VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ LIÊN

ĐỊNH TỘI DANH TỘI MUA BÁN TRÁI PHÉP
CHẤT MA TÚY TỪ THỰC TIỄN TỈNH BẮC NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ
LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ

Hà Nội - 2020


VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ LIÊN

ĐỊNH TỘI DANH TỘI MUA BÁN TRÁI PHÉP
CHẤT MA TÚY TỪ THỰC TIỄN TỈNH BẮC NINH
Ngành: Luật hình sự và Tố tụng hình sự
Mã số: 8380104

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS.TS. ĐỒNG ĐẠI LỘC


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các
số liệu, những ví dụ và kết luận nghiên cứu được trình bày trong luận văn


phép chất ma túy trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh..........................................50
Tiểu kết Chương 3...................................................................................66
KẾT LUẬN.................................................................................................... 67
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.....................................................68


DANH MỤC TỪ NGỮ VIẾT TẮT
BLHS: Bộ luật hình sự BLTTHS:
Bộ luật tố tụng hình sự CTTP:
Cấu thành tội phạm
ĐTD: Định tội danh
ĐT: Định tội
TNHS: Trách nhiệm hình sự
VKSND: Viện kiểm sát nhân dân
TAND: Tòa án nhân dân
CQĐT: Cơ quan điều tra


DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ
Bảng 2.1: Thống kê tội mua bán trái phép chất ma túy với tội phạm thuộc
Chương XX (các tội phạm về ma túy) được xét xử sơ thẩm trên địa bàn
tỉnh Bắc Ninh giai đoạn từ năm 2015 – 2019............................................73
Bảng 2.2: Thống kê tội mua bán trái phép chất ma túy với tội phạm quy
định tại Chương XX (các tội phạm về ma túy) được xét xử phúc thẩm
trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh giai đoạn từ năm 2015 – 2019........................74
Bảng 2.3. Thống kê các trường hợp xác định tội danh sai của CQĐT, VKS,
TAND hai cấp tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2015 -2019.................................75

Biểu đồ 2.1: so sánh tình hình tội phạm hình sự với tội phạm mua bán trái

như tách Điều 194 “Tội Tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm
đoạt chất ma túy” của BLHS năm 1999 thành các tội danh riêng, bổ sung 03
chất ma tổng hợp mới Methamphetamine, Amphetamine, MDMA với cùng
chính sách hình sự như hêrôin, côcain, thay đổi đơn vị đo trọng lượng thành
7


khối lượng cho đúng với đơn vị đo lường theo quy định của pháp luật quốc tế
và các văn bản pháp luật hiện hành có liên quan của Nhà nước ta....đã góp
phần rất lớn nâng cao hiệu quả định tội danh tội mua bán trái phép chất ma
túy thời gian qua, trong đó có tỉnh Bắc Ninh với 8 đơn vị hành chính cấp
huyện, thuộc Đồng bằng sông Hồng và nằm trên Vùng kinh tế trọng điểm Bắc
Bộ, đang có sự phát triển rất lớn trên các lĩnh vực của đời sống xã hội. Tuy
nhiên, thực tiễn điều tra, truy tố, xét xử các vụ án hình sự cho thấy cơ quan
tiến hành tố tụng, trong đó có tỉnh Bắc Ninh vẫn còn gặp nhiều khó khăn,
vướng mắc trong việc định tội danh tội mua bán trái phép chất ma túy như
trình trạng lượng các vụ án về tội phạm ma túy tăng nhanh (theo số liệu thống
kê được từ TAND tỉnh Bắc Ninh trong 05 năm giai đoạn từ 2015 đến năm
2019 thì tội mua bán trái phép chất ma túy có xu hướng tăng trong các năm từ
2017 đến 2019), vẫn còn vụ án vẫn bị hủy do tài liệu, chứng cứ không đủ để
định tội danh tội mua bán trái phép chất ma túy chính xác (Bản án số
11/2019/HS-PT ngày 22/4/2019 của TAND tỉnh Bắc Ninh); trong quá trình
điều tra, truy tố chưa củng cố chặt chẽ chứng cứ, dẫn đến khi các đối tượng
thay đổi lời khai, Tòa án buộc phải thay đổi tội danh (Bản án số 05/2018/HSST ngày 08/01/2018 của TAND tỉnh Bắc Ninh)...mà nguyên nhân chủ yếu do
quy định của pháp luật liên quan đến tội mua bán trái phép chất ma túy vẫn
còn một số tồn tại, hạn chế như: một số quy định chưa có hướng dẫn kịp thời
để áp dụng trong thực tiễn như chưa có hướng dẫn, quy định cách xác định
trường hợp chất ma túy có chứa thành phần của nhiều chất ma túy khác nhau
và không thể tách riêng từng chất ma túy ra để giám định, chưa có hướng dẫn
trường hợp phạm tội đối với 02 người trở lên, quan hệ phối hợp hoạt động

