợp tác về an ninh quốc phòng .............................................. 139
4.3.3. Chính sách hợp tác về các lĩnh vực khác.................................................. 141

Tên tiếng Anh

Nghĩa tiếng Việt

Association of Southeast

Hiệp hội các quốc gia

Asian Nations

Đông Nam Á

Common Agricultural Policy

Chính sách
Nông nghiệp chung

Common Foreign and

Chính sách đối ngoại

Security Policy

và an ninh chung

EC

European Community,

Cộng đồng Châu Âu,

International Monetary Fund

Quỹ Tiền tệ Quốc tế

(of the United Nations)

(của Liên Hiệp Quốc)

North Atlantic Treaty

Tổ chức Hiệp ƣớc

Organisation

Bắc Đại Tây Dƣơng

World Trade Organisation

4

Tổ chức Thƣơng mại
Thế giới


DANH MỤC SƠ ĐỒ
Sơ đồ 1: Kỳ vọng về vai trò của Anh trên thế giới ......................................... 49
Sơ đồ 2: Quy trình ra quyết định của Mô hình Cấp tiến ................................ 56
Sơ đồ 3: Quy trình ra quyết định theo Mô hình Thể chế ................................ 58
Sơ đồ 4: Quy trình ra quyết định theo Mô hình Đa nguyên ........................... 61


6


nghĩa dân tộc của ngƣời Anh. Dân tộc này, với đặc trƣng là sự xoay sở thông
minh đến lạnh lùng trong các vấn đề kinh tế và thực sự đang nắm trong tay
nguồn tài chính khổng lồ đã phải đối mặt với một bài toán khó về lợi ích quốc
gia và dân tộc khi đối diện vấn đề đi hay ở lại EU.
Mặt khác, kết quả của phong trào Brexit1 và tác động của nó đối với
quan hệ của Anh với EU nói riêng, quan hệ của các nƣớc thành viên trong các
tổ chức khu vực lớn nhƣ EU, Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (ASEAN),
Tổ chức Thƣơng mại Thế giới (WTO)… nói chung, đang đặt ra những vấn đề
bức thiết về lý luận của chủ nghĩa khu vực, hội nhập, toàn cầu hóa v.v… và
đòi hỏi phải có nghiên cứu sâu về chính sách ly khai này. Trong bối cảnh các
nghiên cứu về chính sách của Anh với EU chƣa có nhiều ở Việt Nam, trong
khi cả Anh lẫn EU đều là các đối tác quan trọng của Việt Nam, nghiên cứu
chính sách của Anh với EU sẽ góp phần làm sáng tỏ những động thái chính
sách cũng nhƣ xu hƣớng vận động của mối quan hệ giữa hai đối tác này. Trên
cơ sở đó, luận án đƣa ra khuyến nghị chính sách cho Việt Nam trong mối
quan hệ với Anh và EU.
Trong thực tế, cách mạng khoa học công nghệ và cách mạng công
nghiệp 4.0 cùng toàn cầu hóa đã tác động mạnh mẽ làm thế giới thay đổi
nhanh chóng, từ xã hội đến tự nhiên, từ lĩnh vực sản xuất đến các mối quan hệ
xã hội. Trƣớc sự tác động này, mọi quốc gia dân tộc đều phải điều chỉnh
chính sách cho phù hợp để tồn tại và phát triển. Nhƣng khác với trƣớc đây,
các nƣớc lớn không còn là những nƣớc đƣợc hƣởng lợi nhiều hơn từ sự tác
động của cách mạng khoa học - công nghệ và toàn cầu hóa nữa, mà họ cũng
đang phải “gồng mình” để chống chọi lại những hệ lụy của quá trình này. Sự
lựa chọn Brexit của nƣớc Anh là một hiện tƣợng làm chấn động châu Âu và
thế giới, tác động mạnh mẽ đến quá trình hội nhập và toàn cầu hóa. Các mối
1

mục đích làm rõ nội dung và việc thực thi chính sách của Anh với EU giai
đoạn 1992-2016, đồng thời chỉ ra những tác động của việc thực thi chính sách
đó đối với Anh, EU, khu vực và thế giới thời kỳ hậu Brexit, trên cơ sở đó đƣa
ra một số gợi ý chính sách cho Việt Nam.
8


