Đ Ạ I HỌC QUỐC G IA H À N Ộ I
KHO A SưPH ẠM

LUẬN VÃN THẠC s ĩ

MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG
GIẢNG DẠY, HỌC TẬP CẢC MƠN KHOA HỌC MÁC - LÊNIN,
Tư TƯỞNG HỔ CHÍ MINH ở PHÂN VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

CHU YÊN N G ÀN H

: QUẢN L Ý G IÁ O DỤC

M Ã SỐ

: 60.14.05

Người hướng dẫn khoa học : Tiến sĩ Nguyễn Quốc Chí.
Người thực hiện

H À N Ộ I, 2003

: Nguyễn T h ị Thu Thủy.

ị

丨

V - lŨ Ì-Ấ S Ế
---- ------- -



10

1.1.3.

Nâng cao chất lượng trước hết là đảm bảo chất lượng

11

Các yếu tố tác động đến chất lượng giảng dạy, học tập

12

1.2 .

Chương 2 : Chất lượng giảng dạy, học tập các mơn khoa học Mác -

20

Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh ở Phân viện Báo chí và
Tuyên truyền - thực trạng và nguyên nhân

2. 1.

Phân viện Báo chí và Tuyên truyền - hoạt động đào tạo

20

qua từng chặng đường lịch sử
2 . 1. 1.

2.2.1. Mục tiêu, chương trình, nội dung và phương pháp giáo
duc - đào tao

25


2.2.2

Những vấn đề về quản lý, cơ chế quản lý, các loại quy

35

chế, cách tổ chức kiểm tra, đánh giá chất lượng
2.2.3.

Đội ngũ giảng viên và động lực của đội ngũ này

39

2.2.4.

Sinh viên và động lực học tập của sinh viên

45

2.2.5.

Cơ sở vật chất và tài chính

52


Bồi dưỡng năng lực tự học, tự nghiên cứu cho học viên,

68

sinh viên
3.3.

Cải tiến phương pháp kiểm tra, đánh giá

71

Kết luận

76

Tài liệu tham khảo

78

Phụ lục

84


PHẨN MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài
Những năm đầu của thế kỷ mới, thiên niên kỷ mới đang mở ra những
thời cơ, vận hội mới cho V iệt Nam hội nhập và phát triển, đồng thời cũng

đoạn thâm độc, kẻ địch rất chú trọng đến lĩnh vực tư tưởng văn hóa, tìm mọi
cách phá hoại hòng làm cho cách mạng V iệt Nam mất phương hướng, làm
cho Đảng cộng sản mất vai trò lãnh đạo xã hội, tiến tới các hoạt động bạo
loạn, lật đổ khi có thời cơ. Phục vụ cho mưu đồ này, kẻ địch đã ra sức tuyên
truyền xuyên tạc, bóp méo, địi V iệt Nam phải từ bỏ chủ nghĩa Mác - Lênin
và tư tưởng Hồ Chí M inh - nền tảng tư tưởng của cách mạng V iệt Nam.
Trước thực tế đó, để đối phó có hiệu quả với những âm mưu, thủ
đọan của kẻ thù, để thực hiện thắng lợ i nhiệm vụ của cách mạng V iệt Nam
trong thời kỳ phát triển mới, cần thấm nhuần sâu sắc và vận dụng sáng tạo
những nguyên lý và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư
tưởng Hồ Chí M inh để giải quyết những vấn đề thực tiễn trong tất cả các
lĩn h vực của đời sống xã hội. Đây chính là vũ khí lý luận sắc bén - thứ vũ
khí mà sức mạnh, tính đúng đắn, khoa học và cách mạng của nó đã được
kiểm nghiệm bằng chính lịch sử đấu tranh cách mạng hào hùng của V iệt
Nam qua hai cuộc kháng chiến thần thánh chống Pháp, chống M ỹ và qua
thực tiễn xây dựng đất nước xã hội chủ nghĩa những năm qua. Việc học tập,
nghiên cứu, quán triệt những nội dung cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin và
tư tưởng Hồ Chí M inh vì thế vừa được coi là nhiệm vụ cấp bách, vừa mang
tính chiến lược lâu dài. Nhiệm vụ này càng phải được triển khai thực hiện
một cách nghiêm túc cho đối tượng học sinh - sinh viên - những chủ nhân
tương lai của đất nước. Cũng vì vậy mà một trong bốn quan điểm chỉ đạo
phát triển giáo dục của “ Chiến lược phát triển giáo dục 2001 - 20J0” đã
nêu rõ: ''Xây dựng nền giáo dục có tính nhân dân, dân tộc, khoa học, hiện

