ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

HOÀNG THỊ THANH HÀ

QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN TÍCH HỢP
VỚI GIÁO DỤC NẾP SỐNG THANH LỊCH, VĂN
MINH TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
VÂN HÀ, ĐÔNG ANH, HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC


HÀ NỘI – 2016
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

HOÀNG THỊ THANH HÀ

QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN TÍCH HỢP
VỚI GIÁO DỤC NẾP SỐNG THANH LỊCH, VĂN
MINH TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
VÂN HÀ, ĐÔNG ANH, HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Mã số: 60 14 01 14

Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Trọng Hoàn




Tác giả

Hoàng Thị Thanh Hà
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
CBQL

: Cán bộ quản lý

CNTT

: Công nghệ thông tin

CSVC

: Cơ sở vật chất

DH

: Dạy học

DHTH

: Dạy học tích hợp

GD

: Giáo dục

GD&ĐT


TLVM

: Thanh lịch văn minh

TTBDH

: Trang thiết bị dạy học

THCS

: Trung học cơ sở

THPT

: Trung học phổ thông

iii


MỤC LỤC
Lời cảm ơn.................................................................................................................................................. i
Danh mục chữ viết tắt............................................................................................................................. ii
Mục lục..................................................................................................................................................... iii
Danh mục các bảng................................................................................................................................ vi
Danh mục các sơ đồ, hình vẽ, biểu đồ............................................................................................ viii
MỞ ĐẦU................................................................................................................................................... 1
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN NGỮ
VĂN TÍCH HỢP VỚI GIÁO DỤC NẾP SỐNG THANH LỊCH, VĂN MINH TẠI
TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ.................................................................................................... 6

TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ VÂN HÀ, ĐÔNG ANH, HÀ NỘI................................ 34
2.1. Vài nét khái quát về trường trung học cơ sở Vân Hà, Đông Anh, Hà Nội.......................34
2.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển............................................................................................. 34
2.1.2. Cơ cấu tổ chức của trường....................................................................................................... 34
2.1.3. Quy mô trường lớp.................................................................................................................... 35
2.1.4. Cơ sở vật chất của trường........................................................................................................ 36
2.1.5. Hoạt động dạy và nghiên cứu của giáo viên, hoạt động học của học sinh trong những
năm gần đây............................................................................................................................................ 36
2.2. Thực trạng hoạt động dạy học môn Ngữ văn tích hợp với giáo dục nếp sống thanh lịch,
văn minh tại trường trung học cơ sở Vân Hà, Đông Anh, Hà Nội............................................. 39
2.2.1. Thực trạng hoạt động dạy của giáo viên............................................................................... 40
2.2.2. Thực trạng hoạt động học của học sinh................................................................................ 50
2.3. Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Ngữ văn tích hợp với giáo dục nếp sống
thanh lịch, văn minh của giáo viên và học sinh trường trung học cơ sở Vân Hà, Đông Anh,
Hà Nội...................................................................................................................................................... 57
2.3.1. Thực trạng quản lý hoạt động dạy của giáo viên................................................................ 58
2.3.2. Thực trạng quản lý hoạt động học của học sinh................................................................. 65
2.4. Thực trạng quản lý việc sử dụng cơ sở vật chất và trang thiết bị, phương tiện dạy học
67
Tiểu kết chương 2.................................................................................................................................. 69
Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG
DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN TÍCH HỢP VỚI GIÁO DỤC NẾP SỐNG THANH
LỊCH, VĂN MINH TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ VÂN HÀ, ĐÔNG ANH,
HÀ NỘI................................................................................................................................................... 70
3.1. Nguyên tắc đề xuất các biện pháp............................................................................................. 70
3.1.1. Đảm bảo tính mục đích............................................................................................................ 70
3.1.2. Đảm bảo tính hệ thống cấu trúc và đồng bộ........................................................................ 70
3.1.3. Đảm bảo tính thực tiễn............................................................................................................. 70
3.1.4. Đảm bảo tính hiệu quả.............................................................................................................. 71


Bảng 2.2: Trình độ chuyên môn của giáo viên trường trung học cơ sở Vân Hà
37
Bảng 2.3: Giáo viên tự đánh giá về trình độ chuyên môn.................................................. 37
Bảng 2.4: Kết quả xếp loại hai mặt giáo dục của trường trung học cơ sở Vân Hà
38
Bảng 2.5: Kết quả tốt nghiệp và thi vào trung học phổ thông của trường.................... 38
và của Huyện Đông Anh.................................................................................................................. 38
Bảng 2.6. Kết quả đánh giá mức độ thực hiện việc soạn bài và chuẩn bị bài khi
lên lớp của giáo viên

