Luận văn tốt nghiệp Download» Agriviet.Com
SVTH: Nguyễn Hồng Đức Trang 1
Chương 1: GIỚI THIỆU

1.1. Đặt vấn đề
Ngày nay, đất nước ta không ngừng phát triển, thu nhập và dân trí của người
dân ngày càng cao, nhu cầu về tinh thần cũng cao hơn trước. Trong số các loại cây
kiểng thì xương rồng kiểng là một loại cây cảnh được nhiều người sưu tầm bởi chúng
dễ trồng, ít chăm sóc, có thể chòu được khí hậu hạn hán, khô cằn, hoa xương rồng rất
phong phú, đa dạng nhiều màu sắc. Đối với người dân thành phố, họ có xu hướng ưa
chuộng những loại cây kiểng mới lạ, có hình dáng kỳ thú, có hoa đẹp và có thể trưng
bày được ở nhiều không gian khác nhau và xương rồng là loại cây có thể đáp ứng
những yêu cầu đó. Do đó, phong trào trồng xương rồng kiểng đã phát triển rộng
khắp, những người chơi xương rồng ngày một nhiều, những giống sưu tầm ngày càng
đa dạng và đẹp hơn trước. Đến nay xương rồng không những chỉ là thú chơi tao nhã
của những nghệ nhân mà còn là loại kiểng có giá trò kinh tế cao và góp phần không
nhỏ cho sự phát triển ngành hoa kiểng thành phố.
Với nhu cầu thưởng ngoạn của người dân ngày càng cao, xương rồng kiểng
chắc chắn góp phần đáp ứng nhu cầu ngày càng phong phú về nghệ thuật của những
người yêu thích hoa cây kiểng.
Bên cạnh xương rồng kiểng, người dân thành phố luôn đón nhận mai vàng ở
mỗi độ xuân về. Trước đây người ta cắt cành mai hoặc đưa nguyên cây có cành
nhánh tự nhiên để chưng, ngày nay người ta thích cây mai được trồng chậu gọn nhẹ,
có dáng đẹp với hoa to, bền và thơm. Để đáp ứng nhu cầu ngày càng phong phú về
nghệ thuật của người yêu thích mai khắp nơi, nghề trồng mai ở thành phố Hồ Chí
Minh không ngừng phát triển, hình thành nên các vùng sản xuất mai vàng nổi tiếng
như Thủ Đức, An Phú Đông, Bình Chánh… Nhiều giống mai với đặc điểm và màu
Luận văn tốt nghiệp Download» Agriviet.Com
SVTH: Nguyễn Hồng Đức Trang 2
sắc khác nhau được tập trung về đây, qua bàn tay của các nghệ nhân đã trở thành
những tác phẩm nghệ thuật cuốn hút người yêu hoa mai.

+ Điều tra những vấn đề khó khăn, thuận lợi trong sản xuất (đối với chủ
vườn) và kinh doanh (đối với chủ buôn).
+ Điều tra % cơ cấu giống tại vườn của nông dân.
+ Điều tra yếu tố ảnh hưởng đến việc tiêu thụ xương rồng kiểng.
- Về quy trình kỹ thuật:
+ Điều tra quy trình kỹ thuật trồng trọt của các chủ vườn.
+ Đầu tư thâm canh.
+ Tình hình sâu bệnh hại và cách phòng trừ.
+ Quy trình chăm sóc.
- Hiệu quả kinh tế:
+ Điều tra diễn biến giá xương rồng kiểng trong 2 năm 2003-2004 tại thành
phố Hồ Chí Minh.
+ Chi phí sản xuất trên 1.000 m
2
.
+ So sánh hiệu quả kinh tế của xương rồng kiểng so với các cây hoa cảnh
khác (Lan, Mai, kiểng nội thất, bonsai…).
- Điều tra kỹ thuật bảo dưỡng mai tại các vườn mai lớn, nổi tiếng.
- Tính hiệu quả kinh tế của ngành trồng mai.
1.2.3. Giới hạn của đề tài
- Chỉ tiến hành điều tra các vườn xương rồng, vườn mai trên đòa bàn thành
phố Hồ Chí Minh.
- Chỉ tiến hành điều tra các vườn xương rồng lớn, có uy tín.
Luận văn tốt nghiệp Download» Agriviet.Com
SVTH: Nguyễn Hồng Đức Trang 4
- Chỉ thực hiện trên các giống xương rồng đang trồng hiện nay.
- Các tài liệu trong nước nói về xương rồng còn hạn chế.
- Chỉ tiến hành điều tra các vườn mai ghép có diện tích 1.000 m
2
trở lên.

