ÐẠI HỌC ÐÀ NẴNG
TRƢỜNG ÐẠI HỌC SƢ PHẠM

LÊ THỊ TUYẾT VÂN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TƢ VẤN TÂM LÝ
CHO HỌC SINH Ở CÁC TRƢỜNG
TRUNG HỌC CƠ SỞ TRÊN ĐỊA BÀN
QUẬN HẢI CHÂU THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Ðà Nẵng, Năm 2018


ÐẠI HỌC ÐÀ NẴNG
TRƢỜNG ÐẠI HỌC SƢ PHẠM

LÊ THỊ TUYẾT VÂN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TƢ VẤN TÂM LÝ
CHO HỌC SINH Ở CÁC TRƢỜNG
TRUNG HỌC CƠ SỞ TRÊN ĐỊA BÀN
QUẬN HẢI CHÂU THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 60.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS. LÊ QUANG SƠN

những biện pháp góp phần nâng cao hoạt động giáo dục và công tác quản lý giáo
dục tại các nhà trƣờng.
Việc thực hiện khảo sát thực trạng CTTVTL và quản lý CTTVTL tại 10
trƣờng THCS trên địa bàn quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng hiện nay đã làm rõ
đƣợc tình hình CTTVTL chung của các trƣờng THCS, đã thấy đƣợc vài nét khái
quát về công tác TVTL của ngành giáo dục, cần sự quan tâm của các cấp, các
ngành, của các lực lƣợng làm giáo dục, các em học sinh về CTTVTL có chất lƣợng,


iii

hiệu quảvề công tác TVTL; xây dựng đội ngũ; đầu tƣ, phát triển cơ sở vật chất, việc
bồi dƣỡng, nâng cao năng lực đội ngũ giáo viên tham gia công tác TVTL và quản lý
CTTVTL trong toàn ngành.
Từ thực trạng nhận thức của học sinh về CTTVTL trong nhà trƣờng, cho đến
việc thực hiện kế hoạch, nội dung, chƣơng trình, phƣơng pháp, hình thức TVTL cho
học sinh phổ thơng của Bộ và hƣớng dẫn, chỉ đạo của Sở GD&ĐT thành phố Đà
Nẵng, Phòng GD&ĐT quận Hải Châu. Những nội dung có liên quan đến thực trạng
quản lý CTTVTL cho học sinh tại trƣờng THCS cũng đƣợc làm rõ, nhƣ: Thực trạng
về việc xây dựng kế hoạch, nội dung, chƣơng trình CTTVTL; về phƣơng pháp
TVTL; về hình thức tổ chức, chỉ đạo thực hiện; về các lực lƣợng tham gia; về kiểm
tra, đánh giá cũng nhƣ các điều kiện, phƣơng tiện, thiết bị phục vụ CTTVTL ở các
trƣờng THCS thuộc quận Hải Châu.
Từ thực trạng quản lý CTTVTL cho học sinh các trƣờng THCS, để đề xuất các
biện pháp quản lý hiệu quả hơn nhằm thực hiện tốt hơn công tác giáo dục góp phần
giáo dục học sinh phát triển tồn diện, thực hiện thắng lợi nhiệm vụ của ngành giáo
dục trong giai đoạn hiện nay.
Với mong muốn có nhiều giải pháp ƣu việt để việc quản lý công tác TVTL
cho học sinh trong các trƣờng THCS đạt hiệu quả cao. Với những đề xuất các giải
pháp nêu trên, chúng tôi mong muốn các trƣờng THCS có thể thực hiện đƣợc


problems

relationship…to have

in

learning,

living,

friendship,

career

orientation,

the psychological balance, knowledge and

proper

development of personality. Students’ need for counseling is becoming increasingly
urgent sincethey are facing so many difficulties that they really need support and
assistance. It can be said that psychological counseling is part of the educational
process at schools, which plays an important role in creating people meeting the
goals of comprehensive education. However, it is essential to clarify how to manage
psychological counseling to make it the most effective, bring the utmost benefitsand
meet students’ need. Based on the theory of management of psychological
counseling, the status quo of the management of psychological counselingat
secondary schools in HaiChau district, Danang city has been studied to

the

implementation;

people

involved,testing-assessment, as well as conditions, means, andfacilities for
psychological counseling in secondary schools in HaiChau.
Based on the status quo of the management of psychological counselingfor
secondary school students, measures are proposed for more effective managementin
order to implement the educational work better, contributing tothe comprehensive
development of students and successful implementation of tasksin the education
sector in the current period.
It is essential tofind optimal solutions to make the management of
psychologicalcounselingfor secondary school students highly effective.With the
solutions, it is expected that schools can carry out the guideline that is
“Counseling office is students’ dream home”, where the children are empowered,
helped, integrated and grown up in their own way.
Psychological counselingat schools has been necessary and urgent, so it
should be made diversified by education administrators, in terms of training,
research, and application which are linked to becomethe task with thecommontarget
and program. Education administratorsneed to make students, parentsand people
working in the education sectoraware of the necessityof psychologicalcounseling
viii

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ...................................................................................................... i


1.3.2. Mục tiêu của tƣ vấn tâm lý trong trƣờng học .........................................18
1.3.3. Nội dung của hoạt động tƣ vấn tâm lý trong trƣờng THCS ...................19
1.3.4. Các phƣơng pháp và hình thức tƣ vấn tâm lý trong trƣờng THCS ........21
1.3.5. Các lực lƣợng thực hiện hoạt động TVTL .............................................23
1.3.6. Các điều kiện phục vụ hoạt động TVTL ................................................24
1.3.7. Những khó khăn tâm lý điển hình của học sinh THCS ..........................24
1.4. QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TƢ VẤN TÂM LÝ Ở TRƢỜNG THCS .....................26
1.4.1. Mục tiêu quản lý hoạt động tƣ vấn tâm lý ..............................................26
1.4.2. Nội dung quản lý hoạt động tƣ vấn tâm lý .............................................26
TIỂU KẾT CHƢƠNG 1 ............................................................................................30
CHƢƠNG 2. THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TƢ VẤN TÂM
LÝCHO HỌC SINH Ở CÁC TRƢỜNG THCS TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN HẢI
CHÂU, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG..........................................................................31
2.1. KHÁI QUÁT QUÁ TRÌNH KHẢO SÁT ..........................................................31
2.1.1. Mục tiêu khảo sát ...................................................................................31
2.1.2. Đối tƣợng và địa bàn khảo sát ................................................................31
2.1.3. Nội dung khảo sát ...................................................................................32
2.1.4. Phƣơng pháp khảo sát ............................................................................33
2.1.5. Thời gian tiến hành khảo sát ..................................................................33
2.2. KHÁI QUÁT TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ-XÃ HỘI VÀ GD-ĐT
CỦA QUẬN HẢI CHÂU, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG .............................................33
2.2.1. Tình hình phát triển kinh tế - xã hội của quận Hải Châu, thành phố Đà
Nẵng ..........................................................................................................................33
2.2.2. Tình hình GD-ĐT của quận Hải Châu thành phố Đà Nẵng ...................34
2.3. THỰC TRẠNG HĐTVTL CHO HỌC SINH TẠI CÁC TRƢỜNG THCS
TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN HẢI CHÂU, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG ..........................36
2.3.1. Thực trạng thực hiện mục tiêu tƣ vấn tâm lý trong trƣờng học .............36
2.3.2. Thực trạng đội ngũ tƣ vấn viên của các trƣờng THCS ..........................38
2.3.3. Thực trạng hoạt động của Tƣ vấn viên ..................................................39

3.2.5.Tổ chức bồi dƣỡng đội ngũ GV, TVV về năng lực TVTL ........................79
3.2.6. Giáo dục rèn luyện kĩ năng sống (KNS), giá trị sống (GTS) cho học sinh
của tƣ vấn viên thông qua các lực lƣợng giáo dục trong và ngoài nhà trƣờng. ........81


xi

3.2.7. Tăng cƣờng các điều kiện hỗ trợ HĐTVTL trong trƣờng học ........................83
3.2.8.Tăng cƣờng quản lý việc kiểm tra, đánh giá, khen thƣởng, kỷ luật đối với
hoạt động tƣ vấn tâm lý cho học sinh .......................................................................84
3.3. MỐI QUAN HỆ GIỮA CÁC BIỆN PHÁP .......................................................86
3.4. KHẢO NGHIỆM TÍNH CẤP THIẾT VÀ TÍNH KHẢ THI CỦA CÁC BIỆN
PHÁP ĐỀ XUẤT .......................................................................................................87
3.4.1. Mục đích khảo nghiệm ...........................................................................87
3.4.2. Đối tƣợng khảo nghiệm ..........................................................................88
3.4.3. Phƣơng pháp khảo nghiệm .....................................................................88
3.4.4. Kết quả khảo nghiệm ..............................................................................88
TIỂU KẾT CHƢƠNG 3 ............................................................................................91
KẾT LUẬN ..............................................................................................................92
DANH MỤC CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO .....................................................95
PHỤ LỤC
QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN (Bản sao)


xii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Chữ viết đầy đủ



Hiệu quả

HS

Học sinh

IHQ

Ít hiệu quả

KHQ

Khơng hiệu quả

KTH

Không thực hiện

KTX

Không thƣờng xuyên

NTV

Nhà tƣ vấn

RTX

Rất thƣờng xuyên


Tên bảng

bảng

Trang

2.1

Thực trạng đối tƣợng khảo sát và địa bàn khảo sát

32

2.2

Hệ thống giáo dục trên địa bàn quận Hải Châu

35

2.3

Thực trạng tình hình đội ngũ tƣ vấn viên

38

2.4

Thực trạng hoạt động đội ngũ tƣ vấn viên

40

57

3.1

Mẫu xây dựng kế hoạch quản lý HĐTVTL

66

3.2

Mẫu bản kế hoạch theo đầu công việc

66

3.3

Mẫu bản kế hoạch theo tiến trình thời gian

66

3.4

Mẫu bản kế hoạch thể hiện biểu đồ phát triển về HĐTVTL

67

3.5

Sơ đồ hóa mơ hình phát triển tâm lí học đƣờng


trong học tập, tu dƣỡng đạo đức, xây dựng lý tƣởng sống cho mình cũng nhƣ xác
định cách thức ứng xử cho phù hợp với các mối quan hệ xung quanh.
Từ đó các hoạt động tƣ vấn tâm lý (TVTL) xuất hiện và ngày càng phát triển
nhằm đáp ứng nhu cầu của xã hội, nhất là những thành phố lớn.Theo các văn bản
pháp quy về nhiệm vụ và quyền hạn của nhà trƣờng nhƣ Luật Giáo dục, Điều lệ nhà
trƣờng, hay các Chỉ thị hàng năm của BGD&ĐT về nhiệm vụ năm học luôn đặt vấn
đề về công tác hỗ trợ tâm lý cho ngƣời học. Luật Giáo dục các văn bản năm 1998,
2005 và 2009 đều đề cập nhiệm vụ “bảo vệ các quyền, lợi ích chính đáng của ngƣời
học”(khoản 3 điều 72 Luật Giáo dục 2005); Điều lệ trƣờng THCS (chƣơng 4 điều
31 khoản 6) quy định nhiệm vụ tƣ vấn cho cha mẹ học sinh và học sinh để giúp các
em vƣợt qua những khó khăn gặp phải trong học tập và sinh hoạt. Nhƣ vậy hoạt


2

động trợ giúp tâm lý học đƣờng khơng chỉ đóng vai trị quan trọng đối với học sinh
(HS) mà nó còn rất cần thiết cho giáo viên, cha mẹ học sinh - những ngƣời có liên
quan đến “Sự nghiệp trồng ngƣời”.
Tuổi học sinh THCS (hay ở tuổi thiếu niên) lứa tuổi quá độ từ tình trạng trẻ
em sang trạng thái ngƣời lớn, từ chỗ chƣa trƣởng thành sang trƣởng hành. Sự
chuyển biến này xuyên suốt mọi mặt phát triển: cả giải phẫu-sinh lý, trí tuệ, lẫn đạo
đức và mọi dạng hoạt động của trẻ. Khác biệt cơ bản giữa lứa tuổi học sinh THCS
với các lứa tuổi khác nằm ở sự phát triển mạnh mẽ, thiếu cân đối về mặt thể chất, trí
tuệ, đạo đức. Sự phát triển ở đây đầy phức tạp và khó khăn nhất trong các lứa tuổi
học sinh. Tuy nhiên, đây lại là lứa tuổi quan trọng nhất cho sự hình thành nhân cách
trẻ em, khơng chỉ diễn ra sự cải tổ tận gốc rễ những cấu trúc tâm lý đã hình thành
trƣớc đây và xuất hiện những cấu trúc tâm lý mới, mà cịn hình thành những cơ sở
của hành vi có ý thức, của tính đạo đức, những định hƣớng xã hội, thái độ đối với
bản thân, với mọi ngƣời và với xã hội. Đồng thời ở lứa tuổi này những nét tính
cách, những hình thái cơ bản của hành vi liên nhân cách trở nên ổn định. [30,8]

trƣờng lớp đào tạo hoặc chƣa đƣợc bồi dƣỡng chuyên sâu về chuyên môn. Đối với
quận Hải Châu chỉ có trƣờng: Tây Sơn, Nguyễn Huệ đã thành lập từ năm 20132014 nên việc quản lý các hoạt động tƣ vấn tâm lý ở các trƣờng THCS chỉ mang
tính hình thức, đối phó. Đa số học sinh khi gặp khó khăn đều tự mình giải quyết
hoặc chỉ tham khảo ý kiến qua các hình thức khác nhƣ: Tâm sự với bạn bè,
GVCN, cô TPT Đội hoặc sống thu mình thay vì đến phịng tƣ vấn tâm lý của nhà
trƣờng. Trƣớc thực trạng trên, việc thành lập các phòng tƣ vấn tâm lý học đƣờng
để giúp học sinh tháo gỡ những nút thắt trong nhận thức, cảm xúc và hành vi là
một việc làm có ý nghĩa và thiết thực. Vì vậy, việc tìm hiểu, phân tích và đƣa ra
những biện pháp nhằm nâng cao tính hiệu quả của hoạt động tƣ vấn tâm lý cho
học sinh THCS ở quận Hải Châu là rất cần thiết.
Quận Hải Châu một quận trung tâm của thành phố, luôn luôn đi đầu trong
mọi hoạt động và điều đặc biệt từ năm học 2015-2016 đã phối hợp với trƣờng Đại
học Sƣ phạm Đà Nẵng về mơ hình mới “Trường thực tập vệ tinh”, hàng năm nhà
trƣờng đã tiếp nhận nhiều sinh viên ở các khoa về thực tập, trong đó có Khoa tâm
lý giáo dục. Nên một lần nữa quận Hải Châu đƣợc thí điểm trong đó có trƣờng


4

THPT Phan Châu Trinh và trƣờng THCS Tây Sơn. Đây là cơ hội để chúng tôi cọ
xát và tiếp xúc với các em tâm lí có chun mơn thực tập tại trƣờng và quận mình.
Từ lý luận và thực tiễn trên, tôi chọn đề tài: “ Quản lý hoạt động tƣ vấn tâm
lý cho học sinh ở các trƣờng THCS trên địa bàn quận Hải Châu thành phố Đà
Nẵng” để nghiên cứu.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng quản lý hoạt động tƣ vấn tâm lý
cho học sinh ở các trƣờng THCS, đề tài đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động tƣ
vấn tâm lý cho học sinh các trƣờng THCS trên địa bàn quận Hải Châu, thành phố
Đà Nẵng nhằm góp phần nâng cao chất lƣợng giáo dục học sinh.
3. Khách thể nghiên cứu và đối tƣợng nghiên cứu

Đối tƣợng điều tra là lãnh đạo Phòng GD-ĐT, lãnh đạo các trƣờng, giáo viên
chủ nhiệm, cán bộ, TPT Đội, giáo viên thực hiện công tác tƣ vấn tâm lý, học sinh
các trƣờng THCS trên địa bàn quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng. Kết quả điều tra,
khảo sát đƣợc phân tích để tìm ra những thơng tin cần thiết theo hƣớng nghiên cứu
của đề tài.
Phƣơng pháp phỏng vấn dùng ngun cứu thực trạng về quản lí cơng tác
TVTL, Các biện pháp quản lí TVTL, các điều kiện phục vụ hoạt động của TVTL,...
đối với CBQL Phòng Giáo dục, CBQL các trƣờng THCS, giáo viên và học sinh,
Đoàn TN.
Phƣơng pháp tổng kết kinh nghiệm dùng trong xây dựng các biện pháp quản lý.
Phƣơng pháp nguyên cứu hồ sơ: Bao gồm hồ sơ về quản lý HĐTVTL gồm các
chỉ thị, công văn, kế hoạch, báo cáo,... trong hoạt động TVTL ở trƣờng.
6.3. Phƣơng pháp hỗ trợ
Phƣơng pháp thống kê toán học
7. Phạm vi nghiên cứu
- Về địa bàn nghiên cứu: 10 trƣờng THCS trên địa bàn quận Hải Châu, thành
phố Đà Nẵng.
- Về thời gian nghiên cứu: Thực trạng vấn đề đƣợc nghiên cứu trong khoảng
thời gian từ 2015 đến 2017.
- Đề xuất biện pháp quản lý của Hiệu trƣởng đối với hoạt động tƣ vấn tâm lý
cho học sinh ở các trƣờng THCS trên địa bàn quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng
giai đoạn 2017-2020.


6

8. Bố cục của đề tài: có 3 Phần
Phần 1. Phần mở đầu
Phần 2. Phần nội dung
Chƣơng 1. Cơ sở lý luận của quản lý hoạt động tƣ vấn tâm lý ở các

bệnh nhân tâm thần; phân tâm học và những liệu pháp liên quan đƣợc ứng dụng
rộng rãi; hiệu quả của các trắc nghiệm và cuộc cách mạng công nghiệp đối với sự
phát triển xã hội nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho con ngƣời. Nhìn một
cách tinh tế, mỗi một sự kiện này đều ảnh hƣởng đến công tác hƣớng dẫn tƣ vấn
nghề và sự ra đời của tham vấn.
Frank Parsons (1854-1908) là ngƣời sáng lập ra ngành hƣớng nghiệp, tƣ vấn
nghề ở Mỹ. Bắt đầu sự nghiệp với tƣ cách là một nhân viên công tác xã hội ở
Boston, đƣợc sự hậu thuẫn của những quan chức lãnh đạo cộng đồng ở đây, ông đã
xuất bản cuốn sách “Cẩm nang hƣớng nghiệp” (Vocational Bureau) nhằm trợ giúp
các cá nhân trong việc lựa chọn nghề nghiệp, tìm ra cách bắt đầu và xây dựng một
nghề nghiệp thành công và hiệu quả.


8

Năm 1909, sau khi ông qua đời một năm, cuốn sách “Chọn nghề” (Choosing
a Vocation) đƣợc xuất bản và ngay lập tức nó đƣợc coi là sự cống hiến lớn lao cho
công tác hƣớng dẫn tƣ vấn nghề. Boston trở thành địa điểm tổ chức Hội nghị công
tác hƣớng dẫn tƣ vấn nghề nghiệp đầu tiên. Kết quả của hội nghị này đánh dấu sự ra
đời của Hiệp hội tƣ vấn hƣớng nghiệp quốc gia Mỹ (NVGA) năm 1913, tổ chức tiền
nhiệm của Hiệp hội tham vấn Mỹ sau này. Mục đích chính của Parsons đối với cơng
tác hƣớng nghiệp, tƣ vấn nghề luôn đƣợc thể hiện trong “3 quá trình” sau:
Một là: Sự thấu hiểu một cách rõ ràng về bản thân, về khả năng, sở thích hồi
bão, nguồn lực cũng nhƣ những hạn chế của bạn đối với nghề; động lực thúc đẩy
bạn chọn nghề.
Hai là: Kiến thức về những yêu cầu, điều kiện của thành công, những thuận lợi
và khó khăn; sự đền bù; những cơ hội và những triển vọng phát triển trong các giới
hạn khác nhau của công việc.
Ba là: Nguyên nhân thực sự trong mối liên hệ của hai nhóm trong thực tế.
Tham vấn chính thức ra đời vào những năm 1930 do cơng của E.G

lý dẫn đến những cảm nghĩ tiêu cực.
Số khác, chủ yếu theo phép trị liệu Gestalt nhấn mạnh nhiều đến kinh nghiệm
hiện tại của cảm xúc - tƣ tƣởng.
Một trong những thay đổi lớn nhất của tham vấn trong giai đoạn hiện nay là
tập trung vào lĩnh vực văn hố hay cịn gọi là tham vấn xun văn hố. Các nhà
tham vấn hiện nay đều cho rằng sẽ rất khó khăn trong việc giúp đỡ khách hàng nếu
nhà tham vấn khơng nắm đƣợc nền tảng văn hố của khách hàng.
b. Lịch sử tư vấn tâm lý học đường
Tƣ vấn tâm lý học đƣờng (School Counselling) hay còn gọi là tƣ vấn học
đƣờng là một nhánh ngành tƣ vấn tâm lý đƣợc xuất hiện vào đầu thế kỷ 20 tại Hoa
kỳ. Jesse B. Davis có thể đƣợc xem là một trong những ngƣời đầu tiên trong lĩnh
vực này khi giới thiệu một chƣơng trình “Những hƣớng dẫn về nghề nghiệp và đạo
đức” (Vocational and Moral Guidance) cho học sinh các trƣờng công. Frank
Parsons, đƣợc xem nhƣ cha đẻ của nghề Hƣớng dẫn (còn gọi là Khải Đạo), đã viết
cuốn sách “Chọn lựa một nghề” vào năm 1909 qua đó trình bày phƣơng pháp kết
nối những đặc điểm tính cách của một cá nhân với một nghề nghiệp; Jesse B. Davis,
Frank Parsons, Eli Weaver và nhiều ngƣời khác nữa đã tạo thành một trào lƣu thúc
đẩy cho sự phát triển của ngành tham vấn học đƣờng.


10

Những năm 1930, lý thuyết đầu tiên về Khải đạo đƣợc giới thiệu: Lý thuyết
về các nhân tố và đặc điểm của E.G.Williamson, (E.G.Williamson’s Trait and
Factor Theory). Lý thuyết này trở nên nổi tiếng nhƣ là một sự chỉ đạo cho hoạt
động tham vấn.
Năm 1940, đạo luật George Barden (George Barden Act) - đạo luật về giáo
dục hƣớng nghiệp - ra đời đã mang lại những nguồn lực quan trọng cho sự phát
triển và hỗ trợ hoạt động khải đạo và tham vấn trong môi trƣờng học đƣờng cũng
nhƣ những môi trƣờng khác. Đây là lần đầu tiên những nhà tham vấn học đƣờng,