BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NỘI VỤ

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

CHU THỊ KHÁNH LY

PHÁT TRIỂN VĂN HÓA HÀNH CHÍNH NHÀ NƢỚC
VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ

LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ CÔNG

HÀ NỘI - 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NỘI VỤ

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

CHU THỊ KHÁNH LY

PHÁT TRIỂN VĂN HÓA HÀNH CHÍNH NHÀ NƢỚC
VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ

Chuyên ngành: Quản lý công
Mã số: 9 34 04 03

Người hướng dẫn: 1. PGS.TS. Đào Thị Ái Thi

Minh; Bộ Nội vụ; Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Bộ Thông tin và Truyền thông; Bộ
Ngoại giao đã giúp đỡ tác giả trong quá trình tiếp cận và khảo sát thực tiễn.
Trân trọng cảm ơn./.
Hà Nội, tháng 12 năm 2018
TÁC GIẢ

Chu Thị Khánh Ly


MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ................................................................................................. 1
2. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu ........................................................................... 3
3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu............................................................................ 4
4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu .................................................. 5
5. Giả thuyết nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu ......................................................... 7
6. Đóng góp mới của đề tài ...................................................................................... 9
7. Cấu trúc của luận án ............................................................................................. 9
Chƣơng 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CÁC VẤN ĐỀ LIÊN
QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN ............................................................................. 10
1.1. Các công trình nghiên cứu văn hóa hành chính nhà nƣớc ở cấp độ hệ thống. 10
1.1.1. Các công trình nghiên cứu trên thế giới ...................................................... 10
1.1.2. Các công trình nghiên cứu trong nước ........................................................ 13
1.2. Các công trình nghiên cứu văn hóa hành chính nhà nƣớc ở cấp độ tổ chức 14
1.2.1. Các công trình nghiên cứu trên thế giới ...................................................... 14
1.2.2. Các công trình nghiên cứu trong nước ........................................................ 16
1.3. Các công trình nghiên cứu văn hóa hành chính nhà nƣớc ở cấp độ cá nhân .. 17
1.3.1. Các công trình nghiên cứu trên thế giới ...................................................... 17
1.3.2. Các công trình nghiên cứu ở Việt Nam....................................................... 18
1.4. Đánh giá tổng quan về tình hình nghiên cứu và những vấn đề đặt ra đối với luận án 19

NƢỚC VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ ....................... 73
3.1. Thực trạng phát triển văn hóa hành chính nhà nƣớc ở cấp độ hệ thống ....73
3.1.1. Thực trạng định hướng chiến lược phát triển văn hóa hành chính trong nền
hành chính nhà nước .............................................................................................. 73
3.1.2. Thực trạng hiện thực hóa các giá trị văn hóa hành chính trong hoạt động của
cơ quan hành chính nhà nước ................................................................................ 79
3.2. Thực trạng phát triển văn hóa hành chính nhà nƣớc ở cấp độ tổ chức . 91
3.2.1.Thực trạng phát triển yếu tố vật chất của văn hóa hành chính nhà nước ở cấp
độ tổ chức .............................................................................................................. 91
3.2.2. Thực trạng phát triển yếu tố tinh thần của văn hóa hành chính nhà nước ở
cấp độ tổ chức ........................................................................................................ 96
3.3. Thực trạng phát triển văn hóa hành chính nhà nƣớc ở cấp độ cá nhân102
3.3.1. Thực trạng phát triển yếu tố vật chất của văn hóa cá nhân ......................... 102
3.3.2. Thực trạng phát triển yếu tố tinh thần của văn hóa cá nhân ....................... 108
3.4. Đánh giá chung............................................................................................ 119
3.4.1. Đánh giá sự tác động của thể chế đến việc phát triển văn hóa hành chính
nhà nước .............................................................................................................. 119
3.4.2. Đánh giá tác động của tổ chức bộ máy đến việc phát triển văn hóa hành
chính nhà nước .................................................................................................... 122
3.4.3. Đánh giá tác động của yếu tố năng lực cán bộ, công chức trong việc phát triển
văn hóa hành chính nhà nước............................................................................... 124


3.4.4. Đánh giá tác động của yếu tố vật chất trong việc phát triển văn hóa hành
chính nhà nước..................................................................................................... 127
Chƣơng 4. GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN VĂN HÓA HÀNH CHÍNH NHÀ NƢỚC
VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ .................................. 130
4.1. Định hƣớng phát triển văn hóa hành chính nhà nƣớc Việt Nam trong bối
cảnh hội nhập quốc tế ....................................................................................... 130
4.1.1. Phát triển văn hóa hành chính nhà nước Việt Nam xuất phát từ quan điểm của

