ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM
––––––––––––––––––

NGUYỄN THỊ TRANG

THIẾT KẾ CÁC TÌNH HUỐNG DẠY HỌC
TRONG MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI LỚP 1
SỬ DỤNG PHẦN MỀM VYOND

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2020


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM
––––––––––––––––––

NGUYỄN THỊ TRANG

THIẾT KẾ CÁC TÌNH HUỐNG DẠY HỌC
TRONG MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI LỚP 1
SỬ DỤNG PHẦN MỀM VYOND
Ngành: Giáo dục học (Giáo dục tiểu học)
Mã số: 8.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Hƣớng dẫn khoa học: TS. NGUYỄN THỊ THU HẰNG



ii


MỤC LỤC
Lời cam đoan............................................................................................................................................ i
Lời cảm ơn................................................................................................................................................ ii
Mục lục..................................................................................................................................................... iii
Danh mục các bảng............................................................................................................................. vi
Danh mục các hình............................................................................................................................ vii
MỞ ĐẦU............................................................................................................1
1. Lí do chọn đề tài..............................................................................................1
2. Mục đích nghiên cứu.......................................................................................2
3. Nhiệm vụ nghiên cứu......................................................................................2
4. Đối tượng, khách thể nghiên cứu....................................................................3
5. Phạm vi nghiên cứu.........................................................................................3
6. Phương pháp nghiên cứu.................................................................................3
7. Cấu trúc đề tài.................................................................................................4
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC THIẾT
KẾ CÁC TÌNH HUỐNG DẠY HỌC TRONG TRONG MÔN TỰ
NHIÊN VÀ XÃ HỘI LỚP 1 SỬ DỤNG PHẦN MỀM VYOND...................5
1.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu......................................................................5
1.1.1. Một số nghiên cứu về ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học ở
tiểu học trên thế giới........................................................................................... 5
1.1.2. Một số nghiên cứu về ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học
tiểu học ở Việt Nam............................................................................................ 7
1.2. Tình huống dạy học trong môn Tự nhiên và Xã hội ở tiểu học...................9
1.2.1. Tình huống................................................................................................ 9
1.2.2. Tình huống dạy học.................................................................................10
1.3. Khái quát môn Tự nhiên và Xã hội ở Tiểu học..........................................11

2.2. Quy trình thiết kế các tình huống dạy học trong môn Tự nhiên và Xã
hội lớp 1 sử dụng phần mềm Vyond................................................................. 30
2.3. Thiết kế các tình huống dạy học trong môn Tự nhiên và Xã hội lớp 1
sử dụng phần mềm Vyond.................................................................................43
iv


2.3.1. Phân loại tình huống dạy học..................................................................43
2.3.2. Hệ thống các nội dung và yêu cầu cần đạt trong môn Tự nhiên và Xã
hội lớp 1 có thể thiết kế các tình huống dạy học sử dụng phần mềm Vyond....44
Tiểu kết chương 2..............................................................................................56
Chƣơng 3: THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM.................................................... 58
3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm.................................................................58
3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm...............................................................................58
3.3. Đối tượng, địa bàn thực nghiệm.................................................................58
3.4. Tổ chức thực nghiệm..................................................................................58
3.5. Nội dung thực nghiệm................................................................................60
3.6. Kết quả thực nghiệm..................................................................................62
3.6.1. Đánh giá định lượng................................................................................66
3.6.2. Đánh giá định tính...................................................................................70
3.7. Những kết luận rút ra từ thực nghiệm........................................................71
Tiểu kết chương 3..............................................................................................73
KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT............................................................................ 74
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN
ĐỀ TÀI.............................................................................................................76
TÀI LIỆU THAM KHẢO..............................................................................77
PHỤ LỤC

v



21

Hình 1.3: Biểu đồ mức độ xây dựng và sử dụng tình huống dạy học trong
các chủ đề của môn Tự nhiên và Xã hội

21

Hình 1.4: Biểu đồ mức độ sử dụng các phần mềm trong dạy học môn Tự
nhiên và Xã hội

