THAY ÀÖÍI CÖNG THÛÁC CUÃA KHAÁT VOÅNG
1
THAY ÀƯÍI CƯNG THÛÁC CA KHẤT VỔNG
32
TOYOTA
Têåp sấch nây lâ mưåt phêìn trong bưå sấch ÀẨO KINH DOANH VIÏÅT NAM
VÂ THÏË GIÚÁI. Vâ bưå sấch nây lâ kïët quẫ ca dûå ấn nghiïn cûáu mang
tïn Ài tòm Àẩo Kinh doanh ca Viïåt Nam vâ Thïë giúái do cấc chun
gia ca PACE cng mưåt sưë tấc giẫ phưëi húåp thûåc hiïån.
PACE giûä bẫn quìn
Copyright©2007 by PACE
Bưå sấch àậ àûúåc àùng k bẫn quìn, mổi thưng tin xin vui lông gûãi vïì:
PACE
Tôa nhâ PACE
341 Nguỵn Trậi, Qån 1
TP. Hưì Chđ Minh, Viïåt Nam
Email:
In lêìn thûá nhêët tẩi TP.HCM, do Nhâ xët bẫn Trễ êën hânh.
Tấc giẫ têåp sấch: Nguỵn Thu An
(mưåt phêìn ca dûå ấn) vâ cấc chun gia ca PACE
Giấm àưëc àiïìu phưëi dûå ấn: Trêìn V Ngun
Nhốm biïn têåp vâ àiïìu phưëi dûå ấn: Trêìn V Ngun
Nguỵn Dûúng Hiïëu
Nguỵn Hưìng Dung
Nguỵn Thõ Hâ
ÀẨO KINH DOANH VIÏÅT NAM VÂ THÏË GIÚÁI
Sakichi Toyoda & TOYOTA
THAY ÀƯÍI CƯNG THÛÁC CA KHẤT VỔNG
Nguỵn Thu An vâ cấc chun gia ca PACE
Chòu trách nhiệm xuất bản: Ts. Quách Thu Nguyệt
Biên tập: Thành Nam

Thõ trûúâng àêìu tiïn chđnh lâ qụ hûúng bẩn! 66
SÛÅ KHÚÃI ÀÊÌU CA NÏÌN SẪN XËT TIÏN TIÏËN
ÚÃ NHÊÅT BẪN 73
Du nhêåp hïå thưëng sẫn xët dêy chuìn kiïíu M 74
Ngûúâi khao khất sûå hoân hẫo 76
Nhûäng àưëi th cẩnh tranh 82
Bûúác chên ra thïë giúái vâ mú vïì nhûäng con ngûåa sùỉt
85
Nhốm chun gia, nhốm àiïìu phưëi, nhốm tấc giẫ vâ nhốm biïn têåp ca
dûå ấn nghiïn cûáu Ài tòm Àẩo Kinh doanh Viïåt Nam vâ Thïë giúái xin
chên thânh cẫm ún cấc cưng ty, cú quan, àún võ vâ cấc cấ nhên àậ nhiïåt
tònh hưỵ trúå thưng tin, tû liïåu trong viïåc triïín khai dûå ấn nghiïn cûáu vâ
thûåc hiïån têåp sấch nây.
THAY ÀƯÍI CƯNG THÛÁC CA KHẤT VỔNG
76
TOYOTA
Phêìn II.
HẬY ÀIÏÌU KHIÏÍN ÛÚÁC MÚ
NGÛÚÂI CHÙM VÛÚÂN VÂ TRẤI NGỔT 95
Thûúång Hẫi, 1920 96
DI SẪN CA MƯÅT “MÊỴU MÛÅC CHO
TRĐ TỤÅ NHÊÅT BẪN” 103
Nùm ngun tùỉc chđnh ca nhâ Toyoda 113
MẤY DÏÅT TOYODA CHU DU THÏË GIÚÁI 115
“Quy tùỉc bân tay bêín” 116
Con àûúâng ra thïë giúái 120
BẤU VÊÅT CA NGÛÚÂI CHA 125
Phêìn III.
XUNG TRÊÅN VÂO THÕ TRÛÚÂNG Ư-TƯ
CHẨY ÀUA VÚÁI ƯNG GIÂ THÚÂI GIAN 133

ca dûå ấn nghiïn cûáu mang tïn Ài tòm Àẩo Kinh
doanh ca Viïåt Nam vâ Thïë giúái do Tưí húåp Giấo dc
PACE thûåc hiïån trong sët 14 thấng vûâa qua.
Chng tưi àùåt tïn cho bưå sấch nây lâ Àẩo Kinh
doanh Viïåt Nam vâ Thïë giúái vúái mong mën àûúåc
chia sễ cng bẩn àổc, àùåc biïåt lâ bẩn àổc doanh nhên
vâ bẩn àổc quan têm àïën kinh doanh, nhûäng kiïën giẫi
vïì hâng loẩt cấc cêu hỗi nhû: “Kinh doanh lâ gò?”,
“Doanh nhên lâ ai?”, “Àêu lâ ‘àẩo’ ca nghïì kinh
doanh?” vâ “Tẩi sao kinh doanh lâ mưåt nghïì cao qu
vâ xûáng àấng àûúåc xậ hưåi tưn vinh?”...
Àưåi ng chun gia ca PACE cng cấc cưång sûå àậ
nghiïn cûáu cåc àúâi vâ sûå nghiïåp ca 25 doanh nhên
huìn thoẩi, àïën tûâ 25 têåp àoân kinh doanh dêỵn àêìu
trong nhûäng bẫng xïëp hẩng doanh nghiïåp trïn toân thïë
giúái, nhùçm tòm kiïëm “cấi àẩo”, cấi triïët l cưët lội trong
kinh doanh ca hổ. Mc àđch lâ àïí l giẫi xem vò sao
hổ lâ nhûäng ngûúâi kiïëm tiïìn nhanh nhêët, kiïëm tiïìn
nhiïìu nhêët vâ kiïëm tiïìn bïìn vûäng nhêët thïë giúái, àưìng
thúâi hổ lẩi àûúåc xậ hưåi àùåc biïåt kđnh trổng?
Phên tđch tûâng chùång àûúâng, tûâng mưëc sûå nghiïåp,
tûâng bûúác thùng trêìm... ca nhûäng huìn thoẩi doanh
nhên nây, chng tưi àậ àc kïët àûúåc nhûäng nết chung
Cng bẩn àổc
THAY ÀƯÍI CƯNG THÛÁC CA KHẤT VỔNG
1110
TOYOTA
nhêët, nối chđnh xấc hún, lâ nhûäng ëu tưë khiïën hổ trúã
nïn vơ àẩi, trúã thânh nhûäng doanh nhên huìn thoẩi.
Àố lâ sûå khao khất, lâ niïìm àam mï mưåt cấch mậnh

