lý luận chung về hạch toán quá trình tiêu thụ và xác
định kết quả tiêu thụ hàng hoá trong doanh nghiệp
kinh doanh thơng mại
I. lý luận chung về tiêu thụ và xác định kết quả tiêu
thụ hàng hoá
1. Khái niệm, ý nghĩa, vai trò hạch toán tiêu thụ và kết quả tiêu thụ
hàng hoá.
Tiêu thụ là giai đoạn cuối cùng của quá trình sản xuất kinh doanh. Thông
quan tiêu thụ thì giá trị và giá trị sử dụng của hàng hoá đợc thực hiện, hàng hoá
chuyển từ hình thái hiện vật sang hình thái tiền tệ (T - H - T), doanh nghiệp thu
hồi đợc vốn bỏ ra, vòng luân chuyển vốn đợc hoàn thành, đẩy nhanh tốc độ chu
chuyển vốn nói riêng và hiệu quả sử dụng vố nói chung, đồng thời góp phần thoả
mãn nhu cầu tiêu dùng của xã hội. Tình hình tiêu thụ hàng hoá và thu lợi nhuận
phản ánh năng lực kinh doanh và uy tín của doanh nghiệp.
Tiêu thụ nói chung bao gồm;
Tiêu thụ ra ngoài đơn vị: Là việc bán hàng cho các đơn vị khác hoặc cá
nhân ngoài doanh nghiệp.
Tiêu thụ nội bộ: Là việc bán hàng cho các đơn vị trực thuộc trong cùng một
công ty, tổng công ty hạch toán toàn ngành.
Quá trình tiêu thụ là quá trình chuyển giao hàng hoá, dịch vụ cho khách
hàng. Hàng hoá đợc coi là tiêu thụ khi đợc khách hàng thanh toán hoặc chấp nhận
thanh toán tiền. Nh vậy, hạch toán tiêu thụ hàng hoá đồng thời là quá trình ghi
nhận doanh thu bán hàng và thực hiện hạch toán kết quả tiêu thụ. Hoạt động kinh
doanh thơng mại đặc biệt chú trọng đến công tác tiêu thụ và do đó, nghiệp vụ tiêu
thụ hàng hoá cùng với việc hạch toán tiêu thụ và kết quả tiêu thụ hàng hoá có ý
nghĩa vô cùng quan trọng đối với công tác quản lý và công tác kế toán của doanh
nghiệp.
Đối với công tác quản lý doanh nghiệp, việc hạch toán tiêu thụ và kết quả
tiêu thụ hàng hoá cung cấp số liệu, tài liệu phục vụ cho việc quản lý hoạt động
sản xuất kinh doanh
Đối với công tác kế toán trong các doanh nghiệp thơng mại, việc hạch toán

trạng thái: hàng đi đờng, hàng trong kho, trong quầy, hàng gửi bán
- Phản ánh chính xác, kịp thời khối lợng hàng tiêu thụ và ghi nhận doanh thu
bán hàng và các chỉ tiêu liên quan khác của khối lợng hàng bán (giá vốn, doanh
thu thuần).
- Phân bổ chi phí mua hàng hợp lý cho số lợng hàng đã bán và tồn cuối kỳ.
- Lựa chọn phơng pháp và xác định đúng giá vốn hàng xuất bán để đảm bảo
độ chính xác của chỉ tiêu lãi gộp.
- Xác định kết quả bán hàng, thực hiện chế độ báo cáo hàng hoá và báo cáo
bán hàng, cung cấp kịp thời tình hình tiêu thụ để phục vụ cho doanh nghiệp điều
hành hoạt động kinh doanh.
- Theo dõi và phán ánh kịp thời công nợ với khách hàng.
- Báo cáo kịp thời, thờng xuyên tình hình tiêu thụ, tình hình thanh toán đảm
bảo đáp ứng yêu cầu quản lý và giám sát chặt chẽ hàng bán
- Tổ chức vận dụng tốt hệ thống tại khoản kế toán, hệ thống sổ sách kế toán
phù hợp với đặc điểm của doanh nghiệp.
Kế toán tiêu thụ thực hiện tốt những nhiệm vụ của mình sẽ đem lại hiệu quả
thiết thực cho hoạt động của doanh nghiệp, giúp cho ngời sử dụng thông tin kế
toán nắm đợc toàn diệm hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, giúp cho nhà
quản lý chỉ đạo kinh doanh kịp thời, phù hợp với tình hình biến động thực tế của
thị trờng và việc lập kế hoạch kinh doanh trong tơng lai của doanh nghiệp.
3. Các phơng thức tiêu thụ hàng hoá
Các doanh nghiệp có thể tiêu thụ hàng hoá dới theo nhiều phơng thức khác
nhau nh bán buôn, bán lẻ, gửi bán.... Trong đó, mỗi phơng thức bán hàng lại có
thể đợc thực hiên dới nhiều hình thức khác nhau (trực tiếp, chuyển hàng chờ chấp
nhận ...).
3.1. Bán buôn hàng hoá
Bán buôn hàng hoá là bán cho mạng lới bán lẻ, cho sản xuất, tiêu dùng, xuất
khẩu.
Đặc điểm của bán buôn hàng hoá là:
- Đối tợng bán hàng hoá là doanh nghiệp thơng mại, doanh nghiệp sản xuất