Bình luận khoa học Bộ luật hình sự năm 2015 (phần các tội phạm), Nxb Tư
pháp, Hà Nội; v.v…
Nhận xét: Các công trình nêu trên nghiên cứu về tội mua bán trái phép
chất ma túy cùng với các tội danh khác, với phạm vi quy định của luật thực
định mà chưa đi sâu phân tích những tồn tại, hạn chế trong quy định của pháp


luật và văn bản hướng dẫn thi hành cũng như thực tiễn thi hành pháp luật hình
sự.
- Công trình là luận án, luận văn: Trần Văn Luyện (1999), Phát hiện và

điều tra các tội phạm tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy
của lực lượng Cảnh sát nhân dân, Luận án tiến sĩ luật học, Học viện Cảnh sát
nhân dân, Hà Nội.
Nhận xét: Công trình khoa học trên chủ yếu nghiên cứu đề tài dưới góc
độ công tác điều tra nhóm tội phạm về ma túy của lực lượng điều tra, trong đó
có tội mua bán trái phép chất ma túy. Nên không đi sâu phân tích làm rõ
những vấn đề lý luận và pháp luật về tội mua bán trái phép chất ma túy trong
pháp luật hình sự, cũng như từ thực tiễn xét xử của hệ thống Tòa án.
- Công trình trên trên báo, tạp chí, đề tài khoa học: Nguyễn Thị Mai

Nga (2008), Bàn về quy định xử lý tội phạm ma túy của Bộ luật hình sự trong
thời kỳ hội nhập, Tạp chí Kiểm sát số 12/2008, Hà Nội; Đỗ Văn Kha (2010),
Bàn về công tác phối hợp trong việc điều tra, truy tố, xét xử các vụ án ma túy,
Tạp chí Kiểm sát (số 18/2010), Hà Nội; Nguyễn Minh Đức (2015), Những
khó khăn, vướng mắc trong việc áp dụng các quy định của pháp luật để giải
quyết các vụ án ma túy, Tạp chí kiểm sát, số 20, tr. 7 – 13; Hương Nhung
( 2008); v.v...
Nhận xét: Các công trình nghiên cứu trên chủ yếu người cứu tội mua
bán trái phép chất ma túy với khía cạnh nhỏ về mặt lý luận hoặc từ thực tiễn

chuyên sâu về mặt lý luận và thực tiễn về định tội danh tội mua bán trái phép
chất ma túy; tính đến nay, sau khi BLHS năm 2015 có hiệu lực thì chưa có
công trình khoa học nào nghiên cứu đến định tội danh tội mua bán trái phép
chất ma túy một cách cụ thể, chuyên sâu tại địa bàn một tỉnh là tỉnh Bắc Ninh,
trong phạm vi từ năm 2015 đến 2019.
Do vậy, đề tài luận văn “Định tội danh tội mua bán trái phép chất ma túy
từ thực tiễn tỉnh Bắc Ninh” đảm bảo tính cấp thiết và có ý nghĩa lớn về lý luận
và thực tiễn.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu


3.1. Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn về định tội danh tội phạm
mua bán trái phép ma tuý theo pháp luật hình sự Việt Nam áp dụng trên địa
bàn tỉnh Bắc Ninh, đề xuất giải pháp nhằm nâng cao chất lượng về định danh
tội mua bán trái phép chất ma túy và các văn bản hướng dẫn áp dụng nhằm
hoàn thiện pháp luật cũng như nâng cao hiệu quả của công tác áp dụng pháp
luật đối với định danh tội mua bán trái phép chất ma túy trên địa bàn tỉnh Bắc
Ninh.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu những vấn đề lý luận về định tội danh tội mua bán trái
phép chất ma túy theo pháp luật hình sự Việt Nam.
Đánh giá thực tiễn định tội danh tội mua bán trái phép chất ma tuý giai
đoạn 2015 – 2019
Đề xuất giải pháp nhằm nâng cao định tội danh tội mua bán trái phép
chất ma túy theo pháp luật hình sự Việt Nam trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu


Trên cơ sở kế thừa các công trình khoa học đã được công bố, tác giả
tiếp tục nghiên cứu một cách hệ thống về những vấn đề lý luận và thực tiễn
làm rõ hoạt động định tội danh tội mua bán trái phép chất ma túy.
Luận văn nghiên cứu một cách có hệ thống tương đối toàn diện góp
phần nhận thức sâu hơn về lý luận về định tội danh đối với tội mua bán trái
phép chất ma túy thông qua thực tiễn ở tỉnh Bắc Ninh.
Từ một số giải pháp hoàn thiện chế định định tội danh tác giả sẽ góp
phần hoàn thiện những quy định của pháp luật hình sự về tội mua bán trái
phép chất ma túy, tạo thuận lợi cho hoạt động áp dụng pháp luật của cơ quan
có thẩm quyền;
Luận văn có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo trong công tác
nghiên cứu khoa học chuyên ngành và tài liệu tham khảo đối với cán bộ làm
công tác nghiên cứu, giảng dạy và công tác thực tiễn đặc biệt đội ngũ Thẩm
phán trong ngành tòa án nhân dân các cấp, ngành tòa án nhân dân tỉnh Bắc
Ninh.


7. Kết cấu của luận văn

Chương 1. Lý luận về định tội danh tội mua bán trái phép chất ma túy
Chương 2. Thực tiễn định tội danh tội mua bán trái phép chất ma túy tại
tỉnh Bắc Ninh
Chương 3. Các yêu cầu và giải pháp nâng cao chất lượng định tội danh
đối với tội mua bán trái phép chất ma túy trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh


Chương 1
LÝ LUẬN VỀ ĐỊNH TỘI DANH
TỘI MUA BÁN TRÁI PHÉP CHẤT MA TÚY


Căn cứ vào chủ thể tiến hành định tội danh và hậu quả của việc định tội
danh, có thể phân chia định tội danh đối với mua bán trái phép chất ma túy
làm hai dạng tương ứng là: định tội danh chính thức và định tội danh không
chính thức.
- Định tội danh chính thức:

Định tội danh chính thức đối với tội mua bán trái phép chất ma túy là
hoạt động áp dụng pháp luật hình sự và pháp luật tố tụng hình sự của Cơ quan
điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án, và Cơ quan được giao tiến hành một số hoạt
động điều tra, trong hoạt động đấu tranh với tội phạm mua bán trái phép chất
ma túy.
Đặc điểm cơ bản của hình thức định tội danh này như sau:
- Thứ nhất, đây là hoạt động mang tính tổ chức – quyền lực Nhà nước.

Chủ thể tiến hành hình thức định tội danh này được Nhà nước quy định rõ
trong BLTTHS.
- Thứ hai, được tiến hành trong tất cả các giai đoạn tố tụng, từ khởi tố,

điều tra, truy tố, xét xử. Trường hợp xác định có dấu hiệu tội mua bán trái
phép chất ma túy thì phải ra quyết định khởi tố vụ án hình sự về tội mua bán
trái phép chất ma túy. Quyết định khởi tố vụ án hình sự phải ghi rõ, căn cứ
khởi tố, điều khoản của BLHS áp dụng và họ tên, chức vụ người ra quyết
định. Các quyết định sau đó như khởi tố bị can, bản kết luận điều tra, cáo
trạng và bản án đều phải thể hiện chính thức quan điểm chính thức của người
tiến hành tố tụng về tội mua bán trái phép chất ma túy trong đó.
- Thứ ba, hậu quả của hình thức định tội danh này là việc xác định trách

nhiệm hình sự đối với người phạm tội như hình phạt, các biện pháp tư
pháp...cũng như những biện pháp cưỡng chế khác trong quá trình điều tra,

thể phân biệt như sau:


Định tội là hoạt động nhận thức lý luận logic và hoạt động thực tiễn áp
dụng pháp luật hình sự và pháp luật tố tụng hình sự của cơ quan, người có
thẩm quyền nhằm xác định có hay không có tội phạm xảy ra. Còn ĐTD là
hoạt động tiếp theo của định tội, của cơ quan, người có thẩm quyền nhằm xác
định hành vi phạm tội là tội gì, quy định tại điểm, khoản, điều luật nào của Bộ
luật hình sự, thông qua việc phân tích các dấu hiệu của CTTP như hành vi
khách quan có biểu hiện như thế nào, xâm phạm đến khách thể thông qua đối
tượng tác động như thế nào, chủ thể có dấu hiệu đặc biệt (chủ thể đặc biệt)
không, lỗi của người phạm tội có phù hợp với tội danh dự kiến áp dụng với
người phạm tội hay không? Kết quả của việc này là người định tội danh phải
“đặt tên” cho hành vi phạm tội, và “tên gọi” của hành vi phạm tội phải là tội
danh được quy định trong Bộ luật hình sự, đây là hoạt động bắt buộc, bởi
pháp luật hình sự nước ta chỉ truy cứu TNHS với người phạm một tội được
Bộ luật hình sự quy định, đây là biểu hiện của nguyên tắc pháp chế xã hội chủ
nghĩa. Tuy nhiên, việc phân biệt này chỉ có nghĩa về mặt lý luận bởi thực tiễn
thì trong hoạt động ĐTD đã bao hàm cả hoạt động định tội, bởi phải có định
tội thì mới có hoạt động ĐTD.
1.2. Tội mua bán trái phép chất ma túy
1.2.1. Khái niệm

