TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
KHOA LỊCH SỬ
HOÀNG GIA QUÝ
BƯỚC ĐẦU TÌM HIỂU LÀNG NGHỀ THỦ CÔNG TRUYỀN
THỐNG MÂY - TRE PHÚ VINH - PHÚ NGHĨA – CHƯƠNG
MỸ - HÀ NỘI.
<tiểu luận chuyên nghành>
Vinh, 03 tháng 03 năm 2011
bìa phụ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
KHOA LỊCH SỬ
MỤC LỤC
A. MỞ ĐẦU
1. lý do chọn đề tài..................................................................................................4
2.lịch sử vấn đề nghiên cứu...................................................5
3.Phạm vi và nhiệm vụ nghiên cứu.......................................................................6
4.nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu......................................................7
5. đóng góp của đề tài............................................................................................8
6.Bố cục tiểu luận: ngoài phần mục lục, mở đầu và tài liệu tham khảo thì bố cục
gồm 3 chương:
Chương 1: Chương 1 - khái quát điều kiện phát triển và đặc điểm của nghề thủ
công Mây - Tre phú vinh........................................................11
Chương 2: làng nghề thủ công truyền thống Mây - Tre Phú Vinh...................16
Chương 3: những đóng góp của nghề Mây - Tre và một số giải pháp, hướng đi cho
nghề Mây Tre..........................................................................29
B. NỘI DUNG
CHƯƠNG 1 - KHÁI QUÁT ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA NGHỀ
THỦ CÔNG MÂY - TRE PHÚ VINH.
1.1 : Mấy vấn đề về điều kiện tự nhiên và con người:.........8
1.1.1 : Điều kiện tự nhiên-kinh tế-xã hội của xã phú nghĩa nói chung.8
1.1.2 : sự ra đời của làng nghề Mây - Tre phú vinh............10

"cưỡi ngựa xem hoa" mà thôi chính vì lẽ đó mà vấn đề nghề và làng nghề vốn được
xem như là vấn đề "cơm áo gạo tiền" của những người nông dân lại chẳng mấy khi
được quan tâm, coi trọng và hiểu hết cho nên trong những năm gần đây có những làng
nghề đã từng tồn tại cả mấy trăm năm đang có nguy cơ bị "bốc hơi", nó mất đi ngay cả
khi nó đang còn có những cơ hội để phát triển bởi những lý do rất đơn giản: Nhà nước
thì thiếu đầu tư, thiếu qui hoạch, chưa quan tâm đúng mức, xã hội thờ ơ với những sản
phẩm thủ công, người dân chỉ thích "chuộng đồ ngoại", lúc nào cũng chỉ coi đồ ngoại
là tốt cho nên dần coi nhẹ những thứ vốn gần gũi và thân thiện với mình. còn người
trong nghề thì dẫu có tâm huyết với nghề nhưng vẫn cần phải lo cơm áo với bản thân
và gia đình cho nên dễ lung lay, phải chuyển nghề khi không tự "mò mẫm" tìm được
hướng đi cho sản phẩm của mình, không nhận được nhiều sự quan tâm giúp đỡ, được
trợ giá như khi bị ảnh hưởng bởi khủng hoảng kinh tế tác động như năm vừa rồi và còn
rất nhiều lý do khiến nghề ngày càng bị mai một.
Với mong muốn góp chút sức mọn và thêm một tiếng nói đồng thuận với người
dân làng nghề, Là một sinh viên thuộc chuyên ngành lịch sử văn hoá lại được sinh ra
trên mảnh đất trăm nghề (Hà Tây) ,lại có điều kiện gần gũi với nghề nên tôi quyết định
chọn "nghề thủ công truyền thống mây tre phú vinh" làm đề tài để tìm hiểu và
nghiên cứu để mọi người biết tầm quan trọng của nghề, trân trọng những giá trị đồng
thời có những quan tâm đầu tư đúng mức tạo động lực cho sự tồn tại và phát triển lâu
dài của nghề thủ công Mây Tre phú vinh.
