Cën sấch Bûúác vâo thïë k 21 lâ bấo cấo àõnh k vïì tònh hònh phất triïín thïë giúái nùm 1999-2000 do Ngên
hâng thïë giúái biïn soẩn vâ êën hânh thấng 8-1999. Xem xết bưëi cẫnh trong àố sệ àùåt ra nhûäng vêën àïì lúán ca
thïë k 21, cën sấch àïì xët nhûäng phûúng thûác tiïëp cêån vâ nhûäng khuën nghõ nhùçm àấp ûáng nhûäng mc
tiïu xậ hưåi quan trổng mâ phất triïín cêìn phẫi hûúáng túái. Àùåc biïåt, cën sấch trònh bây hai vêën àïì lúán sệ àõnh
hònh lẩi cẫnh quan phất triïín khi bûúác vâo thiïn niïn k múái: toân cêìu hoấ vâ àõa phûúng hoấ. Phên tđch
nhûäng nưåi dung chđnh, nhûäng thấch thûác vâ cú hưåi ca toân cêìu hoấ vâ àõa phûúng hoấ, cën sấch gúåi múã
nhûäng giẫi phấp ûáng phố àưëi vúái nhûäng vêën àïì nây, trûúác hïët lâ nhûäng giẫi phấp vïì thïí chïë, mâ têët cẫ nhûäng
nûúác mën àẩt àûúåc nhûäng tiïën bưå trong chiïën lûúåc phất triïín khưng thïí khưng quan têm. Ngoâi ra, cën
sấch côn cố cấc chó sưë chổn lổc vïì tònh hònh phất triïín thïë giúái nùm 1999-2000, mưåt tâi liïåu tham khẫo thiïët
ëu gip bẩn àổc nùỉm bùỉt nhûäng chiïìu hûúáng phất triïín trong thúâi gian gêìn àêy.
Xët bẫn cën sấch nây, chng tưi hy vổng sệ àem àïën cho bẩn àổc nhûäng thưng tin phong ph vâ bưí đch
vïì cấc vêën àïì àang àûúåc nhiïìu nûúác quan têm. Mùåc d cën sấch cố mưåt sưë àấnh giấ vâ sưë liïåu thưëng kï khấc
vúái chng ta, song chng tưi vêỵn giûä ngun vùn àïí bẩn àổc tham khẫo. Do àiïìu kiïån thúâi gian eo hẩn, chùỉc
rùçng cën sấch khố trấnh khỗi nhûäng khiïëm khuët, rêët mong àûúåc bẩn àổc gốp .
Xin trên trổng giúái thiïåu cën sấch cng bẩn àổc.
Thấng 12 nùm 1999
NHÂ XËT BẪN CHĐNH TRÕ QËC GIA
CH DÊỴN CA
NHÂ XËT BẪN
Bấo cấo vïì tònh hònh phất triïín thïë giúái 1999-2000, bẫn thûá 22 trong bưå bấo cấo
hùçng nùm nây, nối àïën cẫnh quan phất triïín àưíi thay ca àêìu thïë k XXI. Tû duy vïì
phất triïín àậ tiïën hoấ thânh mưåt thûá ch nghơa thûåc dng rưång rậi, nhêån thûác àûúåc
rùçng phất triïín phẫi ài xa hún tùng trûúãng kinh tïë àïí bao gưìm nhûäng mc tiïu xậ hưåi
quan trổng: tònh trẩng àối nghêo àûúåc giẫm búát, chêët lûúång cåc sưëng àûúåc cẫi thiïån,
nhûäng cú hưåi àûúåc hûúãng mưåt nïìn giấo dc vâ y tïë tưët àểp hún àûúåc nêng cao, cng
nhiïìu thûá khấc nûäa. Kinh nghiïåm àậ dẩy rùçng bûúác tiïën bïìn vûäng túái nhûäng mc tiïu
nây àôi hỗi phẫi àûúåc thûåc hiïån mưåt cấch húåp nhêët vâ phẫi gùỉn chùåt vúái nhûäng quấ
trònh múã rưång, cố sûå tham gia ca àưng àẫo àưëi tûúång vâ bao quất rưång khùỉp. Khưng cố
mưåt nïìn tẫng thïí chïë vûäng chùỉc, kïët quẫ ca nhûäng sấng kiïën tưët àểp vïì chđnh sấch rưìi
sệ bõ tiïu tan. Nhûäng bâi hổc vâ hiïíu biïët sêu sùỉc nây àậ àûúåc ghi vâo trong khn khưí
phất triïín toân diïån mâ Ngên hâng thïë giúái múái khúãi xûúáng gêìn àêy àïí ûáng phố vúái

ca ngûúâi dên vâ khiïën cho ngûúâi dên cố nhiïìu khẫ nùng àõnh hònh bưëi cẫnh cho
cåc sưëng ca hổ hún. Bùçng cấch àûa àïën mưåt chđnh quìn phên cêëp trong àố cấc
quët àõnh diïỵn ra nhiïìu hún úã cấc cêëp dûúái cêëp qëc gia, gêìn gi vúái cûã tri hún, àõa
phûúng hoấ cố thïí àem lẩi mưåt sûå cai quẫn thđch ûáng hún vâ hûäu hiïåu hún úã àõa
phûúng. Cấc chđnh quìn qëc gia cố thïí dng chiïën lûúåc phi têåp trung hoấ àïí thấo
ngôi nưí cho xung àưåt trong nûúác hóåc thêåm chđ cho nưåi chiïën. Tuy nhiïn, nïëu bõ
thiïët kïë tưën kếm thò phi têåp trung hoấ cố thïí tẩo ra nhûäng chđnh quìn àõa phûúng
bõ quấ tẫi, khưng cố cấc ngìn lûåc vâ nùng lûåc thûåc hiïån cấc trấch nhiïåm cú bẫn ca
hổ lâ cung cêëp cú súã hẩ têìng vâ dõch v cho àõa phûúng. Phi têåp trung hoấ côn cố thïí
àe doẩ sûå ưín àõnh kinh tïë vơ mư, nïëu nhû cấc chđnh quìn àõa phûúng, do vay núå
quấ nhiïìu vâ chi tiïu khưng khưn ngoan, cêìn àûúåc chđnh quìn qëc gia cûáu gip.
Bấo cấo nây khưng tòm cấch ca ngúåi cng nhû lïn ấn toân cêìu hoấ vâ àõa
phûúng hoấ, mâ nố chó thûâa nhêån toân cêìu hoấ vâ àõa phûúng hoấ lâ nhûäng thïë lûåc
mang lẩi nhûäng cú hưåi múái, nhûng àưìng thúâi cng gêy ra nhûäng thấch thûác múái,
hóåc nhûäng thấch thûác lúán hún úã mùåt bêët ưín àõnh vïì kinh tïë vâ chđnh trõ. Kiïìm chïë
sûå bêët ưín àõnh nây vâ àem lẩi mưåt mưi trûúâng trong àố cố thïí thûåc hiïån mưåt chûúng
trònh nghõ sûå vïì phất triïín nhùçm nùỉm lêëy nhûäng cú hưåi, àố sệ lâ mưåt thấch thûác lúán
vïì thïí chïë trong nhûäng thêåp k sùỉp túái. Viïåc thẫo lån trong bấo cấo nây têåp trung
vâo ba khđa cẩnh chđnh ca toân cêìu hoấ: thûúng mẩi hâng hoấ vâ dõch v, cấc
lìng vưën qëc tïë, vâ cấc vêën àïì mưi trûúâng toân cêìu, nhû nhûäng hiïím nguy ca sûå
thay àưíi khđ hêåu vâ sûå hu hoẩi tđnh àa dẩng sinh hổc. Trổng têm thẫo lån sau àố
chuín sang ba khđa cẩnh ca àõa phûúng hoấ: phên cêëp quìn lûåc chđnh trõ cho cấc
cêëp chđnh quìn dûúái cêëp qëc gia, sûå di chuín ca dên chng vâ ca nùng lûúång
kinh tïë tẩi cấc nûúác àang phất triïín vïì cấc khu àư thõ, vâ viïåc cung cêëp nhûäng dõch
v cưng cưång thiïët ëu trong nhûäng thânh phưë ngây mưåt tùng trûúãng nây ca tûúng
lai.
Khi thẫo lån nhûäng àấp ûáng thđch àấng vïì mùåt thïí chïë àưëi vúái nhûäng thấch
thûác vâ cú hưåi ca toân cêìu hoấ vâ àõa phûúng hoấ, bấo cấo dêỵn ra mưåt loẩt vđ d úã
cêëp àưå qëc gia vâ nhûäng bùçng chûáng thûåc nghiïåm giûäa cấc nûúác, bao gưìm cẫ
nhûäng trûúâng húåp thânh cưng lêỵn nhûäng trûúâng húåp thêët bẩi ca phất triïín. Khưng

James D. Wolfensohn
Ch tõch Ngên hâng thïë giúái Thấng 8 - 1999.
Bấo cấo nây àûúåc mưåt nhốm soẩn thẫo, ngûúâi chó àẩo lâ Shahid Yusuf, cấc thânh viïn lâ Anjum Altaf,
William Dillinger, Simon Evenett, Marianne Fay, Vernon Henderson, Charles Kenny, vâ Weiping Wu. Nhốm nây
cng àûúåc sûå gip àúä ca Mohammad Arzaghi vâ Stratos Safioleas. Cưng trònh nây àûúåc tiïën hânh dûúái sûå chó
àẩo chung ca Joseph Stiglitz. Trong quấ trònh soẩn thẫo, bấo cấo nây àậ nhêån àûúåc nhûäng lúâi khun vâ àống
gốp àấng qu ca Lyn Squire. Timothy Taylor lâ ch biïn chđnh.
Nhốm soẩn thẫo àûúåc sûå cưë vêën ca nhốm chun gia nưíi tiïëng gưìm Alberto Alesin, Masahiko Aoki,
Richard Cooper, John Dixon, Barry Eichengreen, Jon Elster, Alan Harold Gelb, Harry Harding, Gregory K.Ingram,
Christine Kessides, Jennie Litvack, Wallace Oates, Anthony J.Pellegrini, Guillermo Perry, David Satterthwaite,
Paul Smoke, Paul Spray, T.N Srinivasan, Jacques Thisse, vâ John Williamson.
Nhiïìu võ khấc trong Ngên hâng thïë giúái hóåc ngoâi Ngên hâng thïë giúái cng àậ cung cêëp nhûäng lúâi bònh
lån hûäu đch, chín bõ nhûäng tâi liïåu cú súã cng nhû àậ cố nhûäng cưëng hiïën khấc vâ àậ tham dûå cấc cåc hổp
tû vêën. Viïåc soẩn thẫo mưåt sưë tâi liïåu cú súã vâ triïåu têåp mưåt sưë cåc hưåi thẫo àûúåc tiïën hânh theo àïì nghõ ca
Qu phất triïín ngìn nhên lûåc vâ chđnh sấch, chi phđ cho viïåc nây àûúåc Chđnh ph Nhêåt Bẫn àẫm nhêån vâ cng
àûúåc cú quan phất triïín qëc tïë ca Chđnh ph Anh tâi trúå thïm. Nhûäng võ tham gia hóåc àống gốp cho bấo cấo
nây cng àûúåc ghi danh úã phêìn Ch thđch thû mc. Nhốm dûä liïåu phất triïín cng àậ gốp phêìn cho phêìn ph lc
dûä liïåu vâ chõu trấch nhiïåm lûåa chổn Cấc chó sưë chổn lổc vïì tònh hònh phất triïín thïë giúái.
Rebecca Sugui chõu trấch nhiïåm lâm trúå l àiïìu hânh ca tưí soẩn thẫo. Maribel Flewitt, Leila Search vâ
Thomas A.J. Zorab lâm trúå l cho tưí soẩn thẫo. Maria D. Ameal lâm nhên viïn hânh chđnh. Cú quan dõch v sẫn
xët thåc Vùn phông xët bẫn ca Ngên hâng thïë giúái chõu trấch nhiïåm thiïët kïë vâ in êën.
MC LC
CH DÊỴN CA NHÂ XËT BẪN
LÚÂI NỐI ÀÊÌU
TƯÍNG QUAN NHÛÄNG RANH GIÚÁI CA TÛ DUY PHẤT TRIÏÍN
Toân cêìu hoấ vâ àõa phûúng hoấ
Nhûäng vêën àïì siïu qëc gia
Nhûäng vêën àïì dûúái cêëp qëc gia
Biïën chđnh sấch thânh hânh àưång
MÚÃ ÀÊÌU: NHÛÄNG HÛÚÁNG MÚÁI CA TÛ DUY PHẤT TRIÏÍN

Cấc hiïåp ûúác vïì têìng ưzưn: mưåt cêu chuån thânh cưng
Sûå thay àưíi khđ hêåu
Tđnh àa dẩng sinh hổc
Khai thấc cấc mưëi liïn hïå giûäa cấc vêën àïì mưi trûúâng toân cêìu
CHÛÚNG 5: PHI TÊÅP TRUNG HOẤ: SUY NGHƠ LẨI VÏÌ VÊËN ÀÏÌ CHĐNH QUÌN
Nhûäng cấi àûúåc mêët úã àêy lâ gò?
Tûâ cai quẫn têåp trung àïën cai quẫn phi têåp trung hoấ
Cên bùçng quìn lûåc chđnh trõ giûäa cấc lúåi đch trung ûúng vâ àõa phûúng
Cú cêëu, chûác nùng vâ cấc ngìn lúåi ca cấc chđnh quìn dûúái cêëp qëc gia.
Lâm cho cấc chđnh quìn dûúái cêëp qëc gia cố trấch nhiïåm
Cấc chđnh sấch cho sûå quấ àưå
Nhûäng bâi hổc nâo cho tûúng lai
CHÛÚNG 6: NHÛÄNG THÂNH PHƯË NÙNG ÀƯÅNG NHÛ ÀƯÅNG CÚ CA PHẤT TRIÏÍN
Cấi gò lâm cho cấc thânh phưë tùng trûúãng
Vai trô ca chđnh quìn qëc gia trong àư thõ hoấ
Cấc chđnh sấch àõa phûúng vò tùng trûúãng kinh tïë àư thõ
CHÛÚNG 7: LÂM CHO CẤC THÂNH PHƯË TRÚÃ THÂNH NÚI CỐ THÏÍ SINH SƯËNG ÀÛÚÅC
Chûúng trònh nghõ sûå vïì àư thõ côn dang dúã
Hổc úã quấ khûá
Cung cêëp dõch v tẩi cấc nûúác àang phất triïín
Nhòn vïì phđa trûúác
CHÛÚNG 8: NHÛÄNG TRÛÚÂNG HÚÅP NGHIÏN CÛÁU C THÏÍ VÂ NHÛÄNG KHUËN NGHÕ
Triïåt àïí khai thấc tûå do hoấ thûúng mẩi: Ai Cêåp
Cẫi cấch cấc hïå thưëng ngên hâng ëu kếm: Hunggari
Quẫn l vơ mư trong àiïìu kiïån phi têåp trung hoấ tâi chđnh; Braxin
Cẫi thiïån àiïìu kiïån sinh hoẩt àư thõ: Karachi
Vun àùỉp nhûäng húåp lûåc nưng thưn - thânh thõ: Tandania
Cẫnh quan phất triïín biïën àưíi úã bònh minh ca thïë k 21
Ch thđch thû mc
MC LC

4.7 Nhûäng biïån phấp thûúng mẩi trong cấc hiïåp àõnh mưi trûúâng qëc tïë
5.1 Phi têåp trung hoấ vúái tû cấch chuín giao quìn lûåc
5.2 Nam Phi vâ Uganàa: thưëng nhêët àêët nûúác thưng qua phi têåp trung hoấ.. 5.3 Bưxima - Hếcxïgưvina vâ
Ïtiưpia: phi têåp trung hoấ nhû mưåt sûå àấp lẩi tđnh àa dẩng chng tưåc
5.4 ÊËn Àưå: mưåt liïn bang phi têåp trung hoấ?
5.5 Phi têåp trung hoấ tẩi Trung Qëc
5.6 Tâi trúå cấc cêëp chđnh quìn trung gian
5.7 Àùåt chiïëc xe trûúác con ngûåa: phi têåp trung hoấ tẩi nûúác Nga
6.1 Thânh phưë vâ khu àư thõ: mưåt sưë àõnh nghơa
6.2 Cấc mưëi liïn hïå nưng thưn - àư thõ
6.3 Sûå phên tấn ca cưng nghiïåp tẩi Hân Qëc
6.4 Chêu Phi: àư thõ hoấ khưng cố tùng trûúãng
BẤO CẤO VÏÌ TỊNH HỊNH PHẤT TRIÏÍN THÏË GIÚÁI 1999-2000
viii
6.5 Sûå phất triïín ca thânh phưë vâ thõ trûúâng àêët àai
6.6 Ch nghơa khu vûåc vâ phất triïín kinh tïë àõa phûúng: nhûäng bâi hổc ca Chêu Êu
6.7 Anh hậy hiïíu biïët nïìn kinh tïë ca anh: têìm quan trổng ca thưng tin kinh tïë àõa phûúng
7.1 Mưåt sûå khưng cên àưëi vïì khưng gian: cấc cû dên kampung ca Jakarta
7.2 Hẫi Phông: àùåt quan hïå cưång sûå vúái ngûúâi tiïu dng
7.3 Manila: mưåt hònh ẫnh sấng ngúâi ca cưng ty dng lâm nhên tưë khuën khđch nhùçm giẫm búát sûå ư
nhiïỵm
7.4 Thêím Dûúng: phc lúåi xậ hưåi trong mưåt thânh phưë cưng nghiïåp àang vêåt lưån
7.5 Bangalore: phiïëu bấo cấo ca cưng dên
8.1 Nùm trûúâng húåp nghiïn cûáu c thïí
8.2 Cưång hoâ Trêåp Aicêåp nhòn àẩi thïí
8.3 Hunggari nhòn àẩi thïí
8.4 Braxin nhòn àẩi thïí
8.5 Pakixtan nhòn àẩi thïí
8.6 Tandania nhòn àẩi thïí
BIÏÍU ÀƯÌ

