- 1 -
GIẢI PHÁP TÀI CHÍNH NHẰM BẢO TOÀN VÀ TĂNG TRƯỞNG NGUỒN
QUỸ BẢO HIỂM XÃ HỘI Ở VIỆT NAM
3.1 Định hướng phát triển ngành BHXH của Nhà nước
Việt Nam thực hiện đường lối đổi mới bắt đầu từ năm 1986 thực hiện quá
trình chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, bao cấp sang nền kinh tế thị
trường định hướng xã hội chủ nghĩa đã đưa ra các nguyên tắc phát triển kinh tế gắn
với giải quyết các vấn đề xã hội, thực hiện công bằng xã hội, trong đó đặt vấn đề phát
triển hệ thống an sinh xã hội, mà trụ cột là BHXH, như một tất yếu đảm bảo cho các
giá trị của chủ nghĩa xã hội. Chính vì vậy, trong nhiều kỳ Đại hội Đảng - nhất là Đại
hội Đảng IX và X vừa qua, vấn đề BHXH, an sinh xã hội được xác định như một
trọng tâm trong đường lối phát triển kinh tế - xã hội của đất nước với tốc độ nhanh và
bền vững. Nghị quyết Đại hội lần thứ IX của Đảng chỉ rõ: “ Thực hiện các chính sách
xã hội bảo đảm an toàn cuộc sống mọi thành viên cộng đồng, bao gồm BHXH đối
với người lao động thuộc các thành phần kinh tế...”. Nghị quyết cũng đã xác định lộ
trình thực hiện sự nghiệp BHXH ở Việt Nam trong thời gian tới như sau: "Từng bước
mở rộng vững chắc hệ thống bảo hiểm và an sinh xã hội. Tiến tới áp dụng chế độ bảo
hiểm cho mọi người lao động, mọi tầng lớp nhân dân". Đến Đại hội X của Đảng đã
đặt nhiệm vụ “xây dựng hệ thống ASXH đa dạng, phát triển mạnh hệ thống BHXH,
BHYT tiến tới BHYT toàn dân”. Đồng thời yêu cầu phải “đổi mới hệ thống BHXH,
đa dạng hoá hình thức bảo hiểm phù hợp với kinh tế thị trường; xây dựng chế độ bảo
hiểm thất nghiệp…”
3.1.1. Mục tiêu phát triển ngành BHXH
Hoạt động BHXH (bao gồm cả BHYT) ở Việt Nam đang trong giai đoạn hoàn
thiện và phát triển, một mặt đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế, xã hội của Việt Nam,
mặt khác phải tuân thủ đầy đủ các nguyên tắc và đảm bảo đúng bản chất của BHXH,
nhằm từng bước hòa nhập với sự phát triển trong lĩnh vực BHXH với các nước trong
khu vực và trên thế giới. Những mục tiêu cần phải đạt được của chính sách BHXH
trong những năm tới như sau:
1. Thực hiện đầy đủ các chế độ BHXH theo quy định của Tổ chức Lao động Quốc tế
- 2 -

chính sách xã hội quan trọng trong hệ thống chính sách xã hội. Việc xây dựng, ban
hành và tổ chức triển khai thực hiện chính sách, chế độ BHXH đối với mọi tầng lớp
nhân dân nói chung và người lao động nói riêng phải thể hiện và đảm bảo đầy đủ chủ
trương, đường lối chính trị, vai trò và hiệu lực lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt
Nam; phải thể hiện chức năng, quyền lực quản lý xã hội của Nhà nước nhằm đảm
bảo cho mọi người dân được bình đẳng về cơ hội, về quyền và nghĩa vụ tham gia và
hưởng thụ các chế độ, chính sách về BHXH. Vì vậy, có thể khẳng định chính sách,
chế độ BHXH là thể chế, sự cụ thể hóa chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước
ta nhằm đảm bảo an toàn cho mọi người trong hoạt động sản xuất và đời sống xã hội.
