Con dao hai lưỡi trong thanh toán quốc tế
Trần Phương Minh

Tyzasme là hãng sản xuất thép hàng đầu tại Đức, sản phẩm của
Tyzasme có mặt tại hầu hết các thị trường châu Âu trong hơn nửa
thế kỷ qua. Nhờ danh tiếng tốt của sản phẩm, mối quan hệ hợp tác
kinh doanh giữa Tyzasme và Amex, tập đoàn sản xuất đồ điện tử gia
dụng lớn của Pháp ngày càng phát triển, đem lại cho hai bên nhiều
lợi nhuận.

Sau thời gian dài hợp tác, hàng năm Tyzasme và Amex đã ký kết
hàng chục hợp đồng mua bán thép với giá trị ngày một tăng. Vào
năm 1999, Tyzasme và Amex đã ký Hợp đồng mua bán thép theo đó
Tyzasme bán cho Amex 1500 tấn thép tấm cán nóng theo điều kiện
C.I.F cảng Marseile với tổng trị giá là 370.880 USD, giao hàng vào
tháng 7 năm 1999, thanh toán bằng L/C không huỷ ngang có xác
nhận, ngày mở chậm nhất là ngày 30 tháng 6 năm 1999. Điều 7, Hợp
đồng quy định rằng trong trường hợp chậm trễ giao hàng hoặc nhận
được L/C chậm hơn 15 ngày so với ngày hợp đồng quy định thì bên
bán/bên mua có quyền huỷ hợp đồng, bên vi phạm phải trả một
khoản tiền phạt là 5% tổng trị giá hợp đồng cho bên kia.

Ngày 30 tháng 6 năm 1999 là ngày cuối cùng để mở L/C, do sợ
không thu xếp kịp việc mở L/C đúng hạn theo quy định của hợp
đồng nên Amex đã gửi thông báo cho Tyzasme trình bày khó khăn
khách quan của Amex và đề nghị xin huỷ Hợp đồng mua bán đã
được ký giữa hai bên. Khó khăn khách quan được Amex trình bày là
Amex chưa trả hết tiền nợ cho ngân hàng nên ngân hàng không mở
L/C theo đề nghị của Amex.

Ngày 3 tháng 7 năm 1999, tức ba ngày sau khi hết thời hạn mở L/C,

*) Về việc không mở L/C của Amex:

Hợp đồng mua bán giữa Tyzasme và Amex đã có hiệu lực cho nên
Amex phải có nghĩa vụ mở L/C chậm nhất ngày 30 tháng 6 năm
1999. Đến ngày 9 tháng 8 năm 1999 Amex vẫn chưa mở L/C và theo
quy định của Điều 7 Hợp đồng Amex bị coi là không mở L/C, tức là
Amex đã vi phạm nghĩa vụ hợp đồng.

Amex nêu lý do của việc không mở L/C là vì Amex gặp khó khăn về
tài chính, chưa trả hết nợ cho Ngân hàng nên Ngân hàng không cho
mở L/C. Lý do này không được Uỷ ban trọng tài công nhận là chính
đáng, không phải là căn cứ miễn trách cho việc không mở L/C, bởi vì
Điều 8 của Hợp đồng cũng như pháp luật, luật hợp đồng của các
nước đều không qui định việc gặp khó khăn về tài chính là một căn
cứ miễn trách cho việc không thực hiện hợp đồng.Ngày 30 tháng 6
năm 1999 Amex gửi văn thư cho Tyzasme đề nghị xin hủy hợp đồng
vì khó khăn về tài chính, nhưng Tyzasme không có trả lời gì về vấn
đề này. Sự im lặng của Tyzasme không phải là đồng ý huỷ hợp đồng,
do vậy Amex cũng như Tyzasme phải tiếp tục thực hiện hợp đồng.
Sau khi hợp đồng đã được ký và có hiệu lực, các bên không thống
nhất huỷ hợp đồng mà Amex không mở L/C thì rõ ràng Amex đã vi
phạm hợp đồng (không thực hiện hợp đồng).

Vi phạm hợp đồng nhưng không có căn cứ miễn trách nhiệm thì
Amex phải chịu trách nhiệm trước Tyzasme.

*) Về sai sót ngày tháng trong Fax gia hạn mở L/C của Tyzasme:

Ngày 3 tháng 7 năm 1999, Tyzasme Fax thông báo cho Amex chấp
nhận gia hạn ngày mở L/C, nhưng lại ghi là đến ngày 7 tháng 6 năm

Qua vụ việc trên, ta có thể nhận thấy Hợp đồng ký kết giữa hai bên
mà thời hạn mở L/C chậm nhất ngày 30 tháng 6 năm 1999, như vậy
chỉ có bốn ngày để mở L/C, rõ ràng thời hạn này là quá ngắn đối với
Amex (người mua). Nếu Amex có sẵn tiền, có uy tín với ngân hàng
thì mới có thể thực hiện được. Nếu không thì dễ rơi vào tình trạng
mở L/C chậm, hoặc không mở được L/C và phải chịu trách nhiệm.
Do đó khi qui định thời hạn mở L/C, người mua hàng cần phải cân
nhắc kỹ, tính toán cho phù hợp đối với khả năng tài chính của mình.

Trong giao thương, sau khi hợp đồng đã được ký, một bên muốn huỷ
hợp đồng thì phải đề nghị với bên kia và bên kia trả lời đồng ý thì đề
nghị huỷ hợp đồng mới có giá trị, bên đề nghị huỷ mới không phải
thực hiện hợp đồng nữa. Nếu bên được đề nghị im lặng, không phát
biểu gì thì đề nghị huỷ hợp đồng không có hiệu lực, bên đề nghị huỷ
vẫn phải tiếp tục thực hiện hợp đồng. Không có luật nào quy định khi
gửi đề nghị huỷ hợp đồng cho bên kia trong thời hạn thực hiện nghĩa
vụ hợp đồng thì đó là đề nghị hợp lý, bắt bên kia phải tuân theo và
bên đề nghị không phải thực hiện hợp đồng nữa.

Khi hợp đồng có quy định tiền phạt cho việc không thực hiện hợp
đồng và không có quy định thêm gì khác thì bên không thực hiện hợp
đồng phải nộp tiền phạt cho bên kia, không phụ thuộc vào việc bên
kia có bị thiệt hại hay không, bị thiệt hại nhiều hay ít. Nếu muốn căn
cứ vào việc có thiệt hại mới nộp phạt thì phải qui định trong hợp
đồng. Vì trong hợp đồng giữa Tyzasme và Amex chỉ quy định phạt
5% do không thực hiện hợp đồng nên trọng tài không xét tới
Tyzasme có bị thiệt hại hay không và buộc Amex nộp cho Tyzasme
18.544 USD tiền phạt.

Quả thật, để tăng trưởng trong kinh doanh, rất nhiều doanh nghiệp cố