àang phất triïín
2.3 Trong thêåp k 1990, thïm nhiïìu hiïåp àõnh thûúng mẩi khu vûåc (RTAS) cố hiïåu lûåc hún bêët k thúâi
gian nâo trûúác àêy
2.4 Nhiïìu nûúác àang phất triïín àậ bùỉt àêìu tûå do hoấ trûúác khi kïët thc Vông àâm phấn Urugoay
2.5 Cố phẫi nhûäng ngûúâi tham dûå cåc chúi ngang sûác Àẩi diïån Chêu Phi úã Tưí chûác thûúng mẩi thïë giúái
(WTO
2.6 cú cêëu xët khêíu nhiïìu nûúác àang phất triïín àậ chuín àưíi trong vông 10 nùm qua
2.7 Nhûäng nûúác vâ tưí chûác sûã dng múái àậ khúãi xûúáng cấc trûúâng húåp chưëng phấ giấ ngây câng tùng trong
thúâi k 1987-97.
2.8 Khi tiïën hânh àiïìu tra chưëng phấ giấ, cấc nûúác cưng nghiïåp lêỵn cấc nûúác àang phất triïín nhùçm vâo
nhau hêìu nhû khưng ai kếm ai
2.9 Nhiïìu nûúác àấnh thụë nưng phêím trong vông àâm phấn Urugoay úã mûác cao hún nhiïìu so vúái mûác
thụë thûåc tïë ûúác tđnh thúâi k 1986-88
2.10 Xët khêíu dõch v thûúng mẩi tùng úã khùỉp cấc khu vûåc tûâ 1985 àïën 1987
3.1 Tûâ 1980, lìng àêìu tû trûåc tiïëp nûúác ngoâi vâ chûáng khoấn rông sang cấc nûúác àang phất triïín tùng
rêët mẩnh
3. 2 Cấc cưng ty thåc cấc nûúác àang phất triïín àang phất hânh tiïìn cho vay trïn qëc tïë nhiïìu hún trûúác
3.3 Mưåt ngìn vưën lúán ngây câng tùng tûâ cấc qu quẫn l theo thïí chïë àûúåc àêìu tû ra nûúác ngoâi
3.4 Mưåt vâi nûúác àang phất triïín nhêån àûúåc phêìn àấng kïí àêìu tû trûåc tiïëp nûúác ngoâi àûa vâo ngoâi cấc
nûúác cưng nghiïåp nùm 1997.
3.5 Vai trô trung gian ca ngên hâng nưíi rộ bùçng viïåc chiïëm t trổng lúán trong khu vûåc tâi chđnh ca cấc
nûúác àang phất triïín
4.1 Sûå thay àưíi khđ hêåu lâm thiïåt hẩi sẫn lûúång ca cấc v ma, àùåc biïåt tẩi cấc nûúác àang phất triïín
4.2 Nưìng àưå nhûäng chêët lâm giẫm st ưdưn trong khđ quín ban àêìu tùng lïn, rưìi bùỉt àêìu giẫm xëng
4.3 Mưåt mết gia tùng ca mûåc nûúác biïín sệ lâm giẫm ài xêëp xó mưåt nûãa sẫn lûúång la ca Bùnglầết
4.4 Mûác tiïu th nùng lûúång tẩi cấc nûúác àang phất triïín dûå kiïën sệ vûúåt mûác tiïu th tẩi cấc nûúác cưng
nghiïåp
4.5 Cấc nûúác cố thu nhêåp cao dng nùng lûúång vúái cûúâng àưå cao hún nhûäng nûúác tẩi nhûäng vng cố thu
nhêåp thêëp
5.1 Chi tiïu úã cêëp dûúái cêëp qëc gia chiïëm mưåt phêìn nhỗ trong chi tiïu cưng cưång, ngoẩi trûâ tẩi nhûäng

Chó sưë bònh qn ca nhốm àûúåc nïu ra trong cấc
biïíu àưì vâ bẫng thò khưng phẫi lâ nhûäng chó sưë bònh
qn khưng gia quìn ca cấc nûúác trong khu vûåc
nïëu khưng àûúåc ch thđch ngûúåc lẩi.Tûâ cấc nûúác dng
úã àêy àïí nối àïën cấc nïìn kinh tïë khưng bao hâm mưåt
sûå àấnh giấ nâo ca Ngên hâng thïë giúái vïì quy chïë
phấp l hóåc cấc quy chïë khấc ca mưåt lậnh thưí. Thåt
ngûä cấc nûúác àang phất triïín bao gưìm cấc nïìn kinh
cố thu nhêåp úã mûác trung bònh hóåc úã mûác thêëp, do àố
nố bao gưìm cẫ cấc nïìn kinh tïë trong quấ trònh chuín
àưíi tûâ nïìn kinh tïë kïë hoẩch hoấ têåp trung gưåp nhû vêåy
àïí tiïån cho phên loẩi. Thåt ngûä cấc nûúác tiïn tiïën cố
thïí àûúåc dng àïí thån tiïån gổi cấc nïìn kinh tïë cố thu nhêåp
cao. Nhûäng con sưë àư la lâ àư la M theo thúâi giấ, trûâ trûúâng
húåp àûúåc ghi khấc ài. Dûúái àêy lâ cấc chûä viïët tùỉt:
AIDS Hưåi chûáng suy giẫm miïỵn dõch mùỉc phẫi.
CDF Khn khưí phất triïín toân diïån.
FDI Àêìu tû trûåc tiïëp ca nûúác ngoâi.
GATT Hiïåp àõnh chung vïì thụë quan vâ thûúng mẩi.
GDP Tưíng thu nhêåp qëc nưåi.
GNP Tưíng thu nhêåp qëc dên.
NIE Nïìn kinh tïë múái cưng nghiïåp hoấ.
NGO Tưí chûác phi chđnh ph.
OECD Tưí chûác húåp tấc vâ phất triïín kinh tïë.
PPP Bònh giấ hưëi àoấi theo sûác mua thûåc tïë.
WTO Tưí chûác thûúng mẩi thïë giúái.
Cẫnh quan phất triïín biïën chuín àang lâm cho cấc nhâ hoẩch àõnh chđnh sấch phẫi àûúng àêìu vúái
nhûäng thûã thấch múái úã cêëp àưå toân cêìu vâ àõa phûúng. Bấo cấo nây àậ vẩch ra con àûúâng tiïën lïn phđa trûúác
bùçng cấch phên tđch nhûäng àûúâng nết ca cẫnh quan múái, àưìng thúâi rt ra nhûäng bâi hổc tûâ quấ khûá. Bẫn
tûúâng trònh nây côn xem xết àưång lûåc thïí hiïån úã cêëp siïu qëc gia vâ cêëp dûúái cêëp qëc gia. Nố cng àûa ra

BẤO CẤO VÏÌ TỊNH HỊNH PHẤT TRIÏÍN THÏË GIÚÁI 1999-2000
2
nố trong viïåc khùèng àõnh tđnh àùåc trûng khu vûåc. Àõa phûúng hoấ thc àêíy chđnh ph cấc nûúác ài xëng túái
têån cấc khu vûåc vâ cấc thânh phưë nhû lâ mưåt cấch tưët nhêët àïí quẫn l nhûäng thay àưíi ẫnh hûúãng túái chđnh trõ
trong nûúác cng nhû túái cấc mư hònh tùng trûúãng. ÚÃ cẫ hai cêëp àưå siïu qëc gia vâ dûúái cêëp qëc gia, cấc thïí
chïë vïì quẫn l, àâm phấn, húåp tấc vâ quy àõnh àïìu àống vai trô quët àõnh trong viïåc thc àêíy thïë cên bùçng
múái trong nûúác vâ giûäa cấc nûúác vúái nhau, vâ cng tẩo ra mưåt mưi trûúâng ưín àõnh àïí cố thïí thûåc hiïån cấc
chûúng trònh phất triïín.
Nhûäng ranh giúái ca tû duy phất triïín
Khi thïë k XX sùỉp kïët thc, dông ch lûu ca tû duy phất triïín àậ tiïën hoấ thânh mưåt thûá ch nghơa
thûåc dng rưång rậi. Cng nhû àưëi vúái nhiïìu vêën àïì khấc, mën hiïíu biïët sêu sùỉc hún vïì phất triïín thò phẫi
thûâa nhêån rùçng nhûäng niïìm tin sêu rưång nhiïìu khi lẩi khưng toân diïån, rùçng nhûäng têìng nêëc ca sûå phûác tẩp
thûúâng nùçm ngay dûúái bïì mùåt bïn ngoâi, vâ rùçng sûå khưn ngoan thûúâng tu thåc vâo nhûäng àiïìu kiïån c thïí
vïì thúâi gian vâ àõa àiïím. Trong nhûäng thêåp k gêìn àêy, cẫ kinh nghiïåm lêỵn hiïíu biïët trđ tụå àậ tấch tû duy
phất triïín ra khỗi nhûäng cåc bân cậi vïì vai trô ca nhâ nûúác vâ thõ trûúâng, cng nhû viïåc tòm kiïëm mưåt
phûúng kïë chđnh sấch bao trm duy nhêët.
Vêën àïì àêìu tû vâo vưën con ngûúâi vâ vưën vêåt chêët chùèng hẩn, sệ kđch thđch àûúåc sûå tùng trûúãng kinh tïë vâ,
theo quy låt chung, chûáng cúá qua thûåc nghiïåm àậ ng hưå giẫ thuët nây. Nhûng trong mưåt sưë trûúâng húåp,
mûác àưå àêìu tû cao vâ giấo dc chûa à àïí tẩo ra tùng trûúãng nhanh. Mưåt bâi hổc tûúng tûå nhû thïë cng àng
vúái cấc chđnh sấch vïì cưng nghiïåp. Nhiïìu nûúác sau khi thûã nghiïåm viïåc trúå cêëp xët khêíu àậ ài àïën quët àõnh
rùçng, trúå cêëp nhû vêåy chó lâ giâu cho nhûäng ch kinh doanh, chûá đt cố tấc dng trong viïåc thc àêíy tùng
trûúãng kinh tïë. Hổ thêëy rùçng trúå cêëp cưng nghiïåp lâ àõnh tưët nhûng lẩi trúã thânh mưåt dẩng phc lúåi chung
phđ phẩm, àố lâ cấch hưỵ trúå tưën kếm cung cêëp sûå ng hưå ca ngûúâi àống thụë cho nhûäng viïåc lâm riïng ca
mưåt sưë rêët đt ngânh cưng nghiïåp. Thïë nhûng nïìn kinh tïë ca cấc nûúác Àưng Ấ nhúâ sûã dng tđch cûåc trúå cêëp
xët khêíu vâ phên phưëi tđn dng lẩi trẫi qua bûúác àưåt phất bïìn vûäng, mẩnh mệ nhêët trong sûå phất triïín kinh
tïë mâ thïë giúái àûúåc chûáng kiïën trong nhiïìu thêåp k qua. Vâ Trung Qëc, mưåt nûúác chiïëm túái 40% sưë dên ca
cấc nûúác cố thu nhêåp thêëp trïn thïë giúái, àậ àẩt àûúåc thânh tûåu kinh tïë àấng ch do dûåa vâo mưåt chiïën lûúåc
phất triïín ấp dng cố mûác àưå tûå do hoấ thõ trûúâng vâ tû nhên hoấ.
Sûå thêët bẩi ca cấc nïìn kinh tïë kïë hoẩch hoấ têåp trung trong viïåc àíi kõp cấc nïìn kinh tïë theo àõnh
hûúáng thõ trûúâng àậ chûáng tỗ rộ rùçng kïë hoẩch hoấ toân bưå nïìn kinh tïë vâo cêëp trung ûúng khưng phẫi lâ con