22

Hình 1.5: Biểu đồ hiệu quả của việc ứng dụng phần mềm Vyond để thiết kế
tình huống dạy học trong môn Tự nhiên và Xã hội 24
Hình 2.1: Hình ảnh các bạn nhỏ đang rủ nhau chơi các trò chơi......................29
Hình 2.2: Biểu tượng “MAKE A VIDEO”....................................................... 32
Hình 2.3: Các mẫu video trong phần mềm Vyond............................................33
Hình 2.4: Cách lựa chọn các bối cảnh...............................................................33
Hình 2.5: Biểu tượng “Props”...........................................................................34
Hình 2.6: Biểu tượng “Character”.....................................................................35
Hình 2.7: Các nhóm nhân vật có sẵn trong phần mềm Vyond..........................35
Hình 2.8: Biểu tượng “actions”.........................................................................36
Hình 2.9: Các nhóm “hành động” hiện ra sau khi chọn “actions”....................37
Hình 2.10: Biểu tượng “Expression”................................................................ 37
Hình 2.11: Biểu tượng “Dialog”....................................................................... 38
Hình 3.1: Biểu đồ biểu thị kết quả bài kiểm tra trước và sau khi thực nghiệm 69

vii




những tình huống hấp dẫn, kích thích hứng thú và ham muốn khám phá những
điều mới lạ ở các em. Với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin cụ thể là phần
mềm Vyond những tình huống học tập sẽ được thiết kế phù hợp với lứa tuổi.
Những hình ảnh ngộ nghĩnh, đáng yêu. Màu sắc tươi sáng, câu thoại ngắn
gọn... sẽ giúp các em nắm bắt kiến thức một cách chủ động từ đó những gì các
em đã học sẽ đi sâu vào trong trí nhớ một cách tự nhiên nhất.
Ở lứa tuổi tiểu học, đặc biệt là lứa tuổi đầu cấp các kĩ năng sống, kĩ năng
giải quyết vấn đề và các tình huống có vấn đề của học sinh còn hạn chế, vì vậy
việc đưa các tình huống lồng ghép vào các tiết được coi là cần thiết để giáo dục
các em những kĩ năng sống cơ bản như: kĩ năng làm việc nhóm, giải quyết vấn
đề, tự bảo vệ bản thân khi gặp nguy hiểm, kĩ năng tìm kiếm sự giúp đỡ, kĩ năng
tự chăm sóc bản thân... từ đó hình thành cho trẻ tính tự giác, khả năng chủ động
ứng phó với những tình huống trong cuộc sống. Chính vì những lí do trên tôi đã
lựa chọn đề tài: “Thiết kế các tình huống dạy học trong môn Tự nhiên và
Xã hội lớp 1 sử dụng phần mềm Vyond”.
2. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu về việc thiết kế các tình huống học tập trong dạy học môn
Tự nhiên và Xã hội lớp 1 sử dụng phần mềm Vyond, nhằm nâng cao chất lượng
dạy và học môn học này ở lớp 1 nói riêng và ở tiểu học nói chung.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
+ Nghiên cứu cơ sở lí luận của việc thiết kế các tình huống học tập trong
dạy học môn Tự nhiên và Xã hội lớp 1 sử dụng phần mềm Vyond.
+ Nghiên cứu, tiến hành điều tra thực tiễn để tìm hiểu vấn đề thực trạng
sử dụng các tình huống học tập trong dạy môn học Tự nhiên và Xã hội lớp 1.
+ Nghiên cứu đặc điểm môn học, đặc điểm tâm lí học sinh tiểu học và
cấu trúc môn học để xây dựng quy trình, phân loại và thết kế các tình huống
học tập bằng phần mềm Vyond.
+ Tiến hành thực nghiệm sư phạm ban đầu để tìm hiểu sự phù hợp của

Thực nghiệm sư phạm: Đưa các tình huống đã được thiết kế vào các tiết
học cụ thể nhằm đánh giá hiệu quả của quá trình nghiên cứu.

3


6.3. Nhóm phương pháp thống kê toán học trong khoa học giáo dục
Sử dụng phần mềm Microsoft Excel 2010 xử lí số liệu thu được từ điều
tra bằng phiếu và thực nghiệm sư phạm để tính giá trị phần trăm, giá trị trung
bình, từ đó rút ra những nhận định cần thiết.
7. Giả thuyết khoa học
Nếu đề xuất được việc thiết kế các tình huống dạy học trong môn Tự
nhiên và Xã hội lớp 1 sử dụng phần mềm Vyond sẽ góp phần nâng cao chất
lượng dạy và học môn Tự nhiên và Xã hội ở tiểu học.
8. Cấu trúc đề tài
Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, cấu trúc đề tài gồm có 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc thiết kế các tình huống dạy
học trong môn Tự nhiên và Xã hội lớp 1 sử dụng phần mềm Vyond.
Chương 2: Thiết kế các tình huống dạy học trong môn Tự nhiên và Xã
hội lớp 1 sử dụng phần mềm Vyond.
Chương 3: Thực nghiệm sư phạm.