2: lịch sử vấn đề nghiên cứu
Nghề thủ công truyền thống Mây Tre mặc dù đã có lịch sử mấy trăm năm (khoảng
thế kỷ XVI, XVII) thế nhưng phải thừa nhận rằng mức độ quan tâm của các nhà
chuyên môn cũng như sự đầu tư cho việc đi sâu nghiên cứu để có thể đưa ra những
công trình, những đầu sách mang tính chuyên sâu hay giáo trình giảng dạy thì hầu như
là chưa có, nếu có thì cũng chỉ là những bài viết lẻ tẻ mang tính giới thiệu và quảng bá
về nghề và làng nghề mà không hề theo một hệ thống nhất định nào. tuy nhiên theo tôi
được biết thì có một nghệ nhân của làng nghề đó là ông Nguyễn Văn Trung, cả đời ông
đã tâm huyết sống chết với nghề, với mong muốn truyền lại nghề, truyền lại tri thức
cho thế hệ mai sau tiếp nối sự nghiệp, phát triển nghề mây tre nên ông đã biên soạn

• Nguồn tài liệu
để hoàn thành tài liệu này ngoài việc tham khảo các loại sách thuộc về chuyên
nghành nghiên cứu văn hoá và các nghề thủ công khác thì những bài viết trên các trang
mạng điện tử cũng góp phần rất quan trọng để hoàn thành bài tiểu luận, đặc biệt phải
kể đến đó là sự giúp đỡ và nguồn tài liệu của nghệ nhân làng nghề Nguyễn Văn Trung
đồng thời cũng phải dựa vào một phần sự hiểu biết của bản thân do từ khi còn nhỏ đã
được tiếp cận và làm nghề.
• Phương pháp nghiên cứu
để hoàn thành tiểu luận này tôi dùng phương pháp duy vật lịch sử và phương pháp duy
vật biện chứng để nghiên cứu, tìm hiểu về sự ra đời của nghề thủ công Mây Tre truyền
thống phú vinh cũng như đặc điểm dân cư có tác độnh như thế nào từ đó xác định
những thuận lợi cũng như khó khăn trong cuộc cuộc sống, hoạt động của làng nghề.
đặc biệt để hoàn thành tiểu luận thì phươn pháp thực tế điền dã, quan sát, ghi
chép, chụp hình, miêu tả là nhân tố chính đảm bảo cho tiểu luận hoàn thành nhanh
chóng và đạt kết quả cao nhất.
5: Đóng góp của đề tài
Ở mỗi một đề tài nghiên cứu khoa học thì đều nhằm một mục đích là nhằm ứng
dụng vào một lĩnh vực nào đó của cuộc sống và đây cũng vậy, dù chỉ là một đề tài nhỏ
mang tính tập sự thế nhưng nó cũng có những đóng góp nhất định và dần làm sáng tỏ
vấn đề được đưa ra nghiên cứu.
điều đầu tiên mà đề tài này này hướng tới đó là đưa vấn đề được nghiên cứu đi
theo một hệ thống có tính khoa học nhất định trong việc nghiên cứu, bởi lẽ từ trước đến
nay vấn đề này thường chỉ được thực hiện dưới những dạng bài viết ngắn đăng trên các
trang báo bởi vậy với đề tài này mong rằng có thể khắc phục được những hạn chế đó
để những người có nhu cầu tìm hiểu có điều kiện tiếp cận sâu hơn vấn đề và mục đích
cuối cùng là giữ gìn và phát triển làng nghề trong tương lai.
Thứ hai là thông qua đề tài "tìm hiểu làng nghề thủ công truyền thống Mây Tre phú
vinh" ta có thể hiểu được con người, cuộc sống và sinh hoạt kinh tế của người dân làng
nghề.
B. NỘI DUNG

đột ngột xuất hiện phá hoại cuộc sống và sản xuất của người dân phú nghĩa. Dưới chế
đọ cũ cã xã không có lấy một công trình thủy lợi, mọi hoạt đọng sản xuất thường bị
phụ thuộc hoàn toàn vào thiên nhiên. hàng năm chỉ cấy được một vụ, năng xuất bình
quân đạt chỉ từ 45-55 kg/ sào. từ tháng 6 đến tháng 10 là cảnh úng ngập “ đồng trắng
nước trong” ngược lại có những năm hanh khô mà chỉ cần đốt mồi lửa là cả một cánh
đồng lúa có thể cháy to đùng đùng vì thế có một cánh đồng được gọi là “đồng cháy”.
Tuy nhiên phú nghĩa lại là nơi lắm tôm và nhiều cá ngon, có năm đánh bắt cá còn
hơn cấy cả vụ chiêm, đặc biệt là đã từ lâu phú nghĩa có nghề làm mây tre đan truyền
thống(từ phú vinh rồi lan ra cả xã), lúc phát đạt nghề thủ công có thể tạo việc làm cho
hàng ngàn lao động và có những sản phẩm nổi tiếng cả trong và ngoài nước.
