ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TRẦN THỊ TỐ UYÊN

PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ CÁN BỘ QUẢN LÝ CÁC TRƢỜNG
MẦM NON VÙNG ĐẶC BIỆT KHÓ KHĂN HUYỆN TỦA
CHÙA TỈNH ĐIỆN BIÊN TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TRẦN THỊ TỐ UYÊN

PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ CÁN BỘ QUẢN LÝ CÁC TRƢỜNG
MẦM NON VÙNG ĐẶC BIỆT KHÓ KHĂN HUYỆN TỦA CHÙA
TỈNH ĐIỆN BIÊN TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ GIÁO DỤC CHUYÊN
NGÀNH: QUẢN LÝ GIÁO DỤC Mã số: 60 14 01 14

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. TS Nguyễn Công Giáp

HÀ NỘI - 2015



DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
CBQL

Cán bộ quản lý

CNH-HĐH

Công nghiệp hóa - hiện đại hóa

CNTT

Công nghệ thông tin

CSVC

Cơ sở vật chất

DTTS

Dân tộc thiểu số

GD&ĐT

Giáo dục và Đào tạo

GDMN

Giáo dục mầm non

HT


UBND

Ủy ban nhân dân

ii


MỤC LỤC
Lời cảm ơn.............................................................................................................................................. i
Danh mục các chữ viết tắt............................................................................................................. ii
Mục lục.................................................................................................................................................. iii
Danh mục bảng................................................................................................................................. vii
Danh mục biểu đồ, sơ đồ........................................................................................................... viii
MỞ ĐẦU............................................................................................................................................... 1
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ CÁN BỘ
QUẢN LÝ TRƢỜNG MẦM NON VÙNG ĐẶC BIỆT KHÓ KHĂN..........6
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề............................................................................................ 6
1.2. Một số khái niệm cơ bản....................................................................................................... 8
1.2.1. Quản lý, quản lý giáo dục và quản lý trường học................................................ 8
1.2.2. Đội ngũ cán bộ quản lý................................................................................................... 13
1.2.3. Phát triển, phát triển đội ngũ CBQL các trường mầm non vùng đặc biệt
khó khăn............................................................................................................................................... 14
1.3. Các yêu cầu phát triển giáo dục mầm non trong giai đoạn hiện nay..........17
1.3.1. Trường mầm non trong hệ thống giáo dục quốc dân....................................... 18
1.3.2. Vai trò của đội ngũ CBQL trường mầm non trước yêu cầu phát triển
GDMN trong giai đoạn hiện nay............................................................................................. 18
1.3.3. Một số yêu cầu cơ bản về phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường mầm
non trong giai đoạn hiện nay..................................................................................................... 20
1.4. Nội dung phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường mầm non........................ 23

2.2.4. Phân loại đội ngũ CBQL................................................................................................ 47
2.3. Thực trạng phát triển đội ngũ CBQL các trường mầm vùng đặc biệt khó
khăn huyện Tủa Chùa, tỉnh Điện Biên................................................................................. 51
2.3.1. Thực trạng xây dựng quy hoạch phát triển đội ngũ cán bộ quản lý
trường mầm non............................................................................................................................... 52
2.3.2. Tuyển chọn, bổ nhiệm, sử dụng đội ngũ CBQL trường mầm non...........54
2.3.3. Đào tạo, bồi dưỡng CBQL trường mầm non....................................................... 56
2.3.4. Kiểm tra, đánh giá đội ngũ CBQL trường mầm non....................................... 58

iv


2.3.5. Thực hiện chế độ, chính sách, đãi ngộ CBQL trường MN........................... 60
2.3.6. Xây dựng môi trường phát triển đội ngũ CBQL trường mầm non..........61
2.4. Đánh giá chung về phát triển đội ngũ CBQL trường mầm non huyện Tủa
Chùa........................................................................................................................................................ 64
2.4.1. Mặt mạnh................................................................................................................................ 64
2.4.2. Điểm yếu................................................................................................................................ 64
2.4.3. Thời cơ..................................................................................................................................... 65
2.4.4. Thách thức............................................................................................................................. 66
Tiểu kết chương 2............................................................................................................................ 67
Chƣơng 3: BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ CÁN BỘ QUẢN LÝ
CÁC TRƢỜNG MẦM NON VÙNG ĐẶC BIỆT KHÓ KHĂN HUYỆN
TỦA CHÙA TỈNH ĐIỆN BIÊN TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY..........68
3.1. Các nguyên tắc đề xuất biện pháp phát triển đội ngũ CBQL trường mầm
non trong giai đoạn hiện nay..................................................................................................... 68
3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính toàn diện.......................................................................... 68
3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính lịch sử cụ thể, thiết thực và khả thi....................68
3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa và phát triển.................................................. 69
3.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ............................................................................. 69