1

CBCCVC

Cán bộ, công chức, viên chức

2

CBCC

Cán bộ, công chức

3

CCHC

Cải cách hành chính

4

CNTT

Công nghệ thông tin

5

HCNN

Hành chính nhà nước


11

TTHC

Thủ tục hành chính

12

VHCS

Văn hóa công sở

13

VHCT

Văn hóa chính trị

14

VHDN

Văn hóa doanh nghiệp

15

VHHC

Văn hóa hành chính


DANH MỤC BIỂU
Biểu đồ 3.1: Đánh giá của người dân về mức độ minh bạch trong cung cấp thông
tin của cơ quan HCNN đối với người dân .................................................................. 82
Biểu đồ: 3.2: Đánh giá của người dân về việc đóng góp ý kiến vào dự thảo các
văn bản pháp luật trước khi ban hành ......................................................................... 83
Biểu đồ: 3.3: Đánh giá niềm tin của người dân đối với CBCC, cơ quan HCNN
các cấp và nền hành chính quốc gia ............................................................................ 86
Biểu đồ 3.4: Đánh giá của người dân về bài trí, môi trường làm việc ........................ 92
tại các cơ quan HCNN ................................................................................................. 92
Biểu đồ 3.5: Tần suất người dân sử dụng cổng thông tin điện tử của Chính phủ và
các cơ quan hành chính nhà nước địa phương ............................................................ 94
Biểu đồ 3.6: Đánh giá của CBCC về lương cơ bản và Phụ cấp/thưởng : .................. 95
Biểu đồ 3.7: Đánh giá của CBCC và người dân về kiến thức, kỹ năng của CBCC . 105
Biều đồ 3.8: Đánh đánh giá của CBCC và người dân về mức độ phù hợp trong
giao tiếp giữa CBCC và người dân ........................................................................... 109
Biểu đồ 3.9: Nhận định sự khác biệt về quan niệm của CBCC ở các vùng văn hóa
khác nhau về thái độ phục vụ người dân .................................................................. 110
Biểu đồ 3.10: Ý kiến của CBCC về vị trí, bổn phận chức nghiệp của CBCC ................... 110
Biểu đồ 3.11: Đánh giá của CBCC về tinh thần, thái độ phục vụ người dân ............ 111
Biểu đồ 3.12: Ý kiến của CBCC và người dân về việc thực hiện văn hóa xin
lỗi .................................................................................................................. 112
của CBCC đối với người dân .................................................................................... 112
Biểu đồ 3.13: Đánh giá của CBCC về văn hóa người đứng đầu cơ quan HCNN .... 118


PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Đề tài được chọn nghiên cứu xuất phát từ những lý do cơ bản sau đây:
Thứ nhất, bối cảnh thế giới và trong nước đặt ra những đòi hỏi nền hành
chính nhà nước cần phải hướng đến các giá trị văn hóa hành chính nhà nước mang

thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội cũng như xây dựng và phát triển nền
hành chính phục vụ.
Thứ hai, vai trò của văn hóa hành chính nhà nước đối với hoạt động hành
chính nhà nước trong bối cảnh hội nhập quốc tế: Trong xu thế hội nhập quốc tế, cùng
một lúc mỗi quốc gia sẽ đón nhận sự biến đổi sâu sắc của thời đại, hội nhập quốc tế vừa
1


là cơ hội cũng vừa là thách thức của mỗi quốc gia. Chính vì vậy, để có thể hội nhập quốc
tế thuận lợi, mỗi quốc gia sẽ có cách ứng xử phù hợp nhằm tạo nên sự ổn định và phát
triển của quốc gia mình. Bởi vậy, hoạt động quản lý của nhà nước có vai trò rất lớn trong
hoạt động tổ chức đời sống xã hội. Hoạt động này diễn ra cùng với sự ra đời của tổ chức
nhà nước và là hoạt động đặc trưng của xã hội loài người. Ở đó, không chỉ diễn ra hoạt
động mang tính chất chấp hành và điều hành mà hoạt động đó còn mang tính chủ động,
sáng tạo, bởi vì loài người đã tạo ra những giá trị văn hóa, trong đó có văn hóa hành
chính nhà nước. Cùng với bối cảnh phát triển, văn hóa hành chính nhà nước ngày càng
hình thành một đặc trưng lớn, một vai trò lớn. Bởi vậy, muốn thực hiện tốt hoạt hoạt
động quản lý, mỗi quốc gia cần phải coi trọng đến yếu tố văn hóa hành chinh nhà nước.
Hơn nữa, văn hóa hành chính nhà nước là một bộ phận của văn hóa văn hóa truyền thống
dân tộc, đó là một bộ phận của văn hóa cộng đồng. Ở phạm vi hẹp hơn thì đó là một bộ
phận quan trọng của văn hóa chính trị - quản lý, một dạng văn hóa tổ chức, là khoa học
và nghệ thuật của “phép trị” nước. Xét trong phạm vi nền hành chính nhà nước, thì văn
hóa hành chính nhà nước bao gồm những giá trị, chuẩn mực, niềm tin, sự trông đợi của
các cán bộ, công chức. Các giá trị cốt lõi của văn hóa hành chính nhà nước bao gồm các
giá trị chuyên nghiệp, liêm chính, phục vụ…. Tất cả các giá trị đó đều hướng tới giá trị
chung của văn hóa là giá trị Chân - Thiện - Mỹ. Với tư cách là một sản phẩm độc đáo
của trình độ xã hội loài người, văn hóa hành chính nhà nước có sự tác động sâu rộng đến
mọi mặt của đời sống xã hội và thể hiện vai trò quan trọng của mình trên rất nhiều
phương diện, lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội.
Thực tiễn cho thấy Việt Nam muốn hội nhập sâu rộng với thế giới cần phải thực

vị thế của mình trên trường quốc tế.
Thứ ba, xuất phát từ góc độ khoa học hành chính: Văn hóa hành chính nhà
nước là một lĩnh vực nghiên cứu khá mới mẻ tại Việt Nam nói chung và trong khoa học
hành chính nói riêng. Trong thực tế hoạt động hành chính nhà nước, văn hóa hành chính
nhà nước có vai trò quan trọng đối với nhà lãnh đạo, quản lý và cán bộ, công chức người thực thi công vụ hàng ngày tiếp xúc với tổ chức, công dân. Đặc biệt, trong bối
cảnh hội nhập quốc tế, các yêu cầu đặt ra với nền hành chính các quốc gia cần phải hướng
tính phục vụ có nghĩa là cần phải thay đổi các giá trị văn hóa của nền hành chính cho phù
hợp với yêu cầu của bối cảnh lịch sử cụ thể. Chính điều đó đã gợi ý cho tác giả lựa chọn
lĩnh vực văn hóa hành chính nhà nước làm đối tượng nghiên cứu. Đồng thời cho đến
nay, các nội dung văn hóa hành chính nhà nước tuy đã được các nhà nghiên cứu trong
nước và thế giới quan tâm nghiên cứu ở những khía cạnh khác nhau nhưng vấn đề về
phát triển văn hóa hành chính nhà nước Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế chưa
được nghiên cứu. Hơn nữa đối tượng nghiên cứu của luận án cũng thuộc nội dung
nghiên cứu của môn học văn hóa hành chính - một môn học mới mà Khoa Văn bản và
Công nghệ Hành chính được Học viện Hành chính Quốc gia giao đảm nhiệm trong
chương trình Cử nhân, Cao học và Chuyên viên chính… Đây là điều kiện thuận lợi cho
tác giả trong quá trình nghiên cứu lý luận cũng như thu thập tài liệu, số liệu thực tế. Mặt
khác, hoàn thành tốt đề tài này cũng là điều kiện vô cùng quan trọng cho tác giả bồi
dưỡng, củng cố kiến thức chuyên môn, phục vụ tốt cho công tác giảng dạy.
Xuất phát từ tính cấp thiết cũng như sự phù hợp của đề tài, lĩnh vực nghiên cứu
nói trên, tác giả mạnh dạn đề ra ý tưởng nghiên cứu về “Phát triển văn hóa hành chính
nhà nước Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế”. Trên cơ sở nghiên cứu lý luận,
đánh giá thực trạng, tác giả luận án đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển văn hóa
hành chính nhà nước góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của cơ quan hành chính nhà
nước trong bối cảnh hội nhập quốc tế, đáp ứng yêu cầu của người dân, tổ chức.
2. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển văn hóa hành
chính nhà nước, tác giả đề xuất một số kiến nghị và giải pháp nhằm phát triển văn hóa
hành chính nhà nước Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

+ Nội dung của văn hóa hành chính nhà nước ở cấp độ cá nhân, bao gồm: Yếu tố
vật chất của văn hóa cá nhân CBBC (trang phục, kiến thức kỹ năng, phong cách làm
việc của cán bộ, công chức); Yếu tố văn hóa tinh thần của văn hóa cá nhân cán bộ, công
chức (văn hóa ứng xử, giao tiếp, văn hóa phát ngôn công vụ và cung cấp cho báo chí,
văn hóa chịu trách nhiệm, đạo đức nghề nghiệp, cách thức xây dựng niềm tin).
+ Nội dung của văn hóa hành chính nhà nước ở cấp độ tổ chức, bao gồm: Yếu tố
vật chất trong công sở (trụ sở, trang thiết bị làm việc, bài trí công sở, ứng dụng công
nghệ thông tin, phương thức lề lối làm việc, những giá trị vật chất mong đợi của các
thành viên trong tổ chức - công sở); Yếu tố tinh thần trong công sở (những giá trị mong
đợi, niềm tin và truyền thống trong tổ chức, hoạt động tổ chức hiện thực các giá trị văn hóa
hành chính nhà nước trong tổ chức, cơ chế phối hợp và hoạt động thông tin nội bộ trong tổ
chức, phong cách lãnh đạo - quản lý).
+ Nội dung của văn hóa hành chính nhà nước ở cấp độ hệ thống, bao gồm: Định
hướng chiến lược phát triển văn hóa hành chính quốc gia (tầm nhìn, sứ mệnh, các mục
tiêu chính của nền hành chính nhà nước, xác lập các giá trị văn hóa hành chính nhà
nước); Phương thức hiện thực hóa các chuẩn mực giá trị văn hóa hành chính trong
hoạt động hành chính nhà nước.
4


- Phạm vi về thời gian: Luận án tiến hành nghiên cứu phát triển văn hóa hành
chính nhà nước Việt Nam trong khoảng thời gian từ năm 2007 đến nay, từ khi Thủ
tướng Chính phủ ban bành Quy chế văn hóa công sở tại các cơ quan hành chính nhà
nước (ban hành kèm theo QĐ số129/QĐ -TTg ngày 02/08/2007). Đây cũng là khoảng
thời gian Việt Nam hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới, được đánh dấu bằng việc
gia nhập các tổ chức mang tính chất khu vực và quốc tế (ASEAN, WTO…).
- Phạm vi về không gian: Đề tài tiến hành nghiên cứu tại các cơ quan hành chính
nhà nước ở cả Trung ương và địa phương, cụ thể là tiến hành điều tra, khảo sát, thu thập
số liệu tại: Bộ văn hóa, Thể thao và Du lịch; Bộ Tài Nguyên và Môi trường; Bộ Nội vụ;
Từ hai đến ba cơ quan quản lý hành chính ở Trung ương (TP. Hà Nội); Từ hai đến ba cơ

5


lý thuyết về phát triển văn hóa hành chính nhà nước Việt Nam trong bối cảnh hội nhập
quốc tế, tác giả luận án đã xây dựng phiếu điều tra bằng bảng hỏi, tiến hành phỏng vấn
thử 30 cán bộ, công chức trong các cơ quan hanh chính nhà nước và người dân, điều
chỉnh bảng hỏi cho phù hợp, xây dựng phiếu điều tra trước khi tiến hành điều tra chính
thức tại các Bộ, Tỉnh, Thành phố với số lượng phiếu là 1200 phiếu chia đều cho các đối
tượng khảo sát, điều tra.
- Bảng hỏi gồm 41 câu (dành cho cán bộ, công chức), 31 câu (dành cho người
dân), câu hỏi được thiết kế theo câu hỏi đánh giá nhận thức, vai trò và sắp xếp thứ bậc
phù hợp các nội dung khảo sát, điều tra về thực trạng phát triển văn hóa hành chính nhà
nước. Địa bàn khảo sát, điều tra: tại 4 tỉnh, thành phố: tỉnh Lào Cai, TP. Hà Nội, TP. Đà
Nẵng, TP. Hồ Chí Minh. Thời gian khảo sát được tiến hành từ tháng 3 đến tháng 9 năm
2016.
- Phương pháp chọn mẫu khảo sát, điều tra được sử dụng trong luận án phương
pháp chọn mẫu phân tầng, theo khu vực kết hợp với ngẫu nhiên đơn giản[107; 163164]. Khảo sát, điều tra theo phương pháp phân tầng với đối tượng khảo sát là cán bộ,
công chức được phân tầng theo cấp Trung ương và cấp địa phương (tỉnh, huyện, thị
trấn, xã - phường). Việc lựa chọn các địa phương để tiến hành khảo sát, điều tra mang
tính đại diện cho từng khu vực và từng miền của đất nước: Khu vực Đồng bằng Sông
Hồng (Hà Nội), Tây Bắc (Lào Cai), Miền Trung (Đà Nẵng), Nam Bộ (TP. Hồ Chí
Minh) dành cho đối tượng khảo sát, điều tra là người dân.
- Phương pháp xử lý số liệu: Phần mềm thống kê dành cho Khoa học xã hội và
nhân văn SPSS (Statistical Product and Services Solutions) phiên bản 20.0. Các kết quả
khảo sát, điều tra bằng bảng hỏi đã được sử dụng làm căn cứ để phân tích, đánh giá
thực trạng phát triển văn hóa hành chính nhà nước Việt Nam trong bối cảnh hội nhập
quốc tế.
4.2.3. Phương pháp phỏng vấn sâu
- Luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu phỏng vấn sâu đối với các đối tượng là
cán bộ, công chức quản lý và thực thi trong các cơ quan hành chính nhà nước; Người

vô cùng quan trọng đối với hoạt động điều hành của cơ quan hành chính nhà nước. Vì
vậy, phát triển văn hóa hành chính nhà nước Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế
một mặt nhằm định hướng cho cán bộ, công chức thực thi công vụ theo chuẩn mực hành
chính, mặt khác văn hóa hành chính nhà nước góp phần điều chỉnh hành vi của cán bộ,
công chức trong thực thi công vụ theo chuẩn mực hành chính (thông qua việc thể chế
hóa giá trị văn hóa hành chính nhà nước thành các quy định cụ thể và việc tổ chức thực
hiện các quy định này bằng các phương thức hiện thực các giá trị văn hóa hành chính
nhà nước trong hoạt động hành chính nhà nước), qua đó góp phần nâng cao hoạt động
hành chính nhà nước, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế. Do đó, phát triển văn hóa hành
chính nhà nước có vai trò đặc biệt quan trọng trong nền hành chính hiện đại.
- Tác động của giả thuyết (trả lời cho câu hỏi như thế nào): Giả thuyết đưa ra là
đúng sẽ dẫn đến sự tác động đến những đối tượng, yếu tố của nền hành chính và văn hóa
hành chính nhà nước sẽ được phân tích cụ thể tại chương 3 của luận án, bao gồm: Khảo
sát thực trạng phát triển văn hóa hành chính nhà nước Việt Nam ở các cấp độ: cá nhân,
tổ chức, hệ thống; Nguyên nhân và các yếu tố tác động đến thực trạng phát triển văn hóa
hành chính nhà nước Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế (Dựa vào phiếu khảo
sát); Bài học kinh nghiệm thực tiễn của một số quốc gia trong phát văn hóa hành chính
nhà nước (Nhật, Hàn Quốc, Singgapore, Trung Quốc, Mỹ). Giải pháp của giả thuyết: Khi
giả thuyết được chứng minh là đúng, luận án sẽ đề xuất giải pháp để giả thuyết đó xảy ra,
cụ thể là những giải pháp phát triển văn hóa hành chính nhà nước nhằm góp phần nâng
cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan hành chính nhà nước, đáp ứng yêu cầu hội nhập
quốc tế. Nội dung này sẽ được giải quyết trong chuơng 3 của luận án.
5.2. Câu hỏi nghiên cứu
Để chứng minh cho giả thuyết khoa học nói trên, luận án cần tập trung làm rõ và
trả lời hệ thống câu hỏi nghiên cứu, cụ thể như sau:
Câu hỏi 1: Cơ sở lý thuyết của phát triển văn hóa hành chính nhà nước là gì?
Trả lời câu hỏi này nhằm làm rõ bản chất và nền tảng lý thuyết của phát triển văn hóa
hành chính nhà nước.
7


hành chính nhà nước trong bối cảnh hội nhập quốc tế là dựa vào các lý thuyết về hành
chính nhà nước, văn hóa học, xã hội học (vốn xã hội), văn hóa hành chính nhà nước, lý
thuyết về phát triển. Lý thuyết về phát triển có nội hàm biểu hiện rất phong phú, phát
triển là tăng trưởng (số lượng, tăng trưởng kinh tế), phát triển bao gồm sự thay đổi về
lượng và chất, phát triển gắn với sự biến đổi về lượng và chất trên khắp các bình diện
xã hội (biến đổi xã hội)... Do đó, tác giả luận án sử dụng khía cạnh nội hàm của lý
thuyết biến đổi xã hội với nghĩa phát triển là quá trình biến đổi các giá trị, theo đó, sự
biến đổi này diễn ra theo chiều hướng tích cực và tiêu cực. Phát triển với ý nghĩa như
vậy được tác giả luận án sử dụng làm căn cứ lý luận để định hình khung lý thuyết về
phát triển văn hóa hành chính nhà nước trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Trên cơ sở
khung lý thuyết phát triển văn hóa hành chính nhà nước là quá trình biến đổi các giá trị,
tác giả luận án khảo sát thực trạng phát triển văn hóa hành chính trên ba cấp độ cấu
trúc của văn hóa hành chính nhà nước (cấp độ cá nhân, cấp độ tổ chức - công sở, cấp
8


độ hệ thống); chỉ ra những điểm tích cực, hạn chế trong phát triển văn hóa hành chính
nhà nước; đề xuất một số giải pháp nhằm xác lập các giá trị biến đổi tích cực, hạn chế
những giá trị biến đổi tiêu cực trong hoạt động hành chính nhà nước. Kết quả nghiên
cứu của luận án góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của cơ quan hành chính nhà
nước, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế, người dân.
6. Đóng góp mới của đề tài
6.1. Đóng góp về mặt lý luận
Trên cơ sở tổng kết các nghiên cứu của các tác giả trước đây, tác giả luận án
đóng góp một số nội dung mới về văn hóa hành chính nhà nước: Đề xuất khái niệm
mới về văn hóa hành chính nhà nước, khái niệm phát triển văn hóa hành chính nhà nước
trong bối cảnh hội nhập quốc tế.
Đề tài đã xây dựng khung lý thuyết về phát triển văn hóa hành chính nhà nước,
trong đó chỉ rõ bản chất của phát triển văn hóa hành chính nhà nước trong bối cảnh hội
nhập quốc tế là một quá trình biến đổi các giá trị văn hóa hành chính nhà nước trong

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ
CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
1.1. Các công trình nghiên cứu văn hóa hành chính nhà nƣớc ở cấp độ hệ thống
1.1.1. Các công trình nghiên cứu trên thế giới
Một là, các công trình nghiên cứu về bản chất, cấu trúc, giá trị văn hóa hành
chính nhà nước(VHHCNN), tiêu biểu có một số công trình nghiên cứu như sau:
Công trình nghiên cứu “Public Administration: Government in Action, Merrill,
Columbus, Ohio” của Theo Richardson & Baldwin đã chỉ ra “VHHCNN là sự kết hợp
của niềm tin, thái độ, giá trị, và các hệ thống có ảnh hưởng đến hoạt động của các cơ
quan chính phủ”[157; tr26]… Các tác giả chỉ ra mối liên hệ của yếu tố cấu trúc
VHHCNN trong hoạt động của cơ quan Hành pháp - Chính phủ; hệ thống niềm tin và
hệ thống tư tưởng thể chế, cùng với một đánh giá của những huyền thoại, biểu tượng..;
hệ thống các giá trị của VHHCNN được phản ánh mối liên hệ tương tác giữa các cơ
quan hành chính với bối cảnh lịch sử, chính trị, xã hội, với người dân… Anechiarico
giải thích nó như là một mô hình lây lan của niềm tin, giátrị và hành vi trong một tổ
chức dịch vụ công việc liên quan đến vai trò của tổ chức và mối quan hệ với công
chúng. Một số công trình khác nghiên cứu VHHCNN gắn với trách nhiệm giải trình,
tiêu biểu, bài báo “Accountability, Indian Administrative Culture and Trust” của Joshi
P. Bài viết đã tập trung vào các vấn đề như trách nhiệm giải trình của Chính phủ, niềm
tin đặc biệt trong VHHCNN Ấn Độ. Khi bộ máy hành chính công mở rộng và trở nên
phức tạp hơn, nhu cầu về quản lý và sự chịu trách nhiệm là cần thiết quan trọng. Các
học giả xem nó như là các vấn đề kinh điển của nền hành chính công[143].
Bài viết “The Culture of Distruct in Latin American public Administration”, tác
giả Nef. J. đã chỉ ra rằng VHHCNN bao gồm cả khu vực công, cơ quan trung ương, các
đơn vị trong hệ thống, cả khu vự tư nhân, do đó hệ thống các giá trị của VHHCNN
được phản ánh mối liên hệ tương tác giữa các cơ quan hành chính với bối cảnh lịch sử,
chính trị, xã hội, với người dân[154].
Cuốn giáo trình “Культура административной деятельности// Внутренний
предиктор СССР, Санкт-Петербург 2004г”. Cuốn sách gồm 295 trang, tại mục
2.4, trang 184 - 213 có nêu: “Tổng thể các chức năng của văn hóa từ cấp độ cá

