CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ
NƯỚC
1.1. Một số vấn đề cơ bản về ngân sách nhà nước và phân cấp quản lý ngân
sách nhà nước
1.1.1. Khái niệm và vai trò của ngân sách nhà nước
Khi nói về khái niệm ngân sách nhà nước thì có rất nhiều quan niệm khác nhau,
với từng thời kỳ và từng quốc gia khác nhau thì lại có những khái niệm khác
nhau
Theo các nhà nghiên cứu kinh tế cổ điển thì : “ Ngân sách nhà nước là một văn
kiện tài chính mô tả các khoản thu, chi của Chính Phủ, được thiết lập hàng năm”
Còn Theo nhiều nhà nghiên cứu kinh tế hiện đại thì cho rằng: “ Ngân sách là
bảng liệt kê các khoản thu, chi bàng tiền mạt trong một giai đoạn nhất định của
nhà nước”
Theo luật ngân sách nhà nước Việt Nam (01/2002/QH11) thông qua tại kỳ họp
thứ 2 Quốc Hội khóa 11 ngày 16/12/2002 định nghĩa: “ Ngân sách nhà nước là
toàn bộ các khoản thu, chi của nhà nước đã được cơ quan Nhà nước có thẩm
quyền quyết định và thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức
năng,nhiệm vụ của Nhà Nước
Tuy có nhiều quan niệm về ngân sách Nhà nước nhưng giữa chúng cũng có
những điểm chung là:
- Ngân sách nhà nước là một đạo luật dự trù các khoản thu, chi của một chủ thể
trong một thời gian nhất định, thường là một năm- gọi là năm tài chính
- Ngân sách nhà nước của một Quốc gia được cơ quanlập pháp của Quốc gia đó
ban hành, nó là công cụ kinh tế của Nhà nước nhằm phục vụ cho việc thực hiện
các chức năng, nhiệm vụ của Nhà Nước
Nội dung chủ yếu của ngân sách là thu, chi nhưng không phải chỉ là các con số,
cũng không chỉ là quy mô, sự tăng giảm số lượng tiền tệ đơn thuần, mà còn
phản ánh chủ trương phân cấp quản lý của Nhà nước, biểu hiện các quan hệ tài
chính giữa các cấp chính quyền, giữa Nhà nước với các chủ thể kinh tế khác của
nền kinh tế quốc dân trong quá trình phân bố các nguồn lực và phân phối thu
nhập.

vô cùng lớn.
1.1.2. Khái niệm của phân cấp quản lý ngân sách nhà nước
Cùng với việc phân cấp về quản lý hành chính và kinh tế, quản lý ngân sách
cũng đựơc thực hiện và phù hợp với quản lý kinh tế và hành chính. Phân cấp
quản lý ngân sách là việc xác định phạm vi trách nhiệm và quỳên hạn của chính
quyền Nhà nước ở mỗi cấp trong việc quản lý thu, chi ngân sách nhà nước.
Trong phân cấp quản lý ngân sách thì việc phân cấp ngân sách giữa các cấp
chính quyền địa phươg là quan trọng và cơ bản nhất
Những quy định pháp lý về phân cấp quản lý ngân sách bao gồm những quy
phạm pháp luật liên quan đến xác định quyền hạn, nhiệm vụ, của các cấp chính
quyền Nhà nước trong việc quản lý điều hành ngân sách. Luật ngân sách nhà
nước năm 2002 ở nước ta đã rất quan tâm đến việc phân cấp quản lý ngân sách
đặc biệt là phân cấp mối quan hệ giữa các cấp chính quyền trong việc quản lý
ngân sách
Như vậy có thể hiểu phân cấp quản lý ngân sách là sự giao trách nhiệm và
quyền hạn từ trung ương xuống các cấp chính quyền trong việc quản lý và điều
hành ngân sách nhà nước, đảm bảo cho việc các cấp chính quyền có sự tự chủ
nhất định về tài chính để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của mình.
1.2. Sự cần thiết và nội dung hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách nhà
nước và tỉnh
1.2.1. Sự cần thiết phân cấp ngân sách nhà nước
Đây là xu thế tất yếu khách quan, một yêu cầu phát triển kinh tế
Một là: Phân cấp quản lý ngân sách là tất yếu vì sự vận động của các dòng tài
chính phải gắn kết với các hoạt độn kinh tế trong không gian và thời gian với
những hình thức và phương thức theo các quan hệ tỷ lệ nhất định về lượng
Đầu vào của các hoạt động kinh tế: Nguồn vốn ngân sách là một nguồn lực
quan trọng.Nó có thể là nguồn vốn chính cũng có thể là nguồn vốn khơi mào
cho sự hình thành và thắng lợi của chủ trương phát triển kinh tế
Ở đầu ra, kết quả đầu ra tốt là mục tiêu của các hoạt động kinh tế và sự vận
động tài chính kỳ vọng. Đầu ra ở dạng hàng hoá đáp ứng yêu cầu của thị trường,