Xương rồng Bát Tiên có xuất xứ từ Madagascar (Châu Phi), tuy được gọi là
xương rồng nhưng giống này không thuộc họ Cactaceae, mà thuộc họ
Euphorbiaceae. Giống xương rồng Bát Tiên nguyên thuỷ rất ít hoa, mặc dù hoa đẹp.
Mỗi chùm hoa chỉ có từ 2 đến 4 hoa nhỏ, nhưng hoa lâu tàn nên được nhiều người
thích. Giống xương rồng Bát Tiên nguyên thuỷ này có ở nước ta hơn nửa thế kỷ
trước, được trồng trong vườn kiểng nhưng số lượng hiếm hoi do ít nhà trồng. Thân
cây chỉ bằng ngón tay cái, nhiều gai, khi còn thấp (khoảng 30 phân) thì cây mọc
thẳng, nhưng khi vươn cao 4-5 tấc thì thân dễ ngã đổ, người dân thường gọi là cây
xương rắn hay xương rồng Tàu.
Giống xương rồng Bát Tiên mà ta nhập từ Thái Lan về ngày nay chính là cây
xương rắn kể trên lai tạo ra. Các nhà Thực Vật học Trung Quốc đã lai tạo thành
công và đặt tên cho nó là Bát Tiên do có nhiều chùm hoa, mỗi chùm hoa lại nẩy ra 8
hoa với màu sắc đa dạng tươi đẹp (ngày nay, ở các giống mới, mỗi chùm không chỉ
có 8 hoa mà nhiều hoa hơn). Đây là loại kiểng sai hoa, ra hoa quanh năm, hoa vừa
lâu tàn nên nhiều nước Á Châu ngày càng có nhiều người trồng xương rồng Bát
Tiên.
2.2.2. Nguồn gốc xương rồng họ Cactaceae
Cây xương rồng Cactaceae có xuất xứ từ vùng Châu Mỹ nhiệt đới, là cây mọc
hoang nhưng hình dáng và sắc hoa muôn màu nghìn vẻ, vừa đẹp, vừa lạ nên được
các nghệ nhân quan tâm chú ý. Giống này được lai tạo dần thành nhiều giống mới,
trở thành những cây kiểng cuốn hút nhiều người. Từ đó kiểng xương rồng được phân
tán ra khắp các châu lục.
Ngày nay, nhiều quốc gia ở châu Mỹ, châu Phi, châu u và cả châu Á đều đã
lai tạo được nhiều giống xương rồng đẹp, mang dáng vẻ đặc trưng riêng. Tại Mỹ,
Luận văn tốt nghiệp Download» Agriviet.Com
SVTH: Nguyễn Hồng Đức Trang 7
Cuba, Island, Somalia, Kenya, Peru, Venezuela, Paraguay… đều đã lai tạo được
những giống xương rồng quý hiếm được ưa chuộng…

2.3. Đặc điểm thực vật học của xương rồng Bát Tiên (họ Euphorbiaceae)

SVTH: Nguyễn Hồng Đức Trang 11
2.3.2.3. Hoa xương rồng Bát Tiên
Hoa đơn giản thu gọn trong một cụm hoa hình chuông gọi là cyathium, bên
ngoài là 2 phiến có màu sắc đẹp, hình bầu dục, có 1 đường gân giả ở giữa, nhiều
người gọi là cánh hoa nhưng thực ra là lá bắc. Từ lá bắc, hoa Bát Tiên nảy chồi nách
nên chùm hoa có nhiều tầng chồng lên nhau. Phát hoa ban đầu ra 2 lá bắc, gọi là
tầng thứ nhất; từ 2 lá bắc nảy lên 2 chồi nách với 4 lá bắc, gọi là tầng thứ hai; ở 4 lá
bắc nảy thêm ra 4 chồi nách với 8 lá bắc, đến khi được 8 hoa đẹp mới gọi là Bát
Tiên. Ở các giống Bát Tiên mới, từ 8 lá bắc ở tầng thứ 3 này nảy thêm ra 8 chồi
nách mới nữa; lên tầng thứ tư với 16 lá bắc (được 16 hoa), cứ như vậy đến 32 hoa,
tổng cộng là 32 cặp lá bắc xếp chồng lên nhau dày đặc.
Hoa xương rồng Bát Tiên rất lâu tàn, khoảng 2-3 tháng, có cây đến 6 tháng
mới tàn như cây Chúa Sơn Lâm, cây Bình Minh… có cây phát hoa già phình to lên
biến thành cây con mà vẫn tiếp tục ra hoa. Hoa Bát Tiên lúc còn nhỏ màu đọt non,
phớt xanh phớt vàng, lúc nở to thì tuỳ theo giống, có màu đỏ tươi, màu vàng tươi,
màu trắng... Đến 2-3 tháng sau màu sẽ sậm dần và khi gần tàn đổi sang màu xanh
xám.
Luận văn tốt nghiệp Download» Agriviet.Com
SVTH: Nguyễn Hồng Đức Trang 12
Hình 2.3: Cấu tạo hoa xương rồng Bát Tiên và hình dạng lá bắc 2.3.2.4. Quả của xương rồng Bát Tiên
Hoa Bát Tiên là hoa đơn phái, trái 3 thùy: mỗi hoa chỉ chứa một phái: hoặc
hoa đực với toàn nhò đực, hoặc hoa cái chỉ chứa 1 nhụy cái.
Luận văn tốt nghiệp Download» Agriviet.Com
SVTH: Nguyễn Hồng Đức Trang 13
Ởû Bát Tiên, có 2 phiến to có màu sắc tươi đẹp, 2 phiến này tạo cho hoa có
hình bầu dục, hình tròn hay hình tứ giác. Hai phiến lá này là 2 lá hoa hay lá bắc có
hình dạng và màu sắc của 2 cánh hoa nhưng không phải là cánh hoa hay lá đài.