1.1.2 : sự ra đời của làng nghề Mây - Tre phú vinh
Theo như lời kể của những người làm việc lâu năm trong nghề thì sự ra đời của
nghề Mây Tre đan có xuất phát ban đầu không phải từ nguyên liệu làm từ Mây Tre mà
là làm từ những chiếc lông cò kết lại thành sản phẩm rồi sau này mới có sự gặp gỡ với
loại nguyên liệu Mây Tre và bây giờ là làng nghề mây tre như bây giờ. để hiểu rõ hơn
về sự ra đời của làng nghề truyền thống Mây Tre phú Vinh thì có một giai thoại như
sau: Người xưa truyền miệng rằng, tại thôn Phú Vinh, xã Phú Nghĩa, huyện Chương
Mỹ, tỉnh Hà Tây (nay thuộc thành phố Hà Nội), có một địa danh gọi là bãi Cò Đậu, vì
nơi đây có rất nhiều cò tụ tập, sinh sôi nảy nở thành đàn. Vì thế, người ta gọi luôn là
làng “Cò Đậu”, nay gọi chệch thành làng “Gò Đậu”. Lông những chú cò rụng trắng
xoá một vùng, có người đem nhặt về tết thành mũ, nón xinh xắn. Ban đầu người nhà
dùng, thấy vừa bền, lại đẹp, họ đem làm quà, tặng người thân, dần dần sản phẩm mũ
lông cò được nhiều người ưa chuộng, tìm mua Từ đó, mũ lông cò trở thành hàng hóa,
mang lại giá trị kinh tế và được người làng Gò Đậu phát triển nhân rộng nghề đan mũ
lông cò.
Lâu dần, lông cò cũng có hạn, người đan mũ lại quay sang tìm thêm cỏ lau, cỏ lác,
mọc ngòai đồng hoang để thay thế. Và rồi, cỏ lau cũng có hạn, con người lại phải vào
rừng tìm nguyên liệu mây, tre, có nhiều tính năng ưu việt hơn để đan thành nhiều mặt
hàng sản phẩm phong phú. Cũng như bây giờ, ngoài mây tre, người ta tìm tòi sáng tạo
phát triển thêm cả nguyên liệu giang, nứa, bèo bồng, sắt, thép, gốm sứ...để đan, dệt

đến với Phú Vinh ngày hôm nay chúng ta không khỏi ngỡ ngàng trước những đổi
thay của phú vinh, đường làng đã gần như hoàn toàn được bê tông hóa, đã có điện thắp
sáng ở cả những con đường nho nhỏ hun hút và đặc biệt là phú vinh ngày nay đã có
không ít những nhà cao tầng mọc lên giữa thôn xóm cho thấy sự “ăn lên làm ra” của
người dân phú vinh và bên cạnh đó thì điều đáng nói ở đây chính là trong cuộc sống họ
vẫn giữ được mối quan hệ hàng xóm, hàng ngõ (láng giềng) với nhau, họ giúp đỡ,
tương trợ nhau trong cuộc sống cũng như trong lao động sản xuất.
1.1.4 :đặc điểm nghề thủ công truyền thống Mây - Tre Phú Vinh
Không giống những ngành nghề khác, nghề thủ công truyền thống Mây Tre có một
đặc điểm nổi bật đó là tính phổ thông, phù hợp với mọi lứa tuổi. Từ trẻ lên 3 cho tới
những ông cụ, bà cụ 80 - 90 tuổi đều có thể làm được, đó có thể là một công đoạn nào
đó dù khộng quan trọng trong một sản phẩm. Hay nói cách khác là nghề thủ công Mây
Tre không kén chọn, không khó tính trong việc sử dụng lao động. đến với làng nghề
Mây Tre phú vinh hẳn ai cũng thấy hình ảnh cả một đại gia đình ngồi quây quần với
nhau, thoạt nhìn chắc chắn trong chúng ta sẽ không ít người lầm tưởng rằng gia đình đó
đang có một dịp kỷ niệm nào đó nhưng thực ra lại không phải như vậy mà đó chính là
công việc thường ngày của người làng nghề phú vinh, những đứa bé và ông bà già thì
làm những công việc không khắt khe và không đòi hỏi kỹ thuật cao trong một sản
phẩm còn đói với người trong độ tuổi lao động thì thường đảm nhiệm những công việc
khó, đòi hỏi độ chính xác cao, sự tinh tế và tính thẩm mỹ hoàn thiện trong một sản
phẩm.