Bảng 2.2
Bảng 2.3
Bảng 2.4
Bảng 2.5
Bảng 2.6
Bảng 2.7
Bảng 2.8
Bảng 2.9
Bảng 2.10
Bảng 3.1

vii


DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ
Biểu đồ 2.1

Sự phát triển về số lượng CBQL trường mầm non....................44

Biểu đồ 2.2

Độ tuổi CBQL trường mầm non.......................................................... 45

Biểu đồ 2.3

Thâm niên công tác quản lý của CBQL trường mầm non

46

Biểu đồ 2.4

cho công tác chuyên môn, mỗi nhà trường cần huy động tối đa các nguồn lực,
đảm bảo các điều kiện về cơ sở vật chất, làm tốt công tác xã hội hóa giáo dục,
liên hệ mật thiết với cha mẹ của trẻ... Do đó, vai trò của CBQL là hết sức quan
trọng đối với việc phát triển nhà trường. Muốn nâng cao chất lượng và hiệu
quả giáo dục, trước hết phải quan tâm phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ
quản lý giáo dục.
Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc”
và “công việc có thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hay kém” [24,
tr.269, 273]. Thực tế đã chứng minh: Nơi nào, địa phương nào, ngành nào có
cán bộ tốt, nhất là cán bộ chủ chốt xứng đáng, thì nơi đó sẽ có đội ngũ đảng
viên tốt, phong trào tốt, đạt hiệu quả công tác tốt.
Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm chăm lo phát triển đội ngũ CBQL
giáo dục nhằm đáp ứng đòi hỏi ngày càng cao của sự nghiệp công nghiệp hóa,
hiện đại hóa đất nước. Quan điểm này được ghi rõ trong Luật Giáo dục, các
Chỉ thị, Nghị quyết của Đảng, Chính phủ, đặc biệt là Nghị quyết Đại hội Đảng
toàn quốc lần thứ XI đã chỉ rõ: “Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt
Nam theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa và hội nhập quốc tế,
trong đó đổi mới cơ chế quản lý giáo dục và đào tạo, phát triển đội ngũ giáo
viên và cán bộ quản lý là khâu then chốt” [16].

1


Trong những năm qua, thực hiện nhiều chính sách của Đảng và Nhà
nước về phát triển GDMN, quy mô trường mầm non của tỉnh Điện Biên, trong
đó có huyện Tủa Chùa, tăng nhanh, cơ bản đáp ứng nhu cầu của người dân
trên địa bàn. Là một huyện vùng cao đặc biệt khó khăn của tỉnh Điện Biên,
trong những năm gần đây cùng với sự phát triển nhanh về quy mô, mạng lưới
trường lớp mầm non, huyện Tủa Chùa gặp phải một số bất cập về đội ngũ
CBQL như: Phát triển ngoài quy hoạch, số lượng chưa đảm bảo kịp thời, đa

thực trạng công tác phát triển đội ngũ CBQL các trường mầm non vùng đặc
biệt khó khăn huyện Tủa Chùa tỉnh Điện Biên trong giai đoạn hiện nay.
3.3. Đề xuất một số biện pháp phát triển đội ngũ cán bộ quản lý các trường
mầm non vùng đặc biệt khó khăn huyện Tủa Chùa tỉnh Điện Biên trong giai
đoạn hiện nay.
4. Phạm vi nghiên cứu
Công tác phát triển đội ngũ CBQL (hiệu trưởng và phó hiệu trưởng)
các trường mầm non công lập trên địa bàn huyện Tủa Chùa, tỉnh Điện Biên.
Các số liệu thống kê được sử dụng trong luận văn là số liệu từ năm học 20122013 đến nay.
Đối tượng khảo sát: CBQL (hiệu trưởng, phó hiệu trưởng) các trường
mầm non trên địa bàn huyện Tủa Chùa; lãnh đạo, chuyên viên Phòng Giáo
dục và Đào tạo huyện Tủa Chùa.
5. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu
5.1. Khách thể nghiên cứu
Đội ngũ CBQL các trường mầm non.
5.2. Đối tượng nghiên cứu
Biện pháp phát triển đội ngũ CBQL các trường mầm non vùng đặc biệt
khó khăn huyện Tủa Chùa, tỉnh Điện Biên trong giai đoạn hiện nay.
6.

