MÔ HÌNH ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
MÔN ĐỊA LÝ TRUNG HỌC CƠ SỞ
A. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Đổi mới PPDH là điều rất cần thiết, nhất là trong bối cảnh hội nhập
quốc tế. Khi mà công nghệ thông tin không còn là điều xa lạ với cả thầy lẫn
trò. Những năm qua dưới sự chỉ đạo của Bộ GD - ĐT, các chuyên đề bồi
dưỡng GD thường xuyên được tổ chức đều đặn tại các cơ sở GD. Trọng tâm
những chuyên đề trên tập trung vào bồi dưỡng phương pháp dạy học phát
huy tính cực của học sinh. Vai trò người thầy được khẳng định là nhà thiết kế
công trình “kiến thức” mà học sinh là những người thi công xây dựng hoàn
thiện công trình ấy. Học sinh lĩnh hội kiến thức chủ động tích cực là hạt
nhân của việc đổi mới phương pháp. Nhưng khi đi vào thực tế giảng dạy
không ít thầy cô, không tránh khỏi lúng túng về cách tổ chức hoạt động của
giờ học, những phương pháp được áp dụng để phát huy tính tích cực chủ
động của học sinh trong giờ dạy đôi khi còn gượng ép, hình thức.
Là một giáo viên dạy Địa lí ở THCS qua quá trình giảng dạy tôi luôn
trăn trở về việc đổi mới PPDH như thế nào ở những lớp mình giảng dạy với
những đối tượng học sinh khác nhau, ở bài dạy, tiết dạy khác nhau. Theo tôi
muốn đổi mới PPDH trước hết phải hiểu được bản chất của PPDH mới,
những yêu cầu của đổi mới PPDH, có như thế mới thiết kế bài học chi tiết
cho từng bài dạy, tiết dạy.
Trong nội dung đề tài này tôi xin trình bày mô hình đổi mới phương
pháp dạy học môn địa lý ở trường THCS với 3 vấn đề :
- Cơ sở của đổi mới PPDH Địa lí THCS.
- Thiết kế bài dạy theo tinh thần đổi mới PPDH.
- Một số bài dạy cụ thể tôi đã thực hiện ở chương trình lớp 7 theo
định hướng đổi mới PPDH.
B. NỘI DUNG
I. Đổi mới PPDH THCS.
1
1. Quan niệm về đổi mới PPDH Địa lí.

giá kết quả học tập của mình, học sinh có thể điều chỉnh được các hoạt động
của mình theo các mục tiêu đã định mà không phụ thuộc vào người khác.
2.2. Xác lập khẳng định vai trò của người thầy trong quá trình dạy học:
- Người thầy phải là người tổ chức chỉ đạo điều khiển các hoạt động
học tập tự giác, chủ động sáng tạo của học sinh. Để làm điều đó người thầy
phải đảm nhiệm tốt các chức năng sau:
+ Thiết kế là lập kế hoạch cho các quá trình dạy học cả về mục đích nội
dung, phương pháp, phương tiện và hình thức dạy học (người GV cần phải
xuất phát từ mục đích, nội dung của bài học).
+ Uỷ thác tức là thông qua đặt vấn đề nhận thức tạo động cơ hứng thú,
người thầy biến ý đồ dạy của mình thành nhiệm vụ học tập tự nguyện, tự giác
của học trò và chuyển giao cho trò những tình huống để trò hoạt động và
thích nghi.
+ Điều khiển quá trình học tập của học sinh trên cơ sở thực hiện một hệ
thống mệnh lệnh chỉ dẫn, trợ giúp. đánh giá (Bao gồm cả sự động viên).
+ Thể chế hoá (đánh giá) tức là xác nhận, định vị kiến thức mới trong
hệ thống kiến thức đã có đồng nhất hoá kiên thức riêng lẻ của học sinh thành
tri thức KH - XH hướng dẫn vận dụng và ghi nhớ.
+ Người thầy giáo ngoài việc nắm vững kiến thức chuyên môn, PPDH
còn phải nắm được chất lượng học sinh ở những lớp mình dạy, biết được tâm
tư tình cảm, những ham muốn của học sinh qua từng bài dạy, tiết dạy để điều
chỉnh phù hợp khi sử dụng phương pháp mới.
II. Thiết kế bài dạy học Địa lí THCS theo định hướng đổi mới.
1. Mục đích:
Thiết kế bài dạy là nội dung cơ bản có tính chất quyết định thành công
hay thất bại của một tiết lên lớp.
Thiết kế bài dạy phải đảm bảo những nội dung cơ bản sau:
- Thể hiện được nội dung bài dạy một cách tường tận chi tiết.
3
- Phản ảnh được mục đích đạt được trong từng mục của bài và

viên và học sinh trên lớp.
+ Lựa chọn PPDH phải căn cứ vào từng đối tượng của từng lớp học
tạo được các điều kiện cần thiết đáp ứng được nhu cầu của cả 2 đối tượng học
sinh Khá và Trung bình, đồng thời động viên và phát huy được học sinh giỏi.
+ Do đó trong một tiết dạy học Địa lí người giáo viên ngoài việc nắm
vững chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm công việc chuẩn bị cho một tiết dạy
phải công phu, kỹ lưỡng, khi lên lớp giáo viên phải chủ động tích cực hơn.
3.4. Thiết kế các hoạt động học tập của học sinh.
- Thiết kế các hoạt động học tập của học sinh là công việc có vai trò
quan trọng giúp cho giáo viên chủ động trong quá trình dạy học, công việc
thiết kế càng kỹ lưỡng, càng khoa học bao nhiêu thì kết quả của việc tổ chức
các hoạt động học tập của học sinh ở trên lớp càng đạt hiệu quả cao, đồng
thời giúp giáo viên tự tin, sáng tạo trong quá trình dạy học.
- Thông thường trong một bài dạy thường tập trung ở 2 hoạt động chủ
yếu:
+ Hoạt động tập thể, cá nhân.
+ Hoạt động theo nhóm.
- Hiện nay có một số quan niệm đổi mới PPDH là tăng cường các hoạt
động nhóm, hạn chế hoạt động tập thể, cá nhân. Hiểu như thế là không hoàn
toàn đúng mà cần phải có sự kết hợp hài hoà giữa các hoạt động trên tuỳ
thuộc vào từng bài học cụ thể, những kiến thức, kỹ năng cần cung cấp cho
học sinh để chọn hình thức nào cho phù hợp. Theo tôi:
+ Đối với những bài chủ yếu là cung cấp khái niệm thì sử dụng phương
pháp hoạt động tập thể, cá nhân, hạn chế hoạt động theo nhóm.
+ Đối với những bài nội dung phức tạp dễ gây nhiều ý kiến khác nhau
hoặc cần phải có sự hợp tác trong việc giải quyết vấn đề thì nên tổ chức cho
học sinh hoạt động theo nhóm.
5
- Dù lựa chọn hình thức dạy học nào giáo viên cũng tự đặt cho mình
một số câu hỏi:

sự gây hứng thú nhận thức của học sinh.
+ Đối với hoạt động nhóm:
Đây là hình thức dạy học mới đòi hỏi giáo viên đưa ra câu hỏi phù hợp,
vừa sức hướng dẫn học sinh hoạt động để đi đến nhận thức.
Học sinh mạn đàm trao đổi xoay quanh một vấn đề được đặt ra dưới
dạng câu hỏi, bài tập hay nhiệm vụ nhận thức trong trường hợp này học sinh
giữ vai trò tích cực chủ động tham gia thảo luận, giáo viên nêu vấn đề và
tổng kết.
Hoạt động này có hai hình thức:
+ Giáo viên nêu một số câu hỏi theo hình thức vấn đề phân công các
nhóm thảo luận viết báo cáo.
+ Giáo viên chia học sinh thành các nhóm và thảo luận theo nội dung
của phiếu học tập đã chuẩn bị trước.
3.6. Các bước tiến hành thảo luận:
B1. Chia nhóm: là phân chia học sinh theo các nhóm khác nhau,
chú ý theo từng nhóm nên cơ cấu học sinh có nhiều loại giỏi, khá, TB ...
Chọn nhóm trưởng, thư ký cho từng nhóm, học sinh được chọn làm nhóm
trưởng phải có ý thức cao trong học tập và phải biết điều khiển nhóm học tập,
ở các tiết khác giáo viên cần thay đổi các thành viên trong nhóm tránh sự
đơn điệu rập khuôn nhàm chán. Mỗi nhóm thảo luận phải được sắp xếp vị trí
nhất định trong nhóm.
B2. Giao nhiệm vụ cho từng nhóm: Mỗi nhóm có một nhiệm vụ
riêng hoặc hai nhóm cùng chung một nhiệm vụ.
B3. Tiến hành thảo luận nhóm:
+ Học sinh lần lượt thảo luận, mỗi em tự đề ra ý kiến của mình,
thư ký ghi chép các ý kiến cẩn thận, nhóm trưởng tổng hợp những ý kiến
thống nhất, những ý kiến còn trái ngược nhau thì tranh luận thống nhất ý
7
kiến, nếu chưa thống nhất thì ghi lại những ý kiến còn khác nhau.
+ Giáo viên theo dõi thảo luận của từng nhóm, uốn nắn, điều

Bài dạy:
Thiên nhiên Bắc Mỹ
(Tiết 41 - Bài 36 - Địa lý 7)
* Mục tiêu của bài này nhằm giúp học sinh nắm vững:
- Đặc điểm địa hình, khí hậu của Bắc Mỹ (sự phân hoá của khí hậu và địa
hình).
- Rèn luyện kỹ năng:
+ Phân tích lát cắt địa hình
+ Đọc, phân tích bản đồ, lược đồ tự nhiên, các kiểu khí hậu.
+ Phân tích mối quan hệ tự nhiên với thự nhiên (vị trí địa ký → khí hậu, địa
hình → khí hậu).
* Đồ dùng dạy học:
+ Bản đồ tự nhiên Bắc Mỹ.
+ Bản đồ tự nhiên thế giới (hoặc át lát)
+ Lược đồ địa hình 36.2, 36.3 (SGK).
+ Lát cắt địa hình Bắc Mỹ hình 36.1 (SGK) phóng to.
+ Các phiếu học tập.
* Hoạt động dạy học:
Lựa chọn hình thức học tập theo nhóm:
Hoạt động của cô và trò
Nội dung chính
♦ HĐ1: Nhóm (T.gian 5 phút):
Chia lớp làm 3 nhóm:
CH: Dựa vào:
+ Bản đồ tự nhiên thế giới.
+ Bản đồ tự nhiên Bắc Mỹ (hoặc
hình 36.2 SGK).

chiều:
…..
…..
- NHÓM 2
* Ở giữa
- Dạng địa hình: ……..
- Độ cao trung bình: ……………….
Phía Bắc, Tây Bắc …….
- Độ cao:
Phía Nam, Đông Nam ..
- Hệ thống hồ: ……………………..
- Hệ thống sông: …………………..
- Học sinh thảo luận theo nhóm, ghi kiến thức vào phiếu học tập (bảng
phụ bằng bút viết bảng - chữ to để cả lớp đọc được).
- Thu 3 phiếu học tập dùng nam châm gắn vào 3 cột cho 3 miền địa
hình đã kể sẵn ở bảng lớn, sau đó cho học sinh thực hiện hoạt động tiếp theo.
♦ HĐ2: Cá nhân (cả lớp) Thời gian 8 phút:
CH: Xác định trên bản đồ tự nhiên Bắc Mỹ:
+ Các dãy núi chính.
+ Các cao nguyên, mỏ khoáng sản.
+ Hệ thống: sông, hồ.
- Cả lớp theo dõi lên các phiếu học tập ở bảng cùng với giáo viên chữa
và hoàn thành kiến thức (ở bảng sau đây):
CÁC KHU VỰC ĐỊA HÌNH BẮC MỸ
Phía Tây ở giữa Phía Đông
- Hệ thống núi Coóc-đie:
trẻ, cao đồ sộ dài 9000km
hướng Bắc - Nam.
- Độ cao trung bình:
3.000m - 4.000m.

- Dựa vào hình 36.3 (SGK) cho biết
sự phân hoá khí hậu theo chiều Bắc -
Nam, Tây - Đông?
- Vì sao có sự phân hoá đó?
2. Sự phân hoá khí hậu:
- Bắc Mỹ trải dài từ 15
0
B đến 71
0
B.
- Khí hậu phân hoá theo chiều:

Bắc - Nam Tây - Đông
Khí hậu: Hàn đới (Vĩ tuyến 40
0
B)
ôn đới → cận nhiệt Khí hậu ôn đới
đới → nhiệt đới → núi cao →
hoang mạc →
ôn đới
Có sự phân hoá khí
hậu Bắc - Nam là
vì: Do Bắc Mỹ trải
dài từ 15
0
B →
71
0
B
Có sự phân hoá