Việt Nam sẽ phải “chơi” sòng phẳng với Mỹ trong TPP?
Có thể còn quá sớm khi khẳng định về những điều Việt Nam “được” và “mất” khi tham gia
Hiệp định Thương mại xuyên Thái Bình Dương (TPP). Nhưng chừng nào, Mỹ chưa công
nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường thì TPP sẽ là một cuộc đầy mạo hiểm và thách thức.
Từ câu chuyện xuất xứ hàng hóa
Từ 13/11/2010, Việt Nam đã chính thức tham gia đàm phán hiệp định TPP. Trong tổng số 9 thành
viên tham gia đàm phán hiệp định này, Mỹ là “đối tác khó tính” nhất để Việt Nam đạt được các
thỏa thuận “tốt” trong TPP.
Cho tới nay, các đàm phán trong TPP chưa có kết quả cụ thể, song, chỉ xét riêng ở lĩnh vực thương
mại hàng hóa, Mỹ ra những điều kiện khá bất lợi đối với một nước nhỏ như Việt Nam. Cơ hội để
hưởng lợi ích từ việc cắt giảm thuế quan, thúc đẩy xuất khẩu sang Mỹ đối với hàng hóa Việt Nam
không phải là “dễ dàng cho lắm”.
Điều này có thể thấy rõ ở 4 nhóm ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam đang vào Mỹ hiện nay là
dệt may, da giày, thủy sản và gỗ.
Ông Jay L.Eizenstat, luật sư cao cấp về chính sách của Miller & Chevallier, người từng tham gia
các cuộc đàm phán FTA của Mỹ ký với các nước cho biết, trong TPP, Mỹ có thể áp dụng khung
thuế từ 0-6% đối với thủy sản, từ 0-32% đối với dệt may, từ 0-37,5% đối với da giày và miễn thuế
đối với đồ gỗ.
Tuy nhiên, hiện nay, thủy sản và đồ gỗ của Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ đều đã được miễn thuế
rồi.
Hai nhóm hàng chủ lực còn lại của Việt Nam là dệt may và da giày, hiện đang chịu thuế suất cao
khi vào Mỹ nhưng, cơ hội hưởng lợi ích giảm thuế trong TPP lại rất mong manh.
Da giày của Việt Nam vào Mỹ phải có xuất xứ từ nước thành viên TPP
mới được hưởng ưu đãi trong TPP (ảnh: Phạm Huyền) Như luật sư Jay cho biết, Mỹ có thể áp
dụng nguyên tắc về xuất xứ hàng hóa rất chặt: hàng nhập vào Mỹ phải có nguyên liệu vải, sợi xuất
xứ từ các nước thành viên TPP. Nếu dệt may, da giày của Việt Nam có nguồn gốc sợi, vải từ nước
thứ 3, không phải là thành viên TPP thì sẽ không được hưởng ưu đãi thuế trong TPP.
Ông Jay cho hay, trong số nước thứ 3 ở đây, có thể hiểu ngay là Trung Quốc.
Rõ ràng, với thực tế nguồn vải Việt Nam chủ yếu nhập từ Trung Quốc, Việt Nam sẽ khó mà tận
dụng được ưu đãi thuế như vậy trong TPP.
Ngành có thể được giảm thuế khi vào Mỹ thì vốn đã giảm thuế rồi. Ngành còn lại, hi vọng được

thận trọng, cần kiên quyết, cần cân nhắc kỹ… trong đàm phán.
Kết quả cũng cho thấy, xu hướng ý kiến ủng hộ Việt Nam tham gia TPP nhưng, TPP không phải là
một giải pháp chắc thắng cho Việt Nam trong hội nhập quốc tế và phải có những điều kiện nhất
định, TPP mới phát huy hiệu quả.
Một bài học lớn dễ nhận thấy là, đàm phán TPP không nên chỉ chỉ tập trung việc cắt giảm thuế
quan mà còn phải có những đấu tranh quyết liệt về hàng rào kỹ thuật khác.
Với thương mại hàng hóa, TPP có thể không mang lại dấu cộng lớn cho nền kinh tế. Nhưng tổng
hòa chung, TPP có thể sẽ mang lại nhiều dấu cộng nhỏ. Còn nếu không vào TPP, thì chẳng có dấu
cộng nào Việt Nam.
Bên cạnh đó, ở những lĩnh vực như đầu tư, dịch vụ, nhiều ý kiến đều cho rằng, Việt Nam sẽ có cơ
hội tốt để tiếp cận sản phẩm chất lượng tốt, thu hút công nghệ nguồn từ nước Mỹ với giá rẻ, thay
vì, phải nhập khẩu công nghệ lạc hậu từ các nước láng giếng.
Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan cho rằng, chúng ta có thể đặt vấn đề với Mỹ việc công nhận nền
kinh tế thị trường cho Việt Nam, một điều rất khó có thể đạt được nếu Việt Nam đàm phán song
phương với Mỹ.
Đây là một trong các bài toán hóc búa mà chỉ ở một diễn đàn đa phương như đàm phán TPP mới
có thể có kết quả. Trong các nước thành viên tham gia đàm phán TPP hiện nay, cũng đã có nước
công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường và Việt Nam hoàn toàn có thể tranh thủ được điều
này.
Vì sao Mỹ thúc giục Việt Nam tham gia TPP?
Tuy nhiên, đâu sẽ là “thế” cho Việt Nam khi phải đàm phán với nước lớn này?
TPP đối với Mỹ là một hiệp định thế kỷ. Bởi nó gần như là “kênh” hữu dụng nhất để Mỹ không
còn bị “bỏ rơi” trong bối cảnh các hiệp định thương mại FTA ngày càng gia tăng trong khu vực
châu Á- Thái Bình Dương mà lại không có sự tham gia của Mỹ.
Đồng thời, TPP cũng là giải pháp tốt nhất để Mỹ gia tăng các lợi ích của mình trong chính sách
kinh tế và đối ngoại với Đông Nam Á. Đặc biệt, chỉ thông qua TPP, Mỹ mới có thể củng cố được
thế “đối trọng” tốt hơn với Trung Quốc, nền kinh tế lớn thứ 2 trên thế giới.
Nhìn lại trong các nước thành viên TPP hiện nay, Chile, Peru, Singapore và New Zealand đều đã
có FTA với Mỹ nên khi đàm phán TPP, 4 quốc gia này không phải là “mục tiêu đàm phán” của
Mỹ. Australia có quan hệ thương mại với Mỹ không nhiều.

không dừng lại ở các cam kết về thương mại hàng hóa, mà còn lại các cam kết về dịch vụ, đầu tư,
sở hữu trí tuệ... , các cam kết trong các lĩnh vực phi thương mại như lao động, công đoàn, môi
trường...
Tháng 3/2010, vòng đàm phán TPP đầu tiên đã diễn ra ở Australia. Các vòng đàm phán tiếp theo
đã diễn ra ở Hoa Kỳ, Brunei và vòng đàm phán thứ 4 sẽ diễn ra vào tháng 12/2010 tại New
Zealand. Năm 2011, TPP sẽ tiếp tục có thêm 5 vòng đàm phán. Dự kiến, TPP sẽ đạt được thỏa
thuận cơ bản vào quí IV/2011 hoặc đầu năm 2012.