nïìn kinh tïë cng cố nhûäng khấc biïåt, tu thåc vâo khẫ nùng vâ trònh àưå phất triïín ca àêët nûúác, tu vâo
nhûäng àiïìu kiïån bïn ngoâi vâ rêët nhiïìu nhûäng ëu tưë khấc.
Cấc quấ trònh cng quan trổng nhû cấc chđnh sấch. Nhûäng thânh tûåu ca cấc chđnh sấch dûåa vâo cấc quấ
trònh cố tđnh nhêët trđ, tđnh tham gia àưng àẫo vâ tđnh cưng khai dïỵ àûúåc giûä vûäng hún. Cấc thïí chïë cai quẫn tưët
hiïån thên cho nhûäng quy trònh nhû vêåy lâ tưëi cêìn thiïët cho phất triïín vâ cêìn bao gưìm cẫ nhûäng quan hïå àưëi
tấc ca têët cẫ cấc thânh phêìn trong xậ hưåi dên sûå.
Tẩo ra nhûäng àûúâng hûúáng chó àẩo múái cho phất triïín
Dûúái ấnh sấng ca nhûäng giẫ àõnh nây, Ngên hâng Thïë giúái àang àûa ra mưåt khn khưí phất triïín toân
diïån àïí àấp ûáng mưåt sưë mc tiïu: lâm rộ trổng têm cấc mc tiïu lúán ca phất triïín, tùng cûúâng tđnh àưìng bưå
trong hoẩch àõnh chđnh sấch nhêën mẩnh cấc quấ trònh thïí chïë àïí duy trò phất triïín vâ liïn kïët cấc nưỵ lûåc phất
triïín.
Khn khưí phất triïín nhêën mẩnh nhêån thûác ngây câng tùng, rùçng nhiïìu ëu tưë tẩo thânh quy trònh
phất triïín phẫi cng àûúåc kïë hoẩch hoấ vâ àûúåc àiïìu phưëi àïí àẩt àûúåc kïët quẫ tưët nhêët - vâ àưi khi nhùçm àẩt
àûúåc mổi kïët quẫ cố thïí cố. Mưåt àïì ấn xêy dûång trûúâng hổc lâ mưåt vđ d tưët. Xết vïì mùåt vêåt chêët, dûång lïn mưåt
ngưi trûúâng chó lâ bûúác múã àêìu. Nêng cao trònh àưå giấo dc côn ph thåc vâo nhiïìu ëu tưë khấc, nhû mưåt cú
chïë hûäu hiïåu cho viïåc tuín lûåa, àâo tẩo, lûúng giấo viïn ph húåp vâ cố ngìn tâi chđnh àïí mua à sấch giấo
khoa vâ vêåt dng khấc.
Cấi àng vúái àïì ấn xêy dûång trûúâng hổc thò cng àng vúái cấc chûúng trònh tû nhên hoấ, cấc mẩng lûúái
an toân xậ hưåi vâ cấc chûúng trònh nùng lûúång bïìn vûäng. Cấc ëu tưë bưí sung giûäa cấc àïì ấn vâ giûäa cấc quấ
trònh lâ cûåc k cêìn thiïët àưëi vúái sûå thânh cưng. Mưåt khn khưí phất triïín toân diïån lâm cho cấc ëu tưë bưí sung
nây trúã nïn rộ râng thưng qua viïåc nïu bêåt mưëi quan hïå giûäa cấc khđa cẩnh ca phất triïín nhû con ngûúâi, vêåt
chêët khu vûåc vâ cêëu trc.
Khđa cẩnh con ngûúâi vâ khđa cẩnh vêåt chêët ca sûå phất triïín àậ àûúåc biïët àïën khấ rộ. Khđa cẩnh khu vûåc
nhêën mẩnh têìm quan trổng ca cấc ëu tưë àan chếo nhau, nhû àiïìu phưëi, quẫn l, vâ duy trò mưåt mưi trûúâng
hûäu hiïåu àưëi vúái kinh doanh tû nhên cng nhû cấc sấng kiïën cưång àưìng. Khđa cẩnh cêëu tr xoấy mẩnh vâo sûå
cêìn thiïët phẫi quẫn l tưët, àûa ra cấc quët àõnh thưng thoấng cấc quấ trònh phấp l vâ xết xûã hûäu hiïåu vâ cấc
hïå thưëng quy chïë rộ râng. Nhêån thûác àố vïì nhûäng quy tùỉc vâ cấc quấ trònh, nhû mưåt cú súã rêët cêìn thiïët cho
phất triïín bïìn vûäng, àem lẩi thïm mưåt têìm vốc múái cho dông ch lûu ca tû duy phất triïín.
Nhûäng ëu tưë trïn khưng phẫi lâ mưåt danh mc àêìy à vïì têët cẫ cấc àiïìu liïn quan mâ sûå phất triïín cêìn
bao gưìm. Nhûäng vêën àïì vïì giúái vâ bònh àùèng khưng thïí thiïëu trong tûâng bưå phêån ca khn khưí phất triïín.