42

Bảng 2.7. Kết quả đánh giá của học sinh mức độ sử dụng phương pháp dạy
học Ngữ văn của trường trung học cơ sở Vân Hà

46

Bảng 2.8. Kết quả khảo sát học sinh về mục đích động học tập Ngữ văn....................51
Bảng 2.9. Kết quả khảo sát học sinh về mục đích, động học tập Ngữ văn..................53
Bảng 2.10. Kết quả khảo sát học sinh về nguyên nhân chưa học tốt môn
Ngữ văn

53

Bảng 2.11. Kết quả khảo sát học sinh về thực hiện các hoạt động học tập môn
Ngữ văn

55

Bảng 2.12. Kết quả khảo sát giáo viên và học sinh về kỹ năng học Ngữ văn


Bảng 3.1. Kết quả khảo cứu về tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp
quản lý hoạt động dạy học môn Ngữ văn tích hợp với giáo dục nếp
sống thanh lịch, văn minh ở trường trung học cơ sở Vân Hà

viii
DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ

96


Sơ đồ 1.1. Các chức năng quản lý...........................................................................
Sơ đồ 1.2. Mười thành tố cấu thành nhà trường......................................................
Hình 2.1. Cơ cấu tổ chức trường trung học cơ sở Vân Hà
............................................................................................................................
35
Biểu đồ 2.1. Mức độ đầy đủ và hiệu quả của việc thực hiện mục tiêu dạy học............
Biểu đồ 2.2. Mức độ thường xuyên và hiệu quả của việc sử dụng phương pháp
dạy học.................................................................................................
Biểu đồ 2.3. Mức độ thường xuyên và hiệu quả của việc sử dụng phương tiện
dạy học.................................................................................................
Biểu đồ 2.4. Mức độ hiệu quả về thái độ, tình cảm của học sinh đối với môn
Ngữ văn...............................................................................................
Biểu đồ 2.5. Mức độ thường xuyên và hiệu quả về thực hiện các hoạt động
học tập môn Ngữ văn của học sinh......................................................
Biểu đồ 3.1. Mối tương quan giữa tính cấp thiết và tính khả thi của các biện
pháp đề xuất.......................................................................................

ix




Môn Ngữ văn là một môn học có một vai trò to lớn trong việc hình thành và
phát triển nhân cách của học sinh. Vẻ đẹp thiên nhiên, truyền thống lịch sử, văn hóa
cùng với tài hoa của con người Việt Nam đã được ghi lại trong văn học. Văn chương
giúp ta cảm nhận được tâm hồn Việt Nam: yêu nước, cần cù, sáng tạo, thanh lịch, tài
hoa, tế nhị, hiếu học, trọng lễ nghĩa. Văn học tự nhiên đi sâu vào đời sống tinh thần
của con người. Ngay từ lúc còn thơ bé, trẻ em đã được tắm trong dòng văn học dân
gian qua những lời ru, qua những câu chuyện của bà, của mẹ. Cùng với năm tháng,
nhận thức của học sinh cũng lớn lên, văn học lại giúp học sinh hiểu được giá trị và
những vẻ đẹp của cuộc sống. Từ đó, tình yêu quê hương đất nước, yêu con người
Việt Nam, yêu cuộc sống được hình thành trong tâm hồn các em.
Hơn nữa, hiện nay học sinh đang sống trong xã hội phát triển cần phải được
trang bị những kỹ năng thích hợp để hòa nhập với cộng đồng, với xu thế toàn cầu
hóa. Đối với học sinh trung học cơ sở (THCS) cần phải được giáo dục một số giá trị
sống, rèn luyện kỹ năng sống. Giáo dục một số giá trị sống, rèn luyện kỹ năng sống
càng trở nên cấp thiết đối với thế hệ trẻ, bởi các em là chủ nhân tương lai của đất
nước. Lứa tuổi học sinh là lứa tuổi đang hình thành những giá trị nhân cách, giàu
mơ ước, ham hiểu biết, thích tìm tòi khám phá song lại thiếu hiểu biết sâu sắc về xã
hội, còn thiếu kinh nghiệm sống, dễ bị lôi kéo. Vì vậy, việc giáo dục kỹ năng sống,
nếp sống thanh lịch, văn minh (TLVM) cho thế hệ trẻ là cần thiết - nhất là học sinh
thuộc địa bàn thủ đô Hà Nội, cần phải tích hợp ở tất cả các phân môn, đặc biệt trong
môn Ngữ văn.
Là một giáo viên dạy môn Ngữ văn tại Trường Trung học cơ sở, tôi xin chọn
đề tài “Quản lý dạy học môn Ngữ văn tích hợp với giáo dục nếp sống thanh lịch,
văn minh tại trường Trung học cơ sở Vân Hà”. Tôi cho rằng đây là một đề tài có
ý nghĩa thiết thực không chỉ nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Ngữ văn tại

