đại học quốc gia hà nội
khoa luật

tạ thị thu đông

t- t-ởng hồ chí minh
về đạo đức và pháp luật

luận văn thạc sĩ luật học

Hà nội - 2010


đại học quốc gia hà nội
khoa luật

tạ thị thu đông

t- t-ởng hồ chí minh
về đạo đức và pháp luật
Chuyên ngành : Lý luận và lịch sử nhà n-ớc và pháp luật
MÃ số

: 60 38 01

luận văn thạc sĩ luật học

Ng-ời h-ớng dẫn khoa học: PGS.TS. Nguyễn Minh Đoan

Hà nội - 2010



22

1.2.

25

Những quan điểm cơ bản về đạo đức cách mạng trong t- t-ởng
Hồ Chí Minh

1.2.1. T- t-ởng Hồ Chí Minh về vai trò của đạo đức cách mạng

25

1.2.2. Những chuẩn mực đạo đức cơ bản trong t- t-ởng Hồ Chí Minh

30

1.2.3. Những nguyên tắc xây dựng đạo đức mới trong t- t-ởng Hồ

35

Chí Minh

2.1.

Ch-ơng 2: T- t-ëng Hå ChÝ Minh vỊ ph¸p lt

39



68

t- t-ëng Hå ChÝ Minh

3.1.

Hå ChÝ Minh bµn vỊ vai trò của đạo đức đối với pháp luật

68

3.1.1. Đạo đức là gốc, là cơ sở để xây dựng pháp luật tiến bộ

68

3.1.2. Đạo đức là động cơ của hành vi hợp pháp

69

3.1.3. Đạo đức là công cụ hỗ trợ pháp luật trong việc giữ gìn trật tự xÃ
hội, thuần phong mỹ tục dân tộc, rèn luyện t- cách, trách
nhiệm của công dân và cán bộ, đảng viên

71

3.2.

T- t-ởng Hồ Chí Minh về vai trò của pháp luật đối với đạo đức

72

3.3.2. Đạo đức là gốc, pháp luật là chuẩn

79

3.3.3. Đạo đức và pháp luật có quan hệ thống nhất, bổ sung và hỗ trợ
lẫn nhau trong việc điều chỉnh hành vi, nhân cách của con
ng-ời, góp phần giữ gìn trật tự, ổn định xà hội

81

3.3.4. Là yêu cầu, tiêu chuẩn và điều kiện, quy luật để xây dựng nhà
n-ớc pháp quyền

83

Ch-ơng 4:

Bài học và giải pháp vận dụng t- t-ởng Hồ

86

Chí Minh về đạo đức và pháp luật trong quản lý xÃ
hội, xây dựng con ng-ời mới ở việt nam hiện nay

4.1.

Bài häc kinh nghiƯm rót ra tõ t- t-ëng Hå ChÝ Minh về đạo đức
và pháp luật

86

hiện nay

4.2.1. Đổi mới và hoàn thiện hệ thống pháp luật

101

4.2.2. Phát huy dân chủ, kỷ luật, kỷ c-ơng, tăng c-ờng pháp chế và
đấu tranh phòng chống tham nhũng

105

4.2.3. Xây dựng chuẩn mực, nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp

108

4.2.4. Phát huy vai trò kiểm tra giám sát của các tổ chức đoàn thể
quần chúng nhân dân đối với hoạt động của cán bộ, đảng viên
và bộ máy nhà n-ớc

113

4.2.5. Tăng c-ờng trách nhiệm làm g-ơng của các cấp lÃnh đạo, cán
bộ, đảng viên trong việc rèn luyện phẩm chất đạo đức, ý thức
tôn trọng pháp luật

115

4.2.6. Tăng c-ờng vai trò của gia đình, nhà tr-ờng và c¸c tỉ chøc x·
héi trong viƯc rÌn lun phÈm chÊt đạo đức, ý thức pháp luật
của thanh thiếu niên

Minh, vận dụng tư tưởng của Người vào sự nghiệp đổi mới được chú trọng
như một trong những lĩnh vực chủ yếu của nghiên cứu lý luận và khoa học xã
hội - nhân văn ở nước ta.
Mặc dù vậy, những cơng trình bề thế có quy mơ lớn, có tầm vóc về tư
tưởng, học thuật tương xứng với giá trị, ý nghĩa của sự nghiệp Hồ Chí Minh,
tư tưởng Hồ Chí Minh chưa nhiều. Đặc biệt là những cơng trình khoa học trong
đó dựa trên cơ sở nghiên cứu triết lý - pháp lý Hồ Chí Minh về đạo đức và
pháp luật để tìm ra các giải pháp nhằm vận dụng sáng tạo hiệu quả tư tưởng triết lý pháp lý ấy vào việc phát huy vai trò, chức năng của đạo đức và pháp
luật trong sự nghiệp cách mạng ở nước ta hiện nay vẫn còn rất khiêm tốn cả
về số lượng và chất lượng. Tất nhiên, cũng đã có những cơng trình khoa học
đề cập đến tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức, pháp luật cũng như nhà nước…

3


một cách khá tỷ mỷ công phu như các tác giả với các cơng trình khoa học sau
đây:
- "Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật" do Nhà xuất bản Sự thật
ấn hành năm 1980; "Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật" do Nhà xuất
bản Pháp lý ấn hành năm 1985; "Hồ Chí Minh và pháp chế" của Hội Luật gia
thành phố Hồ Chí Minh do Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh ấn hành
năm 1995. Đây là những cơng trình đã trích lược những câu nói, bài viết, bài
nói chuyện, ý kiến của Hồ Chủ tịch về vấn đề nhà nước và pháp luật, song
chưa làm rõ được các yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành tư tưởng pháp luật
của Hồ Chí Minh, chưa phân tích nội dung tư tưởng cũng như giá trị và nét
đặc sắc trong tư duy pháp lý của Người về vấn đề nhà nước, pháp luật và
pháp chế. Tuy nhiên, đây cũng chính là những tài liệu quý giá giúp độc giả có
được cơ sở, tài liệu khoa học để nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà
nước và pháp luật.
Đặc biệt, cơng trình được đánh giá rất cao và có nhiều đóng góp to lớn

thật, sinh động, ngắn gọn về tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh;
- "Văn hóa đạo đức Hồ Chí Minh" của tác giả Hồng Chí Bảo do Nhà
xuất bản Hà Nội ấn hành năm 2007; "Giá trị cơ bản về tư tưởng đạo đức Hồ
Chí Minh" của tác giả Trần Quang Nhiếm, Nguyễn Văn Sáu do Nhà xuất bản
Công an nhân dân ấn hành năm 2008; "Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo làm
người" của các tác giả Phạm Quang Nghị, Vũ Ngọc Khánh, Hồng Chí Bảo
do Nhà xuất bản Hà Nội ấn hành năm 2009. Trên cơ sở trích dẫn những bài
nói, bài viết, lời phát biểu, minh chứng qua những hành động thiết thực về
đạo làm người và học đạo làm người của Bác Hồ trong cuộc sống, những mẩu
chuyện về Bác Hồ với nhân dân thủ đơ, GS.TS. Hồng Chí Bảo cùng các tác
giả trên đây đã minh thuyết một cách đầy đủ, rõ ràng sâu sắc về một kiểu mẫu
văn hóa đạo đức, nhận thức về con người, sự nghiệp tư tưởng đạo đức cách
mạng của Bác Hồ, về vị trí, vai trị những ngun tắc, chuẩn mực của đạo đức
cách mạng trong tư tưởng Hồ Chí Minh, tấm gương đạo đức cách mạng và
tính thiết thực của học tập đạo đức Hồ Chí Minh trong điều kiện hiện nay;

5


Những cơng trình khoa học trên đây đã tập trung trình bày, phân tích,
làm rõ những vấn đề về nguồn gốc, quá trình hình thành cũng như những nội
dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức, pháp luật, nhà nước, về
phát huy dân chủ và xây dựng đội ngũ cán bộ công chức vừa hồng vừa
chuyên… cũng như việc vận dụng tư tưởng của Người trong điều kiện hiện
nay nhằm quản lý xã hội, xây dựng con người mới, …góp phần phục vụ hiệu
quả sự nghiệp cơng nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Cùng với các cơng trình nêu trên, trong thời gian qua cũng đã có nhiều
luận án, luận văn, đề tài khoa học cùng các bài nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí
Minh về đạo đức và pháp luật. Tiêu biểu như: "Mối quan hệ giữa pháp luật và
đạo đức trong tư tưởng Hồ Chí Minh" của tác giả Trần Nghị đăng trên tạp chí

những giá trị khoa học, cách mạng trong tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức và
pháp luật.
Đến nay, chưa có đề tài nào nghiên cứu đầy đủ, trọn vẹn những nội
dung tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức và pháp luật tương xứng với giá trị tư
tưởng triết lý - pháp lý của Người. Song, tất cả các cơng trình nghiên cứu trên
đây chính là nguồn tư liệu q giá giúp tơi có cái nhìn tổng thể vấn đề "Tư
tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức và pháp luật". Dưới góc độ chuyên ngành
Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật, luận văn tập trung khai thác khía
cạnh tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức và pháp luật.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
- Mục đích:
Mục đích của luận văn nhằm tìm hiểu, phân tích tư tưởng Hồ Chí
Minh về đạo đức và pháp luật. Trên cơ sở đó vận dụng tư tưởng của Người
vào việc kết hợp đạo đức với pháp luật trong quản lý xã hội, xây dựng con
người mới ở nước ta hiện nay.
- Nhiệm vụ:
Để đạt được những mục đích đã đề ra, luận văn giải quyết những nhiệm
vụ sau đây:

7


Thứ nhất: Tìm hiểu, phân tích tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức.
Thứ hai: Tìm hiểu, phân tích tư tưởng Hồ Chí Minh về pháp luật.
Thứ ba: Tìm hiểu, phân tích mối quan hệ giữa đạo đức và pháp luật
trong tư tưởng Hồ Chí Minh.
Thứ tư: Trên cơ sở đó rút ra những bài học kinh nghiệm và giải pháp
nhằm vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức và pháp luật trong quản lý
xã hội, xây dựng con người mới ở Việt Nam hiện nay.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

tư tưởng của Người trên lĩnh vực đạo đức, pháp luật. Bên cạnh đó, tác giả
cũng đã cố gắng tìm kiếm các quan điểm, đánh giá về Hồ Chủ tịch của những
chính khách nước ngoài; chủ động trực tiếp tiếp cận và lĩnh hội ý kiến, tri
thức của một số nhà khoa học đầu ngành có nhiều cơng trình nghiên cứu sâu
rộng về Hồ Chí Minh, tiêu biểu như GS. TS. Hồng Chí Bảo, GS. TS. Lê Mậu
Hãn. Mặt khác, để hoàn thành đề tài, bảo đảm tính lơgíc, khoa học của các nội
dung được triển khai tác giả đã chú trọng vận dụng nguyên lý về mối liên hệ
phổ biến để xem xét, nghiên cứu hai lĩnh vực nội dung có quan hệ mật thiết
với nhau trong tư tưởng Hồ Chí Minh cũng như trong đời sống xã hội đó là
đạo đức và pháp luật.
6. Đóng góp của luận văn
Luận văn đã phân tích rõ hơn giá trị của những nội dung cơ bản trong
tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức và pháp luật cũng như mối quan hệ giữa
chúng. Qua đó luận văn làm sáng tỏ phương thức, nghệ thuật kết hợp giáo dục
đạo đức và sử dụng pháp luật trong quản lý xã hội, đào tạo, giáo dục, xây
dựng con người mới xã hội chủ nghĩa của Hồ Chí Minh.
Trên cơ sở những đóng góp về mặt lý luận đó, luận văn đã rút ra
những bài học, xây dựng, đề xuất những giải pháp căn bản, cụ thể về việc vận
dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào việc kết hợp đạo đức và pháp luật trong việc
quản lý xã hội, xây dựng con người mới ở nước ta hiện nay. Qua đó, nhằm

9


tăng cường quản lý xã hội bằng pháp luật đồng thời kết hợp giáo dục nâng
cao đạo đức.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội
dung của luận văn gồm 4 chương:
Chương 1: Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức.

tinh hoa túy khí Đơng - Tây để rồi tỏa rợp bóng mát mãi về sau.
Ngạn ngữ có câu: Bơng hoa càng vươn cao về phía mặt trời thì rễ của
nó càng bám sâu vào lịng đất. Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh, suy ngẫm
về tư tưởng và ngưỡng mộ về nhân cách cao đẹp của Người, ta càng thấy tư
tưởng đạo đức Hồ Chí Minh vơ cũng gần gũi, giản dị bởi nó được ni dưỡng
từ chính những truyền thống đạo lý tốt đẹp của dân tộc Việt Nam ta. Truyền
thống yêu nước, nhân nghĩa, yêu thương con người, quý trọng hiền tài ngấm
sâu vào trái tim, tâm hồn Hồ Chí Minh, soi rạng trí tuệ Người từ thuở Hồ Chí

11


Minh còn là cậu bé đầu để chỏm. Lịch sử đấu tranh dựng nước, giữ nước,
chống thiên tai, thú giữ, chống loạn trong giặc ngoài của dân tộc Việt giúp Hồ
Chí Minh hiểu được giá trị của cuộc sống, giá trị thiêng liêng của tự do, hịa
bình. Chính vì thế, Hồ Chí Minh trân trọng tự do dân tộc, hịa bình, hạnh phúc
của nhân dân. Từ thuở niên thiếu, Hồ Chí Minh đã sớm giác ngộ tự do, và khi
trưởng thành, "Tự do" thơi thúc Người ra đi tìm đường cứu nước. Truyền
thống yêu nước được hun đúc từ thời bà Trưng bà Triệu qua Đinh, Lý, Trần…
thúc giục lý trí Nguyễn Tất Thành để rồi chính từ chủ nghĩa yêu nước,
Nguyễn ái Quốc đã đến với chủ nghĩa cộng sản với mong muốn tìm ra con
đường giải phóng dân tộc, mang lại tự do cho đồng bào ái Quốc, mang lại
hạnh phúc cho nhân dân của Người. Và cũng chính trong truyền thống yêu
nước mà truyền thống nhân nghĩa, yêu thương con người, quý trọng hiền tài
của dân tộc Việt Nam được nảy sinh, ni dưỡng. Nhìn lại lịch sử dân tộc cả
những lúc chói chang hưng thịnh lẫn khi suy yếu mới thấy được giá trị và sức
mạnh của truyền thống nhân nghĩa, chủ nghĩa nhân văn. Đây chính là yếu tố
củng cố sức mạnh dân tộc, khơi dậy chủ nghĩa yêu nước, ý thức chủ quyền
khi đất nước có ngoại xâm và huy động trí lực mn dân khi hịa bình. Nam
quốc sơn hà, Bình Ngơ đại cáo không chỉ là những bản tuyên ngôn độc lập

Chí Minh kế thừa trong Đạo giáo đã giúp Người có một triết lý sống, phong
cách sống bình dị, trong sáng, thanh cao ung dung tự tại (như chính cuộc đời
Người đã sống) - một cuộc sống giản dị, khiêm tốn, phảng phất sự vô vi, tiêu
dao của Lão Tử nhưng lại chứa đựng tinh thần lạc quan yêu đời thiết tha, yêu
thương con người đến vô ngần. Với triết lý đó, Hồ Chí Minh đã sống và là
tấm gương sáng cho mọi thế hệ người dân Việt Nam noi theo về một ý chí sắt
đá, lịng quyết tâm, nghị lực phi thường, một sự lạc quan cần thiết trong mọi
hoàn cảnh. Sự hội cộng của các hệ tư tưởng Nho, Phật, Đạo giáo không chỉ
giúp Nguyễn Sinh Cung trở thành một chàng thanh niên có phẩm chất đạo
đức tốt biết yêu nước, thương dân mà những hệ tư tưởng ấy đã khiến Anh
bừng tỉnh về trách nhiệm của một người dân đất Việt.
Càng thêm nhuần nhuyễn tư tưởng triết lý - đạo đức Nho giáo, Phật
giáo, Đạo giáo phương Đơng, Hồ Chí Minh càng sớm nhận ra sự hạn chế trói
buộc của tư tưởng Nho giáo, sự an phận nhún nhường của Phật giáo, Đạo

13


giáo. Cho nên, khi mới được tiếp xúc với những tư tưởng bình đẳng, tự do và
dân chủ phương Tây ngay tại quê nhà, Hồ Chí Minh đã so sánh và khát khao
đấu tranh, tìm kiếm giá trị đích thực của nền dân chủ phương Tây mong muốn
người dân An Nam cũng được hưởng những giá trị cao đẹp ấy. Nếu như chủ
nghĩa yêu nước là cơ sở để Hồ Chí Minh đến với chủ nghĩa cộng sản thì
những tư tưởng về tự do bình đẳng, dân chủ phương Tây là động lực thơi thúc
Hồ Chí Minh ra đi tìm đường cứu nước. Sau khi rời bến cảng nhà Rồng năm
1911, Hồ Chí Minh đã tìm đến Tây phương. Tại đây, Người đã được tiếp cận
với các luồng tư tưởng, các học thuyết dân chủ tư sản tiến bộ của Rútxơ,
Mơngtécxkiơ… Các học thuyết ấy đã giúp Hồ Chí Minh định hướng rõ hơn
những giá trị đơn giản nhất và cũng là thiêng liêng nhất mà cuộc sống con
người phải đạt tới. Người ý thức cụ thể hơn về tự do, đó là quyền tự quyết, là

nghiệp giải phóng dân tộc.
- Cơ sở thực tiễn
Bên cạnh cơ sở tư tưởng vừa nêu trên thì thực tiễn hồn cảnh xã hội,
thực tiễn q trình hoạt động cách mạng, đấu tranh cho độc lập, tự do của dân
tộc, hạnh phúc của nhân dân là cơ sở thực tiễn hình thành nên tư tưởng đạo
đức Hồ Chí Minh.
Vị lãnh tụ kính yêu của chúng ta cất tiếng khóc chào đời khi đất nước
đã trải qua hơn 20 năm trời xâm chiếm của thực dân Pháp. Đất nước thêm xác
xơ nghèo nàn kể từ khi triều đình phong kiến nhà Nguyễn ký hiệp ước
Patơnôt ngày 6/6/1884 đầu hàng thực dân Pháp đặt cơ sở lâu dài và chủ yếu
cho quyền đô hộ của chúng ở Việt Nam. Cộng thêm 21 năm Người được tận
mắt chứng kiến cảnh lầm than cơ cực của nhân dân An Nam dưới chính sách
khai thác thuộc địa của thực dân Pháp với cảnh nhà tù lập ra nhiều hơn trường
học, cảnh bắt lính đi lao dịch tù đày triền miên, cảnh nạt nộ thuế khóa bịn vét
của cải, đầu độc thuốc phiện, thực hiện chính sách ngu dân, chính sách chia
để trị… đời sống mọi tầng lớp nhân dân Việt Nam trở nên túng quẫn, khổ
đau. Hàng ngàn cuộc đấu tranh của các sĩ phu, của nông dân khắp nơi nổ dậy
từ Nam chí Bắc nhưng tất cả đều bị nhấn chìm trong biển máu tang tóc. Nước
mất thì nhà tan, ngay chính bản thân gia đình Người cũng phải chịu cảnh ly

15


tán đói khổ. Vậy nên, Hồ Chí Minh rất thấm thía nỗi đau mất nước, xót xa
trước cảnh những người dân An Nam phải oằn mình dưới những làn roi sắt
của bọn thực dân xâm lược, nát ruột nát gan khi hơn 50% nông dân Việt Nam
bị tước đoạt ruộng đất phải chịu cảnh cầu bất cầu bơ… Càng thương dân Việt
bao nhiêu, Hồ Chí Minh càng ý thức rõ trách nhiệm phải cứu nước cứu nòi
bấy nhiêu.
Trong suốt thời gian bơn ba tìm đường cứu nước, sang đất Pháp, đất

- Nhân tố chủ quan
Trên cơ sở kế thừa, hấp thụ những truyền thống quý báu của dân tộc,
nền tảng, giá trị văn hóa Đơng - Tây, hịa cùng phong trào u nước, lăn lộn
trong phong trào cách mạng vô sản thế giới đã giúp Hồ Chí Minh có được
những phẩm chất đạo đức cao quý làm nền tảng cho hành động cách mạng
của Người và sau này được tích triển hơn nữa trong những năm Người trực
tiếp lãnh đạo đất nước giành độc lập, xây dựng Tổ quốc Việt Nam Dân chủ
cộng hịa trở thành hệ thuyết đạo đức Hồ Chí Minh. Song khơng chỉ có vậy,
điều quan trọng hơn, chính những nhân tố chủ quan là cơ sở cốt lõi nhất góp
phần hình thành nên tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh.
Vốn thơng minh, lanh lẹ, ham học hỏi, lại được bồi dưỡng nhân cách
bởi những giá trị truyền thống q báu của gia đình và q hương, Hồ Chí
Minh đã chủ động hấp thụ tiếp biến nhiều giá trị văn hóa (từ văn hóa làng xã
đến văn hóa thành thị, từ văn hóa phương Đơng đến các nền văn hóa phương
Tây của các nước khác nhau trên thế giới) để gạn lọc những giá trị ấy thành
nhân cách sống, phẩm chất đạo đức thanh cao, trí tuệ mẫn tiệp Hồ Chí Minh.
Bên cạnh đó, tư tưởng đạo đức Hồ chí Minh cịn được hình thành bởi
lịng khoan dung bác ái, yêu thương con người, tôn trọng hiền tài của Hồ
Chí Minh. Khi đề cập đến con người, Hồ Chí Minh đề cập con người cụ thể,
khơng có con người chung chung, trừu tượng phi nguồn gốc lịch sử hay con
người kiểu tôn giáo. Phần lớn, người xem xét con người trong các mối quan
hệ xã hội, giai cấp, giới tính, lứa tuổi, nghề nghiệp; trong khối thống nhất của
cộng đồng dân tộc và quan hệ quốc tế. Cách tiếp cận về con người của Hồ Chí

17


Minh thống nhất với lập trường giai cấp và lập trường dân tộc. Chính vì thế,
lịng u thương q trọng con người ở Hồ Chí Minh rất bao la rộng lớn
nhưng lại gần giũ với số phận mỗi con người, hướng tới con người cụ thể những con người đang sống thực trên trần gian. Người chỉ rõ nguồn gốc đích

nhất làm cho đạo đức Hồ Chí Minh khơng chỉ là tư tưởng mang tầm vóc triết
lý nhân sinh mà còn trở thành phương pháp hành động cách mạng - cải biến
thực tiễn xã hội, giải phóng đất nước. Vì thế, tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh
khơng bó hẹp trong phạm vi lĩnh vực ý thức, tình cảm mà nó đã được Người
chuyển hóa vào thực tiễn cách mạng, chỉ đạo hoạt động hàng ngày của bản
thân Hồ Chủ tịch cũng như thức tỉnh, lôi cuốn "vật chất hóa" ý thức dân tộc
thành sức mạnh dân tộc. Phải là Người có tấm lịng bao dung rộng lớn, nhân
cách cao thượng vô ngần, đồng thời với một tư duy mới mẻ tiến bộ về thế giới
quan, nhân sinh quan Hồ Chí Minh mới có thể trở thành mẫu mực về tư tưởng
và tư cách đạo đức không chỉ của nhân dân Việt Nam, dân tộc việt Nam mà còn
là một mẫu mực đạo đức của thời đại được tồn thể thế giới cơng nhận và noi
theo.
1.1.2. Cuộc cách mạng trong lĩnh vực đạo đức của Hồ Chí Minh
Hồ Chí Minh là một nhà cách mạng, Người đã cách mạng trên lĩnh
vực tư tưởng, gắn liền và chuyển hóa nó vào trong thực tiễn. Chính vì Hồ Chí
Minh cách mạng thực tiễn tư tưởng nên thực tiễn hoạt động của Người là thực
tiễn cách mạng.
Sinh ra và lớn lên trong một gia đình có truyền thống u nước, ngay
từ nhỏ Hồ Chí Minh đã được tiếp thu những tư tưởng sâu sắc của Nho giáo về
những chuẩn mực đạo đức của người trí thức, kẻ quân tử. Nhưng với tư duy
nhạy bén, mẫn cảm trước thời đại, Hồ Chí Minh đã có sự đánh giá rất đúng
đắn về vai trò của Nho giáo trong lịch sử xã hội. Đồng thời, Người thấy rõ
những hạn chế, bất cập trong tư tưởng Nho giáo như: yếu tố duy tâm lạc hậu,
coi khinh lao động chân tay, phân biệt đẳng cấp, coi khinh, trói buộc phụ

19


nữ… Vậy nên, Hồ Chí Minh khơng hồn tồn chịu ảnh hưởng một cách rập
khuôn những tư tưởng Nho học, mà trong tư tưởng và hành động, Người luôn