4


Chƣơng 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC THIẾT KẾ
CÁC TÌNH HUỐNG DẠY HỌC TRONG TRONG MÔN TỰ NHIÊN VÀ
XÃ HỘI LỚP 1 SỬ DỤNG PHẦN MỀM VYOND
1.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu

dạy. Với việc so sánh 4 trường học khác nhau, nghiên cứu này đã khẳng định
những ngôi trường có sử dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy sẽ có chất
lượng giáo dục tốt hơn. Albert Sangrà và Mercedes González-Sanmamed cho
rằng một trường học không chỉ phải hiện đại hóa các công cụ công nghệ mà
còn phải thay đổi các mô hình giảng dạy: vai trò của giáo viên, các vấn đề liên
quan đến tổ chức lớp học, quá trình dạy và học cùng các cơ chế tương tác. [22]
Tại Singapore, đất nước có nền giáo dục hàng đầu khu vực Đông Nam Á
cũng có rất nhiều những nghiên cứu về việc ứng dụng công nghệ thông tin
trong dạy học. Tiêu biểu như nghiên cứu của nhóm tác giả: Ng Wee Leng, Beng
Chong Teo, Joseph BW Yeo, Weng Kin Ho và Kok Ming Teo về việc sử dụng
công nghệ trong giáo dục toán học. Nghiên cứu này thảo luận về việc sử dụng
công nghệ thông tin và truyền thông trong giáo dục toán học từ cấp tiểu học
đến đại học. Trọng tâm là đi sâu nghiên cứu về tăng cường ứng dụng công nghệ
thông tin trong dạy và học môn toán. Cụ thể các tác giả đã tìm hiểu và chỉ ra
những tác động tích cực mà bốn công cụ công nghệ thông tin chính là: công
nghệ cầm tay; phần mềm hình học động; công cụ điện toán; lập trình và học tập
điện tử đã mang lại trong việc dạy học môn toán tại quốc gia này. [21]
Gần đây, việc nghiên cứu để ứng dụng các phần mềm giáo dục vào trong
quá trình dạy học dần được quan tâm nhiều hơn. Nhiều phần mềm ra đời có khả
năng cung cấp cho người dạy những tiện ích để đáp ứng được nhu cầu dạy và
học tại các trường. Có thể kể tới nghiên cứu của David Squires và Anne
McDougall (1994) về việc lựa chọn và ứng dụng các phần mềm trong dạy học.
David Squires và Anne McDougall đã chỉ rõ quan điểm về phần mềm giáo dục,
sự đa dạng của các phần mềm giáo dục trên thế giới, vai trò của máy tính và

6


phần mềm giáo dục tại các trường học, đồng thời đưa ra một số tiêu chí để lựa
chọn các phần mềm giáo dục trong quá trình dạy học. Vào năm 2007, Adam

cực, sáng tạo trong quá trình lĩnh hội tri thức… Tại các trường tiểu học trên cả
nước luôn khuyến khích và đề cao việc ứng dụng công nghệ thông tin vào quá
trình giảng dạy.
Trong những năm gần đây, ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học là
một trong những vấn đề được nhiều tác giả nghiên cứu có thể kể đến như đề tài:
“Ứng dụng công nghệ thông tin trong đổi mới phương pháp giảng dạy hiện
nay” của ThS. Bùi Tá Toàn - Trường Đại học Phạm Văn Đồng. Nội dung chính
của đề tài này là đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục - đào tạo, lấy người
học làm trung tâm, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện cho người học
khả năng tư duy sáng tạo, từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và
phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học. Bài viết nêu rõ cơ sở, cách thức và
phương pháp ứng dụng công nghệ thông tin trong việc đổi mới giảng dạy theo
hướng tích cực.
Khi nói về những thuận lợi và khó khăn trong việc ứng dụng công nghệ
thông tin vào dạy học các môn học ở tiểu học chúng ta có đề tài nghiên cứu:
“Tác dụng của ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học ở bậc tiểu học” của
tác giả Nguyễn Khả Thanh. Ngoài ra đề tài này còn chỉ rõ những hiệu quả của
việc ứng dụng công nghệ thông tin đem lại trong dạy học.
Đề tài: “Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học ở tiểu học” của tác
giả Pham Văn Quang đã chỉ ra những mặt thuận lợi và khó khăn của việc ứng
dụng công nghệ thông tin và những điều cần cân nhắc khi chọn phương tiện
ứng dụng công nghệ thông tin - trình chiếu PowerPoint trong giảng dạy.
Đề tài: “Thực trạng ứng dụng công nghệ thông tin trong trường tiểu học
hiện nay” của tác giả Nông Văn Sinh đã cho thấy thực trạng của việc ứng dụng
công nghệ thông tin trong dạy học ở các trường tiểu học trên một số địa bàn.
Đồng thời nêu ra biện pháp ứng dụng hiệu quả công nghệ thông tin vào dạy học
các môn học ở trường tiểu học.
Đề tài: “Một số ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy môn Khoa
học” của tác giả Nguyễn Thị Bảo San đã nghiên cứu về việc ứng dụng
8

gian, tình huống xảy ra trước so với hành động của chủ thể. Trong quan hệ

9


chức năng, tình huống là sự độc lập của các sự kiện đối với chủ thể ở thời điểm
mà người đó thực hiện hành động. [6]
Tình huống cũng có thể được hiểu là sự mô tả hay trình bày một trường
hợp có thật trong thực tế hoặc mô phỏng nhằm đưa ra một vấn đề chưa được
giải quyết, qua đó đòi hỏi người đọc, người nghe phải giải quyết vấn đề.
Như vậy, có rất nhiều quan niệm khác nhau về tình huống, trong đề tài
này, chúng tôi hiểu tình huống theo khía cạnh là sự mô tả hành động, sự vật, sự
việc, tình tiết xảy ra trong một thời điểm, thời gian cụ thể đòi hỏi chủ thể và đối
tượng tiếp nhận phải hiểu và tìm cách giải quyết vấn đề được nêu ra.
1.2.2. Tình huống dạy học
Theo Boehrer, J. (1995), trong dạy học thì: “Tình huống là một câu
chuyện, có cốt chuyện và nhân vật, liên hệ đến một hoàn cảnh cụ thể, từ góc độ
cá nhân hay nhóm, và thường là hành động chưa hoàn chỉnh. Đó là một câu
chuyện cụ thể và chi tiết, chuyển nét sống động và phức tạp của đời thực vào
lớp học” [17].
Tình huống được đưa vào giảng dạy thường ở dưới dạng những bài tập
nghiên cứu. Đặc điểm nổi bật của loại hình bài tập này là “xoay quanh những
sự kiện có thật hay gần gũi với thực tế trong đó chứa đựng những vấn đề và
mâu thuẫn cần được giải quyết”. Một bài tập nghiên cứu tình huống tốt, theo
như Boehrer và Linsky cần phải trình bày được những vấn đề có tính kích thích
và tạo được sự thấu cảm với nhân vật chính. Có học giả thậm chí đã minh hoạ
điều này bằng một hình ảnh sinh động như sau: “Cũng giống như mồi cho cá,
một tình huống tốt cần phải có một “lưỡi câu” để giúp cho những người tham
gia cảm thấy thực sự thích thú với “con mồi”. Muốn vậy thì về mặt nội dung,
tình huống không những phải chứa đựng vấn đề mà còn phải tạo điều kiện dẫn

và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo. Ngoài ra môn học còn tập
trung hình thành cho các em những năng lực khoa học, bao gồm các thành
phần: nhận thức khoa học, tìm hiểu môi trường tự nhiên và xã hội xung quanh,
vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học. [2]

11


1.3.2. Nội dung
Nội dung môn Tự nhiên và Xã hội trong chương trình giáo dục phổ
thông mới được chia thành các chủ đề nhỏ hơn, được dạy từ lớp 1 đến lớp 3 với
thời lượng 2 tiết/1 tuần, xoay quanh 6 chủ đề: Gia đình; Trường học; Cộng
đồng và địa phương; Thực vật và động vật; Con người và sức khỏe; Trái đất và
bầu trời.
Với quan điểm đồng tâm, nội dung mỗi chủ đề sẽ được mở rộng và phát
triển dần theo từng lớp học cụ thể như sau:
Bảng 1.1: Nội dung chƣơng trình môn Tự nhiên và Xã hội
Chủ đề

Nội dung
Lớp 1
Lớp 2
- Thành viên và mối
- Các thế hệ trong
quan hệ giữa các gia đình
thành viên trong gia - Nghề nghiệp của
đình
người lớn trong gia
- Nhà ở, đồ dùng đình
Gia đình trong nhà; sử

một số hoạt động ở
trường

12

Lớp 3
- Họ hàng nội,
ngoại
- Ngày kỉ niệm, sự
kiện đáng nhớ của
gia đình
- Phòng tránh hoả
hoạn khi ở nhà
- Giữ vệ sinh xung
quanh nhà

- Hoạt động kết nối
với xã hội của
trường học
- Truyền thống nhà
trường
- Giữ an toàn và vệ
sinh ở trường hoặc
khuvựcxung
quanh trường


Chủ đề

Cộng

cảnh

- An toàn trên đường

nhiên

phương

- Thực vật và động
vật xung quanh

quan

thiên

- Môi trường sống - Các bộ phận của
của thực vật và động thực vật, động vật

Thực vật - Chăm sóc, bảo vệ vật

và chức năng của

và động

- Bảo vệ môi trường

các bộ phận đó

sống của thực vật,



hoá,

tuần

người và - Giữ cho cơ thể khoẻ bài tiết nước tiểu

hoàn, thần kinh

sức khỏe mạnh và an toàn

- Chăm sóc và bảo

- Chăm sóc và bảo

vệ các cơ quan trong vệ các cơ quan
cơ thể

trong cơ thể

- Bầu trời ban ngày, - Các mùa trong - Phương hướng
Trái đất ban đêm
và bầu - Thời tiết
trời

năm
- Một số thiên tai

- Một số đặc điểm
của Trái Đất

tích cực từ phía học sinh.
1.4. Vai trò của tình huống dạy học trong môn Tự nhiên và Xã hội
Cũng như các môn học khác, môn Tự nhiên và Xã hội trong chương trình
Giáo dục phổ thông 2018 ngoài các mục tiêu về kiến thức còn đề cao việc hình
thành ở người học những kĩ năng cần thiết tương ứng với từng bài học. Mặt khác,
đây là môn học với lượng kiến thức rộng, xoay quanh nhiều vấn đề thực tế liên
quan đến cuộc sống thường nhật chính vì vậy, cần đa dạng hóa các phương

14


pháp, hình thức tổ chức dạy học để tạo hứng thú, sự chủ động, tích cực cho học
sinh trong đó việc sử dụng các tình huống học tập là một giải pháp hữu hiệu.
Để học tốt môn Tự nhiên và Xã hội, học sinh cần tự khám phá các tri
thức. Tình huống học tập chứa đựng các mâu thuẫn, việc làm, câu hỏi… liên
quan đến bài học sẽ là một trong số những con đường giúp học sinh chủ động
khám phá và lĩnh hội tri thức.
Một tình huống học tập hay, chứa đựng nội dung cần tìm hiểu sẽ là chiếc
cầu vững chắc kết nối người học với kiến thức khoa học, hệ thống các kĩ năng
mà bài học đề cập đến.
Tình huống học tập còn là cơ sở để người học thực hành và củng cố
những gì mà bản thân tiếp thu được sau mỗi bài học.
1.5. Ý nghĩa của việc thiết kế các tình huống dạy học sử dụng phần mềm
Vyond ở tiểu học
1.5.1. Phần mềm
Theo từ điển tiếng Việt, Phần mềm máy tính (Computer Software) hay
gọi tắt là Phần mềm (Software) là một tập hợp những câu lệnh hoặc chỉ thị
(Instruction) được viết bằng một hoặc nhiều ngôn ngữ lập trình theo một trật tự
xác định, và các dữ liệu hay tài liệu liên quan nhằm tự động thực hiện một số
nhiệm vụ hay chức năng hoặc giải quyết một vấn đề cụ thể nào đó

máy tính lên phần mềm Vyond để tạo thêm sự đa dạng cho kho công cụ.
So với các phần mềm khác như phần mềm Swishmax, phần mềm GIF
Animator 7.0 chỉ có thể tạo ra các hình khối cơ bản, các dòng text và hiệu ứng
16