Hơn nữa, BHXH là hoạt động sự nghiệp dịch vụ công - một trong những chức
năng của quản lý nhà nước. Kinh tế thị trường ngày càng phát triển, tăng trưởng ngày
càng cao thì nguy cơ phân hóa giàu nghèo, bất bình đẳng xã hội, nạn thất nghiệp gia
tăng, tiềm ẩn bất ổn định xã hội lớn… do đó việc tăng cường quản lý nhà nước với
hệ thống chính sách BHXH phù hợp là cơ sở để tạo ra ổn định kinh tế - xã hội, xã hội
đồng thuận, người lao động yên tâm làm việc góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế
nhanh, bền vững.
Hai là, Phát huy nội lực để phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo ổn định chính
trị và an toàn xã hội
Chế độ BHXH được ban hành và tổ chức thực hiện đối với các đối tượng
tham gia nhằm huy động mọi tiềm năng của từng đơn vị, từng cơ quan, từng cá nhân,
vừa để giải quyết tốt mối quan hệ giữa tích lũy xã hội và tiêu dùng, vừa để hình thành
quỹ BHXH – là nguồn lực tài chính tập trung to lớn, một mặt đáp ứng nhu cầu chi
tiêu đảm bảo quyền lợi cho người thụ hưởng các chế độ BHXH, góp phần đảm bảo
an toàn xã hội; mặt khác đó là nguồn vốn trong nước to lớn để tham gia đầu tư phát
triển nền kinh tế - xã hội của nước nhà. Tất cả phấn đấu vì mục tiêu dân giàu nước
mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh.
Ba là, Quỹ BHXH được xây dựng theo mô hình tồn tích
Trước năm 1995, quỹ được thiết kế theo mô hình tọa thu – tọa chi, nguồn thu
BHXH chỉ là một trong những nguồn kinh phí để hình thành nguồn thu của NSNN.
- 4 -

quản lý chặt chẽ theo đúng chế độ tài chính của Nhà nước và quy định riêng của
BHXH Việt Nam. Phải đảm bảo an toàn, hạn chế thất thoát rủi ro đến mức độ thấp
nhất. Tất cả hoạt động nghiệp vụ thuộc các lĩnh vực quản lý phải được xử lý kịp thời,
đảm bảo chính xác và phải đạt hiệu quả cao về kinh tế và xã hội.
- Quản lý tập trung, thống nhất, đảm bảo công bằng, công khai, dân chủ. Mọi
chế độ, chính sách, mọi chế độ thu, chi phải được áp dụng và điều chỉnh đối với mọi
đối tượng một cách thống nhất trong toàn ngành theo pháp luật quy định. Đảm bảo
cho mọi đối tượng được hưởng đầy đủ các quyền lợi khi đã thực hiện đầy đủ trách
nhiệm đóng góp.
Phải xây dựng một cơ chế vận hành đảm bảo công bằng, dân chủ và công
khai. Cơ chế đó phải được xây dựng trên một hệ thống các tiêu thức, tiêu chí phản
ánh đầy đủ các nội dung cần quản lý. Phải thường xuyên tổ chức kiểm tra, giám sát
quá trình tổ chức thực hiện của từng tổ chức, cá nhân trong quá trình thực hiện trên
một hệ thống tiêu thức, tiêu chí đã được mọi người, mọi đơn vị tham gia thảo luận.
3.2 Những giải pháp nhằm bảo toàn và tăng trưởng quỹ BHXH
Do yêu cầu cần thiết là phải xây dựng một nền tài chính BHXH lành mạnh,
dân chủ, công khai, minh bạch với tạo lập một Quỹ BHXH an toàn, cân đối, ổn định
vững chắc, lâu dài. Để làm được việc này phải thực hiện các giải pháp sau: tăng thu,
mở rộng đối tượng tham gia BHXH; tăng cường công tác quản lý các hoạt động thu -
chi Quỹ BHXH; triệt để tận dụng các nguồn tạm thời nhàn rỗi đưa vào hoạt động đầu
tư tăng trưởng Quỹ. Theo tôi các giải pháp cần thực hiện gồm:
3.2.1 Đối với Chính Phủ và Các cơ quan quản lý Nhà nước
Các Bộ quản lý nhà nước, các tổ chức, các ngành theo chức năng của mình có
trách nhiệm giúp Chính phủ, Thủ tướng chính phủ tổng kết đánh giá quá trình thực
hiện chính sách, chế độ BHXH theo quy định tại các văn bản hiện hành. Từ đó đề
xuất với Chính phủ sửa đổi bổ sung, điều chỉnh để hoàn thiện hệ thống văn bản pháp
luật về chế độ hình thành và sử dụng quỹ BHXH để các chế độ chính sách BHXH
ngày càng phù hợp, sâu sát với thực tiễn, đúng đường lối, chủ trương của Đảng và
Nhà nước ta; bảo đảm thực sự công bằng cho mọi người lao động tham gia BHXH.
- 6 -

mục đích duy trì chắc chắn vòng đời tối thiểu của quỹ BHXH. Các tiêu chuẩn thống
kê này như cơ sở để tự động tăng tỷ lệ đóng phí, mức trần của lương cũng như việc
sửa đổi công thức tính trợ cấp và các yêu cầu thích hợp về quyền lợi. Ví dụ, khi vòng
đời của quỹ BHXH bị giảm xuống dưới mức tối thiểu chuẩn, điều hòa tỷ lệ đóng góp
sẽ tự động khôi phục lại mức chuẩn. Bên cạnh đó nên sớm xây dựng các chính sách
cụ thể và kế hoạch dài hạn cho việc bảo toàn và tăng trưởng quỹ BHXH. Trong đó,
cần điều chỉnh một số quy định trong chính sách BHXH bắt buộc: hạn chế việc nghỉ
hưu trước tuổi như hiện nay, nên điều chỉnh tuổi nghỉ hưu khi suy giảm khả năng lao
động tại Điều 51 khoản 1 thành nam đủ 55 tuổi, nữ đủ 50 tuổi trở lên.
3.2.2 Đối với Cơ quan BHXH
Quỹ BHXH chịu tác động bởi các nhân tố làm tăng quỹ và các nhân tố làm
giảm quỹ. Vì vậy cần có các biện pháp để tận thu làm tăng quỹ và quản lý chặt chẽ,
tiết kiệm các khoản chi từ quỹ.
* Tiếp tục hoàn thiện cơ chế thu BHXH:
Đối với các nhân tố làm tăng quỹ, quy định của Luật BHXH đã có lộ trình
thực hiện tăng tỷ lệ trích nộp từ năm 2010. Ở đây tôi đề xuất các giải pháp đối với số
lượng người tham gia và mức thu nhập làm căn cứ trích nộp BHXH:
Để khắc phục tình trạng thất thu BHXH cần phải tăng cường quản lý thu đối
với khu vực doanh nghiệp ngoài quốc doanh vì đây là đối tượng còn nguồn thu
BHXH rất lớn chưa được thực hiện.
- Mở rộng đối tượng tham gia BHXH. Hiện nay số người trong độ tuổi lao
động ở Việt Nam là khoảng hơn 53 triệu người, trong đó số được tham gia BHXH
mới chỉ là: 8,14 triệu người, chiếm 15,35%, điều này cũng có nghĩa gần 85% số
người trong độ tuổi lao động chưa được bảo vệ trước những rủi ro xã hội. Luật
BHXH đã có thêm loại hình BHXH tự nguyện, cần tuyên truyền để người lao động
hiểu rõ quyền lợi khi tham gia BHXH.
- Tăng cường phối hợp với các ban, ngành có liên quan như: LĐTB&XH, Kế
hoạch và Đầu tư, … để kiểm tra, giám sát, đôn đốc việc khai trình lao động, thang
bảng lương và đóng BHXH. Phối hợp với Công đoàn cơ sở thực hiện tuyên truyền và
- 8 -

tục, đối tượng phải rõ ràng, cụ thể.
- Cần cải tiến thủ tục, hồ sơ chi trả đảm bảo thuận tiện cho người lao động và
người sử dụng lao động.
- Tăng cường công tác quản lý tiền mặt trong tất cả các khâu: giao nhận ở
Ngân hàng, kho bạc, trên đường vận chuyển, trong quá trình tổ chức chi trả. Thường
xuyên kiểm tra định kỳ và đột xuất tồn quỹ tiền mặt ở các khâu chi trả.
- Nghiêm khắc xử lý các trường hợp thiếu trách nhiệm trong quản lý quỹ,
tham ô, lãng phí gây thất thoát quỹ.
- Tiết kiệm tối đa chi phí quản lý bộ máy, vì chi phí này được trích từ lợi
nhuận đầu tư tăng trưởng quỹ. Tiết kiệm được chi phí này, quỹ BHXH sẽ có thêm
nguồn bổ sung để tăng trưởng.
- Mở rộng việc chi trả trợ cấp thường xuyên qua tài khoản cá nhân.
* Ngoài ra, Cơ quan BHXH cần thực hiện các biện pháp hỗ trợ là:
- Tổ chức triển khai ứng dụng công nghệ thông tin vào mọi lĩnh vực hoạt động
và mọi cấp quản lý của ngành BHXH, đảm bảo cho việc quản lý, điều hành, thống
kê, lưu trữ được chính xác, kịp thời, năng suất, hiệu quả và thống nhất trong toàn
quốc.
- Tăng cường công tác đào tạo, đào tạo lại và bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công
chức, viên chức theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại để hình thành đội ngũ cán bộ
hoạt động xã hội chuyên nghiệp.
- Tăng cường công tác thông tin tuyên truyền. Việc nhận thức đầy đủ và đúng
đắn về mục đích, ý nghĩa, tác dụng của chính sách BHXH, cũng như quyền lợi và
trách nhiệm của từng thành viên trong xã hội đối với chính sách BHXH là một yêu
cầu tiên quyết cho việc tổ chức thực hiện các mục tiêu về BHXH đã đề ra. Thực tế
trong những năm qua cho thấy, vẫn còn có một bộ phận không nhỏ cán bộ công chức,
dân cư và người lao động chưa hiểu biết hoặc hiểu biết chưa đầy đủ về BHXH. Do
vậy, cần phải làm tốt công tác thông tin tuyên truyền trên các phương tiện thông tin
đại chúng như: đài phát thanh, báo chí, truyền hình và bằng các hình thức khác nhau
như: phổ biến kiến thức cơ bản, giải đáp chế độ chính sách, thi tìm hiểu, các tiểu
- 10 -

3.2.4.2 Tiếp tục đổi mới chính sách tiền lương và chính sách phân phối thu nhập
trong nền kinh tế.
Với chức năng đảm bảo xã hội, Nhà nước có trách nhiệm bảo đảm chi trả các
chế độ BHXH như trả lương hưu, trợ cấp ốm đau, thai sản và các chế độ BHXH
khác, hỗ trợ từ nguồn vốn xây dựng cơ bản tập trung của NSNN. Hiện nay, với mức
lương và thu nhập hàng tháng của cán bộ công nhân viên chức Nhà nước tương đối
thấp, không đủ để có thể đóng góp BHXH với tỷ lệ cao hơn. Do đó, vấn đề cải cách
tiền lương và thu nhập vừa để đảm bảo cho cán bộ công nhân viên Nhà nước có khả
năng tái tạo sức lao động, vừa có khả năng đóng BHXH, đồng thời, vừa có thể cắt
giảm sự bao cấp của NSNN đang trở nên hết sức quan trọng đối với sự phát triển của
quỹ BHXH.
3.2.4.3 Mức sinh lời từ đầu tư của quỹ phải cao hơn mức tăng chỉ số giá
Với nguyên tắc hoạt động tự cân đối thu - chi, quỹ BHXH phải thường xuyên
được bổ sung các nguồn tài chính từ các hoạt đông đầu tư sinh lời theo quy định của
pháp luật.
Phải đặt ra yêu cầu mức sinh lời từ đầu tư của quỹ phải cao hơn mức tăng chỉ
số giá, nhằm bảo toàn quỹ và góp phần làm tăng trưởng quỹ.
Hiện nay, quỹ BHXH thực hiện nhiệm vụ bảo tồn và phát triển bằng cách sử
dụng nguồn vốn nhàn rỗi để cho vay theo sự chỉ định của Nhà nước, nên khó bảo
toàn vốn. Sự tham gia đầu tư tài chính thông qua các công cụ tài chính như tín phiếu,
trái phiếu Chính phủ đem lại nguồn thu nhập cho quỹ BHXH cũng còn bị hạn chế.