Ngûúâi ta thûúâng mua t ca cú súã nây vïì àïí àûång hưì
sú. Mưåt cú súã bế xđu rêët àưỵi bònh thûúâng thò liïåu cố
mang trong ngûúâi “sûá mïånh xậ hưåi”? Trong mưåt thúâi
gian dâi, cú súã hoẩt àưång cêìm chûâng, cho àïën mưåt
ngây ưng ch ca nố thay àưíi cấch nghơ: tưi khưng
“bấn t sùỉt” nûäa, mâ sệ “bấn giẫi phấp lûu trûä hưì sú
vùn phông”. Tûâ àố, ưng vâ àưìng sûå tiïën hânh nghiïn
cûáu àïí tẩo ra nhûäng cấi t sao cho cố thïí chưëng àûúåc
mưëi, mổt, chưëng thêëm, ngùn t nây thò cố khốa kiïn cưë
àïí àûång hưì sú quan trổng, ngùn t khấc thò khưng cêìn
khốa àïí dïỵ kếo ra kếo vâo... Ưng cng chõu khố ài àïën
cấc vùn phông àïí nghiïn cûáu mâu sún, thay àưíi kđch
cúä, kiïíu dấng... Thïë lâ sẫn phêím ca ưng côn thïm tđnh
nùng lâm àểp cho cẫ vùn phông ca cấc cưng ty. Chó
sau mưåt thúâi gian ngùỉn, cú súã ca ưng àậ lưåt xấc vâ
phất triïín rêët nhanh.
Nhû vêåy, doanh nghiïåp lúán hay nhỗ ty thåc vâo
vêën àïì xậ hưåi mâ hổ giẫi quët àûúåc. Bâ ch tẩp hốa
ca khu phưë nổ cng Sam Walton (ưng ch têåp àoân
bấn lễ lúán nhêët thïë giúái Wal-Mart) àïìu giẫi quët vêën
àïì mua sùỉm ca xậ hưåi thưng qua viïåc múã cûãa hâng
bấn lễ. Hổ chó khấc nhau vïì phẩm vi: xậ hưåi ca bâ
ch tiïåm tẩp hốa lâ mưåt khu phưë, côn xậ hưåi ca Sam
mang têìm cúä thïë giúái.
Àiïìu xậ hưåi quan têm khưng phẫi lâ doanh nghiïåp
àố kiïëm àûúåc bao nhiïu mâ lâ hổ àậ mang lẩi gò cho
cưång àưìng. Chùèng hẩn, trong khi tó ph Nhêåt, Toyoda
(“cha àễ” ca Toyota), vúái tinh thêìn ấi qëc àûúåc ngûúâi
Nhêåt xem nhû anh hng dên tưåc thò tó ph Nga,
Khodorkovsky (ưng ch ca Yukos), ưng ta lâ ai trong

quët nhûäng vêën àïì ca xậ hưåi vâ lâm cho cåc sưëng
trúã nïn tưët àểp hún”.
Cấi “àẩo” kinh doanh nây àậ àûúåc hổ quấn triïåt
ngay tûâ bíi àêìu khúãi nghiïåp àêìy gian khố cho túái lc
thânh cưng. Vâ sûå thêåt nây cng chđnh lâ l do gip
hổ kiïëm tiïìn nhanh nhêët, nhiïìu nhêët, bïìn nhêët, côn
bẫn thên hổ thò àûúåc xậ hưåi tưn vinh, nïí trổng, vâ rưìi
hổ ài vâo lõch sûã kinh doanh thïë giúái nhû nhûäng huìn
thoẩi, doanh nghiïåp ca hổ cng vơ àẩi vâ trûúâng tưìn.
Nhû vêåy, vúái mưåt têm thïë ln hûúáng vïì cưång àưìng,
ln khất khao lâm cho xậ hưåi quanh mònh (cố thïí nhỗ
gổn trong mưåt ngưi lâng hóåc rưång lúán bùçng cẫ mưåt
hïå mùåt trúâi) tưët àểp hún, chđnh hổ, nhûäng doanh nhên
(d lúán hay nhỗ, d “Têy” hay “Ta”, d “cưí” hay “kim”)
ln àûúåc xậ hưåi tưn vinh khưng phẫi vò sưë ca cẫi
khưíng lưì hổ kiïëm àûúåc, mâ vò nhûäng àống gốp vư giấ
ca hổ vâo sûå àưíi thay ca thïë giúái nây.
Song song vúái nhûäng doanh nhên lêỵy lûâng ca thïë
giúái, àiïìu khấc biïåt úã bưå sấch nây lâ chng tưi àậ
khúãi sûå hânh trònh tòm kiïëm nhûäng “huìn thoẩi
doanh nhên Viïåt Nam” àïí, nhû mưåt cưë gùỉng, “àõnh võ”
xem ưng cha ta ngây xûa àậ khúãi sûå kinh doanh nhû
thïë nâo. Vâ thêåt bêët ngúâ, trong lõch sûã Viïåt Nam àậ
tûâng cố nhûäng Lûúng Vùn Can, Bẩch Thấi Bûúãi,
Nguỵn Sún Hâ, Trõnh Vùn Bư... vúái nhûäng tû tûúãng
kinh doanh cố thïí gêy ngẩc nhiïn cho àïën têån bêy giúâ.
Nhòn “Têy” sệ thêëy “Àưng”, soi “cưí” mâ ngêỵm túái
“kim”, àố lâ àiïìu mâ chng tưi, nhûäng ngûúâi thûåc hiïån
bưå sấch, mong mën àûúåc chia sễ. Bưå sấch nây cng
lâ mưåt cêu chuån, mưåt phấc thẫo cho bûác tranh toân