gói của đơn vị bán. Bán buôn không qua kho có hai hình thức: + Bán buôn
vận chuyển thẳng có tham gia thanh toán: Theo hình thức này bên bán buôn căn
cứ vào hợp đồng mua hàng để nhận hàng của nhà cung cấp bán thẳng cho khách
hàng theo hợp đồng bán hàng không qua kho của doanh nghiệp. Nghiệp vụ mua
và bán xẩy ra đồng thời. Bên bán buôn vừa tiến hành thanh toán với bên cung cấp
về hàng mua vừa tiến hành thanh toán với bên mua về hàng bán. Nếu hàng hoá
giao thẳng do doanh nghiệp chuyển đến bên mua theo hợp đồng thì số hàng đó
vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp và chỉ đợc coi là tiêu thụ khi bên mua
trả tiền hoặc thông báo đã nhận đợc hàng và chấp nhận thanh toán. Còn nếu bên
mua cử ngời đến nhận hàng trực tiếp thì khi giao xong, hàng hoá đợc coi là tiêu
thụ theo hình thức này bên bán giao cho bên mua là hoá đơn GTGT hoặc hoá đơn
bán hàng và chi phí vận chuyển bên bán buôn phải chịu.
+ Bán buôn vận chuyển thẳng không tham gia thanh toán: Doanh nghiệp
bán buôn là đơn vị trung gian trong quan hệ giữa bên cung cấp và bên mua. Công
ty uỷ nhiệm cho bên mua nhận hàng và thanh toán tiền hàng với bên cung cấp về
số hàng trong hợp đồng mà công ty đã ký kết với bên cung cấp. Trong nghiệp vụ
này, công ty không phát sinh nghiệp vụ mua hàng, bán hàng. Tuy nhiên, tuỳ theo
điều kiện đã ký kết trong hợp đồng mà bên bán buôn đợc hởng một khoản hoa
hồng do bên cung cấp hoặc bên mua trả. Sau đó, bên cung cấp gửi cho doanh
nghiệp bán buôn hoá đơn bán hàng để theo dõi việc thực hiện hợp đồng đã ký.
Theo hình thức này, doanh nghiệp không ghi nhận nghiệp vụ mua hàng cũng nh
bán hàng.
3.2. Bán lẻ hàng hoá
Bán lẻ hàng hoá là giai đoạn cuối cùng của sự vận động hàng hoá từ nơi sản
xuất đến nơi tiêu thụ, hàng hoá đợc bán trực tiếp cho ngời tiêu dùng, kết thúc
nghiệp vụ này hàng hoá đợc chuyển từ lĩnh vực lu thông sang lĩnh vực tiêu dùng.
Giá trị và giá trị sử dụng của hàng hoá đợc thực hiện. Bán lẻ hàng hoá là bán trực
tiếp cho ngời tiêu dùng, cho cơ quan xí nghiệp phục vụ nhu cầu sinh hoạt không
mang tính chất sản xuất kinh doanh. Đặc điểm của phơng thức bán hàng này là
hàng hoá bán ra với khối lợng ít, thanh toán ngay và hình thức thanh toán thờng là

vậy hiện này phơng pháp này ít áp dụng, chủ yếu là áp dụng với những mặt hàng
có giá trị lớn.
3.3. Phơng thức gửi hàng đại lý hay ký gửi hàng hoá
Đây là phơng thức bán hàng trong đó doanh nghiệp thơng mại giao hàng cho
cơ sở đại lý, ký gửi để các cơ sở này trực tiếp bán hàng. Bên nhận làm đại lý , ký
gửi sẽ trực tiếp bán hàng, thanh toán tiền hàng và đợc hởng hoa hồng đại lý. Số
hàng chuyển giao cho các cơ sở đại lý vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp
thơng mại cho đến khi cơ sở đại lý, ký gửi thanh toán tiền, chấp nhận thanh toán
hoặc thông báo về số hàng đã bán đợc.
Trong điều kiện kinh tế thị trờng ngày càng phát triển, một doanh nghiệp
muốn tồn tại và lớn mạnh thì phải không ngừng vơn ra chiếm lĩnh thị trờng. Vì
vậy, việc đa dạng hoá phơng thức và hình thức bán hàng là điều vô cùng cần thiết.
II- hạch toán tiêu thụ trong các doanh nghiệp thơng mại
áp dụng phơng pháp kê khai thờng xuyên.
1. Tài khoản sử dụng.
Đối với doanh nghiệp hạch toán hàng tồn kho theo phơng pháp kê khai thờng
xuyên, để hạch toán tiêu thụ, kế toán sử dụng các tài khoản sau: