BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Nguyễn Thị Ngọc Diệp

THỰC TRẠNG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG CHƠI
CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 – 6 TUỔI THEO
TIÊU CHÍ THỰC HÀNH ÁP DỤNG
QUAN ĐIỂM GIÁO DỤC LẤY TRẺ LÀM
TRUNG TÂM TRONG TRƯỜNG MẦM NON
Ở THÀNH PHỐ QUẢNG NGÃI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Thành phố Hồ Chí Minh - 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Nguyễn Thị Ngọc Diệp

THỰC TRẠNG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG CHƠI
CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 – 6 TUỔI THEO
TIÊU CHÍ THỰC HÀNH ÁP DỤNG
QUAN ĐIỂM GIÁO DỤC LẤY TRẺ LÀM
TRUNG TÂM TRONG TRƯỜNG MẦM NON
Ở THÀNH PHỐ QUẢNG NGÃI
Chuyên ngành : Giáo dục học (Giáo dục Mầm non)
Mã số


Cuối cùng, tơi muốn bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến gia đình và bạn bè,
đồng nghiệp đã ln động viên giúp đỡ tơi rất nhiều trong q trình nghiên
cứu đề tài này.
Tác giả luận văn
Nguyễn Thị Ngọc Diệp


MỤC LỤC
Trang phụ bìa
Lời cam đoan
Lời cảm ơn
Mục lục
Danh mục các chữ cái viết tắt
Danh mục các bảng
Danh mục các hình
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
Chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN .......................................................................... 7
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề...................................................................... 7
1.1.1. Các nghiên cứu trên thế giới ............................................................ 7
1.1.2. Các nghiên cứu ở Việt Nam .......................................................... 12
1.2. Các khái niệm cơ sở của đề tài ............................................................. 19
Quan điểm Giáo dục lấy trẻ làm trung tâm................................... 19
Tổ chức hoạt động chơi của trẻ MN ............................................. 21
Thực hành áp dụng........................................................................ 24
Bộ tiêu chí thực hành áp dụng quan điểm giáo dục lấy trẻ làm
trung tâm trong trường mầm non .................................................. 24
1.3. Nội dung 3. Tiêu chí thực hành áp dụng quan điểm GD lấy trẻ
1.2.1.
1.2.2.
1.2.3.

trẻ làm trung tâm và việc tiếp cận bộ tiêu chí thực hành áp
dụng quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm trong trường
mầm non. ....................................................................................... 59
2.3.3. Tổ chức hoạt động chơi cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi theo
tiêu chí thực hành áp dụng quan điểm giáo dục lấy trẻ làm
trung tâm ....................................................................................... 62
2.3.4. Những yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức hoạt động chơi cho trẻ
mẫu giáo 5-6 tuổi theo tiêu chí thực hành áp dụng quan điểm
giáo dục lấy trẻ làm trung tâm ...................................................... 86
2.3.5. Những đề xuất nhằm làm tốt hơn việc tổ chức hoạt động chơi
cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi theo tiêu chí thực hành áp dụng
quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm .................................... 92


2.4. Đề xuất một số biện pháp nhằm thực hiện tốt hơn bộ tiêu chí thực
hành áp dụng quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm trong tổ
chức hoạt động chơi cho trẻ ................................................................ 93
2.4.1. Cơ sở đề xuất biện pháp ................................................................ 93
2.4.2. Một số biện pháp nhằm thực hiện tốt hơn bộ tiêu chí thực
hành áp dụng quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm trong
tổ chức hoạt động chơi cho trẻ ...................................................... 94
2.5. Khảo nghiệm sự cần thiết và tính khả thi các biện pháp nhằm thực
hiện tốt hơn bộ tiêu chí thực hành áp dụng quan điểm giáo dục lấy
trẻ làm trung tâm trong tổ chức hoạt động chơi cho trẻ...................... 100
2.5.1. Mục đích, nội dung, phương pháp khảo sát................................. 100
2.5.2. Kết quả khảo nghiệm ................................................................... 101
Tiểu kết chương 2 ........................................................................................ 106
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .................................................................... 108
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................... 110
PHỤ LỤC .................................................................................................... PL1


LTLTT

Lấy trẻ làm trung tâm

HĐVC

Hoạt động vui chơi

TCHĐVC

Tổ chức hoạt động vui chơi

TP

Thành phố


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1.

Đối tượng khảo sát ...................................................................... 57

Bảng 2.2.

Thơng tin về trình độ chun mơn và số năm phụ trách lớp
5-6 tuổi của GVMN .................................................................... 58

Bảng 2.3.


Bảng 2.9.

Những yếu tố hưởng đến tố chức hoạt động chơi cho trẻ
mẫu giáo 5-6 tuổi theo tiêu chí thực hành áp dụng quan
điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm ........................................... 87

Bảng 2.10. Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết của các biện pháp
đề xuất ....................................................................................... 101
Bảng 2.11. Khảo nghiệm tính khả thi của các biện pháp đề xuất ............... 103


DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 2.1. Tranh cá được làm từ vỏ ốc ruốc .................................................. 76
Hình 2.2. Tranh gà được làm từ rơm, hạt gạo lứt. ........................................ 76
Hình 2.3. Cây xanh được các bé làm từ hạt đậu xanh, đậu đỏ ..................... 77
Hình 2.4. Góc chơi sắp xếp chưa thu hút trẻ ................................................ 78
Hình 2.5. Góc khoa học được bố trí bên ngồi ............................................. 79
Hình 2.6. Tình huống khám bệnh trong trị chơi bác sĩ ................................ 81
Hình 2.7. Trị chơi đóng vai “ Cơ giáo” ........................................................ 83
Hình 2.8. Trị chơi học tập ............................................................................ 83
Hình 2.9. Bé vẽ cảnh Biển ............................................................................ 84
Hình 2.10. Trò chơi học tập ............................................................................ 84


1

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Quan điểm dạy học lấy người học làm trung tâm (learning – centered
approach) được xem là xu hướng trong giáo dục hiện đại ở tất cả các cấp học,

yêu cầu về môi trường giáo dục (GD), công tác quản lý, chỉ đạo; hoạt động chăm
sóc, giáo dục (CSGD) trẻ theo quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm. Cùng
với đó là Bộ tiêu chí thực hành áp dụng quan điểm GD lấy trẻ làm trung tâm
trong trường mầm non bao gồm 6 nội dung, 56 tiêu chí và 145 chỉ số. Việc
triển khai chuyên đề “Xây dựng trường mầm non lấy trẻ làm trung tâm” được
thực hiện ở các tỉnh thành trong cả nước sẽ mang đến sự thay đổi đáng kể trong
các hoạt động chăm sóc giáo dục trẻ trong đó phải kể đến hoạt động chủ đạo của
trẻ đó là hoạt động chơi.
Thực tế hiện nay cho thấy vấn đề tổ chức hoạt động chơi cho trẻ mẫu
giáo 5 - 6 tuổi dựa trên quan điểm lấy trẻ làm trung tâm vẫn còn nhiều hạn
chế như: số lượng trẻ chơi chưa hợp lí, đồ chơi chưa phù hợp với độ tuổi và
nhu cầu của trẻ, cách sắp xếp đồ chơi chưa thuận tiện cho trẻ chơi và chưa
cuốn hút được trẻ; bố trí khơng gian chưa phù hợp; hơn nữa, sự tương tác
giữa cơ và trẻ trong q trình trị chơi diễn ra cịn mang tính áp đặt, chưa thật
sự hướng vào trẻ, làm hạn chế ý tưởng sáng tạo của trẻ trong khi chơi. Thực tế
ấy đã làm cho hoạt động chơi khơng phát huy hết vai trị chủ đạo đối với sự
phát triển của trẻ. Xuất phát từ vấn đề trên, nếu chúng ta nghiên cứu và làm rõ
thực trạng tổ chức hoạt động chơi cho trẻ dựa theo tiêu chí thực hành áp dụng
quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm trong trường mầm non, làm cơ sở đề
xuất những biện pháp nhằm cải thiện và làm tốt hơn việc tổ chức hoạt động
chơi cho trẻ ở trường mầm non.
Từ lý do nêu trên, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Thực trạng tổ chức
hoạt động chơi cho trẻ mẫu giáo 5 -6 tuổi theo tiêu chí thực hành áp dụng
quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm trong trường mầm non ở Thành phố


3

Quảng Ngãi” với mong muốn tìm ra con đường tổ chức chơi phát huy tốt nhất
quan điểm dạy học “lấy trẻ làm trung tâm” .

4

quan điểm GD lấy trẻ làm trung tâm trong tổ chức hoạt động chơi (gồm 6 tiêu
chí, 18 chỉ số).
5.2. Phạm vi nghiên cứu
Vì điều kiện nghiên cứu hạn chế nên chúng tơi chỉ tập trung tìm hiểu ở 8
trường mầm non trên địa bàn TP Quảng Ngãi (trong đó có 4 trường mầm non
tư thục và 4 trường cơng lập).
6. Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hóa lý luận về quan điểm lấy trẻ làm trung tâm, tổ chức hoạt
động chơi cho trẻ 5 - 6 tuổi ở trường mầm non theo tiêu chí thực hành áp
dụng quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm.
- Khảo sát thực trạng tổ chức hoạt động chơi cho trẻ 5 - 6 tuổi ở trường
mầm non theo tiêu chí thực hành áp dụng quan điểm giáo dục lấy trẻ làm
trung tâm (cụ thể là nội dung 3 trong bộ tiêu chí).
- Lý giải thực trạng khảo sát và đề xuất một số biện pháp nhằm cải thiện
và làm tốt hơn việc tổ chức hoạt động chơi cho trẻ 5 - 6 tuổi ở trường mầm
non theo quan điểm lấy trẻ làm trung tâm.
7. Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu đã đề ra chúng tôi sử dụng kết hợp
các phương pháp nghiên cứu sau:
7.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận
Phương pháp này dùng để thu thập, phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa
những tài liệu về lịch sử nghiên cứu quan điểm lấy trẻ làm trung tâm, tổ chức
hoạt động chơi cho trẻ 5 - 6 tuổi, bộ tiêu chí thực hành áp dụng quan điểm
giáo dục lấy trẻ làm trung tâm trong trường mầm non nhằm hình thành cơ sở
lý luận cho đề tài và làm bằng chứng để lý giải thực trạng.




6

7.3. Phương pháp xử lý số liệu
Chúng tôi sử dụng công cụ Excel nhằm xử lý số liệu nghiên cứu thu
được từ phiếu điều tra sau đó phân tích kết quả số liệu và đưa ra nhận xét. Kết
quả số liệu chỉ là bổ trợ cho những đánh giá định tính.
8. Đóng góp mới của đề tài
- Đề tài hệ thống hóa cơ sở lý thuyết và thực tiễn về quan điểm giáo dục
lấy trẻ làm trung tâm một cách đầy đủ, từ đó giáo viên mầm non có thể hiểu
rõ vận dụng vào việc tổ chức hoạt động chơi cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi nhằm
đem lại hiệu quả cao trong việc tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ ở trường
mầm non theo tiêu chí thực hành áp dụng quan điểm giáo dục lấy trẻ làm
trung tâm.
- Đề tài chỉ ra thực trạng tổ chức hoạt động chơi cho trẻ 5 – 6 tuổi theo
tiêu chí thực hành áp dụng quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm trong
trường mầm non ở một số trường mầm non ở TP Quảng Ngãi .
- Đề tài cũng đề xuất một số biện pháp nhằm cải thiện và làm tốt hơn
việc tổ chức hoạt động chơi cho trẻ 5 – 6 tuổi theo theo tiêu chí thực hành áp
dụng quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm trong trường mầm non ở TP.
Quảng Ngãi.
9. Dự thảo cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung của đề tài gồm 2 chương
Chương 1: Cơ sở lý luận của đề tài.
Chương 2: Thực trạng tổ chức hoạt động chơi cho trẻ 5 - 6 tuổi ở trường
mầm non theo tiêu chí thực hành áp dụng quan điểm giáo dục lấy trẻ làm
trung tâm trong trường mầm non và đề xuất một số biện pháp nhằm cải thiện
và làm tốt hơn việc tôt chức hoạt động chơi theo quan điểm giáo dục lấy trẻ

người học tự tìm ra và chiếm lĩnh kiến thức, giáo viên là người đặt câu hỏi và
hướng người học tới kết luận, tới đích đến của kiến thức, với phương pháp
giáo dục như vậy sẽ kích thích người học suy nghĩ nhiều hơn và đưa ra được


8

chính kiến của cá nhân, khơng rập khn theo mẫu của giáo viên. Socrate
cũng đã đề cập đến giáo viên cần tơn trọng khả năng trí tuệ và cá tính tự do
của mỗi người học (Trần Thị Hương, 2011). Đây là tư tưởng thể hiện quan
điểm lấy người học làm trung tâm, dạy học là tôn trọng người học, tôn trọng
năng lực cá nhân bởi mỗi người là một cá thể khác nhau, không ai giống ai,
tôn trọng những ý tưởng của người học, dựa vào khả năng và nhu cầu người
học để xác định nội dung giảng dạy và phương pháp giảng dạy cho phù hợp
với họ.
- Đến thế kỷ thứ XVII, nhiều nhà giáo dục tiến bộ đã quan tâm đến việc
học lấy người học làm trung tâm. Komensky (1592 – 1679) đã viết “Giáo dục
có mục đích đánh thức năng lực nhạy cảm, phán đoán, phát triển nhân cách…
hãy tìm ra phương pháp cho phép giáo viên dạy ít hơn, học sinh học nhiều
hơn” . Bên cạnh đó cịn có Rousseau (1712 – 1778), Ơng cho rằng người thầy
phải dựa vào sự phát triển của học sinh mà giảng dạy để giúp các thiên tính
của các em nãy nở . Các quan điểm trên đều có chung quan điểm là quan tâm
đến năng lực của người học và dạy học phải phát triển được những năng lực
tiềm tàng trong con người họ.
- Đầu thế kỷ XX, ở các nước phương Tây và Mỹ xuất hiện phong trào
“nhà trường mới” , nhiều nguyên tắc, phương pháp mới lấy học sinh làm
trung tâm. Tiêu biểu cho tư tưởng dạy học “Lấy người học làm trung tâm”
thuộc về nhà sư phạm người Mỹ Dewey (1859 – 1952). Ông đưa ra quan
niệm: Học sinh là mặt trời xung quanh nó quy tụ mọi phương tiện giáo dục”
và nêu lên khẩu hiệu “Nói, khơng phải là dạy học, nói ít hơn, chú ý nhiều đến

biệt với quy định về an toàn khi sử dụng đồ dùng, đồ chơi cho trẻ mầm non
(theo qui định tại Thông tư số 18/2009/TT-BKHCN, ngày 26 tháng 6 năm
2009 của Bộ trưởng khoa học và Công nghệ về việc ban hành và thực hiện
“Quy chuẩn kĩ thuật quốc gia về an toàn đồ chơi trẻ em” và hợp vệ sinh):
“Bà cho rằng trẻ cần những công cụ thật (real tool) nếu chúng làm
những công việc thực tế (real work) hấp dẫn chúng. Trong các trường


10
mầm non của chúng ta, trẻ thường phải cắt giấy với những cây kéo cùm
hoặc cắt rau bằng những con dao nhựa để chúng không bị thương. Thật
không may những dụng cụ cùn này lại làm cho những nhiệm vụ đơn giản
đó trở nên khó khăn”
(Carol Garhart Mooney, 2013).

Montessori tin rằng trẻ hồn tồn có thể học cách sử dụng cơng cụ sắc
bén đó một cách an tồn, cịn việc cho các em những công cụ không thực sự
dùng được lại làm cùn mòn năng lực của các em.
- Theo lý thuyết của J.Piaget (1896 – 1980), Ông cho rằng trẻ học tốt
nhất khi được tự mình làm việc một cách thực sự và kiến tạo nên sự hiểu biết
cho riêng mình về những gì đang diễn ra thay vì nhận lấy những diễn giải mà
người lớn đưa ra. Những tương đồng giữa lý thuyết của J.Piaget,
M.Montessori và J.Dewey rằng trẻ học tốt nhất thông qua hoạt động thực tế
và vai trò của người lớn là bồi dưỡng những động cơ bên trong của đứa trẻ,
tạo cho trẻ những hứng thú tích cực khi tham gia hoạt động (Collete Gray &
Macblain, 2014). Cả Dewey và Piaget đều tin rằng một thầy giáo: Một thầy
giáo tập trung vào đứa trẻ là một người hướng dẫn và bố trí mơi trường, hơn
là một thầy dạy. Tất cả những lý thuyết này đều tin rằng giáo viên nên cung
cấp những tài liệu và những hoạt động tạo điều kiện cho đứa trẻ tiến bộ từ trãi
nghiệm và khám phá.

là mục đích của quá trình đó, với sự trợ giúp của các phương tiện, thiết bị dạy
học để người học tự chiếm lĩnh kiến thức và phát huy tối đa những năng lực
tiềm ẩn sẵn có của của mỡi cá nhân. Trên tinh thần của quan điểm này, quan
điểm “giáo dục lấy trẻ làm trung tâm” trong giáo dục mầm non cũng xem trẻ
trẻ là người kiến tạo kiến thức cho chính mình, là chủ thể tích cực của hoạt
động, giáo viên là người tạo môi trường, tạo điều kiện cho trẻ hứng thú và


12

tích cực với hoạt động, tạo cơ hội cho trẻ được trãi nghiệm nhằm khơi dậy
những năng lực tiềm tàng trong mỗi đứa trẻ.
1.1.2. Các nghiên cứu ở Việt Nam
Tiếp cận quan điểm dạy học lấy người học làm trung tâm, Ở Việt Nam
cũng đã có nhiều cơng trình nghiên cứu và giáo trình đề cập đến quan điểm
này.
- Theo tác giả Nguyễn Kỳ, thì quá trình dạy - học tích cực lấy người học
làm trung tâm thực chất là quá trình tổ chức quá trình dạy học của thầy thành
q trình tự học của trị (Nguyễn Quang Huỳnh, 2006)
- Cũng với quan điểm đó, trong cuốn sách “Dạy học lấy học sinh làm
trung tâm” tác giả Lê Khánh Bằng đã đề cập đến vấn đề “lấy học sinh làm
trung tâm trên hai phương diện vĩ mô và vi mô, ở đây người dạy phải tính đến
nhu cầu, nguyện vọng của người học, đến những đặc điểm tâm sinh lí và các
cấu trúc tư duy của từng người” .
Trên phương diện vĩ mơ, trong q trình dạy học lấy học sinh làm trung
tâm, cần phải chú ý đến những yêu cầu của xã hội được phản ánh vào mong
muốn của học sinh và đáp ứng được những yêu cầu đó. Học sinh là nhân vật
trung tâm, giáo viên là nhân vật quyết định chất lượng. Một cách khái quát,
người dạy đại diện cho nhà trường, đại diện cho hệ thống giáo dục. Mối quan
hệ giữa nhà trường với người học thực chất là quan hệ của nhà trường và yêu

Nhận thức được tâm quan trọng của quan điểm giáo dục lấy trẻ làm
trung tâm trong giáo dục nói chung và giáo dục mầm non nói riêng, đã có một
số cơng trình nghiên cứu về việc vận dụng quan điểm lấy trẻ làm trung tâm
trong giáo dục mầm non như: Luận văn thạc sĩ của tác giả Dỗn Thanh Đồi
với đề tài “Thực trạng vận dụng quan điểm dạy học lấy trẻ làm trung tâm
trong tổ chức hoạt động làm quen với tác phẩm văn học cho trẻ 5-6 tuổi ở một
số trường mầm non ở quận Thủ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh” . Đề tài đã hệ
thống cơ sở lý luận của quan điểm dạy học lấy trẻ làm trung tâm, và làm rõ
thực trạng vận dụng quan điểm này trong việc tổ chức hoạt động làm quen tác
phẩm văn học cho trẻ 5 -6 tuổi, chỉ ra những khó khăn tồn tại trong q trình


14

vận dụng quan điểm này để từ đó đề xuất một số biện pháp nhằm cải thiện
thực trạng. Đây là vấn đề cần quan tâm và cần được nghiên cứu sâu hơn nữa
về việc vận dụng quan điểm lấy trẻ làm trung tâm trong tổ chức các hoạt động
ở trường mầm non ở nhiều địa phương khác trong cả nước.
Dựa theo kết quả điều tra EDI Việt Nam, 50, 68 % trẻ Việt Nam trong
độ tuổi từ 5-6 được điều tra bị thiếu hụt hoặc có nguy cơ thiếu hụt ít nhất một
lĩnh vực phát triển. Đây là vấn đề đáng báo động của giáo dục Việt Nam. Để
thực sự nâng cao chất lượng giáo dục mầm non, đã đến lúc phải có sự thay
đổi, phải có sự nhất quán trong nhận thức và trong hành động, đó là việc thực
hiện chương trình giáo dục mầm non trên quan điểm lấy trẻ làm trung tâm. Và
để làm tốt hơn quan điểm lấy trẻ làm trung tâm trong giáo dục mầm non, Bộ
Giáo dục và Đào tạo đã đề ra Dự án tăng cường khả năng sẵn sàng đi học cho
trẻ mầm non với những Mô đun tập huấn nâng cao năng lực cho cán bộ quản
lý (CBQL) và giáo viên mầm non (GVMN). Trong đó có Mơ đun QL1, Mơ
đun này giúp cho cán bộ quản lý giáo dục mầm non hiểu sâu sắc hơn về giáo
dục lấy trẻ làm trung tâm, vấn đề xây dựng môi trường học tập cho trẻ và lập

Giáo dục và Đào tạo).
Tiêu chí xây dựng trường mầm non lấy trẻ làm trung tâm gồm những nội
dung sau.
1. Mơi trường giáo dục
1.1. Đảm bảo an tồn về mặt tâm lý cho trẻ và trẻ thường xuyên được
giao tiếp, thể hiện mối quan hệ thân thiện giữa trẻ với trẻ và trẻ với những
người xung quanh.
1.2. Hành vi, cử chỉ, lời nói, thái độ của GV đối với trẻ và những người
khác luôn mẫu mực để trẻ noi theo.
1.3. Mơi trường vật chất trong lớp, ngồi lớp đáp ứng nhu cầu, hứng thú
chơi của trẻ, tạo điều kiện cho tất cả các trẻ có thể chơi mà học, học bằng
chơi, phù hợp với điều kiện thực tế.
1.4. Các khu vực trong nhà trường được quy hoạch theo hướng tận dụng
các không gian để cho trẻ hoạt động phù hợp, linh hoạt, đa dạng, phong phú,