Một đặc điểm thư hai đó là nghề Mây Tre không có những qui đinh cụ thể về thời
gian, không gian cụ thể trong lao động sản xuất, người ta có thể làm trong bất kỳ thời
gian nào rảnh rỗi và ở bất cứ nơi đau mà họ cho là tiện, nói chung là vào mọi lúc, mọi
nơi (sáng sớm, giữa trưa hay cả ban đem và thậm chí là thời gian đi học về của nhũng
cô bé, cậu bé, người có con mọn đều có thể tranh thủ làm việc).
Bên cạnh việc phù hợp đói với mọi đối tượng và có thể làm việc ở mọi lúc, mọi
nơi như đã nói thì nghề Mây Tre còn mang lại thu nhập khá cao cho người lao động
nhất là đói với người lao động lành nghề. Theo khảo sát thực tế thì đối với những
người đi làm theo kiểu công nhân ăn lương trong các xưởng thì ngày công thường đạt

trong tình trạng hết sức nhỏ lẻ, phân tán không có qui hoạch và rất thiếu tính chuyên
nghiệp trong khi xã hội ngày càng phát triển, nhu cầu và những đòi hỏi về kỹ thuật,
tính thẩm mỹ ngày càng trở nên khắt khe. Qua khảo sát thực tế và nghe ý kiến của nghệ
nhân Nguyễn Văn Trung đồng thời là chủ của một xưởng sản xuất Mây tre cho hay: “
dân ta làm ăn phân tán, thiếu tập trung, không có tác phong lao động công nghiệp đặc
biệt là không có một lực lượng sản xuất chuyên nghiệp luôn sẵn sàng đáp ứng nhu cầu
của khách hàng cho nên nhiều khi có khách hàng trong và ngoài nước đặt những đơn
hàng lớn thì cũng không giám nhận vì sợ không thể đáp ứng được nhu cầu”. đó cũng
chính là trăn trở của những người trong nghề vì vậy giải quyết được vấn đề vốn thì
mới có thể mở rộng được qui mô sản xuất, đào tạo lực lượng lao đọng chuyên nghiệp
có tay nghề cao, thu mua các laoij máy móc phục vụ sản xuất, phơi sấy và bảo quản sản
phẩm. Làm được như vậy thì mới có thể phát triển được nghề Mây Tre.
+ Vấn đề chính sách của đảng và nhà nước.
Vấn đề này cũng xin được trích lời nghệ nhân Nguyễn Văn Trung: theo ông “ nhà nước
cần có những chính sách thông thoáng hơn, ưu tiên tạo điều kiện để phát triển nghề
mây tre truyền thống, đặc biệt cần có những qui hoạch tổng thể, những đầu tư cho
doang nghiệp xây dựng thương hiệu, quảng bá sản phẩm và bảo vệ quyền tác giả đối
với sản phẩm của mình”. Là người đã đi nhiều nước trên thế giới ông cho hay: “ so với
các quốc gia như Nhật Bản, Trung Quốc,Thái Lan, Đức... thì nhà nước ta còn chưa có
sự quan tâm và đàu tư đúng mức để nghề mây tre có thể phát triển tốt nhất”.
CHƯƠNG 2 - LÀNG NGHỀ THỦ CÔNG TRUYỀN THỐNG MÂY - TRE PHÚ
VINH.
2.1 : nguyên liệu và vấn đề về kỹ thuật :
2.1.1: nguyên liệu
Nguồn nguyên liệu chủ yếu cho nghề Mây Tre cơ bản là: Mây, Tre và song (ngoài
ra còn sử dụg Giang, nứa, sứ và một số nguyên liệu khác).
Xưa kia khi mà dân số còn ít, đất đai còn rộng, nghề Mây Tre còn chưa phổ biến
tới các vùng lân cận cộng với thị trường chưa mở rộng thì nghề Mây Tre còn tự cung tự
cấp đuợc nguyên liệu thế nhưng đã từ lâu nguồn nguyên liệu của địa phương và những
vùng lân cận đã không còn đáp ứng được nhu cầu cho việc sản xuất của làng nghề cho