1
Luận văn tốt nghiệp Đại học KTQD
CHƯƠNG 3
PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN KIỂM TOÁN CHU
TRÌNH TIỀN LƯƠNG VÀ NHÂN VIÊN DO CÔNG TY TNHH KIỂM
TOÁN ERNST & YOUNG VIỆT NAM THỰC HIỆN
3.1 Sự cần thiết tất yếu hoàn thiện kiểm toán chu trình tiền lương và nhân
viên do công ty TNHH Ernst & Young Việt Nam thực hiện
Tiền lương là một chỉ tiêu có ý nghĩa rất quan trọng đối với bất kỳ một doanh
nghiệp nào. Tiền lương là biểu hiện bằng tiền của giá cả sức lao động, mặt khác
tiền lương còn là đòn bẩy kinh tế để khuyến khích tinh thần hăng hái lao động,
kích thích và tạo mối quan tâm của người lao động đến kết quả công việc của họ.
Bên cạnh đó tiền lương đóng vai trò là một khoản chi phí lớn của doanh nghiệp
ảnh hưởng đến kết quả hoạt động kinh doanh và khả năng quản lý chi phí của
doanh nghiệp. Xuất phát từ thực tế đó đã đặt ra yêu cầu đối với kiểm toán chu
trình tiền lương và nhân viên. Kiểm toán chu trình tiền lương và nhân viên không
chỉ đơn thuần phát hiện ra những sai sót, tìm thấy những yếu kém của đơn vị mà
hơn thế nữa phải thông qua những tồn tại này để giúp các nhà quản lý doanh
nghiệp có được những quyết định quản lý đúng đắn. Chính vì vậy, kiểm toán chu
trình tiền lương và nhân viên đóng một vai trò rất quan trọng trong kiểm toán báo
cáo tài chính. Vấn đề hoàn thiện công tác kiểm toán nói chung cũng như công tác
kiểm toán tiền lương nói riêng là yêu cầu đặt ra đối với bất kì công ty kiểm toán
nào.
Sau một thời gian học tập và nghiên cứu về qui trình kiểm toán chu trình tiền
lương và nhân viên do công ty TNHH kiểm toán Ernst & Young Việt Nam thực
hiện em thấy rằng bên cạnh những mặt tích cực mà công ty đã đạt được thì cũng
tồn tại những mặt còn hạn chế như việc mô tả hệ thống kiểm soát nội bộ của đơn
vị khách hàng mới chỉ sử dụng phương pháp tường thuật và dùng bảng câu hỏi mà
chưa sử dụng phương pháp lưu đồ, một số thủ tục kiểm toán tiền lương vẫn chưa
được kiểm toán viên quan tâm đến. Những mặt hạn chế này sẽ được trình bày cụ
thể và phương hướng giải quyết chúng trong phần kiến nghị dưới đây.

công ty ABC và XYZ do công ty Ernst & Young Việt Nam thực hiện, em có một
số nhận xét như sau:
3.2.1.1 Lập kế hoạch kiểm toán
Giai đoạn lập kế hoạch kiểm toán là giai đoạn hết sức quan trọng trước khi tiến
hành kiểm toán bất cứ một chu trình nào nên công việc lập kế hoạch là do trưởng
nhóm kiểm toán hoặc những người có nhiều kinh nghiệm lập ra nhằm lên kế hoạch
cho tất cả các bước công việc từ việc phân công công việc đến việc lên chương
trình kiểm toán một cách chi tiết.
Phạm Thị Hồng Hạnh Kiểm toán 46B
3
Luận văn tốt nghiệp Đại học KTQD
Sau khi kí kết hợp đồng với khách hàng, thông thường trước khi bắt đầu thực
hiện kiểm toán với khách hàng, công ty sẽ cử ra một người liên lạc trước với
khách hàng về ngày bắt đầu đến kiểm toán và đưa cho khách hàng một bản danh
sách các tài liệu mà khách hàng cần cung cấp cho kiểm toán.
Bắt đầu từ công việc tiếp cận với khách hàng, đặc biệt là khách hàng mới của
công ty được công ty rất coi trọng vì đây là bước đầu tiên tạo ấn tượng và niềm tin
cho khách hàng.
Thông thường tùy theo qui mô của công ty hay dự án mà nhóm kiểm toán
được cử đi sẽ gồm có bao nhiêu người trong đó có một chủ nhiệm kiểm toán là
người có kinh nghiệm hoặc là người có kinh nghiệm kiểm toán khách hàng này từ
các năm trước, người này cũng là người có trách nhiệm giám sát cuộc kiểm toán từ
đầu đến cuối và sẽ có từ một đến hai người phụ trách kiểm toán chu trình tiền
lương và nhân viên và được chia thành hai phần: phần đầu (interim) và phần cuối
(final)
Ngay từ ban đầu khi lập kế hoạch kiểm toán, KTV đã phải thực hiện công việc
phỏng vấn bộ phận nhân sự để thu thập thông tin về các chính sách lương thưởng,
qui trình tuyển dụng và chính sách tăng lương của Ban Giám Đốc.
Cụ thể trong hai công ty ABC và XYZ, Ernst & Young đều phân công nhóm
kiểm toán từ 5 đến 10 người trong đó người trưởng nhóm kiểm toán là các kiểm

kỳ kinh doanh của doanh nghiệp.
Thực hiện kế hoạch kiểm toán luôn được tiến hành sát với chương trình kiểm
toán đã được đề ra trong phần lập kế hoạch. Thủ tục phân tích và thủ tục kiểm tra
chi tiết luôn được tiến hành một cách kỹ lưỡng và được kết hợp một cách nhuần
nhuyễn tạo ra sự thuận lợi trong việc kiểm tra đối chiếu và soát xét tính hợp lý
giữa kết quả phân tích và kết quả kiểm tra chi tiết.
Trong kiểm tra chi tiết, các tiêu thức chọn mẫu được Ernst & Young áp dụng
mang tính đại diện cao thông qua phần mềm GAM và kinh nghiệm xét đoán nghề
nghiệp của kiểm toán viên. Điều này cho thấy hiệu quả mà phần mềm kiểm toán
của Ernst & Young mang lại cũng như trình độ và kinh nghiệm của KTV.
Bên cạnh đó, trong kiểm tra chi tiết, việc kiểm tra chứng từ, đối chiếu bảng
lương, bảng theo dõi thời gian làm việc, sao kê của ngân hàng là việc rất được
KTV coi trọng, , số lượng mẫu chọn thường lớn thậm chí là toàn bộ các nghiệp vụ
bởi các nghiệp vụ về tiền lương thường không nhiều do đó mọi dấu hiệu nghi ngờ
đều được phát hiện, các chênh lệch đều được đưa vào SAD và so sánh với mức độ
trọng yếu đã được xác định từ trước để đưa ra bút toán điều chỉnh phù hợp.
3.2.1.3 Kết thúc kiểm toán
Giai đoạn kết thúc kiểm toán cũng được công ty Ernst & Young thực hiện
đầy đủ từ việc soát xét các sự kiện phát sinh sau ngày kết thúc niên độ kế toán xem
có ảnh hưởng trọng yếu đến báo cáo kiểm toán và nếu ảnh hưởng thì KTV sẽ có
Phạm Thị Hồng Hạnh Kiểm toán 46B
5
Luận văn tốt nghiệp Đại học KTQD
những chỉnh sửa phù hợp nhất. Sau đó, KTV soát xét giấy tờ làm việc và xem xét
lại các bằng chứng kiểm toán xem có phù hợp và thống nhất với ý kiến kiểm toán
đưa ra hay không.
Công việc cuối cùng là KTV đưa ra ý kiến kiểm toán, phát hành báo cáo
kiểm toán và thư quản lý gửi cho Ban giám đốc.
3.2.2 Tồn tại
Với vị trí là một trong bốn hãng kiểm toán hàng đầu quốc tế nên công nghệ

một số trường hợp do tổng thể mẫu quá lớn, KTV thường chọn những mẫu có giá
trị lớn nên những phần tử nhỏ ít khi được kiểm tra, xem xét. Với cách chọn mẫu
như vậy, rủi ro chọn mẫu rất cao do các phần tử nhỏ có thể chứa đựng các gian lận,
sai sót mang tính hệ thống.
Thứ tư là việc thực hiện các thủ tục phân tích trong kiểm toán chu trình tiền lương
và nhân viên do công ty thực hiện. Thủ tục phân tích là một thủ tục rất quan trọng
được sử dụng trong kiểm toán báo cáo tài chính nói chung và kiểm toán tiền lương
nói riêng. Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 520 qui định: “Kiểm toán viên phải
thực hiện qui trình phân tích khi lập kế hoạch kiểm toán và giai đoạn soát xét tổng
thể về cuộc kiểm toán. Qui trình phân tích cũng được thực hiện ở các giai đoạn
khác trong quá trình kiểm toán”.
Trong quá trình kiểm toán chu trình tiền lương thì thủ tục phân tích là một
thủ tục quan trọng mà kiểm toán viên đã thực hiện trong cả ba giai đoạn của cuộc
kiểm toán tuy nhiên em nhận thấy việc phân tích được các kiểm toán viên tiến
hành mới chỉ chú trọng tới một số tỷ suất tài chính và so sánh chi phí tiền lương
giữa các tháng, quý, năm chứ chưa so sánh chỉ tiêu này của khách hàng với chỉ
tiêu của ngành hoặc các công ty khác trong cùng một ngành để thấy rõ hơn hiệu
suất và năng lực quản lý, xu hướng phát triển của khách hàng.
Cụ thể trong kiểm toán chu trình tiền lương tại hai công ty ABC và công ty
XYZ, thủ tục phân tích được áp dụng thường là thủ tục phân tích ngang thông qua
việc xem xét sự biến động của tiền lương và nhân viên giữa các tháng trong năm
hoặc so sánh tiền lương trung bình của nhân viên giữa năm nay và năm trước.
Theo VSA 520 : “trong quá trình thực hiện qui trình phân tích, KTV được
phép sử dụng nhiều phương pháp khác nhau từ việc so sánh đơn giản đến những
phân tích phức tạp đòi hỏi phải sử dụng kĩ thuật thống kê tiên tiến”
Trong việc tiến hành thủ tục phân tích qui trình tiền lương, KTV đã bỏ qua
rất nhiều chỉ tiêu liên quan đến sức hao phí như chi phí tiền lương/lợi nhuận sau
thuế, chi phí tiền lương/ tổng chi phí…
Việc phân tích nhiều chỉ tiêu phi tài chính và tài chính giúp cho KTV có được
cái nhìn rõ ràng hơn về những sự kiện bất thường xảy ra, ngoài ra, KTV có thể kết

3.3.1 Trong đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ
 Cơ sở lý luận
Dựa trên phương pháp tiếp cận kiểm toán của công ty Ernst & Young là dựa
trên sự đánh giá về hệ thống kiểm soát nội bộ và tầm quan trọng của việc đánh giá
hệ thống kiểm soát nội bộ. Theo chuẩn mực kiểm toán số 400 về đánh giá rủi ro và
kiểm soát nội bộ: “ngoài các thử nghiệm kiểm soát, kiểm toán viên có thể thực
hiện các thủ tục kiểm toán khác nhau để thu thập đầy đủ bằng chứng về tính hiệu
Phạm Thị Hồng Hạnh Kiểm toán 46B