BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NỘI VỤ

………./………

…../….

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

NGUYỄN THỊ PHƯƠNG

TỔ CHỨC THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẦU CỬ
TẠI HUYỆN HOÀI ĐỨC THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ
LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH

HÀ NỘI – 2019


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NỘI VỤ

………./………

…../….

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA



iv

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện luận văn, tôi luôn nhận được sự động viên
giúp đỡ của các thầy, cô giáo, bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.
Trước tiên tôi xin phép gửi lời cảm ơn Tiến sĩ Đặng Xuân Phươngngười đã trực tiếp hướng dẫn tôi trong quá trình nghiên cứu, thực
hiện để hoàn thành luận văn này.
Xin trân trọng cảm ơn Ban lãnh đạo Học viện Hành chính quốc gia
cùng toàn thể các thầy cô, các nhà khoa học đã tham gia giảng dạy
đã trang bị những kiến thức quý báu và giúp đỡ tôi trong quá trình
học tập và nghiên cứu tại học viện.
Trong quá trình thực hiện luận văn, mặc dù đã cố gắng hết sức trong
việc tiếp thu, trao đổi những kiến thức đóng góp của quý thầy, cô
giáo và bạn bè, đồng nghiệp đã tham khảo thông tin từ nhiều nguồn
tài liệu khác nhau, song khó tránh khỏi thiếu sót, rất mong nhận
được sự thông tin, góp ý của quý thầy, cô và bạn đọc.
Xin chân thành cảm ơn./.
Hà Nội, ngày 15 tháng 10 năm 2018
Học viên

Nguyễn Thị Phương


v

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ......................................................................................... iii
LỜI CẢM ƠN ............................................................................................... iv

2.2. Thực trạng tổ chức thực hiện pháp luật về bầu cử tại huyện Hoài Đức
trong thời gian vừa qua................................................................................. 47
2.2.1. Thành lập các tổ chức phụ trách bầu cử, chia đơn vị bầu cử đại
biểu HĐND cấp huyện và đơn vị bầu cử đại biểu HĐND cấp xã; xác định
khu vực bỏ phiếu ở các xã, thị trấn trên địa bàn huyện Hoài Đức .......... 49
2.2.2. Công tác lập và niêm yết danh sách cử tri trên địa bàn huyện Hoài Đức56
2.2.3. Công tác bảo đảm quyền ứng cử và tổ chức hiệp thươnglập danh
sách chính thức những người ứng cử đại biểu HĐND huyện, đại biểu
HĐND xã trên địa bàn huyện Hoài Đức ................................................... 59
2.2.4. Công tác hướng dẫn, tuyên truyền, phổ biến pháp luật về bầu cử
trên địa bàn huyện Hoài Đức..................................................................... 67
2.2.5. Công tác tổ chức vận động bầu cử trên địa bàn huyện Hoài Đức . 76
2.2.6. Công tác tổ chức “ngày bầu cử” trên địa bàn huyện Hoài Đức .... 77
2.2.7. Giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị về bầu cử trên địa bàn
huyện Hoài Đức ..............................................................................................
2.2.8. Tổng kết cuộc bầu cử trên địa bàn huyện Hoài Đức ...................... 84
2.3. Đánh giá công tác tổ chức thực hiện pháp luật về bầu cử tại huyện Hoài
Đức, thành phố Hà Nội................................................................................. 90
2.3.1. Về ưu điểm ........................................................................................ 91
2.3.2. Về hạn chế và nguyên nhân.............................................................. 92
CHƯƠNG 3 : PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM TỔ CHỨC
THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẦU CỬ TẠI HUYỆN HOÀI ĐỨC THÀNH PHỐ HÀ NỘI ................................................................................ 96
3.1. Phương hướng bảo đảm tổ chức thực hiện pháp luật về bầu cử tại huyện Hoài
Đức, thành phố Hà Nội .................................................................................. 96
3.1.1. Tổ chức thực hiện pháp luật về bầu cử đảm bảo đúng pháp luật, dân
chủ, minh bạch............................................................................................. 96