hệ thống hành chính giữa Bangladesh và United States of America (Mỹ) dưới góc độ
của những tác động của văn hóa. Qua đó, tác giả đã phân tích những lý do đằng sau các
biến đổi và cũng để thảo luận về sự khác biệt trong hình thức hành chính, thủ tục, quy
tắc và thực tiễn giữa hai nước[133].
Ba là, các công trình nghiên cứu về vai trò VHHCNN: Trong đó có một số công
trình được các tác giả chú trọng phân tích vai trò của VHHCNN đối với hoạt động
quản lý nói chung và quản lý công nói riêng. Tiêu biểu là cuốn: “Reconstructing South
African Administrative Culture của Luvuno, L.L. Trong cuốn này, tác giả phân tích
những yếu tố ảnh hưởng đến quá trình xây dựng và phát triển văn hóa Nam Phi đồng
thời tác giả đã nêu quan điểm về VHHCNN[149]. Bài viết: “Public Managerment as a
Cultural phenomeon. Revitalizing societal Culture in international public managenment
research” của Kuno Schedler and Isabella Proeller đã chỉ ra rằng văn hóa nói chung và
VHHCNN nói riêng có vai trò quan trọng đối với quản lý công[146]. Tương tự, bài
viết: “Towards a Common European Administrative Culture?” của J.H.H. Weiler đã
chỉ ra vai trò quan trọng của VHHCNN đối với công chức, là công cụ quan trọng để
góp phần phát triển VHHCNN chung khu vực Châu Âu[148]. Một số công trình nghiên
cứu VHHCNN trong mối quan hệ với văn hóa truyền thống, tiêu biểu, cuốn
“Adminnistrative Culture in a Bangladesh” của Ishtiaq Jamil. Trong công trình nghiên
cứu này, tác giả đã chỉ ra rằng, VHHCNN - một phương diện của sự hiểu biết về các
nền HCNN; sự quản lý hiệu quả, những căng thẳng giữa truyền thống và hiện đại trong
nền hành chính ở Bangladesh[144]. Hoặc nghiên cứu vai trò VHHCNN trong một cơ
11


quan cụ thể “Administrative Culture in the European: the case of Commission
Competition and environment” của Michele Cine - (Anh) và Cerat (Mỹ). Cụ thể là bài
viết đã đưa ra cách thức tiếp cận nội hàm khái niệm VHHCNN, từ đó chỉ ra vai trò
quan trọng của VHHCNN đối với Ủy ban châu Âu[151]… Các công trình nghiên cứu
này đã chỉ ra vai trò VHHCNN cũng như kỹ thuật để phát triển VHHCNN, do đó, các
công trình nghiên cứu này gợi ý cho tác giả về những căn cứ lý luận trong quá trình

Năm là, các công trình nghiên cứu gắn với phương pháp, cách thức tiếp cận
VHHCNN, tiêu biểu: Bài viết “Administrative Culture and Values: Approaches” - O.
P. Dwivedi, chương 1, trang 19 trong cuốn “Administrative culture in a global
context”, Jabbra, Joseph G, Dwivedi, O. P. Trong bài viết này, tác giả O. P. Dwivedi đã
tập chung nghiên cứu những hiểu biết chung nhất về VHHCNN và đưa ra những
12


