1.4.2 Qui trình nghiên cứu một đề tài khoa học giáo dục
Quy trình nghiên cứu một đề tài về PPDHHH nói riêng, về khoa học giáo dục nói
chung, thường gồm các giai đoạn chủ yếu sau đây:
- Xác định đề tài nghiên cứu và lập đề cương nghiên cứu. Đó là giai đoạn chuẩn
bị nghiên cứu.
- Giai đoạn thiết kế quy trình nghiên cứu, trong đó quan trọng là xây dựng hệ
thống giải thuyết khoa học, xây dựng mô hình lí tưởng về đối tượng, thu thập
xử lí thông tin lí luận, thu thập xử lí tài liệu thực tiễn.
- Giai đoạn triển khai việc nghiên cứu (hay thi công sơ đồ logic của quy trình
nghiên cứu đề tài), trong đó quan trọng là sử dụng phối hợp các phương pháp
nghiên cứu thích hợp, đặc biệt là thực nghiệm sư phạm, đánh giá kết quả của
thực nghiệm sư phạm và của cả công trình và trình bày công trình thành một
văn bản khoa học.
Nội dung cụ thể của từng giai đoạn:
1.4.2.1. Xác định đề tài nghiên cứu và lập đề cương nghiên cứu.
1.4.2.1.1. Xác định đề tài nghiên cứu.
Việc lựa chọn đúng đắn đề tài nghiên cứu có tác dụng rất quan trọng đến thành
công của một công trình NCKH. Đề tài nghiên cứu cần đạt các yêu cầu sau đây:
- Đề tài xuất phát từ nhu cầu bức thiết của thực tiễn giáo dục hay nội bộ khoa học giáo
dục. nhu cầu đó thường nảy sinh do mâu thuẩntong hoạt động thực tiễn hay lí luận dạy
học, giáo dục. Phải biết tập trung vào những vấn đề cấp bách trong những vấn đề cần giải
đáp và chưa được giải đáp.
- Đề tài có chứa đựng những điều còn chưa biết, còn hoài nghi. Mỗi đề tài đều bao gồm
một câu hỏi hay một hệ thống câu hỏi chưa được giải đáp hoặc được giải đáp chưa đầy đủ.
Chúng phản ánh những hoài nghi, thắc mắc, những điều chưa rõ cần giải quyết. Nêu tên
một lĩnh vực hoạt động giáo dục (ví dụ: thí nghiệm Hóa học ở trờng phổ thông) chưa phải
là đã tìm được một đề tài nghiên cứu. chỉ khi nào nêu được câu hỏi, vạch rõ sự nghi vấn
mới coi là xác định được đề tài. Tuy nhiên khi viết công trình không nhất thiết phải viết
dưới hình thức câu hỏi.
- Đề tài hứa hẹn phát hiện những cái mới có tính qui luật. Điều này nằm trong bản chất
của việc nghiên cứu khoa học. Đề tài khoa học về dạy học Hóa học phải hướng việc nghiên

- Phương pháp nghiên cứu.
- Dự kiến phần đóng góp mới của đề tài.
- Dàn ý công trình nghiên cứu.
- Dự kiến kế hoạch nghiên cứu, trong đó có kế hoạch thời gian.
1.4.2.2. Thiết kế quy trình nghiên cứu
1.4.2.2.1 Xây dựng hệ thống giải thuyết khoa học.
Giải thuyết khoa học là lời tiên đoán khoa học, dự báo lời giải đáp cho mâu thuẫn
được nêu ra trong đề tài; đó là sự phác thảo trên những nét cơ bản quy trình và hệ thống
những kết luận giải định cho vấn đề nghiên cứu. Đó cũng chính là giả định về bản chát của
đối tượng nghiên cứu và là luận điểm chỉ dẫn con đường đi để khám phá đối tượng.
Giải thuyết khoa học, với chức năng tiên đoán, có giá trị là cơ sở phương pháp
luận, là công cụ lí thuyết giúp người nghiên cứu tác động vào đối tượng nghiên cứu, tìm ra
cấu trúc – chức năng của nó, vạch ra bức tranh toàn vẹn về bản chất của đối tượng.
1.4.2.2.2.Vận dụng giả thuyết, tác động vào đối tượng nghiên cứu, xây dựng mô hình
lí tưởng về đối tượng.
Người nghiên cứu sử dụng giả thuyếtkhoa học như một công cụ phương pháp, tác
động vào đối tượng, tìm ra quy luật về cơ chế vận hành của nó. Từ đó thiết lập được mô
hình lí tưởng của đối tượng về cấu trúc, về sự tương tác giữa các thành tố của nó, về quy
luật của logic chuyển vận của đối tượng. Đó là bức tranh về bản chất của đối tượng. Đây là
bước “thực nghiệm khoa học trong tư duy” của người nghiên cứu.
Trong quá trình này, người nghiên cứu phải căn cứ vào tính đặc thù của đối tượng
nghiên cứu mà lựa chọn nội dung, phương pháp nghiên cứu, cách thức tổ chức quy trình
nghiên cứu, các phương tiện và công cụ nghiên cứu.
1.4.2.3. Giai đoạn triển khai việc nghiên cứu.
1.4.2.3.1. Triển khai việc nghiên cứu tức là vận dụng các phương pháp nghiên cứu
khoa học thích hợp để đạt được những mục đích và nhiệm vụ đề ra cho đề tài.
Trong giai đoạn chọn đề tài và lập đề cương, người nghiên cứu cũng đã sử dụng
đến một số phương pháp NCKH như phương pháp nghiên cứu lí luận, phương pháp
quan sát….Nhưng ở giai đoạn triển khai nghiên cứu thì phải sử dụng phối hợp tất cả các
phương pháp nghiên cứu khoa học thích hợp.

quát để tìm ra ý mới. Cái mới có thể là sự tổng hợp nhiều cái cũ, có thể là một sự cụ thể
hóa, một sự vận dụng kết quả của tác giả khác vào hoàn cảnh không hoàn toàn giống với
hoàn cảnh của tác giả đó.
- Nội dung và kết quả nghiên cứu. Những đề xuất mới về lí luận hoặc thực
tiễn.
Khi trình bày những tài liệu thực nghiệm, cần tìm cách trình bày một cách rõ ràng,
sáng sủa, khái quát như dùng bảng, sơ đồ, biểu đồ, đồ thị….Cần giải thích kết quả thực
nghiệm bằng lí luận, giải thích nguyên nhân.
- Kết luận chung.
Trên cơ sở phân tích tài liệu rút ra những kết luận, nêu lên những đề nghị thực tiễn,
đề xuất những suy nghĩ mới và những vấn đề cần nghiên cứu tiếp theo.
Chỉ nên coi là kết luận những gì đạt được bằng lập luận chặt chẽ trên cơ sở đầy đủ
bằng chứng từ những tài liệu đã được thẩm tra. Chỉ nên kết luận khi có thể bác bỏ được
mọi lí lẽ dẫn đến đều trái với kết luận đưa ra.
- Tài liệu tham khảo.
- Mục lục.
- Phụ lục.