Tiều luận Tài chính – Tiền tệ Diễn biến và nguyên nhân đồng USD tăng giá trong năm 2009
Mở đầu: USD là đồng tiền của thương mại quốc tế, tỷ giá USD đóng vai trò rất
quan trọng trong nền kinh tế. Để ổn định kinh tế vĩ mô, kích thích xuất khẩu, tăng trưởng,
trong nhiều năm Việt Nam đã và đang áp dụng chính sách tỷ giá cố định. Tuy vậy, trong
năm 2009 vừa qua, giá USD liên tục tăng cao, Ngân hàng Nhà nước gặp rất nhiều khó
khăn trong việc kiểm soát tỷ giá USD. Vậy diễn biến của sự việc như thế nào, đâu là
nguyên nhân của nó?
Để góp phần nghiên cứu về mặt lý luận vấn đề này, ứng dụng kiến thức môn học
Tài chính-Tiền tệ vào thực tiễn, em xin mạnh dạn nghiên cứu đề tài “Diễn biến và
nguyên nhân đồng USD tăng giá trong năm 2009”.
1. Tổng quan về thị trường ngoại hối và tỷ giá
- Thị trường ngoại hối là nơi mua bán ngoại tệ và các phương tiện thanh toán khác
bằng ngoại tệ. Giao dịch ngoại hối là một hợp đồng trao đổi một loại tiền tệ này lấy một
loại tiền tệ khác tại một tỷ giá và thời điểm trao đổi xác định.
- Tỷ giá hối đoái là giá cả tương quan của đồng tiền này với 1 đồng tiền khác hay
giá cả của tiền gửi tại ngân hàng nội địa (ghi bằng nội tệ) tính ra bằng tiền gửi tại ngân
hàng nước ngoài (tính ra bằng ngoại tệ).
- Những nhân tố tác động đến tỷ giá về dài hạn: mức giá cả tương đối; thuế quan và
cô-ta; ưu đãi đối với hàng nội hơn hàng ngoại và năng suất lao động. Trong ngắn hạn, tỷ
giá bị chi phối bởi: lợi tức dự tính đối với tiền gửi trong nước và nước ngoài. Tỷ giá thay
đổi do: thay đổi lãi suất thực tế nước ngoài (lãi suất thực tế nước ngoài tăng làm đồng nội
tệ sụt giá); thay đổi trong tỷ giá tương lai dự tính (tỷ giá tương lai dự tính tăng lên sẽ làm
đồng nội tệ tăng giá và ngược lại); thay đổi lãi suất thực tế trong nước (lãi suất thực tế
trong nước tăng làm cho đồng nội tệ tăng giá và ngược lại); thay đổi trong cung tiền tệ
(tăng cung tiền làm giảm giá đồng nội tệ).
Tuy nhiên, trên hết, thị trường ngoại hối cũng là 1 thị trường và tỷ giá cũng tuân
theo quy luật cung – cầu như mọi loại hàng hóa khác trên thị trường (giảm cung, tăng cầu
ngoại tệ sẽ làm tăng giá đồng ngoại tệ, giảm giá đồng nội tệ).
- Ngân hàng Trung ương can thiệp vào thị trường ngoại hối để ổn định tỷ giá, kiểm
soát lượng cung tiền, ổn định và kích thích nền kinh tế. Ngân hàng Trung ương có thể mua,
bán đồng nội tệ, từ đó giảm hoặc tăng dự trữ ngoại tệ, giảm hoặc tăng lượng tiền cung ứng

tháng 12 18482 18492
2.2. Nguyên nhân
2.2.1. Cung USD giảm
Nguồn cung USD của Việt Nam chủ yếu nằm ở xuất khẩu, viện trợ ODA, du lịch,
kiều hối và dự trữ ngoại hối của Chính phủ.
- Trong năm qua, do ảnh hưởng của suy thoái kinh tế, xuất khẩu, du lịch của Việt
Nam đều giảm sút. Theo số liệu của Tổng cục thống kê, đến hết tháng 11 năm 2009, xuất
khẩu của Việt Nam ra nước ngoài giảm 11,6%, lượng khách quốc tế đến Việt Nam giảm
12,3% so với cùng kỳ năm 2008. Đây là 2 lĩnh vực quan trọng đem về nguồn USD cho
Việt Nam, nhưng đều giảm sút, do đó, nguồn cung USD trên thị trường giảm.
- Lượng kiều hối giảm nghiêm trọng, nhiều chuyên gia cho rằng, lượng kiều hối
năm nay giảm 20% so với năm 2008, khó đạt mức ước lượng 5,8 tỷ USD mà Ngân hàng
Nhà nước đề ra. Theo chi nhánh Ngân hàng Nhà nước Thành phố Hồ Chí Minh, lượng kiều
hối chi trả qua các ngân hàng trên địa bàn 10 tháng đầu năm nay chỉ đạt 2,6 tỉ đô la Mỹ,
bằng 60% so với cùng kỳ (kiều hối của Thành phố Hồ Chí Minh chiếm hơn một nửa của cả
nước). Các ngân hàng phản ánh kiều hối về ít hơn, nhưng quan trọng hơn, người nhận
Lê Đình Vũ – TCH301.5_LT
2
Tiều luận Tài chính – Tiền tệ Diễn biến và nguyên nhân đồng USD tăng giá trong năm 2009
không bán cho ngân hàng theo tỷ giá niêm yết. Họ nhận bằng ngoại tệ, sau đó gửi tiết kiệm
ngoại tệ, hoặc mang ra mua bán trên thị trường tự do.
- Dự trữ ngoại hối của Việt Nam giảm mạnh trong 6 tháng cuối năm. Ngày 19-6-
2008, Thống đốc NHNN công bố dự trữ ngoại hối đạt 20,7 tỉ đô la Mỹ. Tại hội thảo
“Khủng hoảng tài chính và giám sát an toàn vĩ mô” do Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia
tổ chức ngày 15-10-2009 ở Hà Nội, các diễn giả trích dẫn số liệu của Ngân hàng Phát triển
châu Á (ADB) cho biết dự trữ ngoại hối giảm từ 23 tỉ đô la Mỹ vào cuối tháng 11-2008
xuống 17,3 tỉ đô la Mỹ vào cuối tháng 6-2009 (VietnamNet “Căng thẳng ngoại tệ” ngày
17-10-2009). Như vậy, trong vòng sáu tháng, dự trữ ngoại hối đã giảm 5,7 tỉ đô la Mỹ -
một mức sụt giảm tương đối nhanh. Dự trữ ngoại hối giảm nên Chính phủ gặp khó khăn
trong việc tác động vào thị trường ngoại hối để ổn định tỷ giá USD.