2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt đƣợc mục đích trên, luận án thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu
cụ thể nhƣ sau:
1. Nghiên cứu các cơ sở lý luận và thực tiễn của việc hoạch định chính
sách của Anh đối với EU giai đoạn 1992-2016.
2. Nghiên cứu làm rõ các nội dung và sự thực thi các chính sách của
Anh đối với EU trong giai đoạn này.
3. Đánh giá kết quả và tác động của các chính sách Anh đối với EU và
đối với Anh giai đoạn 1992-2016, đồng thời vạch ra các triển vọng chính
sách của Anh với EU thời kỳ hậu Brexit cũng nhƣ những gợi ý chính sách
cho Việt Nam trong quan hệ với hai đối tác quan trọng là Anh và EU trong
thời gian tới.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tƣợng nghiên cứu của đề tài là chính sách của Anh đối với EU giai
đoạn 1992-2016.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi thời gian: Luận án tập trung vào khoảng thời gian từ năm
1992, khi EU chính thức đƣợc thành lập trên cơ sở chuyển đổi từ Cộng đồng
Châu Âu (EC) giai đoạn trƣớc. Năm 2016 là thời điểm phong trào Brexit phát
triển mạnh mẽ với đỉnh điểm là chiến thắng của những ngƣời ủng hộ chủ
trƣơng tách Anh ra khỏi EU trong cuộc trƣng cầu dâu ý ngày 23-6-2016. Để
thuận tiện cho việc trình bày trong luận án, những nội dung liên quan đến

Anh đối với EU trong giai đoạn này. Ngoài ra, các phƣơng pháp nghiên cứu
trong quan hệ quốc tế phù hợp với đề tài cũng sẽ đƣợc áp dụng, bao gồm:
phƣơng pháp phân tích lợi ích/quyền lực/xung đột và hợp tác quốc tế, phƣơng
pháp nghiên cứu khu vực, phƣơng pháp phân tích chính sách. Cuối cùng,
pháp nghiên cứu trƣờng hợp đƣợc sử dụng để chọn lọc các chính sách nổi bật
của Anh đối với EU trong giai đoạn 1992-2016.
10


5. Đóng góp của luận án
Luận án là công trình đầu tiên ở Việt Nam nghiên cứu chính sách của
Anh đối với EU giai đoạn từ 1992 đến 2016. Không giống với phần lớn các
nghiên cứu cùng chủ đề chính sách, luận án sẽ không dừng ở việc nghiên
cứu các chính sách đối ngoại mà Anh đã sử dụng trong các vấn đề liên quan
đến EU giai đoạn này, mà còn nghiên cứu các quy trình, các mô thức xây
dựng và hoạch định các chính sách cụ thể của Anh nhƣ chính sách hội nhập,
hợp tác và ly khai trong quan hệ với EU. Luận án có giá trị khoa học lẫn
thực tiễn. Về khoa học, luận án bổ sung nguồn tài liệu tham khảo về quy
trình xây dựng chính sách đối ngoại nói chung, chính sách đối ngoại của
Anh với châu Âu nói riêng. Về thực tiễn, luận án góp phần nâng cao nâng
cao hiểu biết về chính sách hội nhập, hợp tác và ly khai của Anh với EU,
qua đó hiểu thêm về tính chất hội nhập và gắn kết của khối EU cũng nhƣ
những tác động của sự ly khai của Anh đối với tổ chức này và đối với các
vấn đề quốc tế ở khu vực châu Âu và trên thế giới. Ngoài ra, luận án còn là
bản tổng kết đầy đủ, cập nhật về các chính sách của Anh đối với EU trong
một khoảng thời gian kéo dài 24 năm, từ 1992 đến 2016. Trong đó, chính
sách ly khai của Anh ra khỏi EU (Brexit) mới diễn ra năm 2016 cũng sẽ
đƣợc phân tích kỹ.
6. Bố cục của luận án
Chương 1: Tổng quan lịch sử nghiên cứu

trong quan hệ với Anh và EU thời kỳ hậu Brexit.