con này có nhiệm vụ giữ cho thân cây mọc đứng thăng bằng, không bò đổ ngã, và
hút dinh dưỡng trong đất để nuôi cây. Mặc dù có bộ rễ yếu nhưng xương rồng lại có
sức sống khỏe mạnh, dẻo dai, chúng có thể sống khi bò nhổ lên trồng lại.
2.4.2.2. Đặc điểm của thân xương rồng
Luận văn tốt nghiệp Download» Agriviet.Com
SVTH: Nguyễn Hồng Đức Trang 15
Xương rồng có thân mập, căng bóng mọng nước, bên trong chứa rất nhiều mủ.
Có giống chứa chất mủ trắng đục như sữa (có thể làm mù mắt) như giống Opuntia
dillenii, còn gọi là xương rồng lưỡi rồng. Có giống chứa chất nước trong như giống
Barrel Cactus, có thể uống được. Thân xương rồng rất đa dạng: thường hình trụ (còn
gọi là độc trụ hoặc một trụ), hình cầu và trông đẹp mắt. Tuỳ giống mà có loại thân
cao, thân thấp, loại to, loại nhỏ, thân có khía hoặc có múi, có giống ít khía, có giống
nhiều khía, khía rất cạn, khía sâu… Những giống xương rồng hình cầu đa số thân có
múi là những nốt sần lớn tựa như vỏ trái thơm.
a. Lông xương rồng
Đa số giống xương rồng có thân trơn láng, nhưng cũng có một số giống thân
có lớp lông mòn phủ đầy như Ceophalocerus. Có giống trên ngọn được phủ lớp lông
dài, trắng xóa như Borzicactus, còn gọi là “Bạch đầu ông”…
b. Gai xương rồng
Hầu hết xương rồng đều có gai nhọn và gai chùm, khi bò đâm vào da thòt thì
rất nhức nhôùi. Nhiều giống xương rồng có nhiều gai cứng mọc tua tủa, có giống gai
nhỏ và mềm dòu. Gai xương rồng thường màu đen, vàng. Gai xương rồng là biến thể
của lá mà thành, đây là đặc tính của đa số giống cây mọc ở vùng sa mạc nóng cháy
quanh năm. Nhờ vào tiết diện gai rất nhỏ nên xương rồng không bò thoát nước nhanh
như các giống cây kiểng có nhiều lá khác. Một số dạng gai tiêu biểu:
Xương rồng Echinocactus Grusonii thân có nhiều gai chằng chòt bao kín khắp
thân.
Xương rồng Ceophalocerus có lông rất cứng nhưng ít và nhỏ, lông giấu mình
trong những nùi lông tơ trắng rất êm dòu…
2.4.2.3. Đặc điểm của lá xương rồng

SVTH: Nguyễn Hồng Đức Trang 17
hoa mọc thành từng cụm ở nách lá như Euphorbia Millii, Euphorbia ligularia… Có
giống hoa mọc trên sẹo của lá như xương rồng Euphorbia Antiquorum…
2.4.2.5. Đặc điểm của quả xương rồng
Xương rồng có trái hình cầu bên trong không chia ngăn hoặc múi, và chứa
nhiều hạt. Từ lúc xương rồng trổ hoa đến ngày trái chín, tuỳ giống, ngắn là một
tháng, dài là ba tháng. Với những giống quý hiếm, nhà vườn thường dùng hạt làm
giống. Với những giống mới, đa số nhà vườn có thói quen nhập hạt giống hoặc nhập
cây con về trồng để khai thác nhanh hơn.
2.4.2.6. Đặc điểm của hạt xương rồng
Quả xương rồng chứa rất nhiều hạt. Cây còn nhỏ thường cho quả nhỏ, những
cây trưởng thành ra quả to hơn. Trong quả nhỏ chứa khoảng vài chục hạt, còn quả
lớn chứa đến 500 hạt trở lên. Kích thước hạt rất nhỏ như hột é, hạt mè (vừng). Khi
quả già tự động tách vỏ ra để hạt bên trong bắn hết ra ngoài. Có giống khi chín, quả
cứ đeo dính trên cây, nếu không được hái thì chờ đến lúc vỏ quả bò mục, hạt mới
phân tán ra ngoài. Hạt vừa chín có thể đem gieo ngay, tỷ lệ nảy mầm rất cao. Hình 2.5: Cấu tạo hoa, quả, hạt của xương rồng Cactaceae

Luận văn tốt nghiệp Download» Agriviet.Com
SVTH: Nguyễn Hồng Đức Trang 18
quanh năm có khí hậu nóng ẩm. Tại nước ta vùng nào cũng có thể trồng được kiểng
xương rồng nhưng thích hợp nhất là các tỉnh ở Nam Bộ, nơi có khí hậu khô, nóng và
lượng mưa trong năm không nhiều.
2.5.2.1. Môi trường
Xương rồng phải trồng nơi có càng nhiều ánh sáng càng tốt, có thể để ngoài
trời nắng 100%, hoặc chỉ nắng một phần trong ngày tuỳ theo vò trí và tùy giống
nhưng phải thông thoáng, không khí nóng ẩm.
Do xương rồng xuất xứ ở vùng sa mạc, nắng nóng khô cằn, thiếu nước nên ở
thành phố Hồ Chí Minh, ở Việt Nam nói chung đều phải để ý khí hậu, làm sao nhái
lại khí hậu nóng khô của sa mạc.
2.5.2.2. Nhiệt độ
Luận văn tốt nghiệp Download» Agriviet.Com
SVTH: Nguyễn Hồng Đức Trang 20
Cây xương rồng chòu nhiệt độ từ 30-49
o
C, trung bình là 35
o
C. Nhiệt độ ban
ngày nóng, ban đêm lạnh hoặc trời nắng gắt xen kẽ với bóng râm rất phù hợp với
một số loại xương rồng, làm cho cây dễ sinh trưởng. Nếu nắng gắt 100%, cộng với
đất khô cằn sẽ làm cho xương rồng khó ra chồi non, chậm phát triển.
2.5.2.3. nh sáng
nh sáng là một trong những yếu tố quan trọng quyết đònh sự sống và sinh
trưởng của xương rồng. Xương rồng chòu được ánh sáng trực xạ. Trồng vào nơi có
nắng nhiều cây càng sinh trưởng tốt, kích thích sự ra hoa nhiều hơn và màu sắc hoa
được tươi tắn hơn. Thiếu ánh sáng cây sẽ ốm yếu, cành lá mỏng manh, biến dạng,
dễ bò sâu bệnh và có thể bò chết (nếu cây thiếu ánh sáng trầm trọng).
2.5.2.4. Nước tưới
Nước là yếu tố không thể thiếu cho sự sống, xương rồng cũng không ngoại lệ.
Mặc dù xương rồng xuất xứ từ sa mạc khô cằn nhưng nó cũng cần nước. Để tạo điều

xương rồng khác có thân thẳng, màu xanh làm cành. Thông thường cành (tức cây
chủ) và hoa (tức cây ghép) đều được cấy bằng mô trong ống nghiệm. Sau một
khoảng thời gian quy đònh sẽ ghép chúng lên nhau và rồi những cành “hoa” này
được mang lên trồng trên cát.
Việc kinh doanh hoa xương rồng có rất nhiều triển vọng bởi nhu cầu không
ngừng gia tăng với thò trường rộng lớn ở châu u, châu Á và cả ở châu Mỹ, đặc biệt
là các nước Mỹ, Pháp, Brazil, Mexico, Trung Quốc, Singapore, Nhật Bản. Tại Nhật
Bản, Trung Quốc có nhiều tập đoàn sản xuất hoa kiểng lớn trồng xương rồng để
xuất sang Mỹ và một số nước Châu Á khác như Thái Lan, Việt Nam… trong đó Hàn
Quốc là nước sản xuất xương rồng đứng đầu hành tinh (chiếm 75% thò phần) với hơn
Luận văn tốt nghiệp Download» Agriviet.Com
SVTH: Nguyễn Hồng Đức Trang 22
400 doanh nghiệp chuyên kinh doanh loài “hoa” này. Tuy nhiên, Mỹ là nước có
nhiều giống xương rồng nguyên thuỷ nhất. Tại Mỹ hiện có các giống xương rồng
hình cầu lớn có bộ gai phát triển, hoa nhiều, lâu tàn là một trong những loại cây
kiểng đẹp và có giá trò ở nhiều nước.

