Phần I
Những vấn đề lý luận cơ bản về công tác kế toán
tập hợp chi phí tính giá thành sản phẩm xây lắp
tại các doanh nghiệp kinh doanh xây lắp.
I. Đặc điểm của doanh nghiệp xây lắp ảnh hởng tới công tác hoạch
toán kế toán
* Sản phẩm của ngành xây lắp có những đặc điểm sau
- Sản phẩm xây lắp là những công trình, hạng mục công trình, vật kiến trúc
có quy mô lớn, kết cấu phức tạp, mang tính đơn chiếc thời gian thi công lâu dài và
phân tâm Mặt khác có rất nhiều phơng thức kỹ thuật thi công khác nhau dẫn đến
giá trị công trình khác nhau. Vì vậy đòi hỏi việc quản lý hạch toán sản phẩm xây lắp
nhất thiết phải đợc hạch toán, giá thành sản xuất phải đợc hạch toán, quá trình sản
xuất phải so sánh với dự toán và lấy dự toán làm thớc đo.
- Sản phẩm xây lắp hoàn thành không thể nhập kho mà đợc tiêu thụ sử dụng
ngay theo giá dự toán hoặc giá thầu đã đợc thoả thuận với chủ đầu t từ trớc. Do vậy
tính chất hàng hoá của sản phẩm không đợc thể hiện rõ.
- Thời gian sử dụng sản phẩm lâu dài đòi hỏi chất lợng công trình phải đảm
bảo đặc điểm này đòi hỏi công tác kế toán phải đợc tổ chức tốt sao cho chất lợng sản
phẩm nh dự toán phải đợc tổ chức tốt kế toán tạo điều kiện cho việc bàn giao công
trình ghi nhận doanh thu và thu hồi vốn.
Từ những đặc điểm riêng của sản phẩm xây lắp tổ chức sản xuất tại doanh
nghiệp xây lắp cũng có những nét riêng.
* Hoạt động xây lắp đợc diễn ra với tính chất của công việc không ổn định
luôn biến đổi theo địa điểm công trình và điều kiện thi công.
Do vậy phải luôn thay đổi lựa chọn phơng án thi công thích hợp để đảm bảo
chất lợng và tiến độ.
* Chu kỳ sản xuất xây lắp kéo dài làm cho nguồn đầu t ứ đọng, do vậy các
doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực đầu t này sẽ gặp rủi ro ngẫu nhiên theo thời
gian nh:
Hao mòn vô hình, điều kiện tự nhiên.
* Quá trình sản xuất diễn ra trên 1 phạm vi hẹp với số lợng công nhân và vật

Chi phí sản xuất phản ánh tất cả những kết quả chi phí phát sinh trong kỳ, kỳ
trớc kết chuyển sang và chi phí trích trớc có liên quan đến kết quả sản phẩm hoàn
thành trong kỳ sẽ tạo nên chi tiêu giá thành sản phẩm
+ Giá thành sản phẩm là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ các khoản hao phí về
lao động sống, lao động vật hoá liên quan đến khối lợng hoàn thành trong kỳ.
+ Cũng nh bất kỳ các ngành sản xuất kinh doanh khác giá thành của sản phẩm
xây lắp cũng đợc thực hiện với hai chức năng chủ yếu: đó là bù đắp chi phí và tái sản
xuất mở rộng.
Số tiền thu về khi bàn giao công trình phải đủ để bù đắp toàn bộ chi phí mà
doanh nghiệp đã bỏ ra từ khởi công đến khi tiêu thụ mặt khác cơ chế thị trờng mục
đích và nguyên tắc kinh doanh là ngày càng đầu t phát triển quy mô muốn vậy hoạt
động kinh doanh của doanh nghiệp phải đem lại lợi nhuận.
2. Mối quan hệ chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp
- Chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp là 2 mặt thống nhất của
quá trình xây lắp do đó chúng.
Giống nhau: Về chất đều là biểu hiện bằng tiền của các hao phí về lao động
sống và lao động vật hoá mà các doanh nghiệp bỏ ra, tuy nhiên giữa chúng lại có sự.
Khác nhau về cơ bản nếu nói chi phí sản xuất là tổng hợp tất cả những khoản
chi phí phát sinh trong kỳ thì gía thành lại là sự tổng hợp tất cả những khoản chi phí
gắn liền với việc sản xuất và hoàn thành một khối lợng công việc xây lắp nhất định
để nghiệm thu bàn giao giá thành không bao gồm chi phí dở dang đầu kỳ, chi phí đã
trích trớc, những thực tế cha chi và những khoản chi phí trớc phân bổ cho kỳ này.
Việc tập hợp chi phí đầy đủ đúng đắn sẽ tạo cơ sở cho công tác tính giá thành
chính xác đó là hai bớc công việc kế tiếp của quy trình.
Công thức:
= + -
3. Đặc điểm và yêu cầu quản lý chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm
xây lắp
a. Đặc điểm
Xuất phát từ quy định về lập dự toán chu trình xây dựng cơ bản là phải lập

nh nớc ngoài đầu t tại Việt Nam, khai thác tốt tài nguyên, tiềm năng lao động đất đai
và mọi tiềm lực khác, đồng thời bảo vệ môi trờng sinh thái, chống mọi hành vi tham
ô lãng phí trong hoạt động đầu t xây dựng.
-Nhận thức rõ tầm quan trọng của việc quản lý vốn đầu t, tránh tình trạng thất
thoát tham ô lãng phí, Nhà nớc thực hiện quản lý xây dựng thông qua việc ban hành
các chế độ, chính sách về giá. Nhà nớc quy định cụ thể các nguyên tắc, phơng pháp
lập dự toán, định mức kinh tế, kỹ thuật đơn giá xây dựng cụ thể Để từ đó xác định
mức vốn đầu t tổng dự toán công trình và dự toán cho từng hạng mục công trình đợc
chính xác và hợp lý.
- Giá trúng thầu chính là giá thanh toán của công trình kèm theo cả điều kiện
đợc ghi trong hợp đồng giữa chủ đầu t và doanh nghiệp trúng thầu, giá trúng thầu
phải nhỏ hơn giá dự toán đợc duyệt.
- Thực tế hiện nay trong lĩnh vực xây dựng cơ bản chủ yếu áp dụng phơng
pháp đấu thầu và giao thầu xây lắp. Do vậy để doanh nghiệp có thể trúng thầu thì
phải xây dựng đợc đơn giá thầu hợp lý cho công trình dựa trên cơ sở định mức đơn
giá xây dựng cơ bản do Nhà nớc ban hành giá thị trờng và khản năng của bản thân
doanh nghiệp.
- Cũng nh các doanh nghiệp khác. Doanh nghiệp xây lắp muốn đứng vững trên
thị trờng mà sản xuất kinh doanh có lãi thì đòi hỏi doanh nghiệp phải tăng cờng công
tác quản lý kinh tế, mà trọng tâm là quản lý chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm
xây lắp do kế toán cung cấp cho các nhà quản lý.
Doanh nghiệp nắm đợc các khoản chi phí thực tế cho công trình, từng hạng
mục công trình để phân tích đảm bảo yêu cầu chủ yếu sau:
- Xác định đối tợng kinh tế tập hợp chi phí sản xuất, đối tợng và phơng pháp
tính giá thành khoa học hợp lý.
- Tổ chức tập hợp chi phí và phân bổ từng loại chi phí sản xuất theo đúng đối t-
ợng tập hợp chi phí sản xuất đã đợc xác định bằng phơng pháp đã chọn. Đồng thời
phải cung cấp kịp thời những thông tin, số liệu tổng hợp về các khoản mục chi phí và
yếu tố quy định dở dang cuối kỳ.
+ Vận dụng phơng pháp tính giá thành thích hợp tính toán giá thành sản phẩm

pháp, hợp lệ của chi phí phát sinh ở doanh nghiệp nói chung. Góp phần quản lý tài
sản vật t lao động, tiền vốn vật t, tiết kiệm có hiệu quả, mặt khác tạo điều kiện và có
biện pháp hạ giá thành sản phẩm.
Nâng cao chất lợng sản phẩm, đó là 1 trong những điều kiện quan trọng để thị
trờng chấp nhận sản phẩm của doanh nghiệp.
III. Tổ chức công tác chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm
trong doanh nghiệp xây lắp
1. Nguyên tắc kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong
doanh nghiệp xây lắp
Trớc nguyên tắc kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong
doanh nghiệp xây lắp
Trớc hết doanh nghiệp xây lắp cũng là một doanh nghiệp nói chung. Và sản
xuất kinh doanh và đi tìm lợi nhuận cho nên việc theo chế độ quy định về hạch toán
kinh tế, hiện nay tính vào giá sản phẩm, những khoản chi phí cơ bản trực tiếp (chi phí
nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí sử dụng máy thi công,
chi phí sản xuất chung)/
Còn chi phí quản lý doanh nghiệp chi phí bàn giao công trình đợc hạch toán
giá thành thực tế của công trình hoàn thành.
Những khoản chi phí sản xuất khác:
Nh chi phí đầu t, chi phí hoạt động tổ chức, chi phí về các khoản bất thờng,
các khoản chi phí đã có nguồn bù đắp riêng, chi phí có tính phân bố lại không
hoạch toán vào chi phí xây lắp hoàn thành.
2. Nội dung tổ chức kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản
phẩm
2.1. Tổ chức tập hợp chi phí
a. Đối tọng hạch toán chi phí
- Để phục vụ cho việc tính giá thành chính xác công việc đầu tiên đòi hỏi nhà
quản lý phải làm là xác định đúng đối tợng hạch toán chi phí sản xuất. Xác định đối
tợng hoạch toán chi phí sản xuất là xác định giới hạn tập hợp chi phí sản xuất thực
chất là xác định nơi phát sinh, chi phí và nơi chịu chi phí sản phẩm của ngành xây

hoặc giúp cho việc thực hiện và hoàn thành khối lợng xây lắp.
+ CPNCTT: là toàn bộ tiền lơng chính, tiền lơng phụ cấp có tổ chức. Lơng phải
trả cho CNTT xây lắp các công trình công nhân phục vụ MTC.
+ CPMTC: gồm chi phí thờng xuyên và chi phí tạm thời/
- Chi phí thờng xuyên sử dụng máy thi công gồm: chi phí sửa chữa lớn máy thi
công, chi phí công trình tạm thời máy thi công, chi phí này đợc phân bổ trong thời
gian sử dụng.
+ CPSX chung: phản ánh chi phí của đội công trờng xây dựng gồm: lơng nhân
viên quản lý xây dựng, khoản trích BHXH.
b.3. Phân loại theo cách ứng xử của chi phí.
- Cách phân loại này có tác dụng đối với giá trị kinh doanh của doanh nghiệp
phân tích điểm hoà vốn và phục vụ cho việc ra quyết định quản lý cần thiết để hạ giá
thành sản phẩm và tăng hiệu quả kinh doanh.
Tổng chi phí đợc chia thành biến phí và định phí.
Biến phí: là những khoản mục chi phí có quan hệ tỷ lệ thuận với biến động về
mức độ hoạt động.
Định phí: là những khoản mục chi phí không biến đổi khi định mức hoạt động
thay đổi, đào tạo nhân viên, chi phí nhân công.
c. Phơng pháp hạch toán chi phí
- Gồm 3 phơng pháp hạch toán chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây lắp
+ Phơng pháp hạch toán chi phí theo công trình, hạng mục công trình.
Hàng tháng chi phí phát sinh liên quan đến công trình, hạng mục công trình
nào thì tập hợp cho công trình, hạng mục công trình đó, phơng pháp này đợc sử dụng
khi đối tợng tập hợp chi phí trong doanh nghiệp.
+ Phơng pháp tập hợp chi phí theo đơn đặt hàng
Chi phí phát sinh hàng tháng sẽ đợc phân loại cho từng đơn hàng, đơn đặt
hàng đó chính là giá thành sản phẩm, phơng pháp này đợc sử dụng trong trờng hợp
doanh nghiệp xác định đối tợng tập hợp chi phí là đơn đặt hàng.
+ Phơng pháp tập hợp chi phí theo tổ chức đội thi công.
Các phơng pháp phát sinh trong kỳ đợc tập hợp theo từng tổ chức đội thi công

chỉ hoàn thành khi kết thúc chu kỳ sản xuất, hàng tháng kế toán vẫn tiến hành tập
hợp chi phí sản xuất theo từng đối tợng có liên quan khi nhận đợc chứng từ xác minh
công trình, hạng mục công trình đã hoàn thành.
* Các phơng pháp tính giá thành trực tiếp
Phơng pháp này đợc áp dụng chủ yếu trong doanh nghiệp xây lắp phù hợp đặc
điểm sản phẩm đơn chiếc và chi phí sản xuất đợc tập hợp riêng cho từng đối tợng
theo phơng pháp này công thức tính giá thành nh sau:
Z = D
đk
+ C - D
CK
Trong đó Z: Giá thành sản phẩm
D
đk
: Giá trị sản phẩm dở dang đầu kì
D
CK
: Giá trị sản phẩm dở dang cuối kỳ
* Phơng pháp tổng cộng chi phí
Phơng pháp này thờng đợc áp dụng trong doanh nghiệp xây lắp có quy mô lớn,
quá trình xây lắp đợc chi thành các tổ, đội sản xuất hay từng giai đoạn công trình,
trong đó đối tợng tập hợp chi phí là từng đội sản xuất.
Theo từng phơng pháp này gía thành đợc tính nh sau:
Z = D
đk
+ C
1
+ C
2
+ + C

Tài chính cấp.
Căn cứ vào chứng từ báo do thay đổi định mức
C. Phân loại tính giá thành
* Phân loại theo thời gian và cơ sở số liệu giá thành:
- Giá thành dự toán, là tổng hợp chi phí đó hoàn thành khối lợng xây lắp công
trình đợc xác minh theo khung giá quy định áp dụng theo từng vùng lãnh thổ.
- Giá thành kế hoạch đợc sản phẩm xây lắp dựa vào định mức chi phí nội bộ
của doanh nghiệp xây lắp, giá kế hoạch phải đợc tính trớc khi bớc vào chu kỳ sản
xuất kinh doanh, đây là mục tiêu, là căn cứ để so sánh phân tính đánh giá tình hình
thực hiện kế hoạch giá thành và kế hoạch hạ giá thành sản phẩm của doanh nghiệp.
- Trong đó: Giá trị dự toán là chỉ tiêu dùng làm căn cứ cho các doanh nghiệp
xây lắp các khoản trích tính vào giá trị dự toán gồm các chi phí trực tiếp, chi phí sản
xuất chung, lợi nhuận định mức.
- Lợi nhuận định mức: là chỉ tiêu Nhà nớc quy định về tích luỹ cho xã hội do
ngành xây dựng.
* Phân loại theo phạm vi tính giá thành
- Mức hạ giá thành kế hoạch thể hiện trình độ và năng lực quản lý sản xuất của
doanh nghiệp với doanh nghiệp khác trong cùng ngành.
- Giá thực tế xây lắp
Giá thành thực tế sản phẩm xây lắp không chỉ bao gồm những chi phí trực tiếp
không cần thiết nh: chi phí thiệt hại phá đi làm lại.
Do những nguyên nhân chủ quan do doanh nghiệp
- Giá thành hoàn chỉnh là giá thành của những công trình hạng mục, công
trình đã hoàn chỉnh đảm bảo kỹ thuật đúng thiết kế và hợp đồng đã bàn giao cho chủ
đầu t và họ chấp nhận thanh toán.
- Giá thành công tác xây lắp phản ánh tổng chi phí doanh nghiệp, chỉ ra cho
xây dựng công trình đạt đến 1 điểm dừng kỹ thuật nhất định để thu thập thông tin
tạm thời về chi phí cho từng giai đoạn thi công.
- Ngoài ra còn sử dụng
+ Giá thành xây lắp: là dự toán mà chủ đầu t đa ra để các đơn vị xây lắp làm

- Các chứng từ phản ánh mua vật liệu ngoài về dùng cho xây dựng cơ bản