Câu hỏi nghiên cứu
Phát triển đội ngũ CBQL trường mầm non dựa trên cơ sở lý
luận nào?

-

Thực trạng công tác phát triển đội ngũ cán bộ quản lý các trường mầm

non vùng đặc biệt khó khăn huyện Tủa Chùa tỉnh Điện Biên trong giai đoạn
hiện nay ra sao?

Nghiên cứu các công trình khoa học có liên quan đến vấn đề phát triển

đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục nói chung và phát triển đội ngũ cán bộ quản
lý trường mầm non nói riêng.
8.2. Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn
Sử dụng phương pháp này nhằm khảo sát, đánh giá thực trạng về đối
tượng nghiên cứu, gồm:
-

Phương pháp quan sát: Quan sát các hoạt động quản lý của hiệu

trưởng, phó hiệu trưởng ở trường mầm non để phân tích, rút ra những kết luận
về nội dung nghiên cứu.
-

Phương pháp thống kê số liệu, phân tích thực trạng: Nghiên cứu các

báo cáo tổng kết năm học của Phòng Giáo dục và Đào tạo; thống kê, phân tích
số liệu về đội ngũ CBQL các trường mầm non huyện Tủa Chùa nhằm đánh
giá thực trạng.


4


Phương pháp điều tra: Sử dụng phiếu hỏi, phỏng vấn trực tiếp
CBQL
cấp huyện, cấp trường và giáo viên mầm non về việc đánh giá hiệu trưởng,
phó hiệu trưởng trường mầm non.
-

KHĂN 1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
Là “nguồn nhân lực của nguồn nhân lực”, vấn đề nhà giáo và CBQL luôn
là mối quan tâm hàng đầu của các cấp lãnh đạo, quản lý ngành giáo dục. Đội ngũ
CBQL giáo dục có vai trò quan trọng trong sự thành bại của sự nghiệp GD&ĐT.
Vì vậy, các quốc gia trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng luôn quan tâm
đến việc nghiên cứu phát triển đội ngũ CBQL giáo dục.

Trên thế giới có rất nhiều công trình nghiên cứu về QLGD và phát triển
đội ngũ CBQL giáo dục của các tác giả như: "Những vấn đề về quản lý trường
học" (P.V Zimin, M.I Kônđakốp), “Quản lý vấn đề quốc dân trên địa bàn
huyện” (M.I Kônđakốp). Nhà giáo dục học Xô-viết V.A Xukhomlinxki khi
tổng kết những kinh nghiệm quản lý chuyên môn trong vai trò là Hiệu trưởng
nhà trường cho rằng: "Kết quả hoạt động của nhà trường phụ thuộc rất nhiều
vào công việc tổ chức đúng đắn các hoạt động dạy học". Cùng với nhiều tác
giả khác ông đã nhấn mạnh đến sự phân công, sự phối hợp chặt chẽ, thống
nhất quản lý giữa HT và PHT để đạt được mục tiêu đề ra.
Tác phẩm “Quản trị trường học hiệu quả” của ba tác giả K.B. Everad,
Geofrey Morris và Ian Wilson (NXB Giáo dục, năm 2009) với nội dung mang
tính thực tiễn cao trên cơ sở lý luận về quản lý hiện đại mà chính các tác giả là
người trực tiếp thực hành viết ra.
Ở

Việt Nam, từ những năm đầu thập kỷ 90 của thế kỷ trước cho đến nay

đã xuất hiện nhiều công trình nghiên cứu về QLGD có giá trị, trong đó các tác
giả đề cập tới những vấn đề liên quan đến việc xây dựng và phát triển đội ngũ
CBQL giáo dục như: “Một số khái niệm về quản lý giáo dục” của tác giả Đặng
Quốc Bảo (Trường CBQL-ĐTTW 1, Hà Nội 1997); "Khoa học tổ chức và quản
lý, một số vấn đề lý luận và thực tiễn" của Trung tâm nghiên cứu khoa học tổ
chức quản lý (NXB thống kê Hà Nội 1999); “Khoa học quản lý giáo

vẫn chưa có tác giả nào đề cập đến công tác phát triển đội ngũ CBQL trường MN
vùng đặc biệt khó khăn một cách đầy đủ và có hệ thống.