Toân cêìu hoấ vâ àõa phûúng hoấ
Nhûäng tiïën bưå vïì cưng nghïå truìn thưng àậ gip ta trong giêy lất biïët àûúåc nhûäng àiïìu àang xẫy ra
trong mưåt hưå gia àònh, mưåt xđ nghiïåp hóåc trïn mưåt thõ trûúâng chûáng khoấn cấch xa nûãa vông trấi àêët. Têìm
quan trổng ca dõch v vâ thưng tin liïn lẩc ngây câng tùng trong nïìn kinh tïë thïë giúái cố nối rùçng mưåt t lïå
ngây câng tùng vïì giấ trõ kinh tïë sệ trúã nïn khưng quan trổng - nghơa lâ thưng tin cố thïí àûúåc truìn qua cấp
súåi quang, chûá khưng phẫi qua tâu chúã hâng. Àưìng thúâi sûå tiïën bưå trong mẩng lûúái giao thưng vâ cưng nghïå
cng lâm giẫm chi phđ vêån chuín hâng hoấ bùçng àûúâng thu, àûúâng khưng vâ àûúâng bưå; vâ nhûäng cẫi tiïën vïì
cưng nghïå thưng tin lâm cho ngûúâi ta liïn hïå vúái nhau dïỵ dâng hún (Biïíu àưì 1). Cấc cưng ty àa qëc gia hiïån
nay àang dûåa trïn mưåt nïìn sẫn xët mốc xđch nưëi kïët nhiïìu nûúác vúái nhau. Vêåt liïåu thư vâ cấc linh kiïån cố thïí
úã hai nûúác khấc nhau vâ lẩi àûúåc lùỉp rấp úã mưåt nûúác khấc, trong khi viïåc tiïëp thõ vâ phên phưëi lẩi xẫy ra úã núi
khấc. Vđ d nhûäng quët àõnh ca ngûúâi tiïu dng úã London hóåc úã Tokyo trúã thânh thưng tin tấc àưång trûåc
tiïëp àïën cấc sẫn phêím àang àûúåc chïë tẩo - vâ cấc kiïíu dấng ẫnh hûúãng àïën nố - trïn toân thïë giúái.
Trònh àưå giấo dc ngây câng cao, nhûäng àưíi múái vïì cưng nghïå àậ cho phếp cấc tûúãng àûúåc truìn bấ
rưång rậi, vâ sûå thêët bẩi ca hêìu hïët cấc nïìn kinh tïë kïë hoẩch hoấ têåp trung àậ thc àêíy àõa phûúng hoấ. Chđnh
quìn cấc nûúác àậ àấp lẩi viïåc thc àêíy nây theo nhiïìu cấch khấc nhau. Cố thïm nhiïìu nûúác trúã thânh nûúác
dên ch, vâ sûå tham gia vïì mùåt chđnh trõ thưng qua bêìu cûã àậ àûúåc múã rưång cẫ úã hai cêëp: qëc gia vâ dûúái cêëp
qëc gia. Chđnh ph cấc nûúác àang ngây câng chia sễ trấch nhiïåm vâ thu nhêåp vúái cấc cêëp chđnh quìn dûúái
cêëp qëc gia, cấc cêëp chđnh quìn nây thò gêìn gi hún vúái qìn chng àang chõu ẫnh hûúãng búãi cấc quët àõnh
chđnh sấch (Biïíu àưì 2) Ngûúâi ta cng àang thânh lêåp cấc tưí chûác phi chđnh ph àïí thûåc hiïån cấc mc tiïu nhû
cẫi cấch chđnh trõ, bẫo vïå mưi trûúâng, bònh àùèng giúái vâ mưåt nïìn giấo dc tưët hún.
TƯÍNG QUAN
5
quy mư nhỗ. Nhûng nhûäng nûúác nhû vêåy àậ cưë àûáng vûäng àïí àẩt àûúåc ẫnh hûúãng nhiïìu hún tûâ nïìn tâi chđnh
vâ thûúng mẩi qëc tïë so vúái cấc nûúác lúán hún, búãi vò hổ phẫi àưëi mùåt vúái ngìn lûåc vâ sûác ếp vïì quy mư thõ
trûúâng chùåt chệ hún. Àưìng thúâi cấc nïìn kinh tïë nây cng cẫm nhêån mẩnh mệ àûúåc bêët cûá sûå tân phất nâo do
nïìn kinh tïë toân cêìu gêy ra. Mưåt cún sưët kinh tïë cố thïí cẫm nhêån nhû mưåt gúån sống lùn tùn àưëi vúái mưåt nûúác
cố nïìn kinh tïë lúán nhû M, hóåc ngay cẫ àưëi vúái mưåt nûúác àang phất triïín cố nïìn kinh tïë tûúng àưëi lúán nhû
Biïíu àưì 1
Mấy vi tđnh àang liïn kïët thïë giúái
Toân cêìu hoấ vâ àõa phûúng hoấ lâ nhûäng

mưåt chûúng trònh nghõ sûå vïì phất triïín nâo cố thïí bỗ
qua. Trong khi cấc chđnh quìn trung ûúng vêỵn lâ
chđnh ëu trong nhûäng nưỵ lûåc phất triïín thò toân cêìu
hoấ vâ àõa phûúng hoấ lẩi àôi hỗi hổ cam kïët xêy dûång
nhûäng thïí chïë cú bẫn cấc cêëp siïu qëc gia vâ dûúái
cêëp qëc gia, àïí tẩo ra àûúåc lúåi đch ca tùng trûúãng
trong thïë k XXI.
Nhûäng vêën àïì siïu qëc gia
Chđnh quìn trung ûúng têët sệ thêët vổng khi àưëi
phố vúái toân cêìu hoấ, vâ sûå thêët vổng nây sệ tùng lïn
gêëp bưåi àưëi vúái nhûäng nïìn kinh tïë àang phất triïín cố
BẤO CẤO VÏÌ TỊNH HỊNH PHẤT TRIÏÍN THÏË GIÚÁI 1999-2000
6
Braxin, nhûng nố lẩi lâ cún sống thêìn àưëi vúái nïìn
kinh tïë cố quy mư nhû Gana hay Bùnglầết. Khi
àïì cêåp túái nhûäng vêën àïì mưi trûúâng thò chđnh ph
cấc nûúác thûúâng têåp trung cên nhùỉc k cấc vêën àïì
trong nûúác, vđ d nhû xấc àõnh viïåc ấp dng cấc
tiïu chín ư nhiïỵm nhû thïë nâo àưëi vúái cấc khu
vûåc trong nûúác. Nhûng nïëu cấc nûúác àang phất
triïín khưng hoẩt àưång theo nhûäng thoẫ ûúác qëc
tïë, thò hổ cố rêët đt khẫ nùng àûúng àêìu vúái cấc vêën
àïì mưi trûúâng trïn toân cêìu, nhû nguy cú thay àưíi
khđ hêåu. Bấo cấo nây xem xết ba vêën àïì ca toân
cêìu hoấ: thûúng mẩi, cấc lìng tâi chđnh vâ nhûäng
thấch thûác vïì mưi trûúâng.
Thûúng mẩi
Trong nhûäng nùm gêìn àêy, thûúng mẩi qëc
tïë phất triïín nhanh hún so vúái nïìn kinh tïë thïë giúái
chùỉc chùỉn rùçng xu thïë nây vêỵn côn tiïëp tc (Biïíu

vâ kim ngẩch nhêåp khêíu cấc hâng hoấ vâ dõch v
Biïíu àưì 4
Sưë lûúång cấc nûúác tham gia Tưí chûác thûúng mẩi
thïë giúái àang ngây câng tùng lïn
Sưë nûúác thânh viïn GATT/WTO
Ngìn: WTO, Annual Report, nhiïìu n ùm
àûúåc tn th àïí giûä àûúåc àâ cẫi cấch.
Cấc cåc àâm phấn thûúng mẩi trong tûúng lai àôi hỗi mưåt chûúng trònh nghõ sûå cố têìm nhòn xa nhùçm
àẩt àûúåc tûå do hoấ thûúng mẩi rưång lúán hún, nïëu mën mưåt lêìn nûäa àẩt àûúåc nhûäng thânh cưng nhû trûúác
àêy, khi múã cûãa cấc thõ trûúâng. Vông àâm phấn Thiïn niïn k, theo dûå kiïën, sệ àûúåc tiïën hânh vâo thấng 11
TƯÍNG QUAN
7
nùm 1999 dûúái sûå bẫo trúå ca WTO, cố thïí lâ cåc thûã nghiïåm àêìu tiïn ca chûúng trònh nghõ sûå nây. Giẫm
hâng râo thûúng mẩi trong cưng nghiïåp vâ dõch v vêỵn lâ nhûäng cấi phẫi àûúåc ûu tiïn hún trong danh mc
ûu tiïn. Viïåc bn bấn cấc sẫn phêím nưng nghiïåp lâ khu vûåc tẩo ra cho nhûäng nïìn kinh tïë àang phất triïín
nhûäng cú hưåi thûåc sûå - nïëu nhûäng cú hưåi nây khưng bõ cẫn trúã búãi nhûäng hâng râo thûúng mẩi ca nhûäng
nûúác giâu cố. Thûúng mẩi dõch v lâ vêën àïì nûäa cêìn phẫi àïì cêåp túái. Nhúâ nhûäng tiïën bưå trong cưng nghïå
thưng tin vâ liïn lẩc, ngânh thûúng mẩi àậ nhanh chống tùng lïn: 25% chó tđnh riïng nhûäng nùm giûäa 1994
vâ 1997. Hònh thûác thûúng mẩi nây àậ tẩo ra mưåt sưë cú hưåi nûäa cho cấc nûúác àang phất triïín cố thïí dïỵ dâng
tẩo ra nhiïìu loẩi dõch v ûa chång.
Cấc nûúác phẫi tùng cûúâng sûã dng cú chïë WTO. Vđ d, mưåt nûúác mën tùng cûúâng cam kïë giẫm (hóåc
duy trò) hâng râo thûúng mẩi thêëp, thò cố thïí “trối båc” thụë quan ca mònh bùçng cấc kïët húåp quët àõnh hẩ
thụë quan vâo cng nhûäng nghơa v qëc tïë ca mònh tẩi WTO. Ngây câng cố nhiïìu nûúác coi WTO vâ cấc
ngun tùỉc thûúng mẩi qëc tïë lâ nhûäng cú chïë tiïën túái cấc mc tiïu qëc gia (chûác khưng phẫi sûå cẫn trúã àưëi
vúái vêën àïì tûå quët) vâ sưë nhûäng nûúác ng hưå nhûäng thïí chïë nhû vêåy ngây câng tùng.
Cấc chđnh sấch chung phẫi xem xết túái hoân cẫnh bõ mêët viïåc lâm ca cưng nhên trûúác nhûäng thïë lûåc
ca thûúng mẩi. Nhûäng chđnh sấch nây phẫi giẫi quët nhûäng lo lùỉng ca nhûäng cưng nhên bõ sa thẫi nối
chung, búãi vò nhiïìu cưng nhên àưí lưỵi cho ngoẩi thûúng vò mêët viïåc lâm vâ bõ giẫm lûúng, cho d ngânh ngoẩi
thûúng cố trấch nhiïåm hay khưng. Thc àêíy tûå do hoấ thûúng mẩi bùçng cấc chđnh sấch thõ trûúâng lao àưång
àậ gip cưng nhên dïỵ thđch nghi vúái tấc àưång ca thûúng mẩi thïë giúái vâ lâm giẫm ấp lûåc ca viïåc àống cûãa

