A. MỞ ĐẦU
Bác Hồ đã dạy:
" Vì lợi ích 10 năm trồng cây,
Vì lợi ích trăm năm trồng người "
Lời dạy của Bác đã nói lên vai trị quan trọng ca vic giỏo dc o c,
nhân cách và cách sống cho học sinh trong nhà trường. Lời dạy của Bác
cũng nhc nh cỏc th h làm côn lm cụng tỏc giáo dục ln tìm tịi những
biện pháp giáo dục tốt nht giỏo dc o c, nhân cách và cách sèng
cho thế hệ trẻ phù hợp với xu thế phát triển của thời đại.
Bên cạnh việc truyền đạt kiến thức cho học sinh, mỗi giáo viên cịn có
thêm một trọng trách cao cả: dạy các em cách làm người. Trong nhà trường, mỗi
học sinh đều được phát triển toàn diện cả về tri thức lẫn nhân cách. Đó là mục
tiêu cần đạt được của quá trình giáo dục và người có vai trị quan trọng trong
việc thực hiện để đạt mục tiêu đó ngồi giáo viên với các hoạt động dạy – học
trên lớp thì giáo viên Tổng phụ trách với các hoạt động Đội cũng giữ vai trị vơ
cùng quan trọng trong việc giáo dục nhân cách và cách sống (hay Kĩ năng sống)
cho học sinh.
Giáo dục kĩ năng sống ngày càng cấp thiết đối với học sinh phổ thông
nhất là học sinh Tiểu học bởi hiện nay nhiều bậc phụ huynh cũng như nhiều giáo
viên chỉ “chăm chăm” đầu tư cho con em mình học tốt kiến thức cơ bản mà
không hề biết rằng các em ngày càng thiếu những kĩ năng sống tối thiểu. Nhằm
hạn chế sự gia tăng những sự vụ nóng trong các trường học và ngoài xã hội, mỗi
người giáo viên, đặc biệt là giáo viên Tỉng phơ tr¸ch cần tích cực tham gia
cơng tác giáo dục kĩ năng sống cho học sinh bằng việc trang bị cho mình thật
nhiều kĩ năng sống, nắm bắt các phương pháp giáo dục kĩ năng sống để truyền
đạt và hình thành các kĩ năng sống cơ bản cho các em thiếu niên nhi đồng của
mình.
Là một giáo viên Tổng phụ trách, tôi rất tâm huyết với các em thiếu niên
nhi đồng thân u của mình, tơi mong muốn các em luôn vững vàng, tự tin và
thành đạt. Vì vậy ngoµi các hoạt động giáo dục trên lớp, th× đặc biệt “Giáo
dục kĩ năng sống cho thiếu niên nhi đồng thơng qua hoạt đéng §éi ở

B. NỘI DUNG
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI
1. Quan điểm về người giáo viên Tổng phụ trách trên ụ
trách trên cơ sở lý luận.
Giáo viên Tổng phụ trách là một chức danh đã được Nhà
nước cơng nhận.
Đó là người đứng đầu cơng tác Đội TNTP Hồ Chí Minh ở
trường Tiểu học và Trung học cơ sở, là người tổ chức quản lý,
người giáo dục, người bạn thân thiết của các em thiếu niên nhi
đồng. Trong việc thực hiện mục tiêu giáo dục đào tạo, người
giáo viên Tổng phụ trách chịu trách nhiệm trước hội đồng giáo
dục, trước cha mẹ học sinh về sự phát triển nhân cách của
người học sinh. Công tác Tổng phụ trách là một công việc khó
và phức tạp. Muốn làm tốt cơng tác Đội địi hỏi người giáo viên
Tổng phụ trách phải có nhiều phẩm chất tốt, nhiệt tình, tâm
huyết và có nhiều kinh nghiệm. Hoạt động của người giáo viên
Tổng phụ trách về bản chất là một trong những hoạt động sáng
tạo nhất trong quá trình dạy học, giáo viên Tổng phụ trách là
người xây dựng lên kế hoạch giáo dục riêng để giáo dục tập thể
học sinh trường mình. Thực tế cho thấy nhiều trường phổ thông
đi lên Tiên tiến xuất sắc và duy trì trong nhiều năm đã khẳng
định là nhờ làm tốt công tác Đội và phần quan trọng lại là phụ
thuộc vào phẩm chất năng lực người giáo viên Tổng phụ trách.
2. Quan điểm về hoạt động Đội trên cơ sở lý luận.
Đội TNTP Hồ Chí Minh là tổ chức của thiếu nhi Việt Nam, là
nòng cốt trong các phong trào thiếu nhi, là lực lượng giáo dục
trong và ngồi nhà trường…hoạt động có tính chất đặc trưng,
đáp ứng nhu cầu của lứa tuổi và bảo đảm các nguyên tắc giáo
dục trẻ em. Có thể khẳng định hoạt động Đội TNTP là con