biết trong tháng 11/2009, nước này chỉ mất thêm 11.000 việc làm, con số thấp nhất kể từ
đầu cuộc suy thoái. Các nhà kinh tế bất ngờ, do con số mà họ dự đoán trước đó cao gấp 10
lần, trên 125.000. Với kết quả khả quan này, tỷ lệ thất nghiệp của Mỹ rơi xuống chỉ còn
10%. Lâu nay, việc Quỹ Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) liên tục duy trì lãi suất thấp ở mức kỷ
lục gần như bằng 0% là để đối phó với tỷ lệ thất nghiệp cao. Nay tỷ lệ thất nghiệp Mỹ
giảm đáng kinh ngạc, khiến nhà đầu tư nghĩ đến khả năng FED sẽ tăng lãi suất cơ bản. Chỉ
số Dollar Index, so sánh giá đôla Mỹ với 6 loại tiền tệ chủ chốt, tăng tới 1,7% điểm trong
đêm 4/12/2009, mức tăng mạnh mẽ nhất kể từ đầu năm. Đồng yen của Nhật chốt cửa tuần
ở mức giảm điểm lớn nhất kể từ năm 1999 so với USD. Trong suy thoái, nhà đầu tư tìm
đến với vàng hoặc các loại tiền tệ khác như euro, yen như một kênh trú ẩn an toàn và đầu
tư thay thế. Nay tín hiệu lạc quan trên thị trường lao động Mỹ nhen nhóm hy vọng rằng
cuộc suy thoái nặng nề nhất kể từ 1930 đã kết thúc, lãi suất tại Mỹ sẽ tăng, đẩy giá USD
tăng trở lại. Tại thị trường tự do trên phố Hà Trung sáng 5/12/2009, giá USD ở mức
19.500VNĐ/1 USD.
2.2.4. Kỳ vọng về tỷ giá khiến doanh nghiệp và người dân găm giữ USD
Doanh nghiệp và người dân đều biết nền kinh tế Việt Nam vẫn tiếp tục đương đầu với
những khó khăn do khủng hoảng kinh tế toàn cầu. Các nguồn cung ngoại tệ cho nền kinh tế đều
giảm sút, thậm chí một số lĩnh vực còn giảm sút rất mạnh. Do đó tạo nên tâm lý lo ngại sự mất giá
mạnh của VND dẫn đến găm giữ ngoại tệ. Các nhà xuất khẩu và các công ty có nguồn thu
ngoại tệ đều găm giữ ngoại tệ trên tài khoản, vốn huy động ngoại tệ từ dân cư tăng mạnh,
khiến đô la huy động dư thừa, đô la thương mại thiếu hụt. Đến tháng 10-2009, vốn huy
động ngoại tệ của Ngân hàng Á Châu đạt 1 tỉ USD, gấp đôi so với năm 2008, cao nhất
trong vòng 10 năm trở lại đây. Giới ngân hàng ước tính hiện lượng ngoại tệ trên tài khoản
của doanh nghiệp và vốn huy động ngoại tệ của tất cả các tổ chức tín dụng khoảng 18-20 tỉ
USD. Nhiều ngân hàng phải đem ngoại tệ huy động gửi ở nước ngoài. Cho dù USD đang
mất giá so với các ngoại tệ mạnh và đồng nội tệ của hầu hết các nước Đông Nam Á, nó vẫn
lên giá so với VND cả trên phương diện tỷ giá do NHNN công bố hàng ngày và trên thị
trường tự do.
2.2.5. Một số nguyên nhân khác
- Hoạt động đầu cơ: nắm được tâm lý của doanh nghiệp và người dân, giới đầu cơ

Lê Đình Vũ – TCH301.5_LT
5