7


Đề tài “Phát triển đội ngũ cán bộ quản lý các trường mầm non vùng
đặc biệt khó khăn huyện Tủa Chùa tỉnh Điện Biên trong giai đoạn hiện nay”
có kế thừa và phát huy những kết quả nghiên cứu trên. Vấn đề mà luận văn
chú trọng là giải pháp phát triển đội ngũ CBQL ở các trường MN vùng đặc
biệt khó khăn (chiếm tỉ lệ không nhỏ trong tổng số các trường MN cả nước
nói chung và tỉnh Điện Biên nói riêng) nhằm nâng cao chất lượng GDMN,
nền tảng cho sự phát triển ở các cấp học tiếp theo, góp phần vào sự đổi mới
của giáo dục trong bối cảnh hiện nay.
1.2. Một số khái niệm cơ bản
1.2.1. Quản lý, quản lý giáo dục và quản lý trường học
1.2.1.1. Quản lý
* Khái niệm quản lý:
Quản lý là một hoạt động được hình thành từ khi xã hội loài người xuất
hiện, con người có sự hợp tác với nhau hoặc cùng nhau hoạt động với những
mục đích chung nào đó. Hoạt động QL là hoạt động cần thiết phải thực hiện
khi những con người kết hợp với nhau trong các nhóm, các tổ chức nhằm đạt
mục tiêu chung. Chính vì thế QL được hiểu bằng nhiều cách khác nhau và
được định nghĩa ở nhiều khía cạnh khác nhau. Trong khuôn khổ của luận văn,
tác giả xin đưa ra một số khái niệm tiêu biểu sau:
Theo W. Taylor: “Quản lý là biết được chính xác điều bạn muốn người
khác làm và sau đó hiểu được rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt
nhất và rẻ nhất” [20, tr.327].
Theo H. Fayol: “Quản lý là một hoạt động mà mọi tổ chức đều có, nó
gồm 5 yếu tố tạo thành là: kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, điều chỉnh và kiểm soát.

*

Các chức năng quản lý:

Theo H. Fayol, quản lý có 5 chức năng là: Kế hoạch (Planning); Tổ chức
(Organizing); Chỉ huy (Directing); Phối hợp (Co-Ordinating); Kiểm tra
(Controlling). Ngày nay, có nhiều cách phân loại chức năng quản lý khác
nhau (khác nhau về số lượng chức năng và tên gọi các chức năng) song về
thực chất các hoạt động có những bước đi giống nhau để đạt tới mục tiêu.
Theo quan điểm quản lý hiện đại khẳng định QL có bốn chức năng cơ bản sau
đây:

9


Kế hoạch hoá: Là chức năng đầu tiên và quan trọng, quyết định sự thành
bại của quản lý, nó có vai trò khởi đầu, định hướng cho toàn bộ các hoạt động
của quá trình quản lý. Kế hoạch hoá là xác định mục tiêu, mục đích đối với
thành tựu tương lai của tổ chức và con đường, biện pháp, cách thức để đạt
được mục tiêu, mục đích đó [8, tr.12].
Tổ chức: Là chức năng thứ hai trong quá trình quản lý, nó có vai trò hiện
thực hóa các mục tiêu của tổ chức. Tổ chức là quá trình hình thành nên cấu
trúc quan hệ giữa các thành viên, giữa các bộ phận trong một tổ chức nhằm
làm cho họ thực hiện thành công các kế hoạch và đạt được mục tiêu tổng thể
của tổ chức [8, tr.13].
Chỉ đạo: Là chức năng thứ ba trong một quá trình quản lý, có vai trò
cùng với chức năng tổ chức để hiện thực hóa các mục tiêu. Lãnh đạo - chỉ đạo
là liên kết, tác động đến người khác và tạo động lực động viên họ hoàn thành
những nhiệm vụ nhất định để đạt được mục tiêu của tổ chức [8, tr.13].
Kiểm tra: Là chức năng cuối cùng của một quá trình QL, có vai trò giúp

Theo tác giả Bush T: “Quản lý giáo dục, một cách khái quát, là sự tác
động có tổ chức và hướng đích của chủ thể quản lý giáo dục tới đối tượng
quản lý giáo dục theo cách sử dụng các nguồn lực càng có hiệu quả càng tốt
nhằm đạt mục tiêu đề ra” [23, tr.17].
Còn theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý giáo dục là hệ thống
những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý
làm cho vận hành theo đường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng, thực hiện
được các tính chất của nhà trường XHCN Việt Nam, mà tiêu điểm hội tụ là
quy trình dạy học - giáo dục thế hệ trẻ, đưa giáo dục tới mục tiêu dự kiến, tiến
lên trạng thái mới về chất” [23, tr.16].
Trong thực tế, quản lý giáo dục là quá trình tác động có kế hoạch, có tổ
chức của các cơ quan QLGD các cấp tới các thành tố của quá trình dạy học giáo dục nhằm làm cho hệ giáo dục vận hành có hiệu quả và đạt tới mục tiêu
giáo dục mà nhà nước đề ra [23, tr.16].
Như vậy, quan niệm về QLGD có thể có những cách diễn đạt khác nhau,
song đều đề cập đến các yếu tố cơ bản như: Chủ thể QLGD, khách thể
QLGD, mục tiêu QLGD, ngoài ra còn phải kể tới cách thức (phương pháp
QLGD) và công cụ (hệ thống văn bản quy phạm pháp luật) QLGD. Từ đây có
thể đưa ra khái niệm chung nhất của QLGD là: Quản lý giáo dục là hệ thống
những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý ở
các cấp khác nhau thuộc hệ thống nhằm đảm bảo sự vận hành bình thường

11


của các cơ quan trong hệ thống giáo dục, đảm bảo sự tiếp tục phát triển và
mở rộng hệ thống cả về mặt số lượng cũng như chất lượng.
1.2.1.3. Quản lý trường học, quản lý trường mầm non
*

Quản lý trường học:

*

Quản lý trường mầm non:

Quản lý trường mầm non là tập hợp những tác động tối ưu của chủ thể
quản lý trường mầm non (hiệu trưởng) đến tập thể cán bộ, giáo viên, nhân
viên nhằm huy động tối đa các tiềm lực vật chất và tinh thần của xã hội, nhà
trường và gia đình để thực hiện mục tiêu GDMN nói chung và thực hiện có
hiệu quả kế hoạch phát triển nhà trường.
1.2.2. Đội ngũ cán bộ quản lý
1.2.2.1. Đội ngũ
Theo Từ điển Tiếng Việt: Đội ngũ là tập hợp gồm một số đông người
cùng chức năng hoặc nghề nghiệp, thành một lực lượng [25, tr. 328].
Có thể hiểu đội ngũ là một tập thể gắn kết với nhau, cùng chung lý
tưởng, mục đích, ràng buộc nhau về vật chất, tinh thần và hoạt động theo một
nguyên tắc. Khi xem xét đội ngũ người ta thường chú ý tới các yếu tố tạo
thành đó là: Số lượng, cơ cấu đội ngũ; trình độ; phẩm chất, năng lực đội ngũ.
Khái niệm đội ngũ có liên quan với khái niệm nguồn nhân lực. Nguồn
nhân lực có thể hiểu là tổng thể tiềm năng lao động của một nước hay một địa
phương, tức là nguồn lao động, những người lao động có kỹ năng được chuẩn
bị sẵn sàng tham gia vào một công việc nào đó trong cơ cấu lao động của xã
hội. Đội ngũ của một tổ chức cũng chính là nguồn nhân lực trong tổ chức đó.
Chính vì vậy, các đặc trưng về phát triển đội ngũ gắn liền với những đặc điểm
phát triển tổ chức nói chung và đặc trưng của công tác cán bộ nói riêng.
1.2.2.2. Đội ngũ CBQL trường mầm non
Trước hết đội ngũ CBQL GDMN là những CBQL giáo dục chịu trách
nhiệm quản lý hoạt động GDMN trên phương diện QL vĩ mô (hệ thống
GDMN) và vi mô (các cơ sở GDMN). Đội ngũ CBQL trường MN là đội ngũ
CBQL có trách nhiệm trực tiếp tổ chức, QL và điều hành các hoạt động
GDMN tại các cơ sở GDMN.

Theo tác giả Trần Khánh Đức, “Phát triển nguồn nhân lực là quá trình tạo ra
sự biến đổi về số lượng, cơ cấu và chất lượng nguồn nhân lực phù hợp với từng
giai đoạn phát triển KT-XH ở các cấp độ khác nhau đáp ứng nhu cầu nhân lực
cần thiết cho các lĩnh vực hoạt động lao động và đời sống xã hội…” [17, tr.489].

Tác giả Lenand Nadier xác định: “Phát triển nguồn nhân lực có thể coi là
một lĩnh vực của quản lý nguồn nhân lực”. Theo đó, quản lý nguồn nhân lực
bao gồm: phát triển nguồn nhân lực, sử dụng nguồn nhân lực và môi trường
của nguồn nhân lực [17, tr.501].

14