Phẩm chất, lối sống con người cũng hình thành từ những hoạt
động sinh động gần gũi với các em trong những lúc si
Những thay đổi nhanh chóng trong xã hội đã có tác động
lớn đối với các em. Bên cạnh các yếu tố tích cực, thì những ảnh hưởng tiêu
cực của cơ chế thị trường, sự du nhập lối sống thực dụng, lai căng, thiếu lành
mạnh đã tạo ra những áp lực dụ dỗ, lôi kéo các em vào các hành động liều lĩnh,
trở thành nạn nhân của tình trạng lạm dụng hay bạo lực, tạo trạng thái căng
thẳng, mặc cảm, mất lòng tin…
Để tránh những ảnh hưởng xấu đó cần lơi cuốn các em vào các loại hoạt
động tích cực đa dạng và phong phú. Đặc biệt cần trang bị cho các em các kĩ
năng sống cơ bản giúp các em hình thành thái độ, hành vi và thói quen lành
mạnh, vững vàng trước trước những khó khăn, thử thách, thành cơng trong học
tập và cuộc sống.
Khác với bậc Trung học phổ thông, Trung học cơ sở, ở Tiểu học dạy và
giáo dục học sinh Tiểu học được tiến hành với nội dung toàn vẹn, phong phú và
hệ thống trong đó hoạt động Đội là đầu mối liên kết lại để cùng thực hiện nhiệm
vụ giáo dục tập thể học sinh. Vai trò chủ đạo, trực tiếp của hoạt động Đội trong
quá trình giáo dục tập thể học sinh phải được thực hiện ở chỗ tổ chức lãnh đạo
các hoạt động của học sinh và hình thành cho các em hành vi đạo đức phù hợp
với các chuẩn mực đạo đức được qui định. Bên cạnh đó, hoạt động Đội cịn hình
thành cho học sinh các kĩ năng sống cơ bản. Học sinh bậc Tiểu học được giáo
dục theo các chuẩn mực đạo đức trong cách ứng xử với mọi người, lịng thương
người, tơn trọng người khác (lịng biết ơn, tính cơng bằng, khiêm tốn, lịng trung
thành…) với cơng việc ( tính siêng năng, tự lực,tự giác, ý thức kỷ luật và tinh
thần trách nhiệm… ). Các kĩ năng sống sẽ giúp các em có tinh thần lành mạnh,
tăng hiệu quả học tập và rèn luyện, có khả năng đối phó tích cực trước sức ép
của cuộc sống để khẳng định bản thân.
4



Theo nghĩa hẹp, kĩ năng sống là những năng lực đáp ứng và những hành
vi tích cực giúp cá nhân giao tiếp có hiệu quả với người khác; giải quyết có hiệu
quả những vấn đề khó khăn, thách thức của cuộc sống hàng ngày. Theo quan
niệm này, kĩ năng sống có nội hàm hẹp hơn nhưng là những kĩ năng phức tạp
hơn, đòi hỏi sự tổng hợp các yếu tố kiến thức, thái độ và hành vi.
Kĩ năng sống bao giờ cũng gắn với các nội dung giáo dục cụ thể, như
giáo dục đạo đức, giáo dục công dân, giáo dục vệ sinh phịng bệnh, giáo dục an
tồn, giáo dục bảo vệ mơi trường hay giáo dục lịng u hịa bình…
Kĩ năng sống vừa mang tính cá nhân vừa mang tính xã hội. Kĩ năng sống
mang tính cá nhân vì đó là khả năng của các cá nhân. Kĩ năng sống mang tính xã
hơi vì trong mỗi giai đoạn phát triển của lịch sử xã hội, ở mỗi vùng, miền lại địi
hỏi mỗi cá nhân có những kĩ năng sống thích hợp. Kĩ năng sống không chỉ để
giải quyết tệ nạn xã hội mà nó cịn giúp nâng cao chất lượng cuộc sống con người.
3. Các loại kĩ năng sống.
5


Trong giáo dục chính quy hiện nay, Kĩ năng sống thường được phân loại
theo các mối quan hệ nhằm giúp người học có khả năng ứng phó với các vấn đề
của cuộc sống và tự hồn thiện mình. Đó là các loại kĩ năng sau:
* Các kĩ năng nhận biết và sống với chính mình:
- Kĩ năng tự nhận thức
- Kĩ năng tự trọng
- Kĩ năng xác định giá trị
- Kĩ năng kiên định
- Kĩ năng đương đầu với cảm xúc
- Kĩ năng đương đầu với căng thẳng
- Kĩ năng đạt mục tiêu
* Kĩ năng nhận biết và sống với người khác:
- Kĩ năng giao tiếp có hiệu quả