Phát triển bền vững là sự phát triển hài hoà của phát triển bền vững về kinh tế,
xã hội, môi trường
Trong đó phát triển bền vững về kinh tế :Là sự duy trì nhịp độ tăng trưởng theo
thời gian trên cơ sở tăng năng suất lao động và hiệu quả cao
Phát triển bền vững về xã hội : Là nâng cao mục tiêu phát triển con người cho
thế hệ hôm nay và thế hệ tương lai,là sự tổng hợp của phát triển các yếu tố:
Mức sống( vật chất, tinh thần), sự bình đẳng, sự tin cậy, khả năng liên kết và an
toàn xã hội
Phát triển bền vững về môi trường: Là các quyết định kinh tế hiện tại đảm bảo
bảo tồn và tái sinh các hệ sinh thái, đảm bảo chất lượng môi trường cho hiện tại
và cho tương lai, đảm bảo nguồn lực, cuộc sống vật chất cho hiện tại và cho
tương lai.
Phát triển địa phương là căn cứ vào nhu cầu của thị trường từng địa phương,
khai thác tiềm năng, thế mạnh tự nhiên, kinh tế, xã hội của mình. Xây dựng các
lợi thế cạnh tranh thu hút nguồn lực đầu tư vào địa bàn. Tạo môi trường cho các
doanh nghiệp phát huy tính chủ động tích cực mở rộng kinh doanh trên cơ sở
gắn chiến lược phát triển doanh nghiệp với chiến lược phát triển địa phương,
chiến lược phát triển Quốc gia, cùng hướng tới hiệu quả kinh tế tối đa và sự hài
hoà giữa các bên
Phát triển địa phương không chỉ nâng cao thu nhập, gia tăng phúc lợi địa
phương mà còn nhằm nâng cao khả năng đóng góp của địa phương vào sự phát
triển chung của đất nước, qua đó nâng cao vị thế của mình
Như vậy xu thế phân cấp quản lý ngân sách cho địa phương là tất yếu.Nhiệm vụ
của chính quyền địa phương là tập trung vào xây dựng môi trường kinh doanh
thuận lợi cho các doanh nghiệp trong đó có các nội dung: Đảm bảo cơ sở hạ
tầng, tổ chức hợp tác giữa khu vực tư nhân và nhà nước, đầu tư tạo lợi thế so
sánh cho địa phương
Nhiệm vụ trên muốn hoàn thành thì chính quỳên địa phương cần phải có chiến
lược phát triển kinh tế, xã hội cho địa phương, đặc biệt quan tâm đến phát triển
các doanh nghiệp trên địa bàn:

ương
1.2.2. Nội dung cơ bản và các nguyên tắc cơ bản của phân cấp quản lý ngân
sách nhà nước giữa trung ương đối với tỉnh
Về nội dung phân cấp quản lý ngân sách nhà nước
1.2.2.1. Thẩm quyền ngân sách
a) Quốc Hội
- Làm luật và sửa đổi luật trong lĩnh vực ngân sách nhà nước
- Quyết định phân cấp quản lý hành chính, tiền tệ quốc gia để góp phần phát
triển kinh tế, đảm bảo cân đối thu, chi ngân sách nhà nước
- Quyết định dự toán ngân sách nhà nước với tổng số thu, tổng số chi, mức bội
chi và các nguồn bù đắp
- Quyết định phân bổ ngân sách nhà nước theo từng loại thu, từng lĩnh vực chi
và theo cơ cấu giữa chi thường xuyên, chi đầu tư phát triển, chi trả nợ
- Quyết định danh mục các chương trình, dự án quốc gia, các công trình xấy
dựng cơ bản quan trọng được đầu tư từ nguồn ngân sách nhà nước
- Quyết định điều chỉnh dự toán ngân sách nhà nước trong trường hợp cần thiết
- Giám sát việc thực hiện ngân sách nhà nước, phân cấp quản lý tài chính, tiền tệ
quốc gia, nghị quyết của Quốc Hội về ngân sách nhà nước hàng năm, các
chương trình, dự án quốc gia, các công trình xây dựng cơ bản quan trọng
- Phê chuẩn quyết toán ngân sách nhà nước
Hàng năm Quốc Hội giao Uỷ ban thường vụ Quốc Hội quyết định phương án
phân bổ ngân sách trung ương cho từng bộ, ngành và mức bổ sung từ ngân sách
trung ương cho từng tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương do Chính Phủ trình
và báo cáo Quốc Hội từ kỳ họp thứ nhất
b. Các cơ quan của Quốc Hội : Có trách nhiệm giúp Quốc Hội trong thực hiện
pháp luật về ngân sách nhà nước
- Uỷ ban thường vụ Quốc Hội:
. Ban hành pháp luật về lĩnh vực ngân sách nhà nước được Quốc Hội giao
. Thực hiện nhiệm vụ của Quốc Hội giao về quyết định phân bổ ngân sách trung
ương

nhà nước
- Tổ chức và kiểm tra việc thực hiện ngân sách nhà nước, báo cáo Quốc Hội, Uỷ
ban thường vụ Quốc Hội về tình hình thực hiện ngân sách nhà nước, các chương
trình, dự án quốc gia, các công trình xây dựng cơ bản quan trọng
- Quy định nguyên tắc, phương pháp tính toán việc bổ sung nguồn thu từ ngân
sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới