CÁCH SỬ DỤNG BẢN ĐỒ GIÁO KHOA ĐỊA LÍ
A. PHẦN MỞ ĐẦU
I. Tầm quan trọng của các bản đồ giáo khoa địa lí.
- Bản đồ giáo khoa địa lí là những bản đồ dùng để phục vụ mục đích dạy học
trong nhà trường và ở cả ngoài xã hội .
- Là một nhóm thuộc bản đồ địa lí, bản đồ giáo khoa được xây dựng trên cơ
sở toán học, các đối tượng địa lí được thể hiện trên bản đồ một cách có lựa chọn
và khái quát hoá cao độ tuỳ theo mục đích cụ thể của từng bản đồ.
- Bản đồ giáo khoa có tính khoa học, tính trực quan và tính sư phạm, nó là đồ
dùng không thể thiếu được trong quá trình dạy – học đĩa lí. Mục đích chủ yếu
của quá trình dạy – học ở nhà trường phổ thông là hình thành cho học sinh
những biểu tượng và những khái niệm địalí, những quan điểm duy vật về sự
phát triển của tự nhiên và xã hội.
Bản đồ sẽ giúp học sinh dễ dàng nhận thức được những đặc điểm về hình
dạng, kích thước . . . . và mối quan hệ không gian của các sự vật hiện tượng địa
lí.
II. Các loại bản đồ giáo khoa địa lí.
1. Bản đồ treo tường.
2. Bản đồ ( lược đồ) trong sách giáo khoa.
3. At lat địa lí.
4. Quả địa cầu.
5. Bản đồ để trống.
B. PHẦN NỘI DUNG.
I. Đặc điểm của bản đồ giáo khoa.
- Nhìn chung các loại bản đồ giáo khoa có nội dung phù hợp với nội dung
chương trình và sách giáo khoa ở từng khối lớp, phù hợp với từng lứa tuổi học
sinh. So với các loại bản đồ khác, bản đồ giáo khoa có nội dung rất khái quát,
hình thức trình bày thường ưu tiên tính trực quan và tính mĩ thuật.
- Một đặc điểm quan trọng của ban đồ giáo khoa là sự lựa chọn và khái quát
hoá từng đối tượng biểu hiện. Trên bản đồ giáo khoa chỉ thể hiện một số sự vật,
hiện tượng địa lí,nhưng yêu cầu thể hiện một cách cụ thể, rõ ràng phù hợp với

của sự phân bố ấy. Có như vậy mới trả lời được câu hỏi “ tại sao?”, mới giải
thích được, mới` hiểu được bản chất của sự vật , hiện tượng địa lí.
2. Phân tích quy luật phát triển của các hiện tượng.
- Những thay đổi của các sự vật hiện tượng địa lí được thể hiện trên những
bản đồ xây dựng trong những thời gian khác nhau. Sự thay đổi này diễn ra một
cách liên tục nhưng rõ nét hơn và dễ nhận biết hơn là sự thay đổi các sự vật
hiện tượng kinh tế – xã hội như: thay đổi về phân bố dân cư, xuất hiện các
thành phố mới, sự thay đổi về mạng lưới giao thông vận tải, xuất hiện các con
đường mới . . . . . . .
- Qua việc nhận biết các sự vật, hiện tượng địa lí trên bản đồ, phân tích quy
luật phát triển của chúng, chúng ta có thể đưa ra dự đoán phát triển sau này của
sự vật, hiện tượng. Đây là một trong những sự vật hiện tượng. Đây là một trong
những việc làm có ý nghĩa thực tiễn của quá trình dạy – học địa lí. Từ trực quan
đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng lại trở về thự tiễn. Việc đưa ra dự
đoán phát triển sau náy của các sự vật địa lí sẽ giúp con người can thiệp vào quá
trình phát triển của chúng, thúc đẩy mặt tích cực, nhằm mang lại lợi ích cho con
người.
3. Phân tích mối quan hệ qua lại giữa các sự vật, hiện tượng: đó là các
mối quan hệ giữa các yếu tố tự nhiên (như: địa hình, khí hậu, thuỷ văn, động
thực vật), các mối liên hệ giữa các yếu tố tự nhiên và các yếu tố kinh tế – xã hội
. . . . . . Từ đó có thể giải thích được sự phát triển hiện tại của các sự vật hiện
tượng và đồng thời cũng hiểu được quá khứ và vạch ra được hướng phát triển
trong tương lai của các sự vật, hiện tượng địa lí, đặc biệt là các hiện tượng địa lí
kinh tế – xã hội.
IV. Cách sử dụng từng loại bản đồ.
1. Bản đồ treo tường
- Bản đồ giáo khoa treo tường thường có tỉ lệ từ 1:100.000 đến 1: 1000.000
đối với bản đồ khu vực, một quốc gia hay bản đồ một vùng, một tỉnh; tỉ lệ từ 1:
10.000.000 đến 1: 40.000.000 đối với các bản đồ các châu và toàn thế giới.
- Kích thước của bản đồ giáo khoa treo tường từ 0,8 x 1m đến 1,5 x 2m.