6


cách chủ động vào quá trình học tập, giáo dục, tạo cơ hội cho người học có thể
chia xẻ kiến thức, kinh nghiệm, ý kiến để giải quyết một vấn đề có liên quan đến
nội dunh bài học.
+ Nhờ việc thảo luận nhóm mà kiến thức của học sinh sẽ giảm bớt phần
chủ quan, phiến diện, làm tăng tính khách quan khoa học.
+ Kiến thức trở nên sâu sắc, bền vững, dễ nhớ và nhớ nhanh hơn.
+ Nhờ khơng khí thảo luận cởi mở giúp học sinh thỏai mái, tự tin hơn
trong việc trình bày ý kiến của mình và lắng nghe có phê phán ý kiến của các
bạn khác trong nhóm.
- Phương pháp hoạt động nhóm nhỏ: Gần tương tự phương pháp thảo
luận nhóm, chỉ khác là giáo viên yêu cầu học sinh thực hiện một số bài tập / hoạt
động cụ thể thay vì chỉ là thảo luận.
- Phương pháp đóng vai: Là phương pháp tổ chức cho học sinh thực
hành, “làm thử” một số cách ứng xử nào đó trong một tình huống giả định, giúp
học sinh suy nghĩ sâu sắc về một vấn đề bằng cách tập trung vào một cách ứng
xử cụ thể mà họ quan sát được. Việc “diễn” khơng phải là phần chính của
phương pháp này mà điều quan trọng hơn là sự thảo luận sau phần diễn ấy.
- Phương pháp nghiên cứu tình huống: Là phương pháp tổ chức cho học
sinh nghiên cứu một câu chuyện có thật hoặc truyện được viết theo tình huống
thường xảy ra trong cuộc sống thực tiễn để minh chứng cho một hoặc một số
vấn đề nào đó. Đơi khi nghiên cứu tình huống có thể được thực hiện trên băng
hình mà khơng phải dưới dạng chữ viết. Vì tình huống này được nêu lên nhằm
phản ánh tính đa dạng của cuộc sống thực, nên nó phải tương đối phức tạp với
nhiều nhân vật và chứa đựng nhiều mâu thuẫn.
- Phương pháp trò chơi: Là tổ chức cho học sinh chơi một trị chơi nào
đó để tìm hiểu một vấn đề hoặc được bày tổ thái độ hay hành vi, việc làm phù
hợp trong một tình huống cụ thể. Qua trị chơi học sinh có cơ hội để thể nghiệm

càng cấp thiết đối với học sinh phổ thông đặc biệt là học sinh Tiểu học.
2. Ý nghĩa của việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học.
Giáo dục kĩ năng sống là một yêu cầu quan trọng trong giáo dục nhà
trường và xã hội, bởi vì kĩ năng sống như những nhịp cầu giúp con người biến
kiến thức thành thái độ, giá trị, hành vi và thói quen lành mạnh. Người có kĩ
năng sống phù hợp sẽ ln vững vàng trước những khó khăn, thử thách, họ
thường thành công hơn trong cuộc sống, luôn yêu đời và làm chủ cuộc sống của
chính họ.
Kĩ năng sống góp phần thúc đẩy sự phát triển cá nhân và xã hội, ngăn
ngừa các vấn đề sức khỏe, xã hội và bảo vệ quyền con người. Việc phòng ngừa
sớm nguy cơ bất lợi có thể xảy ra sẽ thúc đẩy sự lành mạnh hóa xã hội và nâng
cao sức khỏe, vật chất và tinh thần cho chính mình và những người khác trong
cộng đồng, đặc biệt là khi những tổn hại về mặt sức khỏe đều bắt nguồn từ hành
vi cá nhân.
9


Các cá nhân thiếu kĩ năng sống là một nguyên nhân làm nảy sinh nhiều
vấn đề xã hội. Giáo dục kĩ năng sống có thể thúc đẩy những hành vi mang tính
xã hội tích cực, giúp nâng cao chất lượng cuộc sống và giảm các vấn đề xã hội.
Giáo dục kĩ năng sống giúp cho con người sống có an tồn, lành mạnh và có
chất lượng trong một xã hội hiện đại với văn hóa đa dạng và với nền kinh tế phát
triển, nơi mà thế giới được coi là một mái nhà chung.
Giáo dục kĩ năng sống còn giải quyết một cách tích cực nhu cầu và quyền
con người, quyền công dân được ghi trong luật pháp Việt Nam v quc t.
Tiểu học là bậc học nền tảng của giáo dục phổ thông. Vn
hc sinh Tiu hc yu và thiếu kỹ năng sống, thiếu tính tự tin, tự lập, sống
ích kỷ, vơ tâm, thiếu trách nhiệm với gia đình và bản thân đang là những cản
trở lớn cho sự phát triển của thanh thiếu niên khiến khơng ít các bậc cha mẹ
phải phiền lịng vì con, trong một xã hội phát triển năng động như hiện nay.


CHƯƠNG 3
MỘT SỐ BIỆN PHÁP
GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG ĐỘI.
Ngay từ đầu năm học, thấy được thực trạng về hoạt động Đội “yếu và
thiếu năng sống” của các em học sinh phổ thơng nói chung, ở Tiểu học nói
riêng và cũng nhằm thực hiện trọng tâm chương trình cơng tác Đội và phong
trào thiếu nhi năm học do HĐĐ huyện triển khai, tôi đã chú trọng đến việc lên
kế hoạch giáo dục một số kĩ năng sống cơ bản cho các em thiếu niên nhi đồng ở
Tiểu học thông qua hoạt động Đội. Cụ thể:
1. Giáo dục kĩ năng sống thông qua các buổi sinh hoạt chung tồn trường.
1.1. Giáo dục kĩ năng sống thơng qua các buổi sinh hoạt chào cờ đầu tuần.
Chào cờ đầu tuần là một hoạt động không thể thiếu ở các nhà trường, đặc
biệt là ở Tiểu học nhằm giáo dục đội viên tình yêu quê hương đất nước, yêu Tổ
quốc, lịng tự hào dân tộc, tình cảm gắn bó với tổ chức Đội và tự hào về Đội
TNTP Hồ Chí Minh. Thông qua việc thực hiện nghi thức chào cờ giáo dục cho
thiếu niên nhi đồng những kĩ năng về ý thức kỉ luật, tư thế, tác phong và tinh
thần tập thể cho đội viên thiếu niên…
Ngoài ra, sau nghi lễ chào cờ sẽ là hoạt động sinh hoạt truyền thống của Liên
đội. Đây là lúc để toàn Liên đội nhìn và đánh giá lại những việc đã làm trong
một tuần qua, đồng thời triển khai những hoạt động trong tuần tới. Bên cạnh đó,
thơng qua các hình thức hoạt động phong phú, sinh động để giáo dục học sinh
đạo đức, nề nếp, nội qui. Tại liên đội tiểu học của chúng tôi, sau phần nghi lễ
chào cờ, tôi thường chú trọng đến việc đưa ra các hình thức hoạt động có nội
dung giáo dục “Các kĩ năng nhận biết và sống với người khác” cho các em
thiếu niên nhi đồng.
Ví dụ: Giáo dục cho các em:“Kĩ năng giao tiếp có hiệu quả”
Đây là một trong những kĩ năng sống quan trọng nhất đó là có khả năng
giao tiếp một cách có hiệu quả với mọi người. Khi giao tiếp cần có khả năng
truyền đạt cảm xúc, chấp nhận cảm xúc, biết lắng nghe, biết sử dụng ngôn ngữ

* PTS hỏi: Trong giờ giờ học, cô giáo nêu câu hỏi, các bạn dưới lớp tranh
nhau nói , hành động đó đúng hay sai?
- NĐ trả lời : Hành động đó là sai, vì các bạn khơng giữ trật tự, muốn bày tỏ
ý kiến của mình các em phải giơ tay ngay ngắn.
*PTS: Các em nói đúng đấy, hành động đó là sai, vì các bạn khơng giữ trật
tự, muốn bày tỏ ý kiến của mình các em phải giơ tay ngay ngắn. Khi được cô
mời, các em phải đứng thẳng, trả lời câu hỏi rõ ràng. Các em đừng bao giờ như
thế nha!
- NĐ đồng thanh trả lời: Vâng ạ!
* PTS Kết luận: Với người lớn, chị thấy các em đã biết chào hỏi lễ phép , vậy
với bạn của mình các em xưng hơ như thế nào ?
- NĐ 1 trả lời: Em thưa chị, phải xưng hơ là Tớ, mình, cậu... cịn gọi là bạn
- NĐ 2 trả lời: Em thưa chị, cịn xưng hơ là tao, gọi mày nữa ạ!
* PTS nhận xét: Bạn Nhật nói xưng hơ như thế là chưa văn minh lịch sự, cịn
bạn Ánh nói xưng hơ như vậy mới là văn minh lịch sự đấy. Cả sao chúng ta
khen bạn nào.( Vỗ tay)
* PTS hỏi: Thế Ai giúp mình thì phải nói lời gì? ( Hỏi 1 em)
- NĐ trả lời: Dạ, nói lời “cảm ơn" ạ.
* PTS hỏi: Vậy, Nếu mình làm sai thì phải nói lời gì?( Hỏi 1 em)
- NĐ trả lời: Dạ, nói lời "Xin lỗi" ạ.
* PTS: Các em trả lời rất đúng. Cả sao chúng ta cùng khen bạn. ( Vỗ tay)
* PTS nói: Chị rất vui vì thấy các em có lời nói, cử chỉ thân mật với ban bè,
chị khen các em nào.
Kết luận: ở trường chị đã thấy các em thể hiện sự văn minh lịch sự của mình
qua lời nói, qua việc làm rồi đấy. Thế còn ở nhà, nơi công cộng các em thể hiện
như thế nào?
- NĐ: - Buổi trưa em giữ trật tự để ông bà ngủ
- Em khơng nói tục, chửi bậy nơi cơng cộng ạ.
- Mời bố mẹ, anh ăn cơm.
- Ngồi ngay ngắn nghe cô giảng bài.