cấc nhâ àiïìu tiïët cêìn thûåc hiïån khi nhûäng chín mûåc nây khưng àấp ûáng u cêìu.
Cẩnh tranh trong khu vûåc tâi chđnh tùng lïn câng khđch lïå cấc ngên hâng cng nhû khấch hâng ca
chng. Cẩnh tranh tùng lïn khi khu vûåc tâi chđnh trong nûúác phất triïín, vâ cấc bẫo hiïím, thõ trûúâng chûáng
khoấn cng nhû cấc tưí chûác trung gian khấc bùỉt àêìu àống vai trô to lúán hún. Viïåc cho phếp cấc ngên hâng
nûúác ngoâi vâo hoẩt àưång mưåt nûúác, àùåc biïåt khi cấc nûúác ch nhâ ca chng àậ cố nhûäng hïå thưëng quy chïë
ph húåp, lâ tùng sûå àiïìu chónh thưng qua viïåc du nhêåp nhûäng chín mûåc quẫn l ri ro cố chêët lûúång cao,
cng nhû nhûäng thûåc tiïỵn àiïìu chónh vâ cấc nhâ quẫn l àậ àûúåc àâo tẩo.
Cấc ngên hâng úã cấc nûúác àang phất triïín phẫi tẩo thïë cên bùçng giûäa hai loẩi ri ro. Cấc ngên hâng
thûúâng ài vay tiïìn ngùỉn hẩn trïn cấc thõ trûúâng qëc tïë bùçng mưåt loẩi tiïìn nâo àố, vđ d nhû àưìng àư la M
hay àưìng n Nhêåt, rưìi àem sưë tiïìn àố cho vay vúái mưåt thúâi hẩn dâi hún bùçng àưìng tiïìn àõa phûúng. Nhûäng
ngên hâng nây àûáng trûúác nguy cú bõ mêët ngìn cung cêëp ngoẩi tïå ngùỉn hẩn nïëu nhû thõ trûúâng vưën cẩn kiïåt,
vâ cng gùåp ri ro àïí mêët phêìn lúán giấ trõ tâi sẫn ca hổ trong trûúâng húåp t giấ hưëi àoấi giẫm xëng. Cấc
nûúác cố thïí hẩn chïë nhûäng ri ro nây túái mưåt mûác nhêët àõnh, nhûng trûúác hïët cêìn phẫi cố nhûäng quy àõnh àïí
kiïìm chïë búát u cêìu nhûäng khoẫn vay nûúác ngoâi ngùỉn hẩn. Mưåt trong nhûäng biïån phấp nhû vêåy lâ u cêìu
dânh mưåt phêìn trong toân bưå cấc lìng vưën vâo khưng àõnh dng vâo viïåc mua nhûäng tâi sẫn vêåt chêët cố thïí
sinh lúåi, lâm dûå trûä cho mưåt thúâi gian nhêët àõnh, nhû vêåy lâ lâm tùng chi phđ phẫi trẫ cho nhûäng khoẫn vay
ngùỉn hẩn úã nûúác ngoâi.
Trong thïë giúái mâ cấc thõ trûúâng tâi chđnh tiïëp tc “hưåi nhêåp toân cêìu’ thò cấc nûúác àang phất triïín cêìn
phêën àêëu trúã thânh nhûäng núi thån tiïån cho àêìu tû nûúác ngoâi dâi hẩn. Viïåc tẩo ra mưåt mưi trûúâng àêìu tû
thån lúåi àôi hỗi mưåt sûå cam kïët cho mưåt cú chïë thưng thoấng vïì cấc quìn vâ cấc quy àõnh àưëi vúái cấc nhâ àêìu
tû, mưåt hïå thưëng phấp l cố sûå àưëi xûã cưng bùçng vâ sûå bẫo hưå cho nhûäng nhâ àêìu tû trong nûúác vâ nûúác ngoâi
nhûäng nïìn tẫng kinh tïë vơ mư lânh mẩnh vâ àêìu tû vïì vưën con ngûúâi. Khi àêìu tû àậ hôa nhêåp vâ nïìn kinh tïë
àõa phûúng àang hoẩt àưång bònh thûúâng thò cấc nhâ àêìu tû khấc cng sệ sùén sâng tham gia nïëu nhû cố mưåt
nhâ àêìu tû nâo àố quët àõnh thưi khưng àêìu tû.
Cấc thïí chïë qëc tïë cố vai trô gip àúä cấc nûúác àang phất triïín phất huy sûå ưín àõnh tâi chđnh vâ àêíy
mẩnh àêìu tû. Cấc hiïåp àõnh ngên hâng qëc tïë, vđ d nhû Hiïåp àõnh Basle, cố thïí lâ nhûäng kiïíu mêỵu cho cấc
Àêìu tû
trûåc tiïëp ca
nûúác ngoâi
Lìng vưën

9
chín mûåc kïë toấn cho cấc ngên hâng àõa phûúng. Qu tiïìn tïå qëc tïë (IMF) cố thïí hûúáng dêỵn cấc hoẩt àưång
kinh tïë vâ àiïìu phưëi cấc khoẫn trúå gip ngùỉn hẩn khi cố khố khùn vïì khẫ nùng thanh toấn tiïìn mùåt, lâm giẫm
tđnh trêìm trổng ca mưåt cåc khng hoẫng tâi chđnh. Cấc hiïåp ûúác thûúng mẩi cố thïí duy trò nhûäng phẫn ûáng
àưëi vúái cún sưëc tâi chđnh sinh ra tûâ chu k bẫo hưå cố tđnh chêët lúåi mònh hẩi ngûúâi. Nhûäng cåc àâm phấn qëc
tïë vâ khu vûåc vïì vêën àïì phưëi húåp cấc chđnh sấch kinh tïë vơ mư cng cố thïí tòm ra nhûäng giẫi phấp trấnh nhûäng
hânh àưång lâm lúåi cho nïìn kinh tïë nây, nhûng lẩi lâm hẩi cho nïìn kinh tïë khấc.
Nhûäng thấch thûác mưi trûúâng toân cêìu
Khi nïìn kinh tïë ca mưåt nûúác bõ chi phưëi búãi cấc lûåc lûúång kinh tïë thïë giúái thò nố cố rêët đt khẫ nùng kiïím soất
hay thay àưíi, mưi trûúâng ca nïìn kinh tïë nây cố thïí bõ àe doẩ búãi cấc hoẩt àưång àang xẫy ra úã ngoâi nûúác, vûúåt
quấ khẫ nùng kiïím soất ca nố. ÚÃ mưåt sưë nûúác cố thu nhêåp thêëp, sûå àe doẩ nây cố thïí nghiïm trổng túái mûác
lâm nguy hẩi túái sûå phất triïín bïìn vûäng. Vđ d nhû nhûäng thay àưí vïì khđ hêåu cố thïí lâm tùng mûåc nûúác biïín,
lâm chòm ngêåp nhâ cûãa ca hâng triïåu ngûúâi sưëng trong nhûäng àêët nûúác úã vng àêët thêëp nhû Bùnglầết. Cấc
chđnh ph hoẩt àưång mưåt cấch riïng lễ vâ ngay cẫ cấc hoẩt àưång ca cấc tưí chûác khu vûåc cng khưng thïí cố
nhûäng ûáng phố hûäu hiïåu àưëi vúái nhûäng vêën àïì mưi trûúâng nhû vêåy. ÛÁng phố àôi hỗi phẫi cố tđnh chêët toân
cêìu. Cấc nûúác cưng nghiïåp phẫi chõu trấch nhiïåm trûúác hêìu hïët cấc vêën àïì mưi trûúâng hiïån tưìn trïn thïë giúái
- àùåc biïåt lâ vêën àïì khđ thẫi gêy hiïåu ûáng nhâ kđnh - côn cấc nûúác àang phất triïín cng àang nhanh chống mùỉc
vâo. Cng vúái àâ tùng trûúãng nhûäng nûúác nây cng àang gốp phêìn lâm tùng thïm sûå hû hoẩi mưi trûúâng.
Thïë giúái àậ chûáng kiïën mưåt thânh cưng àđch thûåc vïì mưi trûúâng trong Nghõ àõnh thû Montreal nùm 1987;
nghõ àõnh thû nây àậ têåp trung têët cẫ cấc nûúác àïí giẫi quët sûå àe doẩ ca mưi trûúâng chung. Nghõ àõnh thû
Montreal nhùçm mc àđch giẫi quët vêën àïì sẫn sinh ra clorưphlrưcấcbon lâm giẫm st ưdưn trong khđ
quín. Trong nhûäng nùm 1980, cấc nhâ khoa hổc àậ nhêån ra rùçng nïëu àïí cho lûúång khđ nây tiïëp tc khưng
àûúåc kiïím soất thò nố sệ lâm tùng bûác xẩ tia cûåc tđm túái mûác nguy hiïím úã nhûäng vng thåc vơ àưå cao hún, vâ
nhû vêåy sệ lâm tùng t lïå bïånh ung thû da, àc thu tinh thïí vâ lâm hû hẩi mưi trûúâng. Nhúâ cố Nghõ àõnh thû
Montreal vâ cấc hiïåp àõnh tiïëp theo, viïåc sẫn xët khđ clorưphlrưcấcbon trïn thïë giúái àậ giẫm hùèn, vâ sûå
húåp tấc qëc tïë àïí lâm giẫm sûå phấ hu têìng ưdưn dûúâng nhû cng àang trïn àâ thânh cưng.
Thïë giúái hiïån nay phẫi àûúng àêìu vúái mưåt sưë vêën àïì mưi trûúâng bûác bấch khấc àe doẩ nhûäng cấi chung
toân cêìu. Cố thïí vêën àïì àûúåc biïët túái nhiïìu nhêët lâ sûå thay àưíi khđ hêåu, sûå thay àưíi nây gùỉn liïìn vúái viïåc gia
tùng khđ thẫi cấcbưnic trong khđ quín. Cấc vêën àïì khấc thò bao gưìm sûå mêët tđnh àa dẩng sinh hổc, àiïìu nây
àang xẫy ra úã mûác bấo àưång rưìi; hiïån tûúång sa mẩc hoấ; sûå hu diïåt cấc loâi cấ; sûå lan trân nhûäng chêët hûäu cú