Dưới góc độ pháp lý, BLHS năm 2015 chưa đưa ra định nghĩa thế nào
là mua bán trái phép chất ma túy. Tuy nhiên, tại Điều 8 BLHS năm 2015 đã
đưa ra khái niệm pháp lý của tội phạm.
Tội mua bán trái phép chất ma túy được quy định tại chương XX, Điều
251 BLHS năm 2015, hành vi xâm phạm đến chế độ quản lý độc quyền của
Nhà nước về các chất ma tuý, được thực hiện với hình thức lỗi cố ý trực tiếp,
người phạm tội nhận thức rõ hành vi của mình bị pháp luật cấm, tuy thấy

2015 thì các chất ma túy và các nguyên liệu thực vật có chứa chất ma túy
gồm: Nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa hoặc cao côca; Heroine, Cocaine,
Methamphetamine, Amphetamine, MDMA hoặc XLR-11; Lá cây côca; lá


khát (lá cây Catha edulis); lá, rễ, thân, cành, hoa, quả của cây cần sa hoặc bộ
phận của cây khác có chứa chất ma túy do Chính phủ quy định; Quả thuốc
phiện khô; Quả thuốc phiện tươi; Các chất ma túy khác ở thể rắn; Các chất ma
túy khác ở thể lỏng.
* Mặt khách quan của tội phạm
- Về hành vi khách quan:

Hành vi khách quan của tội mua bán tái phép chất ma túy là hành vi
mua bán trái phép chất ma túy. Chất ma túy là các chất gây nghiện, chất
hướng thần. Trong đó, “Chất gây nghiện là chất kích thích hoặc ức chế thần
kinh, dễ gây tình trạng nghiện đối với người sử dụng”. “Chất hướng thần là
chất kích thích, ức chế thần kinh hoặc gây ảo giác, nếu sử dụng nhiều lần có
thể dẫn tới tình trạng nghiện đối với người sử dụng” [24, Điều 2]. Hiện nay,
danh mục chất ma túy và tiền chất được ban hành kèm theo Nghị định
73/2018/NĐ-CP ngày 15/5/2018.
Có thể hiểu hành vi khách quan của tội mua bán trái phép chất ma tuý
là bán hay mua để bán lại; vận chuyển ma tuý để bán cho người khác; tàng trữ
để bán lại hoặc để sản xuất ra chất ma tuý khác để bán lại trái phép; hoặc
dùng ma tuý để đổi lấy hàng hoá hay dùng hàng hoá để đổi lấy ma tuý [17;
tr.45,46]. Hành vi này trái với những quy định do Nhà nước ban hành, xâm
phạm chế độ quản lý độc quyền của nhà nước, không thuộc các trường hợp
được áp dụng trong khoa học, nghiên cứu và y học, do một số các cơ quan có
thẩm quyền được phép mua bán phục vụ công tác chuyên môn. Hay nói cách
khác, “Hành vi mua bán trái phép chất ma túy bị coi là trái phép khi hành vi
đó được thực hiện mà không có giấy phép của cơ quan có thẩm quyền” [13; tr.

- Lỗi của người phạm tội mua bán trái phép chất ma tuý thực hiện hành

vi phạm tội của mình do cố ý trực tiếp, tức là nhận thức rõ hành vi của mình
bị pháp luật cấm, thấy trước được tác hại của hành vi mua bán trái phép chất
ma tuý nhưng vẫn thực hiện.
- Mục đích phạm tội là kết quả trong ý thức chủ quan mà người phạm

tội đặt ra phải đạt được khi thực hiện hành vi phạm tội cố ý (trực tiếp) [29,
tr.182]. Trong quá trình định tội danh tội mua bán trái phép chất ma túy, chủ


thể có thẩm quyền cần xác định được mục đích của người phạm tội có phải để
mua bán trái phép ma túy không để định tội danh phù hợp.
- Động cơ phạm tội là động lực bên trong thúc đẩy người phạm tội thực

hiện hành vi phạm tôi cố ý [29, tr.180]. Động cơ không phải là dấu hiệu bắt
buộc của CTTP của tội mua bán trái phép chất ma túy.
Trong trường hợp bên bán biết là chất ma túy giả còn bên múa đã nhầm
tưởng là chất ma túy, hành vi của người bán không cấu thành tội mua bán trái
phép chất ma túy mà cấu thành tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174
BLHS); còn hành vi mua nhầm vẫn cấu thành tội mua bán trái phép chất ma
túy (chưa đạt vô hiệu) [13, tr. 57].
1.3. Định tội danh tội mua bán trái phép chất ma túy
1.3.1. Khái niệm