hoặc do những hành động của chính bản thân họ gây ra. Cảm thơng cũng đồng
nghĩa với việc hỗ trợ người đó để họ có thể tự quyết định và đứng vững trên đơi
chân của mình một cách nhanh chóng nhất.
Để giáo dục được kĩ năng này cho các em tôi đã hướng dẫn đội tuyên
truyền măng non biểu diễn một hoạt cnh cú tiờu : Giấc mơ của nàng
công chúa
Ni dung hot cnh núi v một nàng công chúa xinh đẹp tuyệt
trần. Ngay từ thu nhỏ công chúa đà đợc vua cha yêu chiều hết
mực, nhà vua không hề từ chối bất kỳ một yêu cầu nào của
công chúa. Bởi vậy càng lớn, tính tình của công chúa càng
ngang ngợc. Nàng thích làm tất cả những việc gì mà ngời
khác ngăn cản. Khi đi chơi thuyền dới dòng sông nàng và quân
hầu cứ ăn uống bừa bÃi rồi vứt hết túi nilon, vỏ đồ hộp xuống
dòng nớc. Dòng sông xanh biếc, hiền hoà nổi lều bều đầy
những rác rởi. Mặt sông buồn ủ rũ, nhng công chúa lại lấy làm
vui thích. Đi picnic qua đêm trong rừng, nàng đốt rất nhiều
đống lửa lớn để sởi ấm, đuổi thú dữ, và ngọn lửa ấy đà mấy
lần gây lên những đám cháy lớn làm vua cha lo lắng. Tuy tính
tình công chúa ngang ngợc nh vậy nhng nàng lại rất xinh nên
hoàng tử nớc láng giềng vẫn rất yêu nàng. Để chinh phục công
chúa, hoàng tử luôn cố gắng làm mọi việc ®Ĩ chiỊu theo ý
thÝch cđa nµng, lµm cho nµng vui. Dân chúng vô cùng khổ cực,
nghèo đói nhng công chúa vẫn không mảy may động lòng.
Thế rồi một đêm, Công Chúa nằm mơ thấy mình và
Hoàng Tử đang ở trên một con tàu lớn đi du ngoạn trên dòng
sông đẹp nhất đất nớc mình. Dòng sông dịu hiền ấy ngày
đêm mang những làn nớc trong mát ngọt lành tới khắp các làng
xóm đồng ruộng. Hoàng Tử đến bên nàng tặng nàng một
chiếc nhẫn có đính một viên kim cơng to màu đỏ rất đẹp.
14

thượng nguồn của sơng. Chẳng mấy chốc cả dịng sơng chuyển sang màu đỏ
ngầu ngầu như dịng máu lớn. Cơng chúa đau lịng và vơ cùng ân hận. Nàng
khóc lóc thảm thiết và đột nhiên tỉnh giấc. Ồ may quá tất cả chỉ là một giấc mơ,
nàng sung sướng vì mọi vật vẫn đang tồn tại. Nhớ lại lời cha nói trong giấc mơ,
nàng hiểu ra rằng những việc làm ảnh hưởng khơng tốt tới mơi trường của mình
trước đây đều là những việc làm dại dột. Từ đó trở đi đất nước của nàng lại xanh
rợp những rừng cây, cuộc sống nhân dân lo ấm thanh bình và hạnh phúc. Hồng
Tử và Cơng Chúa tổ chức lễ kết hơn trong niềm vui chung của cả hai đất nước.
Hoàng Tử vơ cùng hạnh phúc vì nàng cơng chúa chàng u bây giờ khơng
những xinh đẹp mà cịn hiền hậu, nết na.
Thông qua hoạt cảnh bằng những câu hỏi gợi mở như:
- Theo các con nàng công chúa trong câu chuyện đáng khen hay đáng chê ?
Tại sao ?
- Các con học tập điều gì ở nàng cơng chúa trong hoạt cảnh ? Tại sao ?
- ….vv.
15


Chính từ những ý kiến của các em đưa ra, tôi đã hướng các em hiểu rằng:
“ biết cảm thông, chia sẻ với người khác sẽ được mọi người cảm thơng, chia sẻ
lại và mình sẽ nhận được hạnh phúc”.
Hoặc tôi thường tổ chức cho các em tham gia thi tìm các câu ca dao, tục
ngữ, thành ngữ nói về tình tương thân, tương ái. Sau mỗi phần trả lời tôi đều hỏi
các em ý nghĩa của câu em vừa tìm. Qua đó các em hiểu thêm về tình tương
thân, tương ái và sự đồng cảm với người khác. Tôi lại hỏi tiếp:
Nếu em gặp một bạn bị ngã trên sân trường, em sẽ làm gì ?
Và một số câu hỏi tương tự ….vv.
Bằng việc làm như vậy tôi đã giáo dục và hình thành cho các em kĩ năng
biết cảm thông, sẻ chia với người khác.
Hoặc vào các tiết sinh hoạt chào cờ, tôi thường phát động các cuộc vận

16


- Bé trả lời như thế nào trước những lời mời của bạn bè? Vì sao bé trả
lời như vậy?
- Bé có dễ dàng từ chối lời mời của các bạn khơng? Tại sao?
Qua đó tơi giúp các em hiểu rằng: trong cuộc sống mỗi người đều có thể
gặp những tình huống địi hỏi phải từ chối một điều gì đó mà người khác yêu
cầu. Tuy nhiên, việc từ chối đó khơng phải lúc nào cũng dễ dàng. Trong bài hát
trên, bé đã rất kiên quyết từ chối không đi chơi với bạn bè mặc dù có biết bao trị
chơi hấp dẫn bé. Bé dứt khoát từ chối lời mời gọi vì bé cịn phải học bài.
Hoặc tơi kể cho các em nghe lại câu chuyện: “ Mình bận học”. Tiếp tục
bằng những câu hỏi gợi mở kiểu như đố em:
- Các bạn rủ Vô- lô- đi- a đi bắn chim khi cậu đang làm gì?
- Vơ- lơ- đi- a cảm thấy thế nào trước đề nghị của bạn? Cậu ta đã trả
lời ra sao trước đề nghị đó?
- Vơ- lơ- đi- a có dễ dàng từ chối lời đề nghị của bạn khơng? Vì sao?
- Vơ- lơ- đi- a đã tỏ thái độ như thế nào khi bạn cậu ta tha thiết rủ cậu
đi?
- Ngồi việc từ chối khơng đi bắn chim cùng bạn, Vơ- lơ- đi- a cịn
đưa ra đề xuất gì?
Hoặc tơi đã đưa ra các tình huống giả định để các em giải quyết như:
* Tình huống: Các bạn trong nhóm rủ em trốn học để đi chơi một trị chơi
điện tử mà em rất thích. Em sẽ làm gì?
* Tình huống: Tuấn là bạn thân nhất của em trong lớp. Hơn nay Tuấn nói
với em rằng có một bạn ở lớp bên cạnh đã bảo Tuấn là đồ ngu ngốc. Tuấn rủ em
đi đánh bạn đó. Em sẽ trả lời với bạn như thế nào?
* Tình huống: Anh Quang thấy có một đồ chơi rất đẹp đang bày bán ở siêu
thị. Cả anh Quang và em đều thích nó. Anh Quang bảo là để anh che cho rồi lấy
cái đồ chơi đó đút vào túi. Em sẽ nói với anh Quang như thế nào?

Trên cơ sở câu trả lời của các em, tôi giúp các em biết thế nào là kiên định:
đó là thực hiện bằng được những gì mình đang làm hoặc mong muốn làm. Để
thực hiện được điều đó, chúng ta phải giữ vững quan điểm, ý định của mình,
khơng bao giờ dao động trước những lời mời mọc, khích bác của mọi người. Có
được sự kiên định giúp chúng ta thực hiện được những ước mơ hoài bão, bảo vệ
được bản thân, chống lại những rủ rê, cám dỗ của mọi người.
Và giúp các em biết cách thực hiện kĩ năng kiên định như:
- Cần có thái độ dứt khốt khi nói “ Không” trước những đề nghị của
bạn bè nhưng vẫn phải giữ được sự tơn trọng đối với họ.
- Ngồi việc từ chối, chúng ta cói thể đưa ra những đề xuất khác phù
hợp với mong muốn của mình và mọi người.
Nhờ những biện pháp trên mà hầu như các em học sinh của Liên đội chúng
tôi đã biết cách tránh xa những cám dỗ tiêu cực của bạn bè, người khác. Khơng
có học sinh mắc vào các tệ nạn xã hội.
Tương tự như vậy, thông qua các buổi sinh hoạt chào cờ đầu tuần với các
hình thức như đóng tiểu phẩm, đưa tình huống, kể chuyện… tơi đã giáo dục và
hình thành cho các em một số kĩ năng thiết yếu đối với học sinh Tiểu học như:
Kĩ năng giao tiếp có hiệu quả; Kĩ năng cảm thơng với người khác; Kĩ năng
đứng vững trước áp lực tiêu cực của bạn bè, người khác; Kĩ năng thương
lượng... Do đó, các em học sinh của Liên đội tôi được đánh giá là những học
sinh chăm ngoan, mạnh dạn, tự tin, năng động, hoạt bát khi tham gia các hoạt
động do các ban ngành, đồn thể tổ chức. Chính vì vậy mà Liên đội trong năm
học trước đã đạt danh hiệu “Xuất sắc cấp Thành Phố”.
1.2. Gi¸o dơc kĩ năng sống thông qua các buổi l k nim, hi
thi.
Trong mt nm học thường có rất nhiều ngày lễ lớn như: Giải phóng Thủ
đơ (10/10), Ngày nhà giáo Việt Nam (20/11), Thành lập Quân đội nhân dân Việt
Nam (22/12); Thành lập Đảng (3/2); Thành lập Đoàn (26/3), Thành lập Đội
(15/5), Ngày sinh nhật Bác (19/5)...Tôi thấy đây cũng là những dịp để giáo dục
kĩ năng sống cho các em một cách hiệu quả, vì vậy tơi đã lên kế hoạch tổ chức