àưìng trong nûúác. Hai khđa cẩnh ca khu vûåc hoấ àậ àûúåc ch àùåc biïåt trong bẫn bấo cấo nây: phi têåp trung
hoấ vâ àư thõ hoấ.
Àa ngun chđnh trõ vâ phi têåp trung hoấ
Àõa phûúng hoấ àậ tẩo ra àa ngun chđnh trõ vâ quìn tûå quët trïn khùỉp thïë giúái. Mưåt trong nhûäng biïíu
hiïån ca nố lâ sûå gia tùng sưë lûúång cấc nûúác trïn thïë giúái khi giânh àûúåc àưåc lêåp. Mưåt biïíu hiïån khấc lâ sûå thay
àưíi trong viïåc lûåa chổn chđnh quìn úã cấc nûúác. Cấch àêy 25 nùm, chûa àêìy 1/8 cấc nûúác trïn thïë giúái cố nïìn
dên ch nhûng tđnh àïën cëi nùm 1990 thò sưë nhûäng nûúác nây tùng lïn túái hún 60% (Biïíu àưì 6).
Khẫ nùng ca con ngûúâi tham gia vâo viïåc quët àõnh cấc vêën àïì ẫnh hûúãng àïën hổ lâ mưåt tấc àưång then
chưët trong quấ trònh nêng cao mûác sưëng - vâ nhû vêåy, cẫ trong quấ trònh phất triïín hûäu hiïåu. Nhûng sûå àấp
ûáng chđnh trõ àưëi vúái àõa phûúng hoấ, nhû vêën àïì phi têåp trung hoấ chùèng hẩn, cố thïí thânh cưng hóåc khưng
thânh cưng tu thåc vâo viïåc chng àûúåc thûåc hiïån nhû thïë nâo. Sau àêy lâ mưåt sưë bâi hổc quan trổng cho cấc
chđnh ph xem xết khi àïì cêåp túái phi têåp trung hoấ.
Phi têåp trung hoấ gêìn nhû bao giúâ cng lâ mưåt tiïën trònh do àưång cú chđnh trõ thc àêíy. Thưng thûúâng,
mc tiïu ch ëu ca nố lâ duy trò sûå ưín àõnh chđnh trõ vâ giẫm búát nguy cú tranh chêëp bẩo lûåc bùçng cấch liïn
kïët cấc nhốm vúái nhau mưåt cấch rưång rậi theo mưåt quấ trònh thûúng lûúång vïì nhûäng ngun tùỉc tiïët chïë chđnh
thûác. Tranh cậi liïåu cố nïn phi têåp trung hoấ hay khưng, phêìn lúán lâ khưng thđch húåp; cấch thûåc hiïån vêën àïì
nây sệ quët àõnh mûác àưå thânh cưng ca nố.
Viïåc àïì ra mưåt chiïën lûúåc phi têåp trung hoấ thânh cưng lâ phûác tẩp, búãi vò ngûúâi nùỉm quìn quët àõnh
thûúâng khưng kiïím soất àûúåc toân bưå quấ trònh phi têåp trung hoấ. Phi têåp trung hoấ àôi hỗi sûå thay àưíi vïì hïå
thưëng chđnh quìn vâ thiïët lêåp nhûäng thïí chïë múái vïì hânh chđnh, vïì quy tùỉc vïì tâi chđnh, chđnh trõ. Àiïìu nây
khưng àún thìn chó bao gưìm quët àõnh cho phếp bêìu cûã àõa phûúng, mâ àưìng thúâi côn bao gưìm mưåt loẩt cấc
sûå lûåa chổn vïì cấc ngun tùỉc bêìu cûã cng nhû cấc thưng lïå vïì àẫng phấi cố ẫnh hûúãng túái viïåc lûåc chổn ca
cấc cûã tri. Hún nûäa, vêën àïì nây côn bao gưìm quët àõnh chuín giao loẩi hònh trấch nhiïåm nâo àố cho cêëp àõa
phûúng, vđ d nhû vêën àïì giấo dc chùèng hẩn. Nố cng àôi hỗi phẫi quët àõnh chđnh quìn cêëp nâo sệ phẫi
chõu trấch nhiïåm àưëi vúái viïåc àẫm nhêån chi phđ cho giấo dc (àùåc biïåt lâ úã nhûäng vng nghêo), cêëp nâo sệ phẫi
chõu trấch nhiïåm soẩn chûúng trònh vâ tâi liïåu hûúáng dêỵn, cêëp nâo sệ phẫi chõu trấch nhiïåm quẫn l trûúâng
súã hâng ngây, kïí cẫ viïåc thụ thùng chûác vâ sa thẫi giấo viïn. Do vêåy, vêën àïì phi têåp trung hoấ khưng diïỵn ra
trong àiïìu kiïån cng bònh àùèng chi tiïu, mâ nố àôi hỗi phẫi cung cêëp ngìn tâi chđnh cho chđnh quìn cấc cêëp
àõa phûúng, àưìng thúâi cng àôi hỗi phẫi àïì ra àûúåc mưåt hïå thưëng chuín giao tâi chđnh giûäa cấc cêëp quẫn l
àïí bưí sung cho ngìn tâi chđnh phất triïín àõa phûúng. Nố cng àôi hỗi cấc quy tùỉc chi phưëi viïåc vay tiïìn ca

àõnh núi àõnh cû ca cấc hưå gia àònh cng nhû ca cấc cưng ty. Tưët hún lâ cấc chđnh ph nây nïn thûåc hiïån cấc
... vâ nhiïìu nïìn dên ch
Biïíu àưì 6
Côn nhiïìu nûúác...
Ngìn: Freedom House, Freedom in the World, 1998; Lary Diamon, “Đ the Third Ware Over?” Journal ô Democracy, 1996
BẤO CẤO VÏÌ TỊNH HỊNH PHẤT TRIÏÍN THÏË GIÚÁI 1999-2000
12
chđnh sấch phất triïín cố lúåi cho cẫ vng nưng thưn lêỵn vng thânh thõ, thûâa nhêån rùçng quấ trònh phất triïín
sệ thc àêíy àư thõ hoấ, cng nhû vêën àïì quy hoẩch.
Chđnh quìn àõa phûúng cố thïí tiïën hânh cấc bûúác àïí lâm cấc thânh phưë ca hổ trúã thânh núi hiïëu khấch
hún àưëi vúái viïåc phất triïín kinh tïë. Mưåt bûúác quan trổng lâ phẫi duy trò mûác àưå àêìu tû à cho hẩ têìng cú súã ch
ëu bao gưìm nûúác, vïå sinh, àûúâng sấ, àiïån thoẩi, àiïån vâ nhâ cûãa. Chđnh quìn àõa phûúng tùng cûúâng lâm
viïåc vúái khu vûåc tû nhên, mưåt khu vûåc cố vai trô quan trổng trong cấc vêën àïì nhû nhâ cûãa, hẩ têìng cú súã vâ vêåt
dng úã thânh phưë. Nhûng ngûúâi ta cng sệ u cêìu chđnh quìn thânh phưë qun gốp tiïìn à àïí chi cho àêìu
tû vưën, àùåc biïåt lâ trong viïåc chuín tûâ nưng thưn àïën thânh thõ. Cấc thõ trûúâng vưën tû nhên lâ ngìn àêìy hûáa
hển, nhûng hổ lẩi àôi hỗi mưåt khung phấp l ph húåp vâ cam kïët chùỉc chùỉn ca chđnh ph trung ûúng vïì vêën
àïì viïån trúå khêín cêëp. Quy hoẩch sûã dng àêët lâ cưng c hûäu đch vâ quan trổng, nhûng cêìn phẫi cố nhûäng quy
tùỉc c thïí àưëi vúái hoân cẫnh tûâng àõa phûúng.
Cấc nûúác khưng phẫi chúâ àúåi cho àïën khi giâu cố múái cẫi tiïën dõch v àư thõ. Nhûäng sûå dân xïëp quy chïë
múái cng cố thïí tẩo ra nhûäng dõch v tưët hún ngay cẫ khi mûác àưå thu nhêåp côn thêëp. Nhûäng xu hûúáng gêìn àêy
trong viïåc cung cêëp nhûäng dõch v cú bẫn têåp trung vâo tiïìm nùng ca cấc quan hïå àưëi tấc cưng - tû.
• Nhâ cûãa. Cấc nhâ thêìu xêy dûång tû nhên, cấc tưí chûác tûå nguån, cấc tưí chûác cưång àưìng vâ cấc tưí chûác phi
chđnh ph cêìn phẫi tùng phêìn àống gốp. Vïì phêìn mònh, khu vûåc cưng cưång phẫi têåp trung vâo vêën àïì cấc
quìn súã hûäu, cung cêëp tâi chđnh vâ trúå cêëp, xêy dûång cấc quy chïë vâ cú súã hẩ têìng lúán
• Nûúác. Cấc thânh phưë lúán àang chuín sang khu vûåc cung cêëp tû nhên. Sûå nhûúång quìn khu vûåc cêëp
nûúác tû nhên àậ àûúåc thay thïë bùçng khu vûåc cưng cưång úã Buenos Aires Jakarta vâ Manila. Vai trô ca
chđnh ph lâ àiïìu tiïët ngânh cưng nghiïåp nây, àưìng thúâi duy trò sûå cẩnh tranh.
• Cưëng rậnh. Chđnh ph thûúâng khưng à khẫ nùng chi cho viïåc àêìu tû lúán ban àêìu àïí giẫi quët trïn quy
mư toân thânh phưë. Nhûng cấc cưång àưìng àang hoẩt àưång cng vúái sûå trúå gip ca cấc tưí chûác phi chđnh
ph cưë gùỉng àïí thûåc hiïån cấc giẫi phấp vûâa têìm, tẩo ra mưåt mư hònh cho nhûäng nưỵ lûåc tûúng lai.

thïë giúái, bùçng cấch kiïím soất vâ khai thấc cấc thïë lûåc ca toân cêìu hoấ vâ àõa phûúng hoấ trong thïë k XXI.
Mc tiïu chđnh ca chđnh sấch phất triïín lâ tẩo ra àûúåc sûå cẫi thiïån bïìn vûäng vïì chêët lûúång cåc sưëng cho têët
cẫ mổi ngûúâi. Trong khi nêng cao tiïu dng vâ thu nhêåp tđnh theo àêìu ngûúâi lâ mưåt bưå phêån ca mc tiïu àố,
thò nhûäng mc tiïu khấc nhû giẫm búát àối nghêo, múã rưång khẫ nùng àûúåc hûúãng dõch v y tïë, nêng cao trònh
àưå giấo dc cng quan trổng. Àïí àẩt àûúåc nhûäng mc tiïu nây cêìn phẫi cố quan àiïím toân diïån vâ thêëu àấo
àưëi vúái phất triïín.
Nûãa cëi thïë k qua àậ àấnh dêëu sûå pha trưån giûäa ch nghơa bi quan vâ ch nghơa lẩc quan àưëi vúái triïín
vổng ca phất triïín. Cåc Cấch mẩng Xanh àậ àem lẩi triïín vổng khùỉc phc àûúåc sûå àe doẩ ca thuët
Malthus, vâ cấc nûúác nhû ÊËn Àưå àậ àẩt àûúåc sûå an toân vïì lûúng thûåc. Nhûng dên sưë thïë giúái phất triïín
nhanh ài àưi vúái t lïå tùng sẫn lûúång lûúng thûåc tûúng àưëi chêåm trong nhûäng nùm 1990 lẩi mưåt lêìn nûäa lâm
tùng mưëi lo thiïëu lûúng thûåc. Mưåt sưë quan àiïím phất triïín nhû chđnh sấch nhêåp khêíu thay thïë ca Braxin tỗ
ra cố tấc dng trong mưåt thúâi gian, nhûng rưìi lẩi thêët bẩi. Sûå suy thoấi gêìn àêy ca lõch sûã thânh cưng kinh tïë
àấng ch nhêët - Àưng Ấ, - cng nhû sûå hûúãng ûáng chêåm chẩp ca cấc nïìn kinh tïë quấ àưå àưëi vúái cẫi cấch thõ
trûúâng - àậ àùåt ra nhûäng vêën àïì múái vïì chđnh sấch phất triïín. Tuy nhiïn, àậ bùỉt àêìu àẩt àûúåc sûå àưìng thån
vïì nhûäng thânh tưë ca chđnh sấch phất triïín tûúng lai.
• Phất triïín bïìn vûäng cố nhiïìu mc tiïu. Cho túái nay, viïåc nêng cao thu nhêåp tđnh theo àêìu ngûúâi àậ lâm
tùng mûác sưëng ca con ngûúâi; àố lâ mưåt trong nhiïìu mc tiïu phất triïín. Mc tiïu bao trm nhùçm nêng
cao mûác sưëng bao gưìm mưåt sưë mc tiïu c thïí: nêng cao sûác khoễ dên chng vâ tẩo thïm cú hưåi giấo dc,
tẩo cú hưåi cho mổi ngûúâi tham gia vâo àúâi sưëng xậ hưåi, gip àúä àẫm bẫo mưåt mưi trûúâng trong sẩch, tùng
cûúâng sûå cưng bùçng giûäa cấc thïë hïå vâ vv…
• Cấc chđnh sấch phất triïín ph thåc lêỵn nhau. Khi mưåt chđnh sấch khưng phất huy tấc dng tưët thò
ngun nhên ca nố khưng chó lâ mưåt chiïën lûúåc c thïí. Cấc chđnh sấch àôi hỗi cấc biïån phấp bưí sung àïí
hoẩt àưång àûúåc tưët nhêët vâ sûå thêët bẩi ca mưåt chđnh sấch cố thïí xẫy ra do thiïëu nhûäng biïån phấp bưí
sung àố.
• Cấc chđnh ph àống mưåt vai trô quan trổng trong phất triïín, nhûng khưng cố mưåt têåp húåp quy tùỉc àún
thìn àïí hûúáng dêỵn hổ phẫi lâm gò. Cố sûå nhêët trđ rùçng cấc chđnh ph cêìn phẫi tn th nhûäng àiïìu cú
bẫn ca chđnh sấch nhûng hún thïë nûäa, vai trô ca chđnh ph ph thåc vâo khẫ nùng ca nố tẩo ra
àûúåc nhûäng quët àõnh hûäu hiïåu, vâo nùng lûåc quẫn l hânh chđnh ca nố, trònh àưå phất triïín ca àêët
nûúác, àiïìu kiïån bïn ngoâi, vâ côn nhiïìu ëu tưë khấc.
NHÛÄNG HÛÚÁNG MÚÁI CA TÛ DUY PHẤT TRIÏÍN

vâ thúâi gian. Vđ d, tưëc àưå tùng trûúãng vïì thu nhêåp
tđnh theo àêìu ngûúâi úã nûúác àang phất triïín tùng
tûúng àưëi nhanh vâo nhûäng nùm 1960 vâ 1970, vâ
chûäng lẩi trong nhûäng nùm 1980. Ngûúâi lẩc quan cố
thïí thêëy àûúåc dêëu hiïåu quay trúã lẩi ca sûå tùng
trûúãng nhanh trong nûãa àêìu ca nhûäng nùm 1990
tuy nhiïn nhûäng dêëu hiïåu àố cố phêìn kếm rộ râng
do hêåu quẫ ca cåc khng hoẫng tâi chđnh Àưng Ấ
bùỉt àêìu vâo nùm 1997. Hún nûäa, Àưng Ấ lâ khu vûåc
duy nhêët trïn thïë giúái mâ thu nhêåp úã cấc nûúác cố
thu nhêåp thêëp vâ thu nhêåp trung bònh cố xu hûúáng
àíi kõp thu nhêåp ca cấc nûúác giâu cố hún.
So sấnh vúái thânh cưng úã khu vûåc nây, ngûúâi
ta thêëy mưåt bûác tranh chung vïì kïët quẫ ca phất
triïín lâ àấng lo ngẩi. Thu nhêåp bònh qn tđnh theo
àêìu ngûúâi ca nûúác nghêo nhêët vâ 1/3 ca têët cẫ
cấc nûúác cố thu nhêåp trung bònh àậ liïn tc giẫm
trong vâi thêåp k qua so vúái thu nhêåp trung bònh
ca 1/3 cấc nûúác giâu nhêët (Biïíu àưì 8). GDP bònh
Ngìn: Ngên hâng thïë giúái, Cấc chó sưë vïì tònh hònh phất
triïín thïë giúái, 1999.
Biïíu àưì 8
Chïnh lïåch thu nhêåp ca cấc nûúác giâu vâ ca
cấc nûúác nghêo tiïëp tc tùng