Chương 2 – Các mô hình kinh doanh TMĐT Môn học : Thương Mại Điện Tử
CHƯƠNG 2. CÁC MÔ HÌNH KINH DOANH THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ

NỘI DUNG :
• Các hình thức kinh doanh TMĐT
• Ví dụ về một số website thương mại điện tử điển hình.
• Các mô hình kinh doanh thương mại điện tử.
• Một số vấn đề khác về kinh doanh TMĐT.
• Giới thiệu một số website TMĐT trên thế giới & ở Việt Nam.
• Tóm tắt, bài tập & câu hỏi mở rộng.

1. Các hình thức kinh doanh thương mại điện tử
1.1. Thư điện tử
Ngày nay, thư điện tử (electronic mail, viết tắt là e-mail) đã trở nên một
hình thức thông tin liên lạc phổ biến và tiện dụng. Người ta, có thể dùng thư điện
tử để gửi/ nhận 1 thông điệp trên phạm vi toàn thế giới 1 cách tức thời. Ngoài ra,
tính năng đính kèm file của thư điện tử cho phép gửi kèm 1 hay nhiều tập tin dưới
nhiều dạng thức, như : văn bản, bảng tính, âm thanh, hình ảnh, video…
Không chỉ được sử dụng bởi các cá nhân, ngày càng nhiều các doanh
nghiệp, tổ chức, các cơ quan Nhà nước… sử dụng thư điện tử để gửi các văn
bản, hợp đồng, công văn, giấy tờ chính thức... một cách “trực tuyến”. Thông tin
trong thư điện tử không phải tuân theo một cấu trúc định trước nào.
Tuy nhiên, khi trao đổi dữ liệu qua thư điện tử cũng gặp phải nhiều vấn đề
liên quan đến tính xác thực của e-mail, độ trễ thông tin, an toàn thông tin, như là :
thông tin bị đọc lén, bị sửa chửa, bị thất lạc, thư rác (spam mail), lây lan virus qua
e-mail,… Giải quyết các vấn đề này đòi hỏi giải pháp liên quan công nghệ, thói
quen sử dụng e-mail của doanh nghiệp, và các luật của chính phủ.
1.2. Thanh toán điện tử
Thanh toán điện tử (electronic payment) là việc thanh toán tiền thông qua
bản tin điện tử (electronic message) thay cho việc giao dịch dùng tiền mặt; ví dụ,
trả lương bằng cách chuyển tiền trực tiếp vào tài khoản, trả tiền mua hàng bằng

1
, từ máy tính điện tử
này sang máy tính điện tử khác, giữa các công ty hoặc đơn vị đã thỏa thuận buôn
bán với nhau, theo cách này sẽ tự động hóa hoàn toàn không cần có sự can thiệp
của con người.
Theo Ủy ban liên hợp quốc về luật thương mại quốc tế (UNCITRAL), việc
trao đổi dữ liệu điện tử được xác định như sau: “Trao đổi dữ liệu điện tử (EDI) là
việc chuyển giao thông tin từ máy tính điện tử này sang máy tính điện tử khác
bằng phương tiện điện tử, có sử dụng một tiêu chuẩn đã được thỏa thuận để cấu
trúc thông tin”.
TMĐT có đặc tính phi biên giới (Cross - border electronic commerce),
nghĩa là trao đổi dữ liệu điện tử (EDI) giữa các doanh nghiệp ở các quốc gia khác
nhau, công việc trao đổi EDI thường là các nội dung sau:
1/ Giao dịch kết nối
2/ Đặt hàng
3/ Giao dịch gửi hàng
4/ Thanh toán
1.4. Truyền dung liệu
Dung liệu (content) là nội dung của hàng hóa, mà không phải là bản thân
vật mang nội dung đó; ví dụ như: Tin tức, nhạc phim, các chương trình phát
thanh, truyền hình, các chương trình phần mềm, các ý kiến tư vấn, vé máy bay,
vé xem phim, xem hát, hợp đồng bảo hiểm, v.v..

1
Có cấu trúc nghĩa là các thông tin trao đổi được với các đối tác thỏa thuận với nhau tuân thủ
theo một khuôn dạng nào đó.