em có ý thức phấn đáu trở thành Đội viên rồi Đồn viên TNCS Hồ Chí Minh.
Khơng những thế các em đồn kết, gắn bó và mở rộng quan hệ giao lưu với
nhau trong các lớp ở trường.
Tương tự, tôi cũng tổ chức nhiều hội thi như: “Phụ trách sao giỏi, sao nhi
đồng chăm ngoan” “ Hát dưới mái trường mến yêu”, hay “ Vui hội trăng rằm
Ở mỗi một hội thi tơi đều nêu rõ mục đích, ý nghĩa, u cầu của hội thi.
Từ đó tơi giúp các em hiểu các kĩ năng sống cần đạt cũng như hình thành và rèn
luyện các kĩ năng ấy cho các em.

19


Chính nhờ việc tổ chức kỉ niệm ngày lễ lớn, các hội thi như trên mà các em
thiếu nhi của Liên đội tơi đã có được sự tự tin, mạnh dạn, bản lĩnh và tính kỉ luật
hơn do đó các em rất tự nhiên, không rụt rè nhút nhát, không vô kỉ luật khi tham
gia các hoạt động học tập, vui chi.
1.3. Giáo dục k nng sng thông qua các bi sinh ho¹t
tập thể.
Vào các giờ ra chơi chiều thứ 3 hàng tuần trường chúng tôi thường dành
thời gian để sinh hoạt tập thể. Đây là thời gian để học sinh toàn trường tập trung
lại, cùng nhau tham gia các hoạt động chung như: múa hát tập thể, triển khai các
hoạt động Đội, tham gia trị chơi…
Ví dụ: Giáo dục cho các em: “Kĩ năng giao tiếp, Kĩ năng hợp tác, Kĩ
năng thương lượng… ”
Trước khi bước vào các buổi sinh hoạt như vậy, tôi cho các em tham gia và
thi múa hát tập thể với các bài múa hát có nội dung gắn kết tình cảm, tăng thêm
tình đồn kết, hợp tác giữa các em như: “Mùa xuân tình bạn”, “ Mùa xuân yêu
thương em được đến trường” để có thể biểu diễn đúng, hay, đẹp các bài múa
hát này thì các em học sinh trong lớp phải hợp tác, thương lượng và cùng nhau
phối hợp để làm tốt và cũng thông qua các bài múa hát tập thể này tôi đã giáo

- Thứ tư: Khi tham gia chuyến tham quan nếu bị lạc chúng ta sẽ làm gì?
…vv.
Bằng việc đưa ra các câu hỏi tình huống như vậy, tơi đã hướng các em tìm
ra các kĩ năng cần thiết để có được một chuyến tham quan an tồn, hiệu quả.
Ví dụ:
- Trả lời câu hỏi: “ Cần chuẩn bị những đồ dùng gì cho chuyến đi, ăn mặc
ra sao? ” , “Để đảm bảo sức khỏe cho chuyến đi tốt đẹp, nên n ung nh th
no? l cỏc em ó hình thành cho mình kĩ năng suy nghĩ tích
cực, kĩ năng thiết lập mục tiêu, kĩ năng tổ chức.
- Tr li cõu hỏi: “Khi tham gia chuyến tham quan cần chú ý điều gì về
qui định của đồn? ” là các em ó hình thành cho mình kĩ năng suy
nghĩ tích cực, kĩ năng tổ chức, kĩ năng định hớng chi tiết
công việc, kĩ năng quản lí thời gian.
- Tr li cõu hỏi: “Khi tham gia chuyến tham quan nếu bị lạc chúng ta sẽ
làm gì? ” là các em đã hình thành cho mình kĩ năng suy nghĩ tích cực, kĩ năng
giải quyết vấn đề, kĩ năng tự bảo vệ, kĩ năng đối mặt với thách thức.
Vào sáng hôm sau, khi chuẩn bị cho học sinh lên xe tôi tập trung học sinh
và nhắc lại một lần nữa những điều cần lưu ý khi tham gia chuyến đi. Với việc
làm đó tôi đã giáo dục các em một số kĩ năng cơ bản khi tham gia hoạt động
ngoại khóa, giúp các em chủ động hơn trong cuộc hành trình và thực sự các em
đã vận dụng các kĩ năng đó rất tốt.
Kết quả: trong năm vừa qua học sinh trường tôi khi tham gia các hoạt
động ngoại khóa này đều khơng sảy ra tình trạng thất lạc, ốm đau hay tai nạn
thương tích gì và với các em những chuyến tham quan dó ngoại thực sự bổ ích,
lí thú, đáng nhớ. Cịn đối với các bậc phụ huynh thì thật sự n tâm, tích cực cho
con em mình tham gia hoạt động này.
21


