Trần Phước Cường

13
CHƯƠNG 2. ĐỊNH LƯỢNG HÓA CHO SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

Mặc dù môi trường và phát triển là những vấn đề có quy mô toàn cầu hoặc quốc
gia, nhưng thực hiện bảo vệ môi trường và PTBV lại thường ở cấp địa phương (tỉnh,
huyện, xã...). Bởi vì, trong lĩnh vực này có một nguyên tắc rất thực tiễn, đó là “nghĩ - toàn
cầu; làm - địa phương". Nếu sự phát triển của từng cộng đồng, từng địa phương là bền
vững và an toàn, thì sự phát triển của quốc gia, toàn cầu cũng sẽ bền vững và an toàn.
Vì lẽ đó, đã có rất nhiều cố gắng trong việc đề xuất, tìm kiếm các giải pháp nhằm
đánh giá hoặc định lượng độ bền vững trong quá trình phát triển của các địa phương, quốc
gia hay khu vực. Các tiêu chuẩn được sử dụng để đo đạc trước hết phải phù hợp với các
đặc trưng sinh thái, văn hoá và dân tộc của địa phương được đánh giá.
2.1. Mười tiêu chuẩn chung của PTBV

Cho dù các đặc trưng sinh thái, văn hoá và dân tộc của địa phương được đánh giá
có đa dạng như thế nào, thì PTBV cũng cần phải thoả mãn các tiêu chuẩn chung được trình
bày ở bảng dưới đây.
Bảng 2.1. Các tiêu chuẩn bền vững và các ngành kinh tế liên quan
(Nguồn: Nguyễn Đình Hoè 2002)
Mười tiêu chuẩn
PTBV
Lĩnh vực quy hoạch
phát triển vùng
Mô tả
1. Hạn chế sử dụng các
nguồn tài nguyên
không tái tạo.
- Năng lượng
- Vận tải

của chúng để bảo đảm rằng tài nguyên
được duy trì, thậm chí tăng lên để
phục vụ nhu cầu của thế hệ tương lai.
Trần Phước Cường

14
3. Sử dụng và quản lý
các chất độc hại và chất
thải theo hướng thân
thiện với môi trường.
- Công nghiệp
- Năng lượng
- Nông nghiệp
- Thuỷ lợi
- Môi trường
Rất nhiều trường hợp có những cơ hội
sử dụng các chất ít gây hại cho môi
trường, tránh hoặc giảm xả thải, nhất
là chất thải độc hại. Tiếp cận bền vững
là tìm cách sử dụng các nguyên liệu
đầu vào ít gây hại cho môi trường nhất
và giảm thải bằng cách sử dụng các hệ
thống sản xuất hợp lý, quản lý chất
thải và chất độc hại một cách chặt chẽ.
4. Bảo tồn sinh vật
hoang dại, các sinh
cảnh và cảnh quan.
- Môi trường
- Nông nghiệp
- Lâm nghiệp

nguyên văn hoá và lịch
sử.
- Du lịch
- Môi trường
- Công nghiệp
- Vận tải
Các tài nguyên vãn hoá và lịch sử là
đơn nhất, chúng không thể được thay
thế một khi bị phá hoại. Đó là một
dạng tài nguyên không tái tạo, gồm
các công trình, kiến trúc, di chỉ khảo
cổ, cảnh quan, vườn hoa và công viên
lâu đời; các lối sống, phong tục, ngôn
ngữ truyền thống. Lối sống, phong tục
và ngôn ngữ truyền thống cũng là các
tài nguyên lịch sử và văn hoá cần được
bảo tồn hợp lý.
7. Duy trì và cải thiện
chất lượng môi trường
địa phương.
- Môi trường (đô thị)
- Công nghiệp
- Du lịch
- Vận tải
- Năng lượng
- Thuỷ lợi
Những thành tố cơ bản của môi trường
địa phương là chất lượng không khí,
nước, đất tiếng ồn, cảnh quan, thẩm
mỹ. Môi trường địa phương cực kỳ

Nhận thức về các vấn đề môi trường
và các lựa chọn có vai trò quan trọng.
Các thông tin về quản lý môi trường,
giáo dục và đào tạo là chìa khóa để đạt
được phát triển bền vững. Có thể tiến
đến mục tiêu này thông qua phổ biến
kết quả nghiên cứu khoa học, đưa môi
trường vào giáo dục phổ thông và đào
tạo, sử dụng rộng rãi các phương tiện
truyền thông và các dịch vụ của các tổ
chức phi chính phủ hoạt động trên lĩnh
vực môi trường.
10. Tăng cường sự
tham gia của cộng
đồng vào việc quyết
định liên quan đến phát
triển bền vững.
Tất cả các lĩnh vực Tuyên ngôn Rio (UNCED, 1992) xác
định rằng, sự tham gia của cộng đồng,
nhất là các nhóm chịu lác động, vào
các quyết định ảnh hưởng đến quyền
lợi của họ là nền móng của phát triển
bền vững. Cơ chế chủ yếu của sự tham
gia là tư vấn của cộng đồng trong việc
xây dựng chính sách và quy hoạch
trong quá trình kiểm soát phát triển,
trong đánh giá và thực hiện các dự án
phát triển.
2.2. Bộ chỉ thị về PTBV của Việt Nam (do Bộ KH&ĐT đề xuất năm 1999)


Bảo vệ môi trường tự nhiên
1. Về rừng: Tăng diện tích phủ xanh, mật độ, chất lượng rừng.
2. Về nước:
- Lượng nước ngầm và nước mặt khai thác từng năm.
- Quyền được sử dụng nguồn nước an toàn.
- Xử lý nước thải.
3. Về năng lượng:
- Tiêu thụ năng lượng mỗi năm theo đầu người
- Chi phí cho công tác dự trữ năng lượng (theo tỷ lệ phần trăm trong GDP).
- Tiêu thụ năng lượng từ các nguồn tái tạo (theo tỷ lệ phần trăm tổng mức tiêu
thụ năng lượng).
4. Về đa dạng sinh học:
- Tỷ lệ các loài bị đe doạ (tính theo tỷ lệ phần trăm tổng số loài bản địa).
- Tỷ lệ các khu bảo tồn so với tổng diện tích đất liền và biển.
- Số lượng các kế hoạch, cán bộ công nhân viên và khoản ngân sách dành cho
công tác quản lý các khu bảo tồn.
5. Về ngư nghiệp: Sản lượng được duy trì bền vững tối đa.
Trần Phước Cường

17
2.3. Thước đo độ bền vững BS (Barometer of Sustainability) nhằm xác định và
so sánh độ bền vững giữa các vùng (do IUCN đề xuất năm 1994)

Các phương án phát triển vùng cần được so sánh trên cơ sở cân nhắc hiệu quả của
từng phương án. Hiệu quả bao gồm phúc lợi sinh thái và phúc lợi xã hội nhân văn. Sử dụng
thước đo độ bền vững có thể đánh giá mức sung mãn về sinh thái và nhân văn, là một công
cụ để tổng hợp và mô tả sinh động các ảnh hưởng của các phương án phát triển.
Bảng 2.2. Tổng hợp các yếu tố và tỷ trọng của phúc lợi sinh thái và xã hội nhân văn
Phúc lợi sinh thái Tỷ trọng Phúc lợi xã hội nhân văn Tỷ trọng
Đất 20 Sức khỏe cộng đồng 20