QUN Lí V CC YU T C BN CA QUN Lí
1.1. Khỏi nim v qun lý
"Qun lý l gỡ?" l cõu hi m bt c ngi hc qun lý ban u no
cng cn hiu v mong mun lý gii. Vy suy cho cựng qun lý l gỡ? Xột trờn
phng din ngha ca t, qun lý thng c hiu l ch trỡ hay ph trỏch
mt cụng vic no ú.
Bn thõn khỏi nim qun lý cú tớnh a ngha nờn cú s khỏc bit gia
ngha rng v ngha hp. Hn na, do s khỏc bit v thi i, xó hi, ch ,
ngh nghip nờn qun lý cng cú nhiu gii thớch, lý gii khỏc nhau. Cựng vi
s phỏt trin ca phng thc xó hi hoỏ sn xut v s m rng trong nhn
thc ca con ngi thỡ s khỏc bit v nhn thc v lý gii khỏi nim qun lớ
cng tr nờn rừ rt.
Xut phỏt t nhng gúc nghiờn cu khỏc nhau, rt nhiu hc gi trong
v ngoi nc ó a ra gii thớch khụng ging nhau v qun lý. Cỏc trng
phỏi qun lý hc ó a ra nhng nh ngha v qun lý nh sau:
Theo F.W Taylor (1856-1915): l mt trong nhng ngi u tiờn khai
sinh ra khoa hc qun lý v l ụng t ca trng phỏi qun lý theo khoa
hc, tip cn qun lý di gúc kinh t - k thut ó cho rng: Qun lý l
hon thnh cụng vic ca mỡnh thụng qua ngi khỏc v bit c mt cỏch
chớnh xỏc h ó hon thnh cụng vic mt cỏch tt nht v r nht.
Theo Henrry Fayol (1886-1925): l ngi u tiờn tip cn qun lý theo
quy trỡnh v l ngi cú tm nh hng to ln trong lch s t tng qun lý t
thi k cn - hin i ti nay, quan nim rng: Qun lý là một tiến trình bao
gồm tất cả các khâu: lập kế hoạch, tổ chức, phân công điều hiển và kiểm soát
các nỗ lực của cá nhân, bộ phận và sử dụng có hiệu qủa các nguồn lực vật chất
khác của t chc để đạt đợc mục tiêu đề ra.
J.H Donnelly, James Gibson v J.M Ivancevich trong khi nhn mnh ti
hiu qu s phi hp hot ng ca nhiu ngi ó cho rng: Qun lý l mt
quỏ trỡnh do mt ngi hay nhiu ngi thc hin nhm phi hp cỏc hot ng
ca nhng ngi khỏc t c kt qu m mt ngi hnh ng riờng r
khụng th no t c.

e. Tiếp cận theo các vai trò quản lý
Cách tiếp cận theo vai trò quản lý là một cách tiếp cận mới đối với lý
thuyết quản lý thu hút đợc sự chú ý của cả các nhà nghiên cứu lý luận và các
nhà thực hành. Về căn bản, cách tiếp cận này nhằm quan sát những cái mà thực
tế các nhà quản lý làm và từ các quan sát như thế đi tới những kết luận xác định
hoạt động (hoặc vai trò) quản lý là gì . . .
Từ những cách tiếp cận khác nhau đó, có nhiều khái niệm khác nhau về
quản lý như:
- Quản lý là nghệ thuật nhằm đạt mục đích thông qua nỗ lực của người
khác.
- Quản lý là hoạt động của các cơ quan quản lý nhằm đa ra các quyết
định.
- Quản lý là công tác phối hợp có hiệu quả các hoạt động của những
cộng sự trong cùng một tổ chức.
- Quản lý là quá trình phối hợp các nguồn lực nhằm đạt được những mục
đích của tổ chức. Hoặc đơn giản hơn nữa, quản lý là sự có trách nhiệm về một
cái gì đó...