2.7. Tình hình sản xuất xương rồng trong nước
UBND TP Hồ Chí Minh vừa phê duyệt chương trình phát triển hoa, cây kiểng,
cá cảnh giai đoạn 2004-2010 với vốn đầu tư 14,2 tỷ đồng để nghiên cứu, chọn tạo,
khảo nghiệm, nhập nội, nhân giống, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật. Hộ nông dân tự đầu
tư trồng hoa kiểng, cá cảnh được hỗ trợ lãi suất vay (từ 4%-7%/năm) theo công văn
419/UB-CNN. Theo chương trình này, đến năm 2010 TPHCM sẽ tăng diện tích hoa
kiểng lên 1.200 ha với 3 nhóm hoa chính là hoa cao cấp (xương rồng Bát Tiên,
Hồng…), nhóm hoa lan và nhóm hoa nền, riêng cây kiểng gồm Mai vàng, kiểng cao
cấp và thông thường. TP sẽ tổ chức hệ thống thông tin dự báo thò trường, lập trang
web về cây kiểng, cá cảnh, xây dựng làng hoa kiểng, kết hợp du lòch sinh thái, hình
thành khu phố chuyên doanh cá cảnh…
Chính nhờ chính sách khuyến khích phát triển ngành trồng hoa cây kiểng của
TP HCM mà ngành này, trong đó có cả xương rồng có điều kiện thuận lợi để phát

Luận văn tốt nghiệp Download» Agriviet.Com
SVTH: Nguyễn Hồng Đức Trang 24 2.9. Các giống mai dùng làm gốc ghép và cành ghép
2.9.1. Các giống mai ghép chuyên dụng
Bảng 2.1: Các giống mai ghép chuyên dùng hiện nay
Đặc điểm
STT Giống
Thân cành Lá Hoa Sức sống
Ghi chú
1 Mai Cành nâu, phân Phiến lá to Hoa 8-12 cánh, cánh Cây sinh trưởng Giống được sử
Luận văn tốt nghiệp Download» Agriviet.Com
SVTH: Nguyễn Hồng Đức Trang 25
giảo lá
mỏng
nhánh mạnh, lóng
0,3-1cm
mỏng hoa thẳng khoẻ, nhiều hoa,
hoa trổ đểu, ít sâu
bệnh

dụng nhiều nhất
(>95%)
2 Mai
giảo lá
gai
Cành mập, ít phân
nhánh, lóng dài 1-
2cm

rụng

Cây dễ nhiễm
bệnh, cành bên
nhiều nhưng khả
năng phát triển
thành nhánh kém
Không được ưa
chuộng như
trước vì hoa trổ
không đều
4 Mai 100
cánh
Cành nhỏ, màu nâu
đen, cành phân
nhánh mạnh
Lá nhỏ, bóng Nụ hoa tròn đều, hoa
vàng, hơn 100 cánh,
xếp thành nhiều lớp,
không thấy nhò và
nh

Cây sinh trưởng
khoẻ, chống chòu
sâu bệnh tốt
Kiểu hoa lạ,
cuống hoa yếu,
hoa dễ rụng
5 Mai
cam

cẩm
thạch
Cành mập, cành
non màu trắng
Lá non màu
trắng, lá già
màu xanh
đốm trắng
Cuống hoa dài, đầu
nụ nhọn, hoa màu
trắng 5-8 cánh, dễ
xuất hiện đột biến số
cánh hoa

Sinh trưởng kém,
mẫm cảm với bệnh
hại và nắng nóng
Màu sắc đẹp
nhưng sinh
trưởng kém
8 Phước
mai
Cành ốm, yếu Lá thuôn, nhỏ,
phiến lá hẹp
Đài hoa và cánh hoa
màu xanh lá. Cánh
hoa phát triển to như
chiếc lá non

Sinh trưởng kém,