Trong BLHS Việt Nam hiện hành thì tội mua bán trái phép chất ma túy
được quy định tại chương XX, Điều 251 BLHS năm 2015, được xác định là
hành vi trao đổi trái phép chất ma túy dưới bất kỳ hình thức nào, xâm phạm
chế độ quản lý của Nhà nước về các chất ma tuý.
Từ phân tích trên, kết hợp với khái niệm về định tội danh tại tiểu mục

chất ma túy xảy ra trong thực tế khách quan và quy định của BLHS về tội
phạm này.
- Chủ thể định tội danh phải đối chiếu, so sánh và đưa ra kết luận, về

việc có hay không có sự phù hợp giữa hành vi xâm phạm mua bán trái phép
chất ma túy xảy ra trong thực tế với quy định pháp luật quy định tội mua bán
trái phép chất ma túy trong BLHS hiện hành.
- Đinh tội danh chính thức đối với tội mua bán trái phép chất ma túy là

hoạt động áp dụng pháp luật, nếu chủ thể định tội danh là các cơ quan nhà
nước có thẩm quyền và người có thẩm quyền.
Do đó, quá trình định tội danh (chính thức) phải tuân theo những thủ
tục chặt chẽ về mặt tố tụng theo quy định của BLTTHS hiện hành.
- Định tội danh đối với tội mua bán trái phép chất ma túy liên quan đến

vấn đề chứng cứ đã được thu thập, kiểm tra, đánh giá.


Đối với hình thức định tội danh không chính thức, các tình tiết của vụ
án đã được mặc nhiên coi là đúng và đã được chứng minh bằng các chứng cứ
mà các cơ quan tiến hành tố tụng thu thập được. Tuy nhiên, đối với hình thức
định tội danh chính thức, xuất phát từ nguyên tắc trách nhiệm chứng minh tội
phạm thuộc về các cơ quan tiến hành tố tụng nên chưa thể khẳng định ngay từ
đầu bị can có phải là người phạm tội hay không. Định tội danh với tội mua
bán trái phép chất ma túy là hoạt động được tiến hành song song và tiếp liền
với hoạt động thu thập, cũng cố, kiểm tra, đánh gái và sử dụng chứng cứ của
các cơ quan tiến hành tố tụng. Do đó, định tội danh đối với tội mua bán trái
phép chất ma túy gắn liền với hoạt động chứng minh tội phạm và người phạm
tội của các cơ quan nói trên.
1.3.3.

trong cả Phần chung và Phần các tội phạm BLHS, đã được tác giả phân tích
cụ thể 04 yếu tố cấu thành tội mua bán trái phép chất ma túy tại tiểu mục 1.2.2
của luận văn.
1.3.4. Ý nghĩa của việc định tội danh tội mua bán trái phép chất ma

tu
ý

* Ý nghĩa về phương diện chính trị - xã hội
- Định tội danh tội mua bán trái phép chất ma túy có mục đích bảo vệ

quyền lời vể mặt kinh tế (quyền quản lý thống nhất của nhà nước về ma túy).
Hoạt động này nhằm bảo vệ trật tự pháp luật, bảo vệ quyền lợi cho các chủ
thể trong xã hội, chống lại mọi hành vi xâm hại của đối tượng phạm tội. Đây
là hoạt động thể hiện quyền lực chính trị trong thực tiễn đời sống xã hội.
- Thông qua định tội danh đối với tội mua bán trái phép chất ma túy,

Nhà nước ta thực hiện nghiêm túc các cam kết quốc tế về chống buôn bán bất
hợp pháp các chất ma tuý và chất hướng thần, kiểm soát ma túy. Do vậy, định
tội danh có chức năng xác định trách nhiệm hình sự, đấu tranh phòng chống
lại hành vi phạm tội này.
- Nếu định tội danh đúng, chính xác góp phần quan trọng trong phòng

chống oan sai, phòng chống tội phạm về ma túy. Góp phần củng cố lòng tin