trường THCS nói chung, trong đó có Trường THCS Vân Hà nói riêng mà còn rèn
luyện được những chủ nhân tương lai của đất nước có kỹ năng sống, thanh lịch và


hoạt động dạy học Ngữ văn tích hợp giáo dục nếp sống thanh lịch, văn minh ở
trường THCS Vân Hà, Đông Anh, Hà Nội?
6. Giả thuyết khoa học
- Hoạt động dạy học Ngữ văn tích hợp giáo dục nếp sống thanh lịch, văn

minh ở trường THCS Vân Hà còn có một số vấn đề bất cập và hạn chế, trong đó có
nguyên nhân từ công tác quản lý.
- Nếu quản lý hoạt động dạy học môn Ngữ văn tích hợp giáo dục nếp sống

thanh lịch, văn minh được áp dụng một cách tích cực, phù hợp sẽ nâng cao chất
lượng dạy và học môn Ngữ văn của trường THCS Vân Hà và đồng thời là một
hướng đi giúp các nhà giáo dục quản lý hoạt động dạy học môn Ngữ văn ở các
trường THCS tại Đông Anh, Hà Nội được tốt hơn.
7. Nhiệm vụ nghiên cứu

3


- Nghiên cứu một số vấn đề lý luận về quản lý quá trình dạy học và quản lý

nâng cao chất lượng dạy học môn Ngữ văn tích hợp giáo dục nếp sống thanh lịch,
văn minh trong trường THCS.
- Khảo sát đánh giá thực trạng chất lượng dạy học và việc quản lý quá trình
dạy học ở trường THCS Vân Hà, Đông Anh, Hà Nội.
- Nghiên cứu các biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn
Ngữ văn tích hợp giáo dục nếp sống thanh lịch, văn minh tại trường THCS Vân Hà,
Đông Anh, Hà Nội, khảo nghiệm tính cần thiết và mức độ khả thi của các biện
pháp.
8. Phương pháp nghiên cứu



Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng cho công tác quản lý hoạt động dạy
- học Ngữ văn tích hợp giáo dục nếp sống thanh lịch, văn minh ở các trường THCS
trong huyện Đông Anh
10. Cấu trúc của luận văn
Nội dung chính của luận văn được trình bày trong 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn Ngữ văn tích
hợp với giáo dục nếp sống thanh lịch, văn minh tại trường trung học cơ sở.
Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Ngữ văn tích hợp với
giáo dục nếp sống thanh lịch, văn minh tại trường trung học cơ sở Vân Hà, Đông
Anh, Hà Nội.
Chương 3: Biện pháp quản lý đối với hoạt động dạy học môn Ngữ văn tích
hợp với giáo dục nếp sống thanh lịch, văn minh tại trường trung học cơ sở Vân Hà,
Đông Anh, Hà Nội.

5


Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN
TÍCH HỢP VỚI GIÁO DỤC NẾP SỐNG THANH LỊCH, VĂN MINH TẠI
TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Nghiên cứu ngoài nước
Loài người đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển khác nhau, đánh dấu sự khác
biệt giữa thời đại này với thời đại khác. Có rất nhiều yếu tố, nhưng một trong những
yếu tố không thể thiếu được là sự khác nhau về hình thức quản lý (QL). Hình thức
QL mới thay thế hình thức QL cũ đã lỗi thời, đáp ứng nhu cầu phát triển của lực
lượng sản xuất xã hội không ngừng phát triển. Chính hình thức QL mới mở đường