Do đó, bên cạnh việc đổi mới các chính sách kinh tế - tài chính, tạo môi trường thuận
lợi cho việc luân chuyển các luồng vốn để quỹ BHXH có thể sử dụng các nguồn vốn
nhàn rỗi vào đầu tư sinh lời thì cần có cơ chế, chính sách và pháp luật để đảm bảo
cho quỹ BHXH có quyền tự lựa chọn các dự án để đầu tư theo cơ chế thị trường, phù
hợp với môi trường đầu tư và tự chịu trách nhiệm về mức độ hiệu quả cũng như rủi
ro trong đầu tư tài chính; bên cạnh đó, có thể tạm thời không nên đánh thuế thu nhập
vào phần lợi nhuận thu được từ các hoạt động đầu tư sinh lời của quỹ đem lại.
3.2.4.4 Ngành BHXH nên thực hiện chi quản lý bộ máy tiết kiệm, có hiệu quả.
- 12 -

- Công ty Quản lý quỹ với nghiệp vụ chuyên về đầu tư tài chính để: thẩm định
dự án, xác định đối tác đầu tư, lãi suất đầu tư, quản lý rủi ro…. sẽ chuyên môn hóa
hơn trong lĩnh vực đầu tư tài chính, có thể phát huy tối đa hiệu quả sử dụng vốn.
- Là một định chế độc lập có quyền tự lựa chọn các dự án để đầu tư theo cơ
chế thị trường, phù hợp với môi trường đầu tư và tự chịu trách nhiệm về mức độ hiệu
quả cũng như rủi ro trong đầu tư tài chính. Tuy nhiên với điều kiện có sự ràng buộc
về quyền và trách nhiệm đối với Công ty trước Chính phủ, Hội đồng quản lý và Tổng
giám đốc BHXH Việt Nam.
Đẩy mạnh hoạt động đầu tư tăng trưởng Quỹ BHXH là một nội dung và là
nhiệm vụ rất quan trọng trong hoạt động quản lý tài chính Quỹ BHXH. Tăng trưởng
Quỹ BHXH, liên tục tăng trưởng Quỹ là nhân tố rất quan trọng có tác động trực tiếp
đến sự đảm bảo cân đối vững chắc, lâu dài Quỹ BHXH. Tuy nhiên quá trình đầu tư
phải đảm bảo: an toàn, có sinh lời, thanh khoản và đảm bảo lợi ích xã hội. Trên cơ sở
đó, nhà đầu tư tính toán và lựa chọn phương án đầu tư để đạt hiệu quả cao nhất.
Kết luận chương 3
Để hệ thống BHXH tiếp tục phát triển ổn định và bền vững thì vấn đề bảo toàn
và tăng trưởng quỹ là yêu cầu cấp bách, phải được xem xét ngay từ bây giờ. Hiện tại,
Quỹ BHXH hoạt động theo phương thức tồn tích, trong khoảng 10 đến 20 năm tới,
Quỹ BHXH sẽ có số tích lũy ngày càng lớn. Nhưng đây là nguồn tồn tích mang tính
tạm thời, nếu cân đối dài hạn trong thời gian 30 - 40 năm thì khả năng mất cân đối
Quỹ sẽ diễn ra do tốc độ tăng thu BHXH không theo kịp tốc độ tăng chi, đặc biệt là
chi cho các đối tượng hưu trí.
Dựa vào mục tiêu phát triển ngành BHXH Việt Nam, quan điểm chỉ đạo quản lý Quỹ
BHXH và tình hình quản lý quỹ trong thực tế luận văn đưa ra các nhóm giải pháp
nhằm đạt các mục tiêu sau:
- Nâng cao hiệu quả thu, chi BHXH để số kết dư quỹ BHXH ngày càng lớn.
- 14 -
- Nâng cao hiệu quả đầu tư sử dụng nguồn tiền nhàn rỗi của Quỹ BHXH, một mặt
bảo toàn giá trị quỹ mặt khác làm cho quỹ tăng trưởng.
- Đảm bảo khả năng chi trả trong tương lai của Quỹ BHXH.