83



trên địa bàn huyện Hoài Đức, nhiệm kỳ 2016-2021. ....................... 54
Bảng 2.4. Kết quả hiệp thương Cuộc bầu cử năm 2011 và Cuộc bầu cử năm
2016 trên địa bàn huyện Hoài Đức ................................................. 65
Bảng 2.5. Báo cáo kết quả công tác tuyên truyền bầu cử đại biểu Quốc hội và
đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2016-2021 trên địa bàn huyện
Hoài Đức ........................................................................................ 72
Bảng 2.6. Kết quả bầu cử đại biểu HĐND huyện năm 2011 và 2016 ........... 87


ix

DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biều đồ 2.1. Kết quả hiệp thương Cuộc bầu cử năm 2011 và Cuộc bầu cử năm
2016 trên địa bàn huyện Hoài Đức ............................................... 63
Biều đồ 2.2. Kết quả bầu cử đại biểu HĐND huyện năm 2011 và 2016 theo
cơ cấu kết hợp ............................................................................. 87
Biều đồ 2.3. Kết quả bầu cử đại biểu HĐND huyện năm 2011 và 2016 theo
cơ cấu độ tuổi ............................................................................... 88
Biều đồ 2.4. Kết quả bầu cử đại biểu HĐND huyện năm 2011 và 2016 theo
cơ cấu trình độ .............................................................................. 88

DANH MỤC TỪ VIẾT TĂT

HĐND

: Hội đồng nhân dân

UBND

: Ủy ban nhân dân

bầu cử và ứng cử.
Công việc liên quan đến quá trình bầu cử được các cơ quan có thẩm quyền từ
trung ương đến địa phương nghiên cứu, tổ chức thực hiện nghiêm túc, đúng
pháp luật và đã thành nề nếp. Là một huyện ngoại thành của thủ đô Hà Nội,
công tác tổ chức bầu cử tại huyện Hoài Đức cho thấy: việc thi hành pháp luật
về bầu cử được các cơ quan, tổ chức đơn vị và nhân dân thực hiện nghiêm
túc, từ việc thành lập các tổ chức phụ trách bầu cử, tổ chức các hội nghị quán
triệt, phổ biến, hội nghị hiệp thương, xây dựng kế hoạch cụ thể cho công tác


2

tuyên truyền, đảm bảo an ninh trật tự, vận động bầu cử, giải quyết khiếu nại,
tố cáo về bầu cử, lập danh sách cử tri, tổ chức ngày bầu cử, tổng kết công tác
bầu cử,…
Tuy nhiên, bên cạnh những nỗ lực đã được ghi nhận của đảng bộ và các cấp
chính quyền huyện Hoài Đức, công tác tổ chức bầu cử của huyện trong một
số nhiệm kỳ vừa qua, đôi khi còn lúng túng, công tác chỉ đạo có lúc chưa kịp
thời...Về quy trình, thủ tục và phương pháp tổ chức bầu cử đã có những thay
đổi tích cực, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao quyền làm chủ của người dân,
song cũng đã bộc lộ một số hạn chế, bất cập: công tác tổ chức hiệp thương
một số xã còn mang tính hình thức, vẫn còn tình trạng người đủ tiêu chuẩn thì
chưa chắc nằm trong cơ cấu và người nằm trong cơ cấu chưa chắc đã đủ tiêu
chuẩn, sau hiệp thương nhiều người trong danh sách ứng cử chính thức đại
biểu HĐND xã chưa được cử tri tín nhiệm, các hội nghị tiếp xúc cử tri còn
chưa thực sự hiệu quả. Bởi vậy, sau tổng kết bầu cử, Hoài Đức là huyện có tỷ
lệ cử tri tham gia bỏ phiếu rất cao, trên 99%, nhưng việc phải bầu cử thêm
vẫn xảy ra ở một số xã.
Qua nghiên cứu thực tiễn công tác tổ chức bầu cử tại huyện Hoài Đức
trong một số nhiệm kỳ gần đây, tác giả chỉ ra những thuận lợi và những khó

khoa Luật - Đại học quốc gia Hà Nội,bảo vệ năm 2013. Luận văn đã góp phần
làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về bầu cử, cơ chế đại diện, phương thức
thực hiện quyền bầu cử, ứng cử; phương thức tiến hành bầu cử.Phạm vi
nghiên cứu của luận văngiới hạn thực tiễn hoạt động bầu cử ở nước ta trong
thời gian từ cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội từ khóa XI,XII, bầu cử đại biểu
Hội đồng nhân dân khóa 2004-2009, những vấn đề pháp lý đặt ra đối với cuộc
bầu cử chung đại biểu Quốc hội khóa XIII và đại biểu Hội đồng nhân dân
nhiệm kỳ 2011- 2016, luận văn đã đưa ra những nhận xét, khuyến nghị về
việc sửa đổi, bổ sung, hoàn chỉnh cơ sở lý luận và quy trình bầu cử nhằm
hoàn thiện chế độ bầu cử đại biểu ở nước ta.
Nguyễn Thế Quyết “ Đổi mới tổ chức và hoạt động của các cơ quan quản lý
bầu cử ở Việt Nam”, luận văn thạc sĩ luật học, khoa Luật - Đại học quốc gia
Hà Nội, bảo vệ năm 2014. Luận văn đã làm rõ hơn những vấn đề lý luận và
đánh giá thực tiễn tổ chức và hoạt động của các cơ quan quản lý bầu cử ở Việt


5

Nam, đề xuất những giải pháp góp phần hoàn thiện tổ chức và hoạt động của
các cơ quan quản lý bầu cử ở nước ta.
Các bài viết về bầu cử rất phong phú và đa dạng:
PGS.TS. Vũ Văn Phúc “Các nguyên tắc cơ bản của bầu cử ở nước ta hiện
nay” đăng trên Tạp chí cộng sản (điện tử) ngày 13/5/2016, bài viết đã phân
tích rất cụ thể các nguyên tắc cơ bản của bầu cử nước ta quy định trong Luật
bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân.
PGS.TS. Nguyễn Quốc Sửu “Quá trình hoàn thiện pháp luật về bầu cử ở Việt
Nam” đăng trên Tạp chí cộng sản (điện tử) ngày 15/5/2016, bài viết đã khái
quát về quá trình phát triển pháp luật về bầu cử của Việt Nam,trong đó phân
tích những điểm mới trong Luật bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội
đồng nhân dân năm 2015.

huyện Hoài Đức - thành phố Hà Nội trong hai cuộc bầu cử gần đây nhất, chỉ
ra những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân,trên cơ sở đó đề ra phương hướng
và giải pháp cho các cuộc bầu cử tiếp theo trên địa bàn huyện.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là công tác Tổ chức thực hiện pháp luật về
bầu cử từthực tiễn huyện Hoài Đức -thành phố Hà Nội liên quan đến trách
nhiệm của các chủ thể như các cấp ủy Đảng, chính quyền cấp huyện, chính
quyền cấp xã, ủy ban bầu cử (UBBC) cấp huyện, UBBC cấp xã, ban bầu cử
đại biểu HĐND cấp huyện, ban bầu cử đại biểu HĐND cấp xã, các tổ bầu cử,
mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp huyện, cấp xã,…
Phạm vi nghiên cứu:
Về không gian: tác giả nghiên cứu trên phạm vi địa bàn huyện Hoài Đức,


7

thành phố Hà Nội.
Về thời gian: tác giả nghiên cứu đặt trọng tâm vào cuộc bầu cử đại biểu Quốc
hội khóa XIV và đại biểu hội đồng nhân dân nhiệm kỳ 2016-2021 (cuộc bầu
cử diễn ra vào ngày 22/5/2016, áp dụng Luật bầu cử đại biểu Quốc hội và đại
biểu HĐND năm 2015), có sự so sánh với cuộc bầu cử Quốc hội khóa XIII và
đại biểu hội đồng nhân dân nhiệm kỳ 2011-2016 (cuộc bầu cử diễn ra vào
ngày 22/5/2011, áp dụng luật bầu cử cũ: Luật bầu cử đại biểu Quốc hội 1997
sửa đổi 2001, Luật Bầu cử đại biểu HĐND 2003, Luật sửa đổi Luật bầu cử đại
biểu Quốc hội và đại biểu HĐND năm 2010)
5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn
5.1. Phương pháp luận
Luận văn được thực hiện trên cơ sở áp dụng các phương pháp duy vật biện
chứng, duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh;
pháp luật của nhà nước; đường lối, chính sách của đảng về đổi mới đất nước,

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, danh mục bảng biểu và danh mục tài liệu
tham khảo, nội dung chính của luận văn được kết cấu thành 03 chương:
Chương 1. Cơ sở lý luận về tổ chức thực hiện pháp luật về bầu cử ở nước ta
Chương 2. Thực trạng tổ chức thực hiện pháp luật về bầu cử tại huyện Hoài
Đức - thành phố Hà Nội.
Chương 3. Phương hướng và giải pháp bảo đảm hiệu quả tổ chức thực hiện
pháp luật về bầu cử tại huyện Hoài Đức - thành phố Hà Nội.


10

CHƯƠNG
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀTỔ CHỨC THỰC HIỆN PHÁP LUẬT

1

BẦU CỬ Ở NƯỚC TA

1.1.

Khái niệm “ bầu cử” và “ pháp luật bầu cử”

1.1.1. Khái niệm “bầu cử”
Bầu cử là một chế định trọng tâm của các chính thể dân chủ đại diện. Chủ
quyền nhân dân (quyền lực nhà nước) là bản chất và là đặc trưng các nhà
nước và xã hội dân chủ. Tuy nhiên, việc thực thi chủ quyền nhân dân thì vấn
đề lại không đơn giản trong các nhà nước và xã hội. Có hai hình thức cơ bản
để thực hiện quyền lực nhân dân là dân chủ đại diện và dân chủ trực tiếp. Dân
chủ trực tiếp là việc người dân trực tiếp quyết định các vấn đề của họ, mà
không cần qua các đại diện hoặc cơ quan trung gian. Về phương diện lý luận,

quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, bầu cử là phương thức thành lập ra
các cơ quan quyền lực nhà nước. Khác với nhà nước tư sản, nhà nước xã hội
chủ nghĩa không tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc phân chia quyền lực
mà quyền lực nhà nước là thống nhất, do đó, đối tượng được bầu cử ở các
nước xã hội chủ nghĩa thường chỉ là các cơ quan đại diện quyền lực nhà nước
bao gồm quốc hội (ở trung ương) và hội đồng nhân dân các cấp (ở địa
phương). Ở nước ta hiện nay, bầu cử là phương thức nhân dân trực tiếp bầu ra
Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp.
Thứ hai, bầu cử là việc trao quyền (ủy thác quyền lực) của nhân dân cho
người được lựa chọn. Điều đó có nghĩa là, thông qua hành vi bỏ phiếu, người
dân lựa chọn, đồng thời trao quyền lực của mình cho người mà mình chọn. Ai
được cử tri lựa chọn thì người đó nhận được quyền lực từ nhân dân, người đó
sẽ có quyền lực của người đại biểu nhân dân dân, còn nhận được bao nhiêu
quyền (phạm vi thẩm quyền) - vấn đề này do hiến pháp quy định.
Tóm lại, bầu cử trước hết là một loại hoạt động xã hội mang tính lựa chọn của


12

con người, nó phát triển cùng với quá trình phát triển của con người và bầu cử
ngày càng mang tính chính trị-pháp lý sâu sắc. Trong quốc gia dân chủ, bầu
cử là một hoạt động khó có thể thiếu trong cơ chế quyền lực nhân dân.[3,tr15]
Từ góc độ khái quát, có thể hiểu: “bầu cử là một quy trình chính trị - pháp lý
trong đó người dân tự do bỏ phiếu lựa chọn ra những người vào làm việc
trong bộ máy nhà nước để thay mặt mình quản lý xã hội”.[4,Tr341]
Bầu cử hiện là cách thức được hầu hết quốc gia trên thế giới sử dụng để thiết
lập cơ quan lập pháp (quốc hội, nghị viện) và cơ quan đại diện của chính
quyền địa phương (nghị viện/hội đồng địa phương). Ở một số nước, bầu cử
còn được sử dụng để bầu thẩm phán của các tòa án hoặc các quan chức đứng
đầu cơ quan hành pháp, ví dụ như bầu cử tổng thống Hoa Kỳ hoặc bầu thị

“Pháp luật bầu cử là hệ thống các quy tắc xử sự mang tính bắt buộc
chung do nhà nước ban hành và bảo đảm thực hiện, nhằm điều chỉnh các mối
quan hệ hình thành trong toàn bộ quá trình tiến hành cuộc bầu cử, từ khi
chuẩn bị cho đến khi công bố kết quả bầu cử”
Pháp luật về bầu cử của các quốc gia là sự thể chế hóa các quy định về
chế độ bầu cử của mỗi nước. Pháp luật bầu cử bao gồm tổng thể các quy định
pháp luật điều chỉnh các mối quan hệ xã hội liên quan đến quyền bầu cử,
quyền ứng cử, các quy trình tiến hành bầu cử và xác định kết quả bầu cử.
Pháp luật bầu cử của mỗi nước khác nhau, phản ánh những đặc thù về
truyền thống, về chế độ xã hội, chính trị, kinh tế và văn hóa của mỗi quốc gia.
Việc ban hành các chế định pháp luật nhằm hoàn thiện chế độ bầu cử và bảo
đảm thực hiện quyền bầu cử của công dân là một trong những chính sách
hàng đầu của bất kỳ nhà nước dân chủ nào.
1.2. Khái niệm, chủ thể, đặc điểm và các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức
thực hiện pháp luật về bầu cử ở nước ta.
1.2.1. Khái niệm “tổ chức thực hiện pháp luật về bầu cử”


14

Để quản lý xã hội bằng pháp luật và pháp luật có vị trí thượng tôn, việc
tổ chức thực hiện pháp luật là một yếu tố rất quan trọng. Một mặt, nhà nước
có trách nhiệm tổ chức thực hiện pháp luật một cách có hiệu quả, hiệu lực
nhất, mặt khác bản thân nhà nước cũng phải tuyệt đối tuân thủ pháp luật. Hai
yếu tố này có mối quan hệ tương hỗ với nhau. Việc nhà nước tuyệt đối tuân
thủ các quy định pháp luật là cơ sở để tổ chức thực hiện pháp luật có hiệu quả,
hiệu lực. Ngược lại, việc tổ chức thực hiện pháp luật có hiệu quả đặt ra yêu
cầu tất yếu là nhà nước phải tuân thủ tuyệt đối các quy định của pháp
luật.[25,Tr1]
Xây dựng pháp luật, tổ chức thực hiện pháp luật và bảo vệ pháp luật là

thống chính trị gồm các cơ quan Đảng, cơ quan quyền lực nhà nước, cơ quan
hành chính nhà nước, các tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội,…
Từ những phân tích nêu trên, chúng ta có thể hiểu:
“Tổ chức thực hiện pháp luật về bầu cử là quá trình hướng dẫn, chuẩn
bị các nguồn lực, thực hiện và tổng kết, đánh giá của các chủ thể tổ chức bầu
cử (được quy định trong luật bầu cử và các luật khác có liên quan) làm cho
pháp luật về bầu cử được triển khai trong thực tiễn”
1.2.2. Các chủ thể tổ chức thực hiện pháp luật về bầu cử ở nước ta
Cuộc bầu cử ở nước ta là một sự kiện chính trị - pháp lý có ý nghĩa rất
quan trọng để thành lập các cơ quan nhà nước từ trung ương đến địa phương.
Trong suốt tiến trình bầu cử đòi hỏi sự tham gia của cả hệ thống chính trị và
toàn dân, trong đó Đảng cộng sản Việt Nam giữ vai trò lãnh đạo, các cơ quan
nhà nước ở trung ương, các cấp chính quyền ở địa phương triển khai thực
hiện cùng sự tham gia phối hợp của các tổ chức đoàn thể quần chúng nhân
dân. Vai trò của mỗi chủ thể đều được ghi nhận trong các văn bản pháp luật
về bầu cử và một số luật chuyên ngành khác có liên quan. Các chủ thể chính
trong tổ chức thực hiện pháp luật về bầu cử ở nước ta có thể liệt kê như sau:


16

Một là, các cơ quan nhà nước ở trung ương: Quốc hội, Ủy ban thường
vụ Quốc hội, Chính phủ, một số bộ có trách nhiệm tham mưu chính về tổ
chức bầu cử như Bộ Nội vụ, Bộ Tài chính, một số bộ ngành có trách nhiệm
phối hợp thực hiện như Bộ Thông tin - Truyền thông, Bộ Công an, Bộ Tư
pháp, Bộ Y tế, Thanh tra Chính phủ,…
Hai là, các cơ quan nhà nước ở địa phương: Hội đồng nhân dân, Uỷ
ban nhân dân các cấp, các Ban của Hội đồng nhân dân, các cơ quan chuyên
môn của ủy ban nhân dân, các công chức chuyên môn giúp việc…
Ba là, các tổ chức phụ trách bầu cử theo quy định của luật bầu cử: Hội