định. Tuy nhiên, do tính chất của tập đồ, nên khi sử dụng ta không những sử
dụng riêng tùng tờ bản đồ một cách tách rời,mà còn phải biết sử dụng một cách
tổng hợp.
3. Quả địa cầu
- Quả địa cầu là mô hình thu nhỏ của trái đất theo tỉ lệ nhất định. Nó thể hiện
tương đối chính xác hình dạng của trái đất, cụ thể hoá được các yếu tố của trái
đất như: bán kính, trục quay, các cực và hệ thống kinh vĩ tuyến.
Ưu điểm nổi bật của quả địa cầu là đảm bảo đúng được cả hình dạng và diện
tích của đối tượng thể hiện. Vì vậy, quả địa cầu cho ta một khái niệm đúng về
hình dạng trái đất, về kích thước, hình dạng và vị trí tương quan của các đối
tượng trên bề mặt đất.
- Quả địa cầu thường chỉ được xây dựng ở tỉ lệ nhỏ từ 1 : 1.000.000 đến
1:25.000.000, nên không phản ánh được địa hình, địa vật và các hiện tượng trên
bề mặt trái đất một cách rõ ràng, tỉ mỉ như bản đồ. Tuy được xây dựng ở tỉ lệ
nhỏ nhưng so với bản đồ thì quả địa cầu vẫn cồng kềnh, khó khăn trong việc di
chuyển, bảo quản.
- Mặc dù có những hạn chế nhất định, song quả địa cầu vẫn là phương tiện tốt
nhất phản ánh sự phân bố không gian của các sự vật, hiện tượng địa lí.
- Trong dạy – học địa lí, quả địa cầu cho ta một khái niệm đúng và trực quan
về hình dạng trái đất, về kích thước, hình dạng và vị trí tương quan của các đối
tượng trên bề mặt đất. Nó được đánh giá là một trong những đồ dùng dạy – học
quan trọng nhất.
4. Bản đồ trong sách giáo khoa.
- Bản đồ ( lược đồ) là mộ trong những thành phần quan trọng nhất của kênh
hình trong sách giáo khoa địa lí, vừa làm nhiệm vụ cung cấp thông tin, vừa
minh hoạ cho kênh chữ. Các bản đồ thường được xây dựng hợp với nội dung
kênh chữ, phản ánh đúng các đối tượng địa lí cần thể hiện, được bố cục một
cách cân đối, hài hoà và được đât ngay ở phần chữ có liên quan.
- Bản đồ trong sách giáo khoa là những bản đồ khổ nhỏ nên chỉ thể hiện được
một lượng thông tin khoa học rất hạn chế. Trong một tiết dạy trên lớp thường có

quả của bộ môn địa lí.
C. THỰC TIỄN:
Khi sử dụng lược đồ khí hậu châu Âu ( H51.2 trang 155 sgk địa lí 7)
trong hướng dẫn học sinh học tập có thể có các phương án sau:
Phương án 1 : Trong điều kiện học sinh chỉ có một phương tiện học tập duy
nhất là sách giáo khoa, giáo viên có thể tuỳ theo đối tượng học sinh mà tiến
hành theo các cách sau:
- Cách 1: Giáo viên yêu cầu các cá nhân học sinh quan sát hình 51.2 trả lời
câu hỏi trang 154 SGK ( quan sát hình 51.2, cho biết châu Âu có các kiểu khí
hậu nào?) Tiếp theo giáo viên yêu cầu học sinh đọc phần kênh chữ phía dưới
câu hỏi trên để tìm xem đại bộ phận lãnh thổ châu Âu có các kiểu khí hậu gì?
Các kiểu khí hậu khác phân bố ở phía nào khác của châu lục? Vì sao đại bộ
phận lãnh thổ châu Âu có khí hậu ôn đới? Sau đó, giáo viên yêu cầu học sinh
tìm trên hình 51.2 vị trí phân bố của từng loại khí hậu ở châu Âu.