1. Nhà ngói cây mít: Người ta thường hiểu lầm nhà ngói làm bằng gỗ mít, hoặc nhà ngói
có trồng cây mít.
Thật ra không phải thế.
Nhà ngói cây mít tuy nói liền nhau, song hai phần riêng biệt.
Nhà ngói là khi làm nhà thì làm nhà ngói hoặc có nhà ngói thì nên làm, vì ngói bền
lâu, chắc chắn, làm một lần thì trong bao nhiêu năm mới phải chữa.
Cây mít là khi trồng cây thì trồng cây mít, vì mít trồng một lần thì được ăn quả mãi,
trăm năm cây vẫn chưa còi.
Nhà ngói cây mít thường dùng để trỏ (chỉ) chung cái cơ sở vững chắc của nhà giầu
ở nhà quê (phú quê).
2. Nhà sạch thì mát, bát sạch ngon cơm: Nhà quét tước sạch sẽ, xếp đặt ngăn nắp, gọn
gàng, khiến ta cảm thấy dễ chịu, mát mẻ. Nhà để rác rưới bẩn thỉu, đồ vật bừa bộn,
ngổn ngang, làm cho ta cảm thấy nóng nảy, bực dọc. Bát đũa sạch sẽ thì chưa ăn đã
cảm thấy cơm ngon lành. Bát đũa bẩn thỉu nhơ nhớp, khiến ta trông thấy phát ghê tởm
và không muốn ăn, thức ăn uống dù ngon đến đâu, cũng sẽ mất ngon.
Câu này khuyên người ta nên giữ gìn nhà cửa, cùng thức ăn, đồ dùng cho sạch sẽ,
thì người sẽ dễ chịu khoan khoái.
3. Nhà trò giữ dịp ( nhịp ) : Nhà trò tức là ả đào (tiếng cổ).
Dịp tức là dịp phách.
Trong cuộc hát ả đào, thì đàn của kép (người đàn ông) và phách của đào (cô đào)
phải ăn nhịp với nhau. Lỡ khi hát mau quá, đánh phách mau quá, thì đào phải ngừng
bớt dịp phách lại, cầm chừng để đợi dịp đàn, thế gọi là giữ dịp.
Người ta thường mượn câu này để nói sự buôn bán cầm chừng chờ đợi cơ hội,
không dám phát triển vội, sợ lỡ dịp bị thua lỗ.
4. Nhân hiền tại mạo: Nhân là người. Mạo là dong mạo, tức nét mặt.
Nhân hiền tại mạo là người hiền hậu, tử tế thì hiện ra nét mặt. Tinh thần người ta
lộ ra nét mặt, muốn biết người hiền hay ác cứ nhìn nét mặt là đủ. Người tướng mạo
gian ác, dù dùng lời nói khéo, dáng điệu nhũn nhặn, cũng không thể che mắt thiên hạ
được.
Tuy nhiên, ta cũng chớ nên quá tin ở tướng mạo bên ngoài. Thường thường thì:
“khôn ngoan dồn ra nét mặt, con lợn có béo thì lòng mới ngon”. Nhưng cũng có người

Cho nên người ta cho ở đời khổ nhất là bị tội, rồi đến mắc nợ.
Câu này ngụ ý than phiền về nỗi khổ sở của người vay nợ.
Đồng thời có ý khuyên người ta không nên làm điều bậy bạ để khỏi mắc tội, không
nên ăn tiêu phung phí để khỏi mang nợ.
10. Nhờ gió bẻ măng: Ngày xưa ở thôn quê ta, để bảo vệ lũy tre, người ta thường
khoán lệ cấm bẻ măng, ai phạm vào khoáng lệ của làng sẽ bị bắt vạ (tức là bắt phạt).
Vì vậy nên người manh tâm thường hay nhờ cơn gió bão để bẻ trộm măng. Bẻ trộm
măng vào những khi gió bão, thì chắc chắn sẽ tránh khỏi vạ, người ta có thể cho là gió
bão đã làm gẫy măng, chớ không cho là có kẻ bẻ trộm.
Người ta thường dùng câu này để nói người lợi dụng cơ hội hay tình thế để mưu lợi
ích riêng.
11. Như mèo thấy mỡ: Mèo xưa nay hay ăn mỡ. Mèo thấy mỡ thì thèm thuồng tìm đủ
mọi cách để ăn được mới nghe.
Như mèo thấy mỡ tỏ ra thèm thuồng quá, chỉ lăm le chực vồ lấy.