NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KINH DOANH THƯƠNG MẠI TRONG NỀN
KINH TẾ THỊ TRƯỜNG.
A- KINH TẾ THỊ TRƯỜNG THEO ĐỊNH HƯỚNG XHCN Ở NƯỚC TA
I. KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
Công cuộc bắt đầu từ đổi mới từ ý kiến của quần chúng đã bắt đầu xoá bỏ bao
cấp qua giá, đã khắc phục một bước kiểu phân phối định lượng theo chủ nghĩa bình
quân. Nhưng những thay đổi này chưa đủ lực để xoá bỏ hẳn cơ chế tập trung quan
liêu bao cấp trước đây mà nó chỉ mang tính chất cục bộ không thể hiện hiệu lực
cho toàn bộ nền kinh tế quốc dân nhưng có tính khái quát và đầy đủ lý luận.
Trước tình hình này Đảng và các nhà khoa học đã tổng kết và nâng nên thành
lý luận, đường lối, chính sách. Sự nghiệp đổi mới chính thức được khẳng định từ
Đại hội VI (tháng 12 năm 1986) và tiếp tục nâng nên ở đại hội VII của Đảng cộng
sản Việt nam. Nền kinh tế nước ta có những bước chuyển biến nhanh chóng, từ
một nền kinh tế hiện vật, chúng ta chuyển sang nền kinh tế hàng hoá, xoá bỏ cơ
chế tập trung quan liêu bao cấp chuyển sang nền kinh tế thị trường có sự điều tiết
của Nhà nước, định hướng lên xã hội chủ nghĩa.
Hoạt động kinh doanh trong cơ chế thị trường đòi hỏi mỗi doanh nghiệp phải
năng động thích nghi với cơ chế thị trường. Muốn vậy đòi hỏi mỗi doanh nghiệp
phải có kiến thức hiểu biết nhất định về cơ chế thị trường.
1. Khái niệm về cơ chế thị trường:
Trong nền kinh tế thị trường các quan hệ kinh tế của cá nhân các doanh
nghiệp đều biểu hiện qua mua bán hàng hoá dịch vụ trên thị trường. Thái độ cư xử
của từng thành viên tham gia thị trường là hướng vào tìm lợi ích của mình theo sự
dẫn dắt của giá cả thị trường hay "Bàn tay vô hình" theo Adam Smith. Kinh tế thị
trường xuất hiện như là một nhu cầu khách quan không thể thiếu được của nền
kinh tế hàng hoá phát triển. Song không nên đồng nhất nó với nền kinh tế hàng
hoá. Nếu xét về mặt lịch sử thì nền kinh tế hàng hoá có trước nền kinh tế thị
trường. Nền kinh tế hàng hoá ra đời thì nền kinh tế thị trường cũng xuất hiện
nhưng không có nghĩa đã là nền kinh tế thị trường.
Với sự tăng trưởng của nền kinh tế hàng hoá thị trường được mở rộng phong
phú, đồng bộ, các quan hệ thị trường tương đối hoàn thiện thì mới có kinh tế thị

thành trên thị trường để đảm bảo kinh doanh có lợi nhuận cao.
a) Cầu và các nhân tố ảnh hưởng
Trước hết cầu là nhu cầu thể hiện ra trên thị trường (bắt nguồn từ giá người
mua, người có tiền). Nhu cầu thể hiện ra trên thị trường là nhu cầu có khả năng
thanh toán bằng tiền thông qua việc mua hàng hoá. Nhu cầu tồn tại mãi mãi nhưng
cầu chỉ tồn tại trên thị trường.
Nhu cầu là một phạm trù khách quan biểu thị sự mong muốn, sự tiêu dụng.
Không có tiêu dùng thì không có nhu cầu. Tiêu dùng tạo ra nhu cầu, ngoài thị
trường cầu không tồn tại. Để hình thành cầu có hai điều kiện: Nhu cầu và tiêu dùng
đảm bảo. Cầu ví như cầu nối giữa nhu cầu và tiêu dùng.
Vậy cầu đối với một hàng hoá được định nghĩa như là những số lượng khác
nhau và hàng hoá đó mà ngươì tiêu thụ mua khỏi thị trường ở tất cả những giá thay
đổi khác nhau có thể có. Những yếu tố điều kiện khác giữ nguyên hoặc cân bằng.
Định nghĩa trên nhằm làm nổi bật lên mối liên hệ giữa những giá khác nhau
có thể có của một hàng và những số lượng của hàng hoá đó mà người tiêu thụ sẽ
đem ra khỏi thị trường. Nếu biểu diễn cầu bằng đồ thị với 2 yếu tố liên quan với
nhau là giá cả và khối lượng, nhu cầu được xác định trên hình vẽ.
Hình I
Khi nghiên cứu cầu cần hiểu được các nhân tố chủ yếu tác động lên cầu đó là:
+ Trình độ sản xuất. Quy mô của sản xuất càng lớn thì nhu cầu càng nhiều.
+ Tiến bộ khoa học kỹ thuật. Các nhân tố khoa học như cơ giới hoá sản xuất,
tự động hóa sản xuất.
+ Nhân tố tự nhiên: Thời vụ, hạn hán, bão lụt...
AP
A
Q
+ Nhân tố xã hội: đình công, bãi công...
+ Quy mô tiêu dùng. Quy mô tiêu dùng xã hội và qui mô tiêu dùng sản xuất
về một hàng hoá nào đó.
Quảng cáo là một hình thức tạo ra nhu cầu, chức năng của quảng cáo là thông

Cung chịu ảnh hưởng bởi các nhân tố sau:
+ Các nhóm nhân tố thuộc về trình độ và quy mô của sản xuất. Trình độ sản
xuất càng cao thì quy mô sản xuất càng rộng thì cung trên thị trường càng lớn. Yếu
tố này tác động thường xuyên đến khối lượng và chất lượng của cung.
+ Trình độ phát triển khoa học kỹ thuật và công nghệ. Đây là yếu tố quan
trọng nó mang tính đặc trưng rất nhanh tiến độ khoa học kỹ thuật để phục vụ kịp
thời nhu cầu.
+ Điều kiện và tài nguyên thiên nhiên hệ thống kết cấu hạ tầng vật chất.
+ Cầu và giá cả trên thị trường.
+ Khi nói đến cung phải nhắc đến cầu. Cung là một trong những yếu tố cấu
thành thị trường. Cung không phải là yếu tố riêng lẻ mà nằm trong tổng thể gắn
liền với nhau. Trong cơ chế thị trường và sự vận động của cung - cầu - giá cả hoàn
toàn diễn ra một cách tự nhiên mà không có sự bắt buộc hay điều khiển tập trung
của bất cứ ai. Thị trường là một cơ chế tự điều chỉnh.
Cung và cầu chịu ảnh hưởng rất nhiều yếu tố và để phản ứng lại chúng vận
động theo nhiều cách khác nhau.
c) Giá cả thị trường và quan hệ cung cầu.
Quan hệ cung cầu hàng hoá là nhân tố trực tiếp tác động đến mức độ lớn tới
sự hình thành và sự biến động của giá cả thị trường, các nhân tố khác tác động đến
giá cả hoặc là thông qua quan hệ cung cầu hoặc nằm trong khống chế của quan hệ
cung cầu đối với giá cả.
Cơ sở của giá cả thị trường là chi phí lao động xã hội cần thiết nhưng nó
không có nghĩa là chi phí lao động xã hội cần thiết quyết định giá cả thị trường.
Giá cả thị trường phụ thuộc vào các yếu tố sau:
- Chi phí lao động xã hội cần thiết.
- Giá trị đồng tiền.
- Quan hệ cung cầu
- Tình hình cạnh tranh.
Thị trường dùng giá cả để điều tiết cầu của người tiêu dùng với cung của kỹ
thuật sản xuất xã hội.

sách rất lớn và là chiến lược trong kinh doanh. Ta xác định giá của sản phẩm làm
nhiều cấp loại 1-2-3... đối với mỗi sản phẩm có độ nhu cầu co giãn khác nhau giá
hạ lượng tiêu thụ càng lớn, giá cao thì tiêu thụ ít.
Như vậy giá cả thị trường là phạm trù trung tâm của thị trường là bàn tay vô
hình điều tiết nền sản xuất xã hội và kích thích nền sản xuất thông qua giá cả thị
trường. Thị trường thực hiện chức năng điều tiết và kích thích của mình cung cầu
là phạm trù kinh tế lớn nhất bao trùm thị trường.
Quan hệ cung cầu trên thị trường là yếu tố quan trọng nhất và trực tiếp quyết
định giá cả thị trường.
d) Cạnh tranh:
Đó là sự ganh đua, sự kình địch giữa các nhà kinh doanh trên thị trường,
nhằm tranh giành cùng một loại tài nguyên sản xuất hoặc cùng một loại khách
hàng về phía mình.