12


CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU
Đề tài “Chính sách của Anh đối với EU từ 1992 đến 2016” nghiên cứu
chính sách của nƣớc Anh với EU trong khoảng thời gian từ năm 1992 đến
năm 2016, tức là từ Hiệp ƣớc Maastricht - hiệp ƣớc chuyển EC thành EU đến cuộc trƣng cầu dân ý ngày 23/6/2016 và thắng lợi của phong trào Brexit phong trào của Chủ nghĩa Dân túy vận động đƣa nƣớc Anh ra khỏi EU. Mặc
dù vậy, những nhân tố quan trọng dẫn đến sự gia nhập EU của Anh và cả
những thăng trầm trong quan hệ Anh - EU trƣớc năm 1992 cũng sẽ nghiên
cứu nhằm tìm ra mối liên hệ với kết cục Brexit năm 2016. Các văn kiện, tài
liệu nghiên cứu sẽ tập trung làm rõ các nội dung chính sau đây:
1- Nền tảng lý luận về chủ quyền và lợi ích quốc gia, hệ thống thế giới và
chính sách của Anh với EU;
2- Thực trạng chính sách của Anh đối với EU giai đoạn 1992-2016;
3- Triển vọng của chính sách của Anh đối với EU sau năm 2016 và ảnh
hƣởng của nó đối với chủ nghĩa khu vực và toàn cầu hóa.
1.1.

CÁC LÝ THUYẾT TIẾP CẬN QUAN HỆ QUỐC TẾ VÀ CHÍNH

SÁCH CỦA ANH VỚI EU
1.1.1. Lý thuyết quan hệ quốc tế, hội nhập quốc tế, hệ thống thế giới
Các chuyên gia Việt Nam đã có một số công trình nghiên cứu đáng chú
ý về lĩnh vực này. Nổi bật nhất phải kể đến cuốn sách Lý thuyết Quan hệ Quốc
tế (Nhà xuất bản Thế giới ấn hành năm 2017) do Hoàng Khắc Nam chủ biên.
Cũng Hoàng Khắc Nam (2011&2014) với các cuốn sách Quyền lực trong
Quan hệ quốc tế - Lịch sử và vấn đề (NXB Văn hóa Thông tin, 2011) [39] và
Một số vấn đề lý luận Quan hệ quốc tế dưới góc nhìn lịch sử (NXB Chính trị

(2011) với Realism and World Politics (NXB Routledge USA and Canada,
2011) [78]. Đa số nhận định có nhiều mô hình lý thuyết giải thích quan hệ đối
ngoại giữa các nƣớc có chủ quyền trên thế giới. Điển hình là Chủ nghĩa Hiện
14


thực, Chủ nghĩa Tự do (bao gồm cả Tân Tự do), Chính trị Xanh, Chủ nghĩa
Mác, Chủ nghĩa Vị Nữ, Chủ nghĩa Kiến tạo và các lý thuyết nhƣ lý thuyết về
hội nhập, hợp tác và phát triển quốc tế v.v… Sự ra đời của mỗi học thuyết
gắn với bối cảnh lịch sử nhất định, giải quyết những câu hỏi nhất định, hoặc
một vài khía cạnh nào đó của các mối quan hệ giữa các quốc gia với nhau.
Đến nay, hầu hết các tác giả đều đi đến nhận định không một học thuyết nào
có thể giải thích cặn kẽ, thấu đáo các vấn đề của mối quan hệ quốc tế. Nếu
Chủ nghĩa Hiện thực rất hữu dụng trong việc giải thích nguồn gốc của chiến
tranh thì Chủ nghĩa Tự do và Thuyết Phụ thuộc lại là nền tảng cho những ý
tƣởng hợp tác, đặc biệt trong lĩnh vực kinh tế và khu vực hóa, toàn cầu hóa.
Nhìn lại lịch sử mối quan hệ 24 năm Anh - EU, các yếu tố cạnh tranh, giành
giật từng chút một chủ quyền hoặc sự nhƣợng quyền dè dặt của Anh luôn diễn
ra, trong bối cảnh EU mở rộng ngày càng đƣợc kiện toàn về các trụ cột kinh
tế, ngoại giao, tiền tệ, chính trị. Mặc dù theo thời gian, yếu tố chống Âu mãnh
liệt của cựu Thủ tƣớng Anh Magaret Thatcher dần bị thay thế bởi thái độ ủng
hộ hội nhập sâu vào Cộng đồng và sau này là Liên minh châu Âu mạnh dần từ
Thủ tƣớng John Major đến các Thủ tƣớng Tony Blair, Thủ tƣớng Gordon
Brown và thậm chí cả Thủ tƣớng David Cameron. Tuy nhiên, sự nhƣợng
quyền hay hòa nhập toàn vẹn của Anh vào EU chƣa bao giờ diễn ra. Không
nhiều thì ít, các Chính phủ Anh dù đƣợc lãnh đạo bởi Công Đảng hay Đảng
Bảo thủ hay một Chính phủ liên hiệp đều cố gắng giữ lại chủ quyền, quyền tự
quyết, tự định đoạt cho nƣớc Anh ở những khu vực trọng yếu nhất, bao gồm
vấn đề tiền tệ và an ninh. Tuy nhiên, cũng có những thời kỳ ngƣời Anh rất nỗ
lực hội nhập sâu vào Châu Âu, điển hình là giai đoạn 1997-2007 dƣới quyền