2. Giáo dục k nng sng thông qua các buổi sinh hoạt

- Giúp HS trải nghiệm những đánh giá của người khác về mình và có thái
độ tích cực tiếp nhận những nhận xét, đánh giá đó.
- Hiểu thêm về bản thân mình qua cảm nhận, suy nghĩ của người khác.
* Cách tiến hành:
- Chia lớp thành nhóm nhỏ 5-7 người :
22


+ Mỗi người được phát 1 tờ giấy, 1 cái bút và 1 mẩu băng dính để mỗi
người tự nghi tên mình vào góc trên của tờ giấy, hoặc vẽ 1 biểu tượng nào đó
tượng trưng cho mình vào giữa tờ giấy , rồi dán vào sau lưng mình( chuẩn bị
trong 2 phút).
+ Khi có hiệu lệnh “ bắt đầu”, thì tất cả di chuyển nhanh đến sát những
bạn khác để ghi lên tờ giấy sau lưng họ những lời nhận xét của mình về bạn.
+ Khi có hiệu lệnh “ hết giờ”, thì kết thúc trị chơi và về vị trí của mình.
+ Tất cả mọi người gỡ tờ giấy sau lưng mình ra để xem mọi người nhận
xát về mình như thế nào.
+ Một vài bạn đọc những nhận xét đó cho cả lớp nghe( nếu muốn).
+ HS phát biểu về cảm xúc/ suy nghĩ của mình về những lời nhận xét đó.
+ Nếu có những nhận xét về nhược điểm, hay nhận xét chưa chính xác về
mình, thì hãy gợi ý HS đến những suy nghĩ tích cực như: Mình sẽ cố gắng để
hồn thiện mình hơn, hay chẳng lẽ mình lại như thế ư ? Mình sẽ tự tin và khẳng
định rằng mình khơng phải như bạn nghĩ đâu.
* Kết quả: HS hiểu được giá trị và biết cách xác định giá trị của bản thân và hiểu
được giá trị của những người xung quanh.
Vì vậy, trị chơi này đã được tơi đưa ngay vào những buổi đầu sinh hoạt
Đội ( Lớp 4,5) và Sao( Lớp 2,1) để giúp các em hiểu và hình thành, rèn luyện
cho các em kĩ năng tự nhận thức, qua đó cũng giáo dục các em một số các kĩ
năng khác như: Kĩ năng đồng cảm, chia sẻ; Kĩ năng kiểm sốt tức giận.
Trị chơi thiết lập sơ đồ lớp.

+ Ban tổ chức xây dựng các câu hỏi tưởng tượng, Ví dụ:
1. Nếu là một mầu sắc, bạn muốn là mầu gì? Vì sao?
2. Nếu là một lồi hoa, bạn muốn là hoa gì? Vì sao?
3. Nếu là một con vật, bạn muốn là con gì? Vì sao?
4. Nếu là một đồ vật, bạn muốn là vật gì? Vì sao?
5. Nếu là một nhân vật nổi tiếng, bạn muốn là ai? Vì sao?
+ Ban tổ chức chuẩn bị một thùng quà bí mật. Mỗi bạn tham gia chơi gắp
phiếu trả lời 1 câu hỏi sẽ được lấy 1 phần quà trong thùng kín. Nếu món q lấy
ra trùng khớp với nội dung câu hỏi và câu trả lời sẽ được nhận phần q đó, nếu
khơng trùng khớp thì sẽ nhận lời chúc của ban tổ chức “ Chúc bạn may mắn lần
sau”
* Kết quả: HS có được kĩ năng ra quyết định, giải quyết vấn đề và kĩ năng
hợp tác.
24


Vì vậy, trò chơi này đà đợc tôi đa vào thời điểm cần thay đổi
sơ đồ lớp ở học kì II, khi các em HS trong lớp đã hiểu nhiều v cỏc bn trong
lp mỡnh, để giúp các em hiểu và hình thành, rèn luyện cho các
em kĩ năng ra quyết định, giải quyết vấn đề và kĩ năng hợp tác.
Trị chơi “ Tưởng tượng”.
* Mơc tiªu:

+ Giúp học sinh phất triển tư duy sáng tạo.

+ Giúp học sinh tôn trọng những suy nghĩ của người khác.
+ Giúp học sinh xác định giá trị đối với bản thân.
* C¸ch tiÕn hµnh:
- Số lượng: Cả lớp cùng tham gia.
- Luật chơi: