Việt Nam: Một năm nhìn lại
Năm 2009 có thể coi là một năm có nhiều biến động và thách thức đối với Việt Nam. Nhân
dịp đầu năm dương lịch, Blog Góc nhìn Kinh tế muốn cng quý vị v cc bạn điểm lại các sự
kiện chính, các thành công cũng như thất bại của Việt Nam trong năm vừa qua.
Kỳ 1- Kinh tế VN trong năm 2009
Việt Nam bước vào năm 2009 trong khi khủng hoảng kinh tế toàn cầu đang trên đà tăng
tốc. Là một nước tăng trưởng dựa nhiều vào xuất khẩu và đầu tư nước ngoài, VN chịu ảnh
hưởng lớn từ doanh số xuất khẩu giảm sút và đầu tư nước ngoài thu hẹp. Trong 11 tháng
đầu năm, kim ngạch xuất khẩu của VN giảm 11.4% so với cùng kỳ năm trước. Đầu tư
nước ngoài trong 10 tháng đầu năm chỉ xấp xỉ 25% so với cùng kỳ năm trước. Đây là
những thử thách to lớn đối với nền kinh tế và với chính phủ - với tư cách là người lèo lái
con thuyền này.
Lo li tốt trong khủng hoảng: Trong bối cảnh như vậy, tăng trưởng kinh tế ước tính của năm
2009 vẫn lên tới 5.2% (sau khi đ khấu trừ lạm phát). Việt Nam là nước duy nhất trong khối
ASEAN luôn tăng trưởng trong tất cả 4 quý của năm 2009. Thành tích tăng trưởng này
được Ngân hàng Thế giới tán dương với nhận định “kinh tế Việt Nam chèo chống tương
đối tốt qua cuộc khủng hoảng,” cịn IMF thì tuyên bố Việt Nam chắc sẽ làm tốt hơn các
nước láng giềng trong giai đoạn hồi phục.”
Duy trì được tốc độ tăng trưởng tương đối tốt trong điều kiện thế giới chìm đắm trong cuộc
khủng hoảng tồi tệ nhất kể từ cuộc Đại Suy thoái r rng l thnh tích ấn tượng nhất trong lĩnh
vực quản lý kinh tế của chính phủ trong năm 2009.
Hình 1: Chỉ số VN-Index từ cuối 2008 tới nay
Nguồn: Bloomberg
Thị trường chứng khoán VN (TTCK) hồi phục: TTCK bắt đầu năm 2009 với VN-Index
nằm ở mức 315 điểm, sau đó tụt xuống thấp nhất ở mức 235 điểm vào ngày 24 tháng 2
(giảm 25.4%). Từ đó tới nay, TTCK đ hồi phục mạnh mẽ, VN-Index đạt trần vào ngày 22
tháng 10 với mức 624 điểm, tức là tăng khoảng 100% so với hồi đầu năm và 165% so với
thời điểm chỉ số này chạm đáy. Tuy nhiên, VN-Index đ lin tục giảm trở lại từ cuối thng 10
v hiện nay chỉ cịn ở mức 440 điểm (số liệu trong ngày 16 tháng 12). Đà giảm điểm này có
lẽ cịn ko di nữa do vấn đề thanh khoản (liquidity) trong hệ thống ngn hng ở VN.
Thm hụt mậu dịch v sức p ph gi tiền tệ: Ngược lại với các điểm sáng kể trên, kinh tế Việt

cơ bản và yêu cầu các ngân hàng thương mại (NHTM) hạn chế cho vay vào các mục đích
phi sản xuất. Hậu quả là nguồn tín dụng cho chứng khoán và nhà đất bị thu hẹp một cách
bất ngờ. Chính vì vậy m TTCK tiếp tục tụt dốc khơng phanh, cịn thị trường bất động sản
thì cũng được VNeconomy mô tả là “bong bóng đang xì hơi.”
Hiệu quả sử dụng vốn qu thấp: Một thước đo thường được sử dụng để xác định hiệu quả
sử dụng vốn là Tỉ lệ vốn tăng thêm trên sản lượng (ICOR-Incremental Capital Output
Ratio). Ti lệ này cho biết mức độ hiệu quả của việc sử dụng vốn trong sản xuất. ICOR
càng cao có nghĩa là Việt Nam càng phải sử dụng nhiều vốn hơn chỉ để sản xuất ra một sản
lượng như trước.
Nghiên cứu của Deutsche Bank cuối năm 2007 đ kết luận “khơng may l hiệu quả của vốn
đầu tư của Việt Nam đ ngy càng kém đi trong nhiều năm trở lại đây. ICOR của Việt Nam
[năm 2006] là 4.2, cao hơn nhiều so với Trung Quốc khi đó là 3.7 hay Ấn Độ là 3.3.” Theo
một nghiên cứu được Intellasia trích đăng lại thì ICOR trong năm 2007 là 4.76.
Có vẻ như chỉ số này của năm 2009 cịn km hơn nữa. Khi được đề nghị dự báo về chỉ số
cho năm 2009, ông Bùi Bá Cường của Tổng cục Thống kê đ trả lời: “Đầu tư của nhà nước
tăng bất thường lên hơn gấp rưỡi - tính theo giá thực tế, mà tăng trưởng kinh tế chỉ ở mức
5,2% thì r rng l ảnh hưởng đến ICOR rồi.”
Hiệu quả sử dụng vốn thấp đồng nghĩa với giá thành cao và khả năng cạnh tranh của hàng
hóa ở Việt Nam sẽ phải kém đi tương đối. Điều này hoàn toàn bất lợi cho một nền kinh tế
dựa vào xuất khẩu. Các lnh đạo của Việt Nam hiểu r vấn đề này, ngay đến như Tổng Bí
thư Nông Đức Mạnh cũng bình luận: “ICOR tăng cao thế là rất đáng lo ngại nhưng cần
có đánh giá thêm của các nhà khoa học.”
Nền kinh tế “chạy” không nhanh nhưng luôn “quá nóng”: Điểm đau đầu nhất mà chính
phủ của Thủ tướng Dũng đang gặp phải có lẽ là kinh tế Việt Nam đang bị coi là ở trong
tình trạng “qu nĩng” mặc cho tốc độ tăng trưởng không thực sự cao nếu so sánh với tốc độ
phát triển kinh tế của các nước Đông Á hay Trung Quốc một vài thập niên trước. Mấu chốt
của vấn đề này có lẽ ở chỗ cơ cấu kinh tế của Việt Nam đang bị mất cân đối nghiêm trọng
và cần phải được điều chỉnh về cơ bản.
Hiện nay các chủ nợ như ADB đang kêu gọi Việt Nam nên tăng trưởng chậm lại và tập
trung vào giải quyết các vấn đề đang tồn đọng, tái cấu trúc cơ cấu kinh tế nhằm duy trì