đại, theo định hướng xã hội chủ nghĩa, lấy chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng
H ồ Chí M inh làm nền tảng” . Thủ tướng Chính phủ cũng đã có Quyết định
số 494/QĐ - TTg ngày 24/6/2002 phê duyệt Đề án “ M ột số biện pháp nâng

cao chất lượng và hiệu quả giảng dạy, học tập các môn khoa học Mác
Lê nin, tư tưởng Hồ Chí M inh trong các trường đại học, cao đẳng mơn chính

Tình trạng này cũng diễn ra ở Phân viện Báo chí và Tuyên truyền. Ở
Phân viện Báo chí và Tuyên truyền - cái nơi đào tạo giảng viên lý luận
chính trị cho các trường đại học, cao đẳng, các trường chính trị tỉnh, thành
trong cả nước - việc đảm bảo chất lượng giảng dạy, học tập các môn khoa
học Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí M inh càng được coi là nhiệm vụ quan
trọng thường xuyên và lâu dài.
Làm thế nào để nâng cao chất lượng giảng dạy của giảng viên, tăng
:ính hấp dẫn của các mơn khoa học Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí M inh, tạo
lứng thú để sinh viên khắc phục tình trạng thụ động, kích thích tính chủ

3


động trong học tập các môn học này ở các trường đại học, cao đẳng nói
chung ở Phân viện Báo chí và Tun truyền nói riêng - đó là vấn đề đã
nhiều lần được đặt ra, được các cấp lãnh đạo Phân viện và các giảng viên,
nghiên cứu viên Phân viện Báo chí và Tuyên truyền hết sức quan tâm và
đang nỗ lực tìm giải pháp. Đó cũng là vấn để thuộc lĩnh vực quản lý giáo
dục đào tạo - chuyên ngành mà tác giả luận văn đang theo đuổi. V ới những
lý do nêu trên, tác giả quyết định lựa chọn và thực hiện “ M ột số giải pháp

nâng cao chất lượng giảng dạy, học tập các môn khoa học Mác - Lênin, Tư
tưởng Hồ Chí M inh ở Phân viện Báo chí và Tuyên truyển” làm đề tài luận
văn tốt nghiệp Cao học, chuyên ngành Quản lý giáo dục.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Chất lượng giảng dạy, học tập các môn khoa học Mác - Lênin, tư
tưởng Hồ Chí M inh trong các trường đại học, cao đẳng trở thành vấn đề
ngày càng thu hút sự quan tâm của các cấp, ngành có liên quan, của nhiều
nhà khoa học, nhất là từ sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ V I，khi Bộ Đại
học, trung học chuyên nghiệp và dạy nghề (nay là Bộ Giáo dục và Đào tạo)

2000.
- Tiến sĩ Nguyên Văn Nam và cử nhân Lê Xuân Hòa (Phân viện Đà
Nấng) - Trao đổi vê' phương pháp giảng dạy lý luận Mác - Lê nin - Tạp chí
Giáo dục lý luận số 10 năm 2000.
- Tiến sĩ Nguyễn Tuấn Hùng (Đại học Đà Nấng) - Góp phẩn đổi mới

giảng dạy các mơn khoa học M arx - Lenin - Tạp chí Giáo dục số 8，tháng
7/2001.
- Tác giả Vũ Thanh Bình (Vụ Cơng tác chính trị - Bộ Giáo dục và
Đào tạo) với bài viết Nâng cao chất lượng dạy - học các mơn khoa học Mác

- Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, Chính trị trong các trường đại học, cao
đẳng, trung học chuyên nghiệp và dạy nghề. Bài đăng trên Tạp chí Giáo dục
số 62，tháng 7/2003.
Ngồi ra cịn có rất nhiều những bài viết khác cũng về nội dung đề tài
này. Nhìn chung, các bài viết đều đi sâu về một khía cạnh nào đó trong hoạt
động giảng dạy, học tập các môn khoa học Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí
M inh. Cho đến nay, chưa có một cơng trình nào nghiên cứu một cách có hệ
thống và tương đối tồn diện về đề tài này.
3. M ục đích, nhiệm vụ, đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn
- Mục đích của luận văn: Từ thực trạng hoạt động giảng dạy, học tập
các môn khoa học Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí M inh ở Phân viện Báo chí
và Tuyên truyền, phân tích nguyên nhân của thực trạng và đề xuất, luận
chứng các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy, học tập các môn
học này.

5


- Để thực hiện mục đích đó, luận văn cần thực hiện những nhiệm vụ

cứu sử học. Do đó phương pháp nghiên cứu đề tài là kết hợp các phương

6


pháp lơgic và lịch sử, nghiên cứu tài liệu, tóm tắt, tổng hợp, điểu tra xã hội
học, phân tích, đối chiếu, so sánh ...
5. Đóng góp mới về mặt khoa học
- Góp phần hệ thống hóa các quan điểm cơ bản về vấn đề chất lượng
giảng dạy, học tập.
- Rút ra những kinh nghiệm thành công và chưa thành công trong
việc đảm bảo chất lượng giảng dạy, học tập các mơn khoa học Mác - Lênin,
tư tưởng Hồ Chí M inh ở Phân viện Báo chí và Tuyên truyền.
- Đưa ra các giải pháp chủ yếu có tính khả thi, góp phần xác định
phương hướng đổi mới nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy, học tập các
môn khoa học Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí M inh ở Phân viện Báo chí vầ
Tuyên truyền.
6. Ý nghĩa thực tiễn của luận văn
- Cung cấp căn cứ khoa học cho việc nâng cao chất lượng giảng dạy,
học tập các môn khoa học Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí M inh ở Phân viện
Báo chí và Tuyên truyền.
- Những giải pháp được đề xuất và luận chứng trong luận văn có thể
ứng dụng ở các trường đại học, cao đẳng khác.
7. K ết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ
lục, luận văn được kết cấu thành 3 chương với 7 tiết.
Chương 1: Chất lượng giảng dạy, học tập - những vấn đề lý luận và
quan điểm.
Chương 2: Chất lượng giảng dạy, học tập các môn khoa học Mác Lênin, Tư tưởng Hồ Chí M inh ở Phân viện Báo chí và Tuyên truyền - thực
rạng, nguyên nhân.

chính xác về chất lượng. Dưới đây tác giả luận văn xin giới thiệu một vài
cách tiếp cận khác nhau về khái niệm chất lượng:
- Theo khái niệm truyền thống về chất lượng, “ một sản phẩm có

chất lượng là sản phẩm được làm ra một cách hoàn thiện, bằng các vật

8


liệu quỷ hiếm và đắt "ế n ’’[15; 6]. Thuật ngữ “ chất lượng” theo cách hiểu
này mang ý nghĩa tuyệt đối. Và nếu lấy những sản phẩm có chất lượng
tuyệt đối này làm khn mẫu thì sẽ rất khó đánh giá, khó xếp hạng cho
các sản phẩm khác, bởi sản phẩm có chất lượng tuyệt đối cũng đồng nghĩa
là sản phẩm đó đạt được những chuẩn mực rất cao không thể vượt qua.
Quan niệm này giống như việc phân định rõ hai màu đen trắng, nếu không
đạt chất lượng tuyệt đối cũng có nghĩa là khơng có chất lượng. Trong khi
trên thực tế, chúng ta sử dụng khái niệm chất lượng với nhiều tầng bậc,
nhiều lớp.
- Quan niệm chất lượng theo nghĩa tương đối: “ sán phẩm hoặc dịch

vụ được coi là có chất lượng khi chúng đạt những chuẩn mực nhất định
được quy định trước. Chất lượng không được coi là cái đích mà nó được
coi là phương tiện, theo đó sản phẩm hoặc dịch vụ được đánh g/á” [44;
33].
Theo quan niệm này, chất lượng được phân chia thành các thang bậc
từ thấp đến cao với một hệ những chuẩn mực đã được quy định, sản phẩm
nào thoả mãn được càng nhiều những chuẩn mực ấy thì sản phẩm đó càng
được xếp ở nấc thang cao hơn của chất lượng, và theo đó, giá trị của sản
phẩm cũng cao tương ứng.
- Quan niệm “ chất lượng là sự đáp ứng nhu cầu của khách hàng"

nhau, gọi chung là khách hàng, sao cho những mục đích của nhà sản xuất
trùng khớp với những nhu cầu, kỳ vọng của khách hàng. Có như vậy, sản
phẩm làm ra mới chiếm lĩnh được thị trường, mới đem lại lợ i nhuận cho
nhà sản xuất.
Trên cơ sở những phân tích nói trên, tác giả cũng tán đồng quan
niệm coi “ chất lượng là sự phù hợp với mục đích” và lấy đó làm cơ sở để
thực hiện luận văn.
1.1.2. Chất lượng giảng dạy, học tập
Chất lượng ln là vấn đề có ý nghĩa quyết định đối với bất kỳ tổ
chức nào, hoạt động trong bất kỳ lĩnh vực nào. Đ ối với một trường học
cũng vậy. Sản phẩm của nhà trường chính là những con người được đào
tạo. Nhà trường có tạo dựng và giữ vững được uy tín của mình hay khơng,
có thu hút được nhiều người học hay khơng, sản phẩm đào tạo của nhà
trường có đáp ứng được những yêu cầu của xã hội hay không..., tất cả đều
phụ thuộc vào chất lượng giảng dạy của người dạy, chất lượng học tập của
người học - gọi chung là chất lượng đào tạo của nhà trường.
Đ ối với bậc đại học, mục đích chung của giáo dục đại học là cung
cấp nguồn nhân lực được đào tạo nhằm thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã

10


hội đất nước. Chính vì vậy, chất lượng đào tạo "liê n quan chặt chẽ với yêu

cầu kinh tế xã hội của đất nước, sản phẩm đào tạo được xem là có chất
lượng cao khỉ nó đáp ứng tốt mục tiêu đào tạo mà yêu cầu của kinh t ế - xã
hội đặt ra …” [11; 1],
1.1.3. Nâng cao chất lượng trước hết là đảm bảo chất lượng
Trong những thập kỷ trước, việc kiểm tra đánh giá chất lượng sản
phẩm được tiến hành sau khi đã hồn tất q trình sản xuất, có nghĩa là

khoa học Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí M inh ở Phân viện Báo chí và
Tuyên truyền, thuật ngữ “ nâng cao chất lượng，
，cũng được sử dụng theo
nghĩa của “ đảm bảo chất lượng” . Đó là vì qua những hoạt động điều tra,
khảo sát, phân tích, đối chiếu và tổng hợp, tác giả đi đến kết luận rằng việc
giảng dạy, học tập các mơn khoa học Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí M inh
ở Phân viện Báo chí và Tuyên truyền đã có rất nhiều cố gắng và đã đạt
được những thành công nhất định, song vẫn chưa đáp ứng dược những yêu
cầu, nhiệm vụ đặt ra, chưa đạt được những kết quả, hiệu quả như mong
muốn. N ói cách khác, hoạt động này chưa đạt được chất lượng như dự
tính. Những giải pháp nâng cao chất lượng được đề xuất ở đây là nhằm
nâng chất lượng hiện có của hoạt động này lên một tầm cao mới, thỏa mãn
ngày càng nhiều hơn những mục tiêu đã đề ra khi tiến hành hoạt động này,
có nghĩa là đảm bảo chất lượng. Trên cơ sở đảm bảo chất lượng mới có thể
tiếp tục những giải pháp khác để nâng cao hơn nữa chất lượng giảng dạy,
học tập.
1.2. CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY, HỌC
TẬP
Chất lượng đào tạo là cái đích cuối cùng và cũng là cái đích cao
nhất của m ọi hoạt động diễn ra trong một nhà trường. Có nghĩa là mọi
hoạt động của nhà trường đều góp phần vào quá trình hình thành, duy trì,
đảm bảo và nâng cao chất lượng đào tạo, tuy vai trò và sự đóng góp của
mỗi thành tố trong hệ này có khác nhau. Cụ thể là có 8 lĩnh vực với 26 tiêu
chí được tập hợp lại để đánh giá chất lượng và điều kiện đảm bảo chất
lượng của một trường đại học:

Lĩnh vực 1: Tổ chức và quản lý của trường:
Tổ chức và quản lý xét đến cùng là việc lập kế hoạch, tổ chức phân
bổ, chỉ đạo việc sử dụng nhân lực, tài lực, vật lực và các nguồn lực khác
của nhà trường, kiểm tra và có những tác động phù hợp để điều chỉnh sao

tuyên huấn, góp phần quan trọng vào thắng lợ i chung của cách mạng,
khẳng định được vị trí và bước phát triển vững vàng ban đầu của trường
Tuyên giáo Trung ương. Cũng trong thời kỳ này, Ban Bí thư Trung ương
Đảng ra N ghị quyết số 116/NQ - TW ngày 02/08/1967 khẳng định:

“ Trường Tuyên giáo Trung ương từ nay trực thuộc Trung ương Đảng và
Trung ương ủy nhiệm cho Ban Tuyên giáo Trung ương trực tiếp chỉ đạo vế
mọi mặt” .

21


2.1.2. Trường tiến lên đào tạo đại học chính quy và bồi dưỡng đội ngũ cán bộ
làm công tác tư tưởng của Đảng - thời kỳ 1969 -1990
Thắng lợ i của cách mạng miền Nam mà đỉnh cao là cuộc tổng tiến
công và nổi dậy mùa xuân năm 1968 đã buộc đế quốc M ỹ phải xuống
thang, tạm ngừng bắn phá miền Bắc. Công tác tuyên huấn cũng như các
công tác khác của Đảng lúc này phải tính đến kế hoạch lâu dài, chuẩn bị lực
lượng cho các hoạt động văn hóa tư tưởng sau khi chiến tranh kết thúc. Để
phù hợp với điều kiện mới, trường được đổi tên thành Trường Tun huấn
Trung ương và có nhiệm vụ tích cực chuẩn bị về mọi mặt để mở các lớp dài
hạn đào tạo cán bộ tuyên huấn. Thời kỳ này, bộ máy của trường cũng được
ổn định với 10 khoa và 4 phòng trực thuộc Giám đốc, tổng số cán bộ, cơng
nhân viên là 219 người, trong đó 42% là cán bộ giảng dạy, nghiên cứu viên.
Đ ội ngũ cán bộ, giảng viên này là nòng cốt để nhà trường tiến hành mở
rộng quy mơ và loại hình đào tạo. Bên cạnh việc tiếp tục mở các lớp bồi
dưỡng, các lớp đào tạo cơ bản, nhà trường bắt đầu đào tạo bậc đại học và
sau đại học theo 8 chuyên ngành: Triết học, Kinh tế chính trị, Chủ nghĩa xã
hội khoa học, Lịch sử Đảng, Xây dựng Đảng và Chính quyền Nhà nước,
Báo chí, Xuất bản, Chính trị học về cơng tác tư tưởng. Tính tới năm 1975，