Theo cách tiếp cận hệ thống, mọi tổ chức (cơ quan quản lý nhà nước,
đơn vị sự nghiệp, doanh nghiệp...) đều có thể được xem như một hệ thống gồm
hai phân hệ: chủ thể quản lý và đối tượng quản lý. Mỗi hệ thống bao giờ cũng
hoạt động trong môi trường nhất định (khách thể quản lý).
Từ đó có thể đưa ra khái niệm: Quản lý là sự tác động có tổ chức, có
hướng đích của chủ thể quản lý lên đối tượng và khách thể quản lý nhằm sử
dụng có hiệu quả nhất các nguồn lực, các thời cơ của tổ chức để đạt mục tiêu
đặt ra trong điều kiện môi trường luôn biến động.
1.2. Đặc điểm của quản lý
Để làm rõ hơn bản chất của quản lý cần phải luận giải về đặc điểm của
hoạt động quản lý. Quản lý có những đặc điểm cơ bản sau:
Thứ nhất: Quản lý là hoạt động mang tính tất yếu và phổ biến.
Tính tất yếu và phổ biến của hoạt động quản lý biểu hiện ở chỗ: Bản chất

Thứ tư: Quản lý là tác động bằng quyền lực.
Hoạt động quản lý được tiến hành trên cơ sở các công cụ, phương tiện và
cách thức tác động nhất định. Tuy nhiên, khác với các hoạt động khác, hoạt
động quản lý chỉ có thể tồn tại nhờ ở yếu tố quyền lực (có thể coi quyền lực là
một công cụ, phương tiện đặc biệt). Với tư cách là sức mạnh được thừa nhận,
quyền lực là nhân tố giúp cho chủ thể quản lý tác động tới đối tượng quản lý để
điều khiển hành vi của họ. Quyền lực được biểu hiện thông qua các quyết định
quản lý, các nguyên tắc quản lý, các chế độ, chính sách.v.v. Nhờ có quyền lực
mà chủ thể quản lý mới đảm trách được vai trò của mình là duy trì kỷ cương, kỷ
luật và xác lập sự phát triển ổn định, bền vững của tổ chức. Điều đáng lưu ý là
cách thức sử dụng quyền lực của chủ thể quản lý có ý nghĩa quyết định tính
chất, đặc điểm của hoạt động quản lý, của văn hoá quản lý, đặc biệt là của
phong cách quản lý.
Thứ năm: Quản lý là tác động theo quy trình.
Các hoạt động cụ thể thường được tiến hành trên cơ sở những kiến thức
chuyên môn, những kỹ năng tác nghiệp của nó còn hoạt động quản lý được tiến
hành theo một quy trình bao gồm: Lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra.
Đó là quy trình chung cho mọi nhà quản lý và mọi lĩnh vực quản lý. Nó được
gọi là các chức năng cơ bản của quản lý và mang tính “kỹ thuật học” của hoạt
động quản lý. Với quy trình như vậy, hoạt động quản lý được coi là một dạng
lao động mang tính gián tiếp và tổng hợp. Nghĩa là nó không trực tiếp tạo ra sản
phẩm mà nhờ thực hiện các vai trò định hướng, thiết kế, duy trì, thúc đẩy và
điều chỉnh để từ đó gián tiếp tạo ra nhiều sản phẩm hơn và mang lại hiệu lực và
hiệu quả cho tổ chức.
Thứ sáu: Quản lý là hoạt động để phối hợp các nguồn lực.
Thông qua tác động có ý thức, bằng quyền lực, theo quy trình mà hoạt
động quản lý mới có thể phối hợp các nguồn lực bên trong và bên ngoài tổ
chức. Các nguồn lực được phối hợp bao gồm: nhân lực, vật lực, tài lực và tin
lực. Nhờ phối hợp các nguồn lực đó mà quản lý trở thành tác nhân đặc biệt quan
trọng trong việc tạo nên hợp lực chung trên cơ sở những lực riêng, tạo nên sức