Giáo viên : Bùi Thanh Hà - Trờng THCS Trung Hà - Chiêm Hoá - Tuyên Quang.
Bài tham luận.
Nâng cao chất lợng dạy - học môn địa lý ở tr-
ờng THCS.
I./ mục tiêu của môn địa lý ở trờng thcs.
Môn Địa lý ở trờng THCS là môn học giúp học sinh có hiểu biết về thiên
nhiên, con ngời và điều kiện tự nhiên của quê hơng, đất nớc và thế giới.
Đối tợng nghiên cứu của môn địa lý vừa cụ thể vừa mang tính tổng hợp, trừu t-
ợng. Học sinh có thể quan sát trực tiếp trên thực tế nhng cũng có rất nhiều đối tợng
không thể quan sát trực tiếp đợc nh Trái Đất, vũ trụ, thiên nhiên, dân c và hoạt động
của con ngời ở các miền khác nhau trên thế giới....
Trớc những yêu cầu của xã hội, thời đại và sự phát triển của
khoa học- kỹ thuật. Mục tiêu dạy học môn địa lý không đơn thuần chỉ là cung cấp
kiến thức và rèn luyện kỹ năng địa lý cho học sinh mà phải góp phần cùng với các
môn học khác đào tạo ra những con ngời có năng lực hành động, sáng tạo, năng
động, tự lực và trách nhiệm, biết cộng tác làm việc, vận dụng kiến thức, kỹ năng để
giải quyết những tình huống, vấn đề của cuộc sống, xã hội
Vì vậy, để giúp học sinh hiểu, nắm vững các kiến thức và kỹ năng địa lý và đạt
đợc các mục tiêu nói trên thì giáo viên cần có phơng pháp dạy học phù hợp với đặc
trng môn học, với đặc điểm học sinh ở địa phơng.
II./ Quan điểm đổi mới phơng pháp dạy học Địa lí.
- Đổi mới PPDH Địa lí theo hớng tích cực hoá hoạt động học tập của Hs là tìm
ra cách vận dụng và phối hợp các PPDH truyền thống với các PPDH hiện đại một
cách linh hoạt nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS trong học tập.
Vận dụng các PPDH phù hợp với hoàn cảnh, điều kiện dạy và học ở địa phơng và
trình độ nhận thức của HS.
- Đổi mới PPDH không chỉ là đổi mới PP dạy ( cách dạy ) của thầy mà còn
quan tâm đến PP học ( cách học ) của trò. phải dạy cách tự học cho HS. hình thành
năng lực tự học cho ngời học để họ có thể tự bổ sung kiến thức và học thờng xuyên,
suốt đời.
- Cần đa dạng hoá cách hình thức dạy - học ( cá nhân, nhóm, học trong lớp,

IV./ định hớng và Giải Pháp đổi mới phơng pháp, nâng cao
chất lợng dạy học môn địa lý .
1. Định hớng chung.
Từ mục tiêu của môn địa lý trong trờng THCS và thực tế chất lợng giảng dạy
bộ môn ở địa phơng, chúng ta cần nâng cao chất lợng dạy và học môn địa lý, cần
phải có định hớng đổi mới phơng pháp dạy học môn địa lý theo hớng '' Tích cực hoá
hoạt động của học sinh nhằm phát huy tính tích cực chủ động của học sinh trong
học tập'' Điều đó có nghĩa là cần tạo điều kiện để HS trở thành chủ thể của nhận
thức, tích cực, tự giác,chủ động và sáng tạo trong hoạt động để lĩnh hội kiến thức. HS
phải thực sự hoạt động để để đạt đợc các tri thức và kỹ năng của bộ môn, đồng thời
tiếp thu đợc cách học và cách tự học.
2. Một số giải pháp đổi mới phơng pháp dạy học địa lý
a. Đổi mới trong việc soạn giảng.
- Bài soạn không đơn thuần là tóm tắt nội dung SGK mà phải là một bản thiết
kế các hoạt động của giáo viên và học sinh trên lớp , nhằm hớng dẫn học sinh từng b-
ớc tiếp cận và chiếm lĩnh kiến thức một cách chủ động, sáng tạo. Điều đó có nghĩa,
giáo án phải là thiết kế các tình huống học tập, những vấn đề, những bài tập và hệ
thống các hoạt động, thao tác tơng ứng, chứ không phải là thiết kế những việc làm
của giáo viên làm trên lớp để truyền thụ một chiều cho HS. Tiến trình giờ học là tiến
trình hoạt động thực sự của bản thân chủ thể học sinh và thời gian chủ yếu phải dành
cho hoạt động của học sinh.
- Để đảm bảo bài soạn có chất lợng GV cần chú ý các bớc sau.
+ Xác định mục tiêu của bài học.
+ Xác định kiến thức trọng tâm, nội dung chính của bài học.
+ Thiết kế các hoạt động của HS và GV.
b. Tổ chức và hớng dẫn học sinh hoạt động với các phơng tiện dạy học địa lý.
- Các kỹ năng khai thác biểu đồ, bản đồ, tranh ảnh, mô hình địa lý ......Từ đó
HS vừa có kiến thức vừa đợc rèn luyện các kỹ năng và phơng pháp học tập bộ môn.
Giáo viên : Bùi Thanh Hà - Trờng THCS Trung Hà - Chiêm Hoá - Tuyên Quang.
c. Đổi mới việc tổ chức, hớng dẫn HS thu thập sử lý thông tin trong SGK, trong

thuẫn giữa cái đã biết và cái cha biết, đa HS vào tình huống có vấn đề, kích thích ng-
ời học tự học, chủ động và có nhu cầu mong muốn giải quyết vấn đề. Thông qua giải
quyết vấn đề HS lĩnh hội đợc tri thức, kỹ năng và phơng pháp nhận thức.
- Vấn đề là câu hỏi hay nhiệm vụ đặt ra mà việc giải quyết chúng cha có quy
luật sẵn hoặc những tri thức, kỹ năng săn có cha đủ để giải quyết mà còn khó khăn,
cản trở cần vợt qua.
- Để đạt đợc hiệu quả trong phơng pháp này giáo viên phải tạo ra tình huống
có vấn đề phù hợp với trình độ nhận thức của HS ( phải cụ thể, phù hợp với khả năng,
trình độ, đặc điểm của đối tợng HS và đực trng môn học ). Tình huống quá khó hoặc
quá dễ đều không đa lại sự ham muốn giải quyết vấn đề, vì thế nó không trở thành
tình huống có vấn đề.
b.GV cần tích cực khai thác phơng pháp dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ.
- Phơng pháp này giúp HS hình thành và rèn luyện năng lực hợp tác cho HS.
Đây là phơng pháp đặc trng cơ bản của dạy học hiện đại. PPDH theo nhóm nhỏ là
phơng pháp tổ chức cho học sinh thảo luận theo nhóm để giải quyết các vấn đề hay
Giáo viên : Bùi Thanh Hà - Trờng THCS Trung Hà - Chiêm Hoá - Tuyên Quang.
thực hiện các nhiệm vụ có liên quan đến nội dung bài học. Phơng pháp này giúp học
sinh đợc giao tiếp, sử dụng ngôn ngữ để trình bày những hiểu biết của mình, đợc lắng
nghe và bàn bạc về những nội dung bạn trình bày....giúp HS phát triển năng lực tự
đánh giá và tự tin ở bản thân. Khắc phục tính tự ti, nhút nhát, bồi dỡng t duy và kỹ
năng trình bày, kỹ năng nói của HS, khắc phục tình trạng hạn chế về ngôn ngữ.
c. Trong phơng pháp sử dụng các phơng tiện trực quan.
- Giúp HS hình thành các kỹ năng học tập môn địa lý nh : Sử dụng biểu đồ,
bản đồ, số liệu thống kê, tranh ảnh..., đặc biệt là kỹ năng sử dụng bản đồ để trình
bày, tờng thuật, thuyết minh nội dung trên bản đồ. Bởi '' địa lý đợc bắt đầu bằng bản
đồ và kết thúc bằng bản đồ ''
V./ Kết luận.
Trong quá trình dạy học môn địa lý, để phù hợp với thực tế địa phơng nâng
cao chất lợng dạy - học bộ môn chúng ta cần xác định đợc các định hớng cụ thể nh
sau.