Vêåy thò nhûäng thânh quẫ kinh tïë lêỵy lûâng nhû
ngây nay àûúåc bùỉt àêìu tûâ àêu, dûåa trïn nïìn tẫng
cú súã nâo? Bùỉt àêìu tûâ àêu mưåt Nhêåt Bẫn kiïn
cûúâng vûún lïn tûâ àối nghêo, tûâ nhûäng khng
Chng tưi xin àûúåc gûãi lúâi tri ên trên trổng nhêët àïën
nhûäng àưìng nghiïåp àậ hưỵ trúå tinh thêìn cho chng tưi,
àïën cấc cấ nhên vâ àún võ àậ sùén lông hưỵ trúå thưng
tin, tû liïåu trong quấ trònh nghiïn cûáu. Àùåc biïåt, chng
tưi mën gûãi lúâi cấm ún chên thânh àïën cấc têåp àoân
hâng àêìu thïë giúái do cấc doanh nhên huìn thoẩi
sấng lêåp, cấm ún gia tưåc hổ Lûúng, gia tưåc hổ Bẩch,...
- hêåu dụå ca c Lûúng Vùn Can, c Bẩch Thấi Bûúãi...
àậ nhiïåt têm gip àúä chng tưi trong sët quấ trònh
“ài tòm Àẩo Kinh doanh ca Viïåt Nam vâ Thïë giúái”.
Viïåc triïín khai dûå ấn nây tûâ khêu nghiïn cûáu àïën
thïí hiïån thânh sấch trong mưåt thúâi gian khưng dâi,
cng nhûäng khố khùn trong quấ trònh ài tòm tû liïåu
lõch sûã vïì cấc nhên vêåt, chùỉc hùèn bưå sấch sệ khố trấnh
khỗi nhûäng sai sốt nhêët àõnh. Do vêåy, chng tưi rêët
mong nhêån àûúåc sûå thưng cẫm cng nhû nhûäng gốp
chia sễ ca bẩn àổc gêìn xa vïì bưå sấch àïí lêìn tấi
bẫn tiïëp theo àûúåc hoân thiïån hún.
Chng tưi, PACE vâ Nhâ xët bẫn Trễ, xin trên trổng
giúái thiïåu cng bẩn àổc bưå sấch àêìy têm huët nây.
Vâ chng tưi cng tin rùçng, qua bưå sấch nây, bẩn àổc
sệ cố thïm kiïën giẫi vïì “àẩo kinh doanh”, àïí tûâ àố, tûå
mònh àûa ra mưåt àõnh nghơa cho nghïì kinh doanh vâ
tûå mònh khùèng àõnh rùçng, kinh doanh lâ kiïëm tiïìn hay
phng sûå xậ hưåi!
Thay mùåt Nhốm tấc giẫ ca bưå sấch

tûúång “ngûúâi nưng dên lâm khoa hổc”, nhûäng “Hai
La” thûá thiïåt khưng àûúåc trang bõ cấc kiïën thûác
un thêm, cao siïu nhûng àậ mây mô nghiïn cûáu
vâ phất minh ra nhûäng cưng c thûåc tiïỵn phc v
cho cåc sưëng vưën rêët vêët vẫ ca bâ con nưng
dên. Àố lâ Àâo Kim Tûúâng úã thưn Phûúác Thổ, xậ
M Hôa, huån Ph M, tónh Bònh Àõnh vúái chiïëc
cưëi xất vỗ àêåu phưång; àố lâ anh Trêìn Qëc Hẫi, êëp
2, xậ Sëi Giêy, huån Tên Chêu, tónh Têy Ninh
vúái chiïëc mấy bay trûåc thùng tûå tẩo dng àïí tûúái
phên trïn rång... vâ côn rêët nhiïìu sấng kiïën khấc
khưng àûúåc àâi bấo àûa tin nhûng àậ, àang vâ sệ
êm thêìm cưëng hiïën cho àúâi.
Cêu chuån cåc àúâi ca ngûúâi àûáng àêìu cưng
ty Toyoda Automatic Loom Works, cha àễ têåp
àoân Toyota, phẫi chùng cng bùỉt àêìu tûâ ûúác
mën giẫn dõ vêåy thưi? Toyoda Sakichi mën cẫi
tẩo chiïëc mấy dïåt àïí nhûäng ngûúâi mể xûá hoa anh
àâo àúä lam l hún, mën sẫn xët hâng loẩt
nhûäng chiïëc mấy dïåt thưng minh mang nhận hiïåu
Nhêåt Bẫn àïí àêët nûúác mònh cố cú hưåi sấnh vai
cng thïë giúái. Mưåt ûúác mú, mưåt niïìm tin, mưåt nghõ
lûåc lâm viïåc, mưåt chđ hổc têåp kiïn cûúâng, mưåt àêìu
ốc chiïën lûúåc chiïën thåt sùỉc sẫo... – têët cẫ nhûäng
àiïìu nây àậ khiïën cho tïn tíi mưåt con ngûúâi trúã
nïn bêët tûã.
Sinh nùm 1867 trong mưåt gia àònh thúå th cưng
nghêo, bưë lâm nghïì thúå mưåc, mể chun dïåt vẫi,
bẫn thên ưng khưng àûúåc hổc cao, nhûng cố ai
ngúâ rùçng Sakichi àậ lâm rẩng danh dông hổ bùçng