 - 13 - Þ

Chương 2 – Các mô hình kinh doanh TMĐT Môn học : Thương Mại Điện Tử

1.6. Phân loại hình thức kinh doanh TMĐT
* Phân loại theo đối tượng tham gia: Chính phủ (G), doanh nghiệp (B),
khách hàng cá nhân (C)... có các hình thức như : G2B, G2C, G2G, B2G, B2B,
B2C, C2B, C2G, C2C. Trong đó, B2B, B2C và C2C là phổ biến nhất.
- B2B (business to business - doanh nghiệp tới doanh nghiệp) : là để chỉ
hoạt động mua bán giữa 2 hay nhiều công ty. Ở loại hình này, người
mua và người bán đều là doanh nghiệp, ví dụ : nhà cung cấp & doanh
nghiệp sản xuất, doanh nghiệp sản xuất và doanh nghiệp thương mại…
Đây là loại hình có số lượng giao dịch trên mạng lớn nhất, với trị giá
cao nhất hiện nay và ngày càng tăng dần.
- B2C (business to consumer – doanh nghiệp tới người tiêu dùng) : mối
quan hệ giữa doanh nghiệp với người tiêu dùng. Đây là loại hình điển
hình cho các website bán lẻ sản phẩm, ở đó người bán là doanh nghiệp
và người mua là người tiêu dùng.

 - 14 - Þ

Chương 2 – Các mô hình kinh doanh TMĐT Môn học : Thương Mại Điện Tử
- C2C (consumer to consumer – người tiêu dùng tới người tiêu dùng) :
để chỉ hoạt động mua bán được tiến hành giữa 2 cá nhân thông qua
mạng Internet. Loại hình này phổ biến trong các website đấu giá, mua
bán, rao vặt,… ở đó người mua và người bán có thể rao bán, chọn mua
sản phẩm và tiến hành các giao dịch mua bán trực tiếp.

Hình 2.1. Phân loại hình thức kinh doanh TMĐT theo đối tượng tham gia

* Phân loại theo công nghệ kết nối mạng: thương mại hữu tuyến, thương
mại di động (vô tuyến).
* Phân loại theo hình thức dịch vụ: chính phủ điện tử, giáo dục điện tử,
ngân hàng điện tử…

phép bạn duyệt qua hàng triệu sản phẩm.
Amazon.com sử dụng CSDL ở phía máy chủ (hệ thống máy tính của
người bán) cho phép khách hàng ở phía máy khách (máy tính của khách hàng,
thiết bị cầm tay…) để tìm kiếm các sản phẩm theo nhiều cách. Hệ thống này là
một ví dụ về ứng dụng máy khách/máy chủ. CSDL Amazon.com bao gồm các sản
phẩm chuyên biệt, sẳn sàng, các thông tin vận chuyển, các mức phí, thông tin đặt
hàng và các dữ liệu khác. Tựa đề sách, tác giả, giá, lịch sử bán, nhà xuất bản,
tóm tắt và mô tả sâu hơn cũng được lưu trong CSDL. CSDL mở rộng này giúp
cho Amazon.com tham khảo chéo giữa các sản phẩm. Chẳng hạn, một tác phẩm
có thể được liệt kê dưới nhiều thể loại, như : tiểu thuyết, sách bán chạy, và các
sách nên đọc.
Amazon.com riêng biệt hóa trang của nó để phục vụ các khách hàng trở
lại; một CSDL theo dõi tất cả các giao dịch trước đó, bao gồm các món đã mua,
các vận chuyển, và thông tin thẻ tín dụng. Khi quay trở lại địa chỉ này, khách hàng
được chào đón bằng tên và giới thiệu một danh sách các mặt hàng nên mua.
Amazon.com tìm kiếm CSDL khách hàng để tìm ra các mẫu và khuynh hướng
của các khách hàng của nó. Bằng cách theo dõi những dữ liệu khách hàng như
thế, công ty cung cấp dịch vụ được cá nhân hóa, điều này cần phải được xử lý
bởi các đại diện bán hàng. Hệ thống máy tính của Amazon định hướng việc bán
các sản phẩm thêm mà không cần tương tác của con người.
Việc mua một sản phẩm ở Amazon.com thì thật đơn giản. Bạn bắt đầu ở
trang nhà của Amazon.com và quyết định về kiểu sản phẩm mà bạn muốn mua.
Chẳng hạn, nếu bạn tìm kiếm quyển sách “e-Business & e-Commerce – How to
program”, bạn có thể tìm quyển sách bằng cách dùng hộp tìm kiếm ở góc trên
bên trái của trang nhà. Chọn Books trong phần loại, sau đó gõ vào tựa đề của
quyển sách. Sau đó, bạn sẽ được dẫn trực tiếp đến trang sản phẩm cho quyển
sách đó. Để mua một món hàng, chon Add to Shopping Cart, ở góc trên bên phải
của trang. Công nghệ giỏ mua hàng xử lý thông tin và hiển thị một danh sách các
sản phẩm mà bạn đã đặt trong giỏ. Bạn có thể thay đổi số lượng của mỗi món, bỏ
đi một mặt hàng khỏi giỏ, tính tiền hay tiếp tục mua sắm.
eBay và mô hình đấu giá trực tuyến
Đấu giá trực tuyến đã trở thành một phương thức thành công rất lớn của
thương mại điện tử. Công ty hàng đầu trong lĩnh vực này là eBay. eBay là một
trong những doanh nghiệp điện tử có lời nhất. Nhà đấu giá trực tuyến thành công
có gốc rễ từ món hàng mới lạ 50 năm tuổi - nhà chế tạo kẹo Pez. Palm Omidyar,
một nhà thu thập say mê các loại kẹo Pez, nảy ra ý tưởng mua bán chúng trên
internet. Khi cô bày tỏ ý tưởng này với bạn trai của mình, Pierre Omidyar (bây giờ
là chồng cô), anh lập tức tham gia vào ý tưởng kinh doanh đấu giá qua mạng, 1 ý
tưởng sớm trở nên nổi tiếng. Vào năm 1995, Omidyars tạo ra một công ty, gọi là
AuctionWeb. Công ty sau đó được đổi tên thành eBay và từ đó trở nên nhà đấu
giá trực tuyến hàng đầu, với 4 triệu phiên đấu giá được thực hiện và 450,000 món
hàng mới được thêm vào mỗi ngày.
Trên eBay, người ta có thể mua và bán mọi thứ. Công ty thu thập một phí
xét duyệt, cộng với một tỉ lệ % doanh số. Phí xét duyệt dựa vào số lượng hiển thị
bạn muốn món hàng của bạn nhận được, một mức phí cao được đòi hỏi nếu bạn
muốn nằm trong các đấu giá nổi bật trong 1 loại sản phẩm nào đó, và thậm chí
mức phí sẽ cao hơn nếu bạn muốn được liệt kê trong trang nhà của eBay dưới
mục Các món hàng tiêu biểu. Danh sách được hiển thị trên trang nhà theo giai
đoạn. Một tùy chọn thu hút sự chú ý khác là trình bày các sản phẩm liệt kê dưới
dạng chữ đậm (có phí tính thêm).
eBay sử dụng 1 CSDL để quản lý hàng triệu đấu giá mà nó cung cấp.
CSDL này phát triển động khi người mua và người bán nhập vào các thông tin cá
nhân và thông tin về sản phẩm. Người bán nhập vào 1 sản phẩm để đấu giá,
cung cấp các mô tả về sản phẩm, từ khóa, giá ban đầu, ngày đóng phiên đấu giá

 - 17 - Þ

Chương 2 – Các mô hình kinh doanh TMĐT Môn học : Thương Mại Điện Tử

lập của nó đã chọn một mô hình kinh doanh giới hạn việc truy xuất không trực
tuyến, và bằng internet, đã có thể mang nó đến với màn hình máy tính của người
tiêu dùng trên toàn thế giới. Mô hình kinh doanh này đã dần mang lại lợi nhuận
trên web. Tuần báo Business nói rằng “Việc đấu giá và đóng lại các tương tác
giữa người mua và người bán tạo ra 1 ý thức cộng đồng – một điều gần như là
nghiện và giữ họ quay trở lại”. Bằng việc thực hiện các chiến lược tiếp thị truyền
thống và giữ cho tiến trình đơn giản, eBay đã cung cấp một giải pháp thay thế
thành công cho thương mại điện tử theo kiểu cửa hiệu.

Yahoo! và mô hình cổng giao dịch web
Yahoo là một cổng ngang với rất nhiều kết nối đến các địa chỉ và các thể
loại theo chủ đề. Nó còn cung cấp cho người dùng khả năng sử dụng giỏ mua
hàng. Qua Yahoo, người tiêu dùng có thể kết nối tới một số cửa hiệu trực tuyến,
thêm các món hàng vào giỏ mua hàng Yahoo của họ khi mua sắm. Khi người
dùng đã đăng ký với Yahoo, họ có thể bẳt đầu tìm kiếm các sản phẩm. Sau khi
chọn ra một sản phẩm và 1 người bán, người sử dụng có thể chọn lựa việc bỏ nó

 - 18 - Þ

Chương 2 – Các mô hình kinh doanh TMĐT Môn học : Thương Mại Điện Tử
vào giỏ mua hàng hoặc cho vào 1 danh sách các món ao ước. Danh sách các
món hàng ao ước là một trang web cá nhân, nó tổng hợp và lưu trữ các món
hàng mà bạn muốn mua vào một lúc nào đó sau này. Nó còn có thể được dùng
để xây dựng một danh sách giáng sinh hay một đăng ký cho đám cưới.
Để tham dự vào việc mua sắm của Yahoo, người dùng nhấp vào mục
Shopping ở đầu của trang nhà Yahoo. Từ đó, người dùng có thể tìm kiếm một
sản phẩm bằng cách chọn loại, gõ vào một từ khóa tìm kiếm hoặc viếng thăm một
trong các cửa hiệu nổi bật trong Featured Stores. Các tính năng khác có trong
trang này là đăng ký quà tặng, Hot Products, What’s Selling Now và hệ thống
thưởng điểm của Yahoo. Đăng ký vào mục quà tặng hay hệ thống thưởng là một

các giá đã đặt của khách hàng đến với các đối tác của Priceline, để họ xem có
thể chấp nhận được giá yêu cầu đó hay không ? Nhiều kinh doanh điện tử sử
dụng công cụ thông minh để mở rộng địa chỉ web của họ. Các công cụ thông
minh là các chương trình dò tìm và sắp xếp một số lượng lớn dữ liệu và trả lời
báo cáo dựa trên dữ liệu đó. Các công cụ mua sắm thường được sử dụng để truy
tìm dữ liệu chứa trong 1 CSDL hay trên web để tìm câu trả lời cho 1 câu hỏi nào
đó.

 - 19 - Þ

Chương 2 – Các mô hình kinh doanh TMĐT Môn học : Thương Mại Điện Tử
Tiến trình mua ở Priceline.com rất đơn giản. Chẳng hạn, khi tìm kiếm 1
chuyến bay nội địa, đầu tiên bạn nhập vào địa điểm khởi hành, đích đến, giá đặt
và số vé bạn muốn mua. Sau đó, bạn chọn ngày đi và sân bay ở trong hoặc gần
thành phố xuất phát hoặc đích đến. Bạn càng linh động với các sắp xếp chuyến đi
của bạn, bạn càng có nhiều cơ hội có vé máy bay với giá mong muốn.
Công cụ của Priceline.com giới thiệu giá đặt của bạn với các hãng hàng
không và thử thương lượng một mức phí thấp hơn giá đặt của khách hàng. Nếu
giá đặt được chấp nhận, Priceline.com có được khỏan chênh lệch giá đặt của
khách hàng và giá thực sự. Tỉ lệ phần trăm ghi kê giá thay đổi theo giá được chấp
nhận bởi hãng hàng không. Đối với các chuyến bay nội địa, toàn bộ tiến trình mất
khoảng 1 giờ đồng hồ.
Priceline.com là một ví dụ khác về cách mà internet và web làm thay đổi
sâu sắc cách thức tiến hành kinh doanh. Trong trường hợp của hàng không, hàng
trăm ngàn chỗ trên máy bay còn trống mỗi ngày. Priceline.com giúp cho các hãng
hàng không bán các chỗ ngồi đó. Bằng cách tiện lợi hóa việc bán các chỗ dư
thừa với một mức giảm giá, Priceline.com giúp các hãng hàng không nhận ra
doanh thu tăng thêm và giúp khách hàng tiết kiệm tiền.
Du hành ở phút chót là mắc. Các hãng hàng không và các chỗ ngồi
thường được định giá ở mức cao. Với Priceline.com và các dịch vụ tương tự, bạn