Ngữ văn ở trường trung học phổ thông Đình Lập tỉnh Lạng Sơn”.
Bên cạnh đó, tích hợp là một trong những xu thế dạy học hiện đại đang được
quan tâm nghiên cứu và áp dụng trong chương trình giáo dục của nhiều nước trên
thế giới và ở Việt Nam trong những năm gần đây. Nghiên cứu về vấn đề này, đã có
nhiều nhà khoa học nghiên cứu một cách cụ thể, có hệ thống, tiêu biểu như: Đề tài
của tác giả Trần Bá Hoành “Dạy học tích hợp”; tác giả Nguyễn Văn Đường “Tích
hợp trong dạy học Ngữ văn bậc THCS”;tác giả Cao Thị Thặng “Vận dụng quan
điểm tích hợp trong việc phát triển chương trình giáo dục Việt Nam giai đoạn sau
2015”
Qua đó ta thấy nghiên cứu về QL DHTH đã trở thành mối quan tâm của
nhiều nhà giáo dục. Tuy nhiên, vấn đề nghiên cứu về biện pháp QL hoạt động dạy
học Ngữ văn tích hợp với giáo dục nếp sống TLVM ở trường THCS thì lại chưa có
một công trình nghiên cứu cụ thể nào. Vì vậy, tác giả đặt vấn đề nghiên cứu pháp
QL hoạt động dạy học Ngữ văn tích hợp với giáo dục nếp sống TLVM ở trường
THCS Vân Hà, Đông Anh, Hà Nội. Từ đó đề ra các biện pháp quản lý hoạt động
dạy học môn Ngữ văn tích hợp với giáo dục nếp sống TLVM nhằm nâng cao chất
lượng giáo dục của nhà trường.

7


1.2. Một số khái niệm cơ bản về quản lý
1.2.1. Quản lý
Quản lý là một trong những hoạt động cơ bản nhất của con người xét trên
nhiều phạm vi cá nhân, tập đoàn, quốc gia hoặc nhóm quốc gia. Hoạt động quản lý
(QL) xuất hiện khi loài người hình thành hoạt động nhóm. Qua lao động, để duy trì
sự sống, đòi hỏi sự phối hợp hoạt động giữa cá nhân con người. Hoạt động QL là
một hiện tượng tất yếu phát triển cùng với sự phát triển của xã hội loài người nhằm
đoàn kết lại tạo nên sức mạnh tập thể, thống nhất thực hiện một mục đích chung. Từ
thời thượng cổ, trung cổ đến thời hiện đại, trải qua hàng nghìn năm lịch sử phát

là khách thể quản lý nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến”. [32, tr. 25]
Trong quản lý có hai bộ phận khăng khít, đó là chủ thể quản lý và khách thể
quản lý. Chủ thể quản lý có thể là cá nhân hay một nhóm người có chức năng quản
lý hay điều khiển tổ chức, làm cho tổ chức vận hành và đạt tới mục tiêu. Khách thể
quản lý bao gồm những người thừa hành nhiệm vụ trong tổ chức, chịu sự tác động,
chỉ đạo của chủ thể quản lý nhằm đạt mục tiêu chung.
Như vậy, có thể nói QL là một khái niệm rộng, bao gồm nhiều lĩnh vực của
đời sống xã hội, và được hiểu dưới những góc độ, quan điểm khác nhau. Nhưng dù
ở lĩnh vực hay góc độ nào đi nữa thì, theo chúng tôi, QL cũng là sự tác động có định

hướng, mang tính hệ thống, được thực hiện có ý thức, có tổ chức của chủ thể QL lên
đối tượng QL, bằng cách vạch ra mục tiêu của tổ chức, đồng thời tìm kiếm các biện
pháp, cách thức tác động vào tổ chức nhằm đạt mục tiêu đề ra. Nhưng sự tác động
của quản lý phải bằng cách nào đó để người bị quản lý luôn luôn hồ hởi, phấn khởi
đem hết năng lực và trí tuệ để sáng tạo ra lợi ích cho bản thân, cho tổ chức và cho
cả xã hội.
1.2.2. Quản lý giáo dục và chức năng quản lý giáo dục
1.2.2.1. Quản lý giáo dục
Giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc biệt, bản chất của nó là sự truyền đạt
và lĩnh hội kinh nghiệm lịch sử xã hội của các thế hệ loài người, từ thế hệ trước cho
thế hệ sau, thế hệ sau tiếp thu những kinh nghiệm xã hội đó và ngoài ra còn sáng tạo
ra những kinh nghiệm mới làm giàu và phong phú thêm, bổ sung thêm cho kho tàng
kiến thức của nhân loại, thúc đẩy xã hội loài người không ngừng phát triển. Như
vậy, giáo dục chính là quá trình tác động có mục đích, có tổ chức, có kế hoạch, có
nội dung và bằng phương pháp khoa học của nhà giáo dục tới người được giáo dục,
nhằm hình thành và phát triển nhân cách cho họ.