cng lâ duy nhêët ca chêu Ấ nùçm trong danh sấch
Top Ten ca nhûäng têåp àoân cố qui mư lúán nhêët.
Sûå hiïåu quẫ trong kinh doanh ca Toyota àûúåc thïí
hiïån rộ nhêët úã con sưë lúåi nhån khưíng lưì lïn túái 11
tó àưla trong nùm 2005.
Toyota àûa tiïỵn nùm 2006 bùçng ngưi võ ấ qn
trïn thõ trûúâng xe húi úã M nối riïng vâ thïë giúái nối
chung. Nùm 2007, hậng nây àậ vẩch ra kïë hoẩch
tiïën lïn giânh võ trđ dêỵn àêìu vúái lûúång ư-tư bấn ra
ûúác tđnh khoẫng 9 triïåu 420 ngân chiïëc, bỗ qua
General Motors (M) mưåt cấch dïỵ dâng.
Nhûng thânh cưng ca Toyota khưng chó thïí
hiïån bùçng nhûäng con sưë mâ côn thïí hiïån úã mưåt tâi
sẫn trđ tụå cố nghơa lúán lao hún nhiïìu: Àố lâ mưåt
hïå thưëng nhûäng phûúng phấp tưí chûác vâ quẫn l
sẫn xët àûúåc mang tïn hiïåu Toyota (Toyota Pro-
duction System) do Sakichi àùåt nïìn mống vâ ngûúâi
con trai ca ưng, Toyoda Kiichiro, tiïëp bûúác cha àïí
hoân thiïån hún, cëi cng lâ nhûäng con ngûúâi tâi
hoa nhû Toyoda Eiji, Toyoda Shoichiro, Ohno
Taiichi, Shingo Shigeo... àậ c thïí hốa hïå thưëng
nây, nêng nố lïn thânh mưåt nghïå thåt, mưåt triïët
l, thêåm chđ lâ mưåt “àẩo” cho nhûäng doanh nghiïåp
non trễ hổc têåp vâ ấp dng. “Khưng ngûâng suy
nghơ, sấng tẩo, hổc têåp vâ tûå hoân thiïån” – àố lâ
cấi thêìn ca “àẩo Toyota” mâ anh châng thúå mưåc
tâi hoa àậ têm niïåm ngay tûâ thã côn “vêåt lưån” vúái
nhûäng chiïëc mấy dïåt bùçng gưỵ. Vúái nhûäng phûúng
phấp tưí chûác, quẫn l sẫn xët àậ vâ àang àûúåc
rêët nhiïìu nhâ nghiïn cûáu quan têm (vïì sau àûúåc

vâ nhûäng bâi hổc trong kinh doanh mâ ưng àậ
cng hêåu dụå ca mònh trong têåp àoân Toyota àïí
lẩi. Chng ta côn mën tin vâo khẫ nùng sấng tẩo
vư hẩn ca con ngûúâi, nhûäng con ngûúâi thêåt bònh
thûúâng chûá khưng phẫi nhên vêåt truìn thuët, àậ
biïën nhûäng ûúác mú vơ àẩi thânh hiïån thûåc.
ÚÃ àêu àố, ûúác mú ca ai àố àang àûúåc êëp .
Hậy thưíi bng nố lïn thânh mưåt hoâi bậo lúán vâ
khưng àïí nố li tân trong vư vổng. Hậy bùỉt àêìu
con àûúâng ca mònh àïí àïën vúái “miïìn xa xưi tuåt
vúâi”
(*)
! Hậy àùåt dêëu chên mònh trïn con àûúâng
chûa cố dêëu chên qua!
Àố lâ thưng àiïåp mâ cën sấch nây mën gûãi túái
bẩn àổc.
___________________
* Tïn mưåt bâi hất ca Nga, chó “miïìn ni dûúäng nhûäng ûúác mú”
THAY ÀƯÍI CƯNG THÛÁC CA KHẤT VỔNG
2322
TOYOTA
hêìn I.
L
ÂM
S
ƯËNG
D
ÊÅY
N
GÂNH

T
ệậT
H
N
M
I
L
A

IẽèU

ANG
Q
UY
THAY ÀƯÍI CƯNG THÛÁC CA KHẤT VỔNG
2726
TOYOTA
Kosai, 1927.
Tiïỵn chên mổi ngûúâi vïì sau bûäa tiïåc, Kichiiro
thêëy cha cố vễ húi trêìm ngêm, khấc vúái vễ phêën
khúãi trûúác àố vâi giúâ. Hưm nay lâ mưåt ngây quan
trổng àưëi vúái cha anh, Toyoda Sakichi, vúái gia àònh
anh, vúái cẫ gia tưåc Toyoda nây. Vúái 119 phất minh
àống gốp cho nïìn cưng nghiïåp dïåt Nhêåt Bẫn, cha
anh àûúåc vinh dûå gùåp mùåt vâ chuån trô cng
Thiïn hoâng. Vưën lâ ngûúâi đt nối, àưi khi bõ mổi
ngûúâi coi lâ lêåp dõ, ưng cng khưng kïí nhiïìu vïì
nhûäng lúâi khen ngúåi ca Thiïn hoâng, khưng nối
àïën phêìn thûúãng mâ Ngûúâi trao tùång cho cåc àúâi
nưỵ lûåc cẫi tiïën nhûäng chiïëc mấy dïåt ca ưng – phêìn

nhiïìu quấ chûá gò? Cấi àinh ưëc nây, nố cng nhû
con ngûúâi chng ta vêåy, sinh ra khưng phẫi àïí vûát
vâo sổt rấc, cấi gò cng cố chưỵ ca nố àêëy, con trai
ẩ”. Bâi hổc thêëm thđa àïën nưỵi cûá mưỵi lêìn àõnh vûát
mưåt chi tiïët mấy hỗng, anh lẩi nhúá àïën lúâi cha, lẩi
cưë hònh dung xem cố côn dng nố vâo viïåc gò àûúåc
nûäa khưng.
Sakichi lẩi nối tiïëp, cùỉt ngang dông hưìi tûúãng
ca con trai:
THAY ÀƯÍI CƯNG THÛÁC CA KHẤT VỔNG
2928
TOYOTA
- Con côn nhúá nhiïìu lêìn cha nhùỉc con ch àïën
ngânh cưng nghiïåp ư-tư chûá?
- Vêng, thûa cha. Con vêỵn theo dội vâ cha biïët
àêëy, trong trûúâng, con àậ àûúåc hổc nhiïìu vïì chïë
tẩo mấy... Nhûng...
- Nhûng con chûa bao giúâ nghơ àïën viïåc cưng ty
ca chng ta sệ bùỉt tay thêåt sûå nghiïn cûáu vïì ư-
tư àïí sau nây phất triïín theo hûúáng àố?
- Con cố nghơ túái. – Kiichiro thùèng thùỉn nối. –
Nhûng khưng chùỉc chng ta àậ lâm àûúåc. Tònh
hònh bấn mấy dïåt hiïån nay ca chng ta àang cố
chiïìu hûúáng tưët.
- Àng, nhûng con phẫi hiïíu rùçng, cha ln nối
vúái con, cưng nghiïåp ư-tư múái lâ ngânh cưng
nghiïåp ca tûúng lai. – Cha anh ngùỉt lúâi – Nhûäng
chiïëc mấy dïåt ca chng ta àậ sùỉp trúã thânh quấ
khûá rưìi. Cng nhû cha con mònh àêy. Cha àậ sùỉp
thânh quấ khûá, vâ tûúng lai chđnh lâ con!

cưng nghiïåp múái mễ nhû vêåy. Nùm ngoấi, cha anh
cho xêy mưåt nhâ mấy sẫn xët mấy dïåt tûå àưång
múái úã Kariya vúái tưíng sưë vưën àêìu tû lâ 1 triïåu n
(460 ngân àưla) vâ àậ sẫn xët àûúåc 1203 mấy
dïåt tûå àưång ngay trong nùm nay. Vúái khưëi lûúång
cưng viïåc khưíng lưì vâ khêín trûúng nhû thïë,
Kiichiro khưng thïí ngúâ rùçng, cha anh vêỵn quan
têm vâ day dûát vúái viïåc bùỉt àêìu mưåt thûã thấch
múái, khố khùn mẩo hiïím hún cẫ xûa kia khi ưng
quët têm gùỉn àúâi mònh vúái nhûäng chiïëc mấy dïåt.
THAY ÀƯÍI CƯNG THÛÁC CA KHẤT VỔNG
3130
TOYOTA
àûúåc nhûäng chiïëc mấy dïåt thưng minh, tûå dûâng lẩi
chúâ sûãa lưỵi, tûå àưång thay sët chó, thay con thoi,
àưìng thúâi lẩi àiïìu khiïín dïỵ dâng àïën nưỵi mưåt cư
thúå dïåt bế nhỗ cng cố thïí chó huy cẫ dân mấy dïåt
hâng chc, thêåm chđ sau nây sệ lâ hâng trùm chiïëc
mấy. Nhûäng chiïëc mấy nây khưng côn xa cấch,
lẩnh lng nûäa, chng dûúâng nhû àậ nhû àưìng
lông vúái con ngûúâi, quët khưng àïí xẫy ra mưåt lưỵi
nhỗ nâo trïn mùåt vẫi. Nhûäng chiïëc mấy c lêåp tûác
khưng àûúåc bây bấn nûäa. Dân mấy múái àûúåc àûa
vâo sẫn xët hâng loẩt vâ cưng ty nhêån àûúåc àún
àùåt hâng túái têëp. Thấng 2.1927, tẩi Kariya, cha
anh àậ cho tưí chûác bíi triïín lậm mấy dïåt àïí
ngûúâi xem àûúåc têån mùỉt nhòn thêëy viïåc sẫn xët
nhûäng chiïëc mấy dïåt thưng minh àậ sûã dng àïën
dêy chuìn cưng nghïå chđnh xấc nhû thïë nâo vâ
hổ àûúåc tham quan xûúãng dïåt gêìn 520 chiïëc mấy

nhiïìu...”
Kiichiro biïët cha anh àang nhùỉc àïën thânh cưng
ca hai cha con trong viïåc cẫi tẩo chiïëc mấy dïåt tûå
àưång ca mònh vâo nùm 1924. Khi êëy, cha anh àậ
tấo bẩo àïì nghõ cấc cưí àưng trong cưng ty ng hưå
kïë hoẩch nghiïn cûáu vâ cẫi tiïën cêëp tưëc mưåt sưë chi
tiïët trong mấy dïåt. Chó trong hai thấng àậ cố mûúâi
phất minh nhỗ àûúåc thûåc hiïån àưìng thúâi cố mưåt
phất minh quan trổng do chđnh anh tòm ra nhùçm
cẫi tiïën dân con thoi tûå àưång. Àêy thêåt sûå lâ niïìm
vui lúán ca cha anh vò ûúác mú ca ưng lâ sẫn xët
THAY ÀƯÍI CƯNG THÛÁC CA KHẤT VỔNG
3332
TOYOTA
biïíu ngûä, khêíu hiïåu, anh cng sệ lâm. Rêët cố thïí
anh sệ cho lâm bùng-rưn thêåt to, ghi chûä gò nhó, â
àẩi loẩi nhû “Kaizen bêët tûã!” hóåc “Kaizen hay lâ
chïët” chùèng hẩn. Vúái anh, àûúåc lâm viïåc cng cha,
sất cấnh bïn cha àïí biïën ûúác mú ca cha con anh
thânh sûå thûåc àậ lâ mưåt àiïìu cố nghơa lúán lao
ca cåc àúâi nây, vâ nhûäng bâi hổc nhêån àûúåc tûâ
cha khiïën anh vui sûúáng. Vâ chó vêåy thưi. Chûa
bao giúâ anh nghơ sêu xa hún àïën chuån thûâa kïë,
chuån gia sẫn, chuån ai sệ àiïìu hânh cấc nhâ
mấy dïåt may ca Toyoda nhû mổi ngûúâi vêỵn
tûúãng, nhêët lâ sau khi cha anh liïn kïët mêåt thiïët
vúái gia àònh Kodama vâ em rïí Risaburo – ngûúâi
gêìn nhû chiïëm võ trđ con cẫ trong gia àònh. Ai cng
chï anh ưëm ëu, khưng dai sûác vâ ngêìm àoấn
rùçng cha sệ khưng giao cho anh trổng trấch gò

ÚÁI
Û
ÚÁC
M
Ú
THAY ÀƯÍI CƯNG THÛÁC CA KHẤT VỔNG
3736
TOYOTA
MA LÛÅC CA CHIÏËC KHUNG CÛÃI
Nhûäng nùm 80 ca thïë k XIX.
Ngưi lâng nhỗ Shizouka (bêy giúâ lâ thânh phưë
Kosai) tẩi Nhêåt Bẫn vưën ln rưån râng tiïëng khung
cûãi thoi àûa, nhûng giúâ àêy àậ khưng côn khưng
khđ sưi nưíi nhû nhiïìu nùm trûúác nûäa. Cấc cư thiïëu
nûä dûúâng nhû ụí oẫi vúái nghïì canh cûãi dïåt may
nây, chó côn cấc bâ mể vêỵn nhêỵn nẩi công lûng
bïn khung cûãi gưỵ, chưëc chưëc lẩi dûâng tay nưëi chó
àûát giûäa chûâng.
Sakichi ngưìi ngùỉm mể lâm viïåc. Anh thûúng
ngûúâi mể gùỉng gỗi dïåt nhûäng têëm vẫi àïí bấn vúái
giấ rễ nhêët, nhûng cấc thao tấc thò quấ nhiïìu vâ
cưng viïåc lâm cho bâ ln têët bêåt. Cẫ àúâi mể bïn
khung dïåt cố thïí côn vêët vẫ hún cha anh àệo àc
hâng ngây vúái gưỵ mưång, cûa bâo. Anh thêëy chđnh
cha anh cng khưng ngúâ cưng viïåc ca mể lẩi vêët
vẫ nhû vêåy. Sakichi àậ nhêån ra àiïìu nây tûâ lêu vò
anh ln cố thối quen quan sất nhûäng thanh dêåp
ca mấy dïåt, bân tay gêìy gåc ca mể thón thóỉt
àûa chiïëc thoi chẩy qua chẩy lẩi khưng ngûâng
nghó. Lông anh dêng lïn cẫm giấc lêỵn lưån: vûâa

____________
* Ngûúâi ch gia àònh (trong tiïëng Nhêåt).
THAY ÀƯÍI CƯNG THÛÁC CA KHẤT VỔNG
3938
TOYOTA
bâ cûá àíi qìy qåy. Mể anh vêỵn lâ bâ mể Nhêåt
truìn thưëng, cam chõu, ln àïì cao chưìng vâ cấc
con trai, bâ khưng mën con mònh nht chđ trai
bïn chiïëc khung cûãi dïåt têìm thûúâng nây.
Mưåt hưm, àang li hi xem xết chiïëc mấy dïåt tay
c k ca mể, tranh th khi bâ àang bêån ngoâi
àưìng, Sakichi mên mï chiïëc sët nhỗ, thêìm nghơ
àïën àưi bân tay mể rưìi lẩi nhúá àïën lúâi thêìy giấo
trong lúáp hổc bíi tưëi ca mònh: “Mưỵi mưåt àiïìu gò
do trđ tụå con ngûúâi tẩo ra, àem lẩi sûå tiïën bưå cho
cåc sưëng con ngûúâi – ngûúâi ta gổi lâ phất minh.
Vđ d James Watt phất minh ra mấy húi nûúác hay
anh em nhâ Wright phất minh ra mấy bay – àố lâ
nhûäng phất minh vư cng quan trổng khiïën àúâi
sưëng ca loâi ngûúâi tiïën lïn mưåt bûúác...”. Lúâi thêìy
giấo lâm lốe lïn trong àêìu châng trai trễ mưåt tia
sấng soi rộ nhûäng nghơ anh vêỵn côn lúâ múâ vïì
nghïì nghiïåp ca mònh: Phẫi rưìi, mònh cố thïí lâm
mưåt àiïìu gò àố cho cåc sưëng mể mònh àûúåc dïỵ
chõu hún, cho cåc sưëng ca cấc bâ mể trong ngưi
lâng nây àûúåc nhể nhâng hún! Àố lâ chiïëc mấy dïåt.
Mònh phẫi nghơ ra cấi gò àố àïí chiïëc mấy chẩy
nhanh hún vâ mể mònh khưng phẫi mỗi tay công
lûng nhû trûúác. Àố cố thïí gổi lâ phất minh àûúåc
khưng nhó?

dïåt vẫi c thên quen ca mể, anh thêëy sưi sc
quët têm. Phẫi rưìi, anh vêỵn nghe thêìy giấo nối vïì
cåc khng hoẫng kinh tïë úã Nhêåt Bẫn. Àêët nûúác
THAY ÀƯÍI CƯNG THÛÁC CA KHẤT VỔNG
4140
TOYOTA
anh thúâi Thiïn hoâng Minh Trõ àậ àûúåc múã cûãa
thưng thûúng vúái cấc nûúác. Khưng hiïíu hay dúã ra
sao, nhûng rộ râng, têëm vẫi mể dïåt khưng côn giấ
trõ nhû xûa nûäa. Ngûúâi ta cố thïí mua nhûäng chiïëc
ấo vẫi cotton nhêåp cẫng tûâ Anh, trưng cng àểp
mâ giấ thânh lẩi khưng cao. Mêëy cư bế con nhâ
Yusuke àậ tun bưë vúái mể sau hưm àûúåc bâ chõ
hổ trïn Tokyo gûãi cho đt qìn ấo ngoẩi: “Àêåp mấy
dïåt ài, mể ẩ, cùåm ci mâ lâm gò trong khi vẫi ngoẩi
nố cng êëm vâ àểp, lẩi chẫ àùỉt tểo nâo!”. Thêåt
chùèng cố tđ lông tûå tưn dên tưåc gò cẫ! Nghïì vẫi thò
cố trong tay mâ lẩi phẫi ài mua ca ngûúâi. Cûá àâ
nây thò rưìi àêy mổi ngûúâi phẫi ài mua hïët tët
tìn tåt mổi thûá sao? Lâm cấi gò ra tiïìn àïí mua
têët thẫy mổi thûá nhû thïë!!!
Àêëy, cấi l ca anh nố chó giẫn dõ vêåy thưi,
nhûng nố lâ gưëc ca mổi trùn trúã trong anh mêëy
thấng trúâi nay.
Xïëp chiïëc khung cûãi àậ thåc nhû lông bân tay
vâo gốc nhâ, Sakichi bûúác ra sên, nghe ngống xem
nhâ ai côn tiïëng thoi àûa àïìu àùån vâ bân chên
anh bûúác vïì phđa àố tûå lc nâo.
Bïn nhâ hâng xốm vùèng tiïëng thoi àûa. Bâ Ichi
cng àang tranh th dïåt nưët mẫnh vẫi dïåt dúã tûâ

vệ anh àậ vệ xong nhûng sao nhûäng thanh gưỵ vêỵn
rúâi rẩc, chûa lâm nïn hưìn mưåt chiïëc mấy dïåt àng
nghơa. Mi cỗ khư thúm thúm nhùỉc anh vïì chiïëc dẩ
dây rưỵng ca mònh. Tûâ trûa àïën giúâ, vi àêìu vâo
THAY ÀƯÍI CƯNG THÛÁC CA KHẤT VỔNG
4342
TOYOTA
chiïëc mấy, anh àậ qụn “nẩp nùng lûúång” cho
chđnh mònh. Hđt sêu vâo ngûåc mi cỗ thúm, anh
thêëy sẫng khoấi vâ minh mêỵn hún. Tûâ trong têm
khẫm, anh vêỵn lâ châng nưng dên chđnh gưëc, cêìn
c vúái cưng viïåc vâ u cấi mi ngai ngấi ca cỗ,
ca bn. “Anh nưng dên, châng thúå mưåc, vâ rêët cố
thïí sệ lâ nhâ phất minh” – chó côn vâi chi tiïët nhỗ
nûäa thưi. Anh móm cûúâi, cẫm thêëy khưng cố gò lâm
mònh nẫn chđ àûúåc nûäa. Nhêët àõnh anh sệ thûåc
hiïån àûúåc àiïìu mònh mú ûúác.
Tuy phẫn àưëi cưng viïåc ẫo tûúãng mâ anh theo
àíi, song ngûúâi cha vêỵn thïí hiïån sûå quan têm
àïën con trai bùçng cấch ca mònh. Mâ cha bûåc
mònh thò cng chùèng oan. Lêu nay anh coi nhể
viïåc hổc nghïì mưåc vâ chó hâo hûáng ài sûãa mấy dïåt
cho bâ con trong xốm. Cẫ lâng cûúâi cúåt anh,
nhûng têët cẫ cấc bâ, cấc múå trong lâng àïìu úái úâi
gổi anh mưỵi khi mấy dïåt gùåp trc trùåc. Cấi chûác
kacho trong gia àònh, cha àậ coi anh khưng xûáng
àấng. Nhûng niïìm àam mï àưëi vúái nhûäng khung
cûãi, con thoi ca anh thò khưng bõ cha cùçn nhùçn
nhiïìu nûäa. Cng nhû cha, anh àûúåc thûâa hûúãng úã
gia tưåc Toyoda mưåt lông tin sêu sùỉc vâo viïåc lâm

*
* *
Tokyo, 1890.
Thânh phưë Tokyo ưìn âo song nố lẩi khưng lâm
Sakichi cẫm thêëy choấng ngúåp. Anh thđch th cẫm
nhêån àûúåc sûå chuín mònh ca nïìn cưng nghiïåp
nûúác nhâ khi nhòn thêëy nhûäng nhâ mấy mổc san
sất úã vng Tokyo-Yokohama. Tûâ nhâ trổ àïën khu
vûåc triïín lậm khấ xa, nhûng anh khưng nïì hâ,
khưng tiïëc sưë tiïìn tiïët kiïåm àïí ài lẩi, mua vế vâo
cûãa... Vâ àêy, hún 1.700 chiïëc mấy cấc loẩi phc
v cho nïìn cưng nghiïåp àậ hiïån ra trûúác mùỉt anh.
Anh nhû mï ài trong vûúng qëc ca mấy mốc,
ca mi dêìu múä. Cấi mi dêìu múä vúái anh sao mâ
thêåt lưi cën! À cấc loẩi mấy mốc phc v nhûäng
ngânh hểp ca nïìn cưng nghiïåp àang tûâng bûúác
hiïån àẩi hốa: mấy dêåp, mấy àống hưåp, dêy chuìn
thûåc phêím... Nhûng cố lệ, cấi thûá mï hóåc anh
nhêët vêỵn lâ mấy dïåt. Nhûäng chiïëc mấy ấnh thếp
sấng loấng thúâ ú khi anh chẩm tay vâo, nhûng
chđnh anh lẩi run lïn vò phêën khúãi. Khưng àïí mêët
giêy pht qu bấu nâo, anh rt thûúác ra ào àẩc,
lêëy bt chò giùỉt trong ti ấo ra phấc rêët nhanh trïn
cën sưí mâ anh vêỵn thûúâng mang theo ngûúâi.
Trong sưë nhûäng võ khấch àang chêåm bûúác ài qua
tûâng chiïëc mấy trong gian trûng bây, hùèn khưng
ai ngúâ rùçng, châng thanh niïn mẫnh khẫnh, chùm
ch nhòn nhû nët tûâng chi tiïët trïn dân mấy nây,
chó sau chûa àêìy 10 nùm nûäa sệ lâ ưng ch ca
XÊY GIÊËC MÚ LÚÁN TÛÂ

Nối rưìi, anh ci àêìu châo ưng lậo, quay bûúác ra
cûãa. Àùçng nâo thò hưm nay cng lâ lc anh phẫi
vïì nhâ, vïì vúái nhâ kho chûáa cỗ ca anh, núi nhûäng
chiïëc mấy dïåt th cưng bùçng gưỵ, nhûäng àûáa con
tinh thêìn ca anh àang chúâ àúåi àûúåc lâm viïåc.
Anh cêìm chùåt cën sưí trong tay, tûå hiïíu, chuën
ài khưng phẫi lâ mưåt khốa hổc vïì mấy mốc nhûng
nố gip đch cho anh rêët nhiïìu vïì mùåt tinh thêìn.
Anh biïët, d côn khố khùn, d phẫi thûã nghiïåm
nhiïìu nûäa anh múái àẩt àûúåc kïët quẫ mong ûúác,
nhûng anh àậ ài àng hûúáng. Quẫ khưng sai khi
anh àậ àùåt ra ngun tùỉc lâm viïåc cho mònh: “Phẫi
thûã. Phẫi lâm. Phẫi hânh àưång trûúác khi phất biïíu
rùçng mònh khưng thïí. Khưng àûúåc súå sai. Sai àêu
sûãa àêëy...”
CHÂNG SAKICHI CỐ PHẾP LẨ
Ma hê nùm 1890 – mưåt ma hê àỗ lûãa bònh
thûúâng nhû bao ma hê khấc, nhûng àố lâ mưåt
ma hê àùåc biïåt àưëi vúái gia àònh Toyoda. Sau bao
àïm thûác trùỉng, sûãa ài sûãa lẩi tûâng bẫn vệ, sau
nhiïìu ngây vêåt lưån vúái nhûäng khc gưỵ vư hưìn,
Sakichi àậ thưíi hưìn cho chng khiïën chng trúã
thânh bưå phêån ca mưåt chiïëc mấy dïåt th cưng
mưåt chiïëc mấy dïåt tûå àưång thưng minh àêìu tiïn
ca ngûúâi Nhêåt vâ trong vông 30-40 nùm sau àố
cấc cưng ty dïåt may úã Nhêåt Bẫn chó biïët àïën mấy
dïåt tûå àưång mang tïn anh – Toyoda Sakichi.
Àậ mêëy ngây nay, ưng bẫo vïå giâ ca Hưåi chúå
kđn àấo theo dội châng thanh niïn ùn vêån xụình
xoâng nây. Hai tìn diïỵn ra triïín lậm lâ hai tìn

nhiïìu mâu dâi dêìn ra trong tiïëng reo tấn thûúãng
ca mổi ngûúâi: “Sakichi àng lâ cố phếp lẩ! Sakichi
cố phếp lẩ!”
Àêìu nùm 1891, khi àậ cẫi tiïën àûúåc mưåt vâi chi
tiïët trong chiïëc mấy dïåt bùçng gưỵ thưng minh ca
mònh, Sakichi chđnh thûác viïët àún xin cêëp bùçng
phất minh. Vâ anh àậ cêìm nố trïn tay, têëm bùçng
lâ ngìn gưëc ca nhûäng khất khao, mú ûúác vâ
hânh àưång kiïn trò ca anh. Chùèng phẫi cấch àêy
6 nùm, lúâi thêìy giấo nối vïì låt bẫn quìn, vïì
bùçng sấng chïë, phất minh àậ àấnh thûác con ngûúâi
nhiïåt tònh cưëng hiïën cho àúâi trong anh sao! Anh
biïët mònh khưng thïí dûâng lẩi. Anh mën biïën cấi
mấy dïåt bùçng gưỵ nây thânh chiïëc mấy dïåt bùçng
àiïån, àïí mể anh sệ chó cêìn ngưìi mưåt chưỵ mâ àiïìu
khiïín nố. Con àûúâng anh ài côn dâi. Vâ anh nghơ
túái Tokyo, thânh phưë cưng nghiïåp, núi anh sệ bùỉt
àêìu chùång àûúâng gian khố ca mònh.
bùçng gưỵ àêìu tiïn ca nhâ Toyoda, mưåt chiïëc mấy
dïåt thưng minh hún chiïëc mấy mể anh vêỵn dng.
Ûu viïåt ca chiïëc mấy nây úã chưỵ con thoi àûúåc
Sakichi tđnh toấn sao cho bùỉt nhõp àûúåc vúái hoẩt
àưång ca go lìn súåi dổc cng lc vúái thúâi àiïím
súåi ngang hẩ xëng. Mể anh khưng phẫi tûå tay kếo
nûäa. Thêåt lâ k diïåu! Nùng sët cưng viïåc tùng gêëp
àưi. Giấ thânh ca mẫnh vẫi dïåt ra dơ nhiïn cng
giẫm ài mưåt nûãa! Song nghơa ca chiïëc mấy àưëi
vúái Sakichi vâ vúái gia àònh anh lẩi nùçm úã mưåt àiïìu
khấc: Vúái Sakichi, chiïëc mấy lâ minh chûáng cho
dên lâng thêëy khẫ nùng ca mưåt ngûúâi thúå bònh