liên minh toàn cầu không thể đƣợc xây dựng trên nền tảng lợi ích quốc gia
hẹp hòi, chúng phải đƣợc thiết lập dựa trên những giá trị chung toàn cầu.” [1;
tr.298-299]. Cuối cùng, ông nhấn mạnh do lợi ích quốc gia phụ thuộc vào sự
thỏa thuận đa quốc gia dựa trên những nhận thức chung về sự công bằng nên
quan điểm về chính sách đối ngoại truyền thống (vốn dựa trên những phân
16


tích hẹp hòi về lợi ích quốc gia và thái độ thờ ơ nếu lợi ích đó không đƣợc đề
cập trực tiếp) rất thiếu sót và lỗi thời.
1.1.2. Lý thuyết hoạch định chính sách đối ngoại
Một trong những khó khăn lớn nhất đối với tác giả luận án là các lý
thuyết về hoạch định chính sách đối ngoại nói chung do các tác giả ngƣời Việt
nghiên cứu, biên soạn chƣa nhiều. Một số công trình mới chỉ dừng ở góc độ
tóm tắt các chính sách của một nƣớc, chƣa chỉ ra đƣợc nguyên tắc, lộ trình hay
bộ công cụ hoạch định chính sách này. Trong số các ấn bản tiếng Việt liên
quan đến đề tài chính sách, hai tác phẩm đƣợc xem là có những giá trị nhất
định đối với tác giả luận án gồm: Chính sách của Australia đối với ASEAN (từ
1991 đến nay): Hiện trạng và Triển vọng của Vũ Tuyết Loan (NXB Khoa học
Xã hội 2005) [32] và Chính sách phát triển của Vương quốc Anh sau suy thoái
kinh tế toàn cầu 2008 và kinh nghiệm cho Việt Nam do Đỗ Tá Khánh (NXB
Khoa học Xã hội 2013) [27] chủ biên. Trong cuốn thứ nhất, tác giả Vũ Tuyết
Loan đã vạch ra một khung nghiên cứu chính sách đối ngoại của một nƣớc với
một khu vực (khá giống trƣờng hợp Anh - EU) những năm đầu thế kỷ XXI
cùng các nội hàm và ý nghĩa của việc nghiên cứu chính sách. Cuốn thứ hai rất
có giá trị với nghiên cứu cả về đối tƣợng lẫn phƣơng pháp, mặc dù nội dung
mới chỉ tập trung vào các chính sách kinh tế hoặc vấn đề có liên quan đến kinh
tế, và bao quát khoảng thời gian không dài, chỉ từ năm 2008 đến năm 2011.
Mặc dù số lƣợng sách viết về nội dung hoạch định chính sách đối ngoại
của các tác giả ngƣời Việt chƣa nhiều, số sách viết về hoạch định chính sách

thế giới trong hoạch định chính sách, do đƣợc viết đã lâu, nhiều sự kiện trọng
đại nhƣ sự biến mất của Trật tự Đông - Tây và sự vận hành mạnh mẽ của toàn
cầu hóa trong bối cảnh Internet ra đời đã không đƣợc lƣờng trƣớc, khiến cả
công thức tính sức mạnh quốc gia và hoạch định chính sách đối ngoại còn xơ
cứng, thiếu sự linh động đối với các sự kiện khác nhau trong bối cảnh chuyển
biến mới của thế giới. Vì thế, tác giả luận án đã phải tìm đến những lý luận
chính sách mới hơn.
18


Các tác giả nƣớc ngoài đã phát triển nhiều mô hình hoạch định và đánh
giá, phân tích chính sách đối ngoại chuyên biệt. Từ Kurt London (1965)
[123], Roy C.Macridis (1992) [127], John T. Rourke, Ralph G.Carter, và
Mark A.Boyer (1996) cho đến Karen A.Mingst & Ivan M.Arreguin-Toft
(2014) [154] đều cố gắng giải thích cặn kẽ các nhân tố cấu thành quyền lực
quốc gia, các nhân tố ảnh hƣởng đến sự hoạch định chính sách đối ngoại, cơ
quan hoặc tác nhân thực hiện nhiệm vụ này. Từ đó họ đƣa ra công thức chung
cho hoạch định chính sách, sự thực hành nó và cả những lƣu ý về các biến
chuyển trong thế giới chính trị qua các thời kỳ. Trong đó, ba mô hình phân
tích chính sách đối ngoại đƣợc đề cập đến trong Karen A.Mingst & Ivan
M.Arreguin-Toft (2014) [154] có tính phổ quát hơn cả. Các mô hình này bao
gồm: Mô hình Cấp tiến, Mô hình Tổ chức/Thể chế/Hành chính và Mô hình
Đa nguyên.
Một trong những ấn bản tƣơng đối cập nhật và có nhiều điểm gần gũi
với hoạch định chính sách đối ngoại Anh là cuốn Making American Foreign
Policy (ấn bản lần hai) do nhóm tác giả John T. Rourke (Đại học
Connecticut), Ralph G.Carter (Texas Christian University) và Mark A.Boyer
(Đại học Connecticut) (Brown&Benchmark Publishers, 1996) [154] biên
soạn. Tác phẩm đồ sộ này bao gồm 410 trang chính văn, hơn 70 trang phụ lục,
tài liệu tham khảo, danh mục từ chuyên ngành, v.v… Mƣời ba chƣơng sách

[92], và tác phẩm The European Union and National Industrial Policy do
Husein Kassim và Anand Menon (NXB Routledge - London and New York,
1996) [121] viết.
1.1.3. Tiếp cận ba cấp độ trong hoạch định chính sách
Với các chuyên gia Việt Nam, đề tài hƣớng tiếp cận ba cấp độ trong
nghiên cứu quan hệ quốc tế không phải là trọng tâm nghiên cứu nên chƣa có
tác giả nào xuất bản các công trình riêng về vấn đề này. Tuy nhiên, ở Việt
20


Nam, một số chuyên gia và học giả đã xuất bản các công trình nghiên cứu về
chủ đề ảnh hƣởng của cấp độ quốc tế đến hoạch định chính sách của một nƣớc.
Tiêu biểu có Nguyễn Cơ Thạch với Thế giới trong 50 năm qua (1945-1995) và
Thế giới trong 25 năm tới (1996-2020) (NXB Chính trị Quốc gia, 2015) [51],
và Lê Thế Mẫu (2015) với Thế giới - bước ngoặt lịch sử (NXB Chính trị Quốc
gia) [36]. Hai tác phẩm của Nguyễn Cơ Thạch và Lê Thế Mẫu tập trung phân
tích quá trình vận động đi lên của thế giới và các biến động chính trên chính
trƣờng thế giới những năm gần đây. Những cuốn sách này cho thấy thế giới
hiện đại nay đã trở thành một hệ thống lớn, trong đó mọi biến động ở một khu
vực bất kỳ đều có ảnh hƣởng đến các khu vực khác trong hệ thống. Chủ đề về
ảnh hƣởng của lãnh đạo ngƣời Anh và tình hình nội bộ chính trị Anh đến hoạch
định chính sách đối ngoại của nƣớc này chƣa đƣợc đề cập nhiều. Cá biệt mới
có công trình Chính sách thực dân của Anh ở Ấn Độ từ thế kỷ XVII đến giữa
thế kỷ XX do tác giả Trần Thị Thanh Vân (2010) thực hiện (Đại học Sƣ phạm
Hà Nội, 12-2010) [66]. Luận án của Trần Thị Thanh Vân nghiên cứu sự thiết
lập chế độ cai trị và khai thác Ấn Độ của Công ty Đông Ấn Anh từ thế kỷ thứ
XVII đến giữa thế kỷ XX, và chính sách thực dân của chính phủ Anh cùng hệ
quả của chúng ở Ấn Độ trong giai đoạn này. Trong quá trình nghiên cứu, tác
giả đã điểm lại ảnh hƣởng của yếu tố cá nhân lãnh đạo và tình hình nƣớc Anh
nhƣ nền tảng của sự thiết lập chính sách cai trị của thực dân Anh tại Ấn Độ giai