9





Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý giáo dục là hệ thống những tác
động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý nhằm làm cho hệ
vận hành theo đường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng, thực hiện được các tính
chất của nhà trường xã hội chủ nghĩa Việt Nam, mà tiêu điểm hội tụ là quá trình
dạy học - giáo dục thế hệ trẻ, đưa hệ giáo dục tới mục tiêu dự kiến, tiến lên trạng
thái mới về chất”. [32, tr. 31]
Những khái niệm trên về QLGD tuy có những cách diễn đạt khác nhau
nhưng tựu chung lại có thể hiểu là sự tác động có tổ chức, có định hướng phù hợp
với quy luật khách quan của chủ thể quản lý ở các cấp lên đối tượng quản lý nhằm
đưa hoạt động GD của từng cơ sở và toàn bộ hệ thống GD đạt tới mục tiêu.
Tóm lại, QLGD là hoạt động điều hành, phối hợp các lực lượng giáo dục
nhằm đẩy mạnh công tác giáo dục và đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu phát triển xã
hội. Nhà trường là đối tượng cuối cùng và cơ bản nhất của QLGD, trong đó đội ngũ
GV và HS là đối tượng QL quan trọng nhất nhưng đồng thời là chủ thể trực tiếp QL
quá trình giáo dục.
1.2.2.2. Chức năng quản lý giáo dục.
Chức năng của quản lý là hình thức biểu hiện sự tác động có chủ định của
chủ thể quản lý lên đối tượng và khách thể quản lý, là tập hợp các nhiệm vụ khác
nhau mà chủ thể QL phải tiến hành trong quá trình QL. Thông qua các chức năng
QL, người ta xác định các khối lượng công việc cơ bản và trình tự tiến hành các
công việc của quá trình QL. Trong mọi quá trình QL, người QL phải thực hiện một
dãy chức năng kế tiếp nhau một cách lôgic, bắt buộc, bắt đầu từ việc xác định mục
tiêu và nhiệm vụ QL đến khi kiểm tra các kết quả đạt được.
Qua nghiên cứu lý luận và thực tế của công tác QL nói chung ta có thể hiểu
chức năng quản lý là một nội dung cơ bản của quá trình quản lý, là việc làm không
thể thiếu được của chủ thể quản lý. Về số lượng các chức năng quản lý, hầu hết các
tác giả đều đề cập tới bốn chức năng chủ yếu đó là: Kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo,
kiểm tra và trong đó thông tin vừa là phương tiện, vừa là điều kiện để thực hiện

những tiềm năng của con người trong hệ thống quản lý, thực hiện tốt mối liên hệ
giữa con người với con người và quá trình đó giải quyết những mối quan hệ đó để
họ tự nguyện, tự giác và hăng hái phấn đấu trong công việc.
- Chức năng kiểm tra: Kiểm tra có vai trò quan trọng trong quá trình QL, là

nhu cầu cơ bản để hoàn thành các quyết định QL. Có thể nói rằng “không có kiểm
tra là không có QL”. Chức năng kiểm tra nhằm đánh giá việc thực hiện các mục tiêu
đề ra, điều cần lưu ý là khi kiểm tra phải theo chuẩn. Chuẩn phải xuất phát từ mục
tiêu, là đòi hỏi bắt buộc đối với mọi thành viên của tổ chức. Đồng thời kịp thời phát
hiện những sai sót hay lệch lạc trong quá trình hệ thống vận hành để từ đó đề ra các
biện pháp xử lý kịp thời, thích hợp.

12


Cuối cùng, tất cả các chức năng trên đều cần đến yếu tố thông tin. Thông tin
đầy đủ, kịp thời, cập nhật, chính xác là một căn cứ để nhà quản lý điều hành bộ máy
của mình.
Các chức năng quản lý có sự đan xen kết hợp hỗ trợ và thúc đẩy nhau để
cùng thực hiện mục tiêu của quá trình quản lý. Có thể mô tả vị trí của các chức năng
trong một quá trình quản lý như sau:
Kế hoạch
hóa

Kiểm tra

Chỉ đạo

Sơ đồ 1.1. Các chức năng quản lý
1.2.3. Quản lý trường học