Có 3 dạng cạnh tranh: cạnh tranh giữa những người bán với nhau, cạnh tranh
giữa những người mua với nhau, cạnh tranh giữa người mua và người bán.
Trong cơ chế thị trường cạnh tranh là bất khả kháng. Và cạnh tranh có 4 chức
năng sau:
+ Cạnh tranh làm cho giá cả hàng hoá dịch vụ giảm xuống.
+ Cạnh tranh buộc các doanh nghiệp phải tối ưu hoá các yếu tố đầu vào của
sản xuất kinh doanh.
+ Cạnh tranh buộc các doanh nghiệp phải không ngừng áp dụng kỹ thuật
mới, công nghệ tiến bộ.
+ Cạnh tranh là công cụ tước quyền thống trị về mặt kinh tế trong lịch sử.
Cạnh tranh được xét ở nhiều khía cạnh: cạnh tranh hoàn hảo, cạnh tranh
không hoàn hảo, cạnh tranh tự do, cạnh tranh thuần tuý, cạnh tranh phi giá cả, cạnh
tranh mang tính chất độc quyền, cạnh tranh lành mạnh và cạnh tranh không lành
mạnh.
Bốn nhân tố trên có quan hệ mật thiết với nhau như là bốn khâu trong một
guồng máy. Giá cả là nhân tố của thị trường, cung cầu là trung tâm và cạnh tranh là
linh hồn, là sức sống của thị trường.

Mặc nhiên cơ chế thị trường ngày nay đã đưa người tiêu dùng lên vị trí hàng
đầu. Nhờ sự phát triển của lực lượng sản xuất mới và nảy nở các nhu cầu mới, đa
dạng. Cơ chế thị trường có xu hướng thoả mãn nhu cầu không ngừng biến đổi của
các nhóm dân cư sao cho phù hợp với lối sống văn hoá của họ, thay cho nguyên tắc
sản xuất và cung ứng hàng loạt bất chấp nhu cầu.
Nhà doanh nghiệp trong cơ chế thị trường đóng vai trò trung tâm. Doanh
nghiệp thương mại là đầu mối là trung gian, là cầu nối giữa người sản xuất và
người tiêu dùng.
II. CƠ CHẾ THỊ TRƯỜNG CÓ SỰ QUẢN LÝ CỦA NHÀ NƯỚC THEO ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI
CHỦ NGHĨA
Thực tế cho thấy kinh tế tự nhiên đã từng tồn tại qua các phương thức sản
xuất khác nhau. Nó không phát sinh cùng với nền sản xuất hàng hoá, mà nó được
hình thành sau đó khi nền sản xuất hàng hoá phát triển với qui mô toàn xã hội, đã
đạt được dưới phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa đã biến nền kinh tế cơ bản
thành nền kinh tế thị trường. Sự xuất hiện nền kinh tế thị trường là một bước nhảy
vọt của nền kinh tế hàng hoá.
Có nhiều người cho rằng kinh tế thị trường ở chủ nghĩa tư bản có 2 đặc tính là
cạnh tranh và xã hội hoá. Họ còn nêu ra rằng kinh tế thị trường ở chủ nghĩa tư bản
có một số khuyết tật như hối lộ, tham nhũng... Những nhận thức đó đã làm cho
chúng ta hiểu không đúng về bản chất và đặc điểm của nền kinh tế thị trường nói
chung. Có thể khẳng định rằng , kinh tế thị trường ở thời điểm nào cũng gắn liền
với cạnh tranh cũng gây ra hối lộ và tham nhũng. Tuy nhiên ở mỗi phương thức
sản xuất khác nhau thì mức độ đó được biểu hiện ở các mức độ khác nhau.
Ta có thể nói cạnh tranh là qui luật của kinh tế thị trường nhưng chỉ ở chủ
nghĩa tư bản mới thể hiện một cách gay gắt, ác liệt đến mức tàn bào. Mặt khác xã
hội hoá sản xuất không phải là đặc điểm riêng của chủ nghĩa tư bản. Hơn thế nữa
đến các phương thức sản xuất xã hội chủ nghĩa đích thực thì sự phát triển của lực
lượng sản xuất ở chủ nghĩa xã hội còn cao hơn nhiều trình độ xã hội hoá ở chủ
nghĩa tư bản.
Do nền kinh tế thị trường tồn tại qua nhiều phương thức sản xuất khác nhau