phương pháp tiếp cận có thể dùng để nghiên cứu và so sánh sự khác biệt giữa các nền
VHHC. Phương pháp nghiên cứu VHHCNN của một quốc gia theo O. P. Dwivedi gồm
3 phương pháp chính:1) nghĩa vụ và đạo đức hành chính của cán bộ công chức, 2)
phương pháp tiếp cận mục đích, 3) phương pháp tiếp cận tâm linh. Cả ba phương pháp
tiếp cận này dựa trên một giá trị chung như: quyền tự do căn bản, hiệu quả, trách
nhiệm, công bằng… những giá trị này được coi giá trị cốt lõi của bất kỳ quốc gia
nào[125]. Nghiên cứu này cũng giúp cho tác giả luận án có thêm định hướng về
phương pháp nghiên cứu VHHCNN Việt Nam trong bối cảnh HNQT.
1.1.2. Các công trình nghiên cứu trong nước
Ở Việt Nam hiện nay, nghiên cứu các nội dung về VHHCNN còn khá mới mẻ.
Và tiếp cận phương pháp nghiên cứu VHHCNN (cơ quan Hành pháp) ở ba cấp độ cấu
trúc: VHHCNN ở cấp độ hệ thống, VHHCNN ở cấp độ tổ chức (công sở) và
VHHCNN ở cấp độ cá nhân thì các công trình hiện nay mới chỉ dừng lại nghiên cứu ở
phạm vi một yếu tố cấu trúc nào đó của VHHCNN mà chưa có một công trình nghiên
cứu khoa học nào nghiên cứu về vấn đề này một cách tổng thể.
Trước hết, VHHCNN ở cấp độ hệ thống người đọc Việt Nam được biết đến
công trình đầu tiên cho tới thời điển hiện nay là “Tập bài giảng VHHC” (Dành cho đào
tạo cử nhân Hành chính) của Khoa Văn bản &CNHC do tác giả Lưu Kiếm Thanh (chủ
biên) năm 2010[96]. Ở công trình này, các tác giả đã khái quát những nét cơ bản
VHHCNN, so sánh VHHCNN với VHHC của các cơ quan Lập pháp, Hành pháp, Tư
pháp và đơn vị kinh doanh; bước đầu có sự phân tích một cách các yếu tố cấu thành
của VHHCNN (Hành pháp), chỉ ra một số yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát

có thêm căn cứ về mặt khoa học trong quá trình nghiên cứu đề tài. Bài viết “Đặc trưng
của VHHC” của tác giả Phạm Thị Hương đã chỉ ra 10 đặc trưng cơ bản của VHHCNN
và đây cũng là phát hiện khá đầy đủ về những đặc trưng của VHHCNN[51]. Từ góc
nhìn vai trò của VHHCNN, Nguyễn Văn Hậu đã đưa một số quan điểm khá mới mẻ về
văn minh giao tiếp và ứng xử trong thực thi công vụ qua bài viết “Văn minh giao tiếp
và ứng xử của bảo vệ cơ quan”[53].
Nhìn chung, các công trình nghiên cứu VHHCNN ở cấp độ hệ thống các tác giả
thế giới đã chỉ ra vai trò quan trọng của các giá trị VHHCNN trong hoạt động quản lý
nhà nước, trong đó nghiên cứu VHHCNN trong mối quan hệ với bối cảnh lịch sử cụ
thể của từng quốc gia là bối cảnh chung là HNQT và toàn cầu hóa. Tuy nhiên, ở cấp
độ nghiên cứu này, các công trình nghiên cứu VHHCNN ở Việt Nam còn khá mờ nhạt,
các tác giả chưa đề cập đến tầm quan trọng của hệ giá trị VHHCNN trong hoạt động
HCNN cũng như chưa gắn với bối cảnh HNQT.
1.2. Các công trình nghiên cứu văn hóa hành chính nhà nƣớc ở cấp độ tổ chức
1.2.1. Các công trình nghiên cứu trên thế giới
Một là, các công trình nghiên cứu gắn với các yếu tố cấu trúc của VHTC, tiêu
biểu: các nghiên cứu đã đề cập ở trên tập trung vào các mối quan hệ giữa các giá trị và
chuẩn mực văn hóa của các tổ chức với con người trong xã hội. Tất cả trong số họ tìm
thấy mối quan hệ chặt chẽ giữa xã hội và VHTC. Đó là bởi vì VHTC được hình thành
không chỉ bởi công nghệ và thị trường mà còn bởi sở thích văn hóa của các nhà lãnh
đạo hay nhân viên[163]. Những sở thích văn hóa có nguồn gốc từ quá trình xã hội hóa
họ trải qua. Điều đáng chú ý là VHHCNN được đặt vào bối cảnh một tổ chức cụ thể và
là một phần của văn hóa xã hội rộng rãi. Cùng với xu hướng này, cuốn “Cultures And
Organizations”, tác giả Hofstede, G đưa ra "Thuyết tương đối” và khẳng định rằng văn
hóa không có tiêu chuẩn tuyệt đối để đánh giá hoạt động của các nền văn hóa khác như
"thấp" hoặc "cao quý"[135]. Bên cạnh đó Hofstede đã chỉ cấu trúc của văn hóa tổ chức
bằng sơ đồ củ hành: Biểu tượng, anh hùng, nghi thức và giá trị[136]. Đây cũng là môt
trong những căn cứ để tác giả luận án kế thừa và vận dụng đề xuất cấu trúc VHHCNN
ở 3 cấp độ.
Theo mô hình của Allaire và Firsirotu